بە دیاریكراوی لە ڕۆژی ٦/٥/ ١٩٦٨زیاتر لە بیست ھەزار خوێندكاری زانكۆكانی فەرەنسا لە پاریسی پایتەخت كۆبوونەوە و ڕێپێوانێكی ناڕەزایەتییان دەست پێ كرد لە دژی نادادی و خراپ بەڕێوەبردنی وەرگرتنی خوێندكاران لە زانكۆكانی فەرەنسا، بەڵام دەستتێوەردانی پۆلیس بە شێوەیەكی توندوتیژ بۆ بڵاوەپێكردنی ڕێپێوانەكە كاردانەوەی زیاتری خوێنكارانی لێكەوتەوە و لە ڕۆژانی دواتر ڕێپێوانەكە بوو بە خۆپیشاندان و وردە وردە ھەموو چین و توێژەكانی فەرەنسای لە خۆی گرت بە تایبەتی چینی كرێكاراران، ئیدی گرژی و پشێوییەكی ھەڵەشەیی و خۆپیشاندانی زۆرتری بێ بەرنامەی سەرتاسەریی بەدواداھات و ھەموو فەرەنسای گرتەوە كە ماوەی (٤٢) ڕۆژی خایاند، بە ڕادەیەك چارەنووسی دەوڵەتی فەرەنسی حكومتەكەی بكەوێتەبەر لەناوچوون و جەنگی ناوخۆ دروست بێت، تەنانەت (شارڵ دو گول)ی سەرۆك كۆماری ئەوكاتەی فەرەنسا بە دزییەوە ڕایكرد بۆ ئەڵمانیا.

ئەم خۆپیشاندانانە كە بە ڕووداوەكانی ئایاری ١٩٦٨ ناسراوە كاریگەری مەزنی لەسەر ھەموو بزووتنەوە خوێندكاری وكرێكارییەكانی جیھان دانا.

***

لە سەرەتای مانگی پێنجی ساڵی ١٩٦٨، كۆمەڵێك گرژیی مەدەنی كەوتە نێو شارەكانی فەرەنساوە كە نزیكەی حەوت هەفتەی خایاند، لەو ماوەیەدا خۆپیشاندان و مانگرتنێكی زۆر لە زانكۆ و كارگەكان بەڕێوەچوو، كە بووە ھۆی وەستانی جوڵەی ئابووریی فەرەنسا، ئەو خۆپیشاندانانە لە فەرھەنگی سیاسیدا بە (ڕووداوەكانی مایۆ) ناسرا و بە ڕادەیەك فراوان و بەھێز بوو كە سەرۆكە سیاسییەكانی فەرەنسای تۆقاند لەوەی كە دەشێت خۆپیشاندانەكان پەرەبسێنن بۆ شۆڕش و جەنگی ناوخۆیی لە فەرەنسا دەست پێ بكات، بەم ھۆیەشەوە دوای ڕاكردنی سەرۆكی فەرەنسا (شارڵ دو گول) بۆ وڵاتی ئەڵمانیای ڕۆژئاوای ئەوكات، حكومەتی نیشتمانی فەرەنسی بۆ ماوەیەكی كاتی لە كار كەوت و ئیدی ئەم خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییانە بووە ھاندانێك بۆ ھەموو بزووتنەوە ناڕەزایەتییەكانی تری جیھان و دروشم و پۆستەر و گۆرانی و چالاكییە ھونەرەكانیشی بە جیھاندا بڵاو بووەوە.

سەرەتا گرژییەكان بە ھۆی زنجیرەیەك مانگرتنی خوێندكارانی زانكۆكان لە دژی سیستمی سەرمایەداری و كەڵكەڵەی بەرخۆری و ئیستیھلاكی و ئیمپریالیزمی ئەمەریكی و دامەزراوە تەقلیدییەكان دەستی پێ كرد، بەڵام سەركوتكردنی توندوتیژانەی پۆلیس بۆ ئەو مانگرتنانە بووە ھۆی ئەوەی كە یەكێتیی سەندیكای كرێكاران بچێتە پاڵ داواكارییەكانی خوێندكاران و بەمەش خۆپیشاندانەكان ھێندەی تر پەرەیان سەند و كار گەیشتە ئەوەی كە یانزە ملیۆن كرێكار بەشدارییان تێدا كرد واتە لە ٪‏٢٢ كۆی ھاووڵاتییانی فەرەنسا لەو كاتەدا.

بەڵام، بزووتنەوەكە ڕێكخستنێكی ھەڵەشە و ناجێگیری نامەركەزی ھەبوو لە لایەن كرێكارانی یەكگرتووی سەربەخۆ كە نەدەچوونە ژێر ڕكێفی ھیچ سەرۆكێك، ئەمەش بووە ھۆی جیاوازی و ناكۆكی لەنێوان سەندیكا كرێكارییەكان و حیزبە چەپەكان، ئەوە گەورەترین مانگگرتن بوو لە ھەموو مێژوویی دەوڵەتی فەرەنسادا و یەكەم مانگگرتنی سەرتاسەریی كرێكارانی یەكگرتووی سەربەخۆ بوو لەسەر ئاستی وڵاتەكە.

ناڕەزایەتییەكانی خوێندكاران و مانگرتنە سەرتاسەرییەكان بە سەركوتكارییەكی بەھێز لە لایەن كاربەدەستانی زانكۆكان و پۆلیس و ھێزەكانی ئەو وڵاتەوە مامەڵەكران.

ھەوڵەكانی حكومەتەكەی (دو گول) بۆ ئارامكردنەوەی دۆخەكە بە پشت بەستن بە ھێزی پۆلیسی دژە ئاژاوە ھێندەی تر دۆخەكەی خراپتر كرد و بووە ھۆی دروستبوونی پێكدادان لەنێوان خوێندكاران و پۆلیس لە ھەموو شەقامەكانی پاریسدا بە تایبەتی لە گەڕەكی (لاتین)دا.

ڕێكاری ڕووداوكان لە كۆتاییەكانی مانگی پێنجدا گۆڕانكاری بەسەر ھات و بەھۆی چەند ڕێكکەوتنێك كە لەنێوان حكومەت و خوێندكاران و سەندیكای كرێكاران كرا كە بە ڕێكکەوتنەكانی (گرۆنێل) ناسراوە لە ٢٧/٥/ ١٩٦٨ واژۆ كرا، تیایدا كرێكارەكان بە ڕادەیەكی باش كرێكانیان زیادی كرد.

بەڵام (یەكێتیی دیموكراتخوازان لە پێناو كۆماری)دا كە حیزبەكەی (دو غول)ە لە خۆپیشاندانێكی پێچەوانەدا لە ڕۆژی ٢٩/٥/١٩٦٨ لە ناوەڕاستی پاریس كردیان و متمانەیان بۆ سەرۆك (دو گول) گەڕاندەوە، تا بتوانێت پەرلەمانی فەرەنسی ھەڵبوەشێنێتەوە و بانگەشە بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی بكات لە ٢٣/٦ ی ھەمان ساڵدا.

ئیدی دوای ئەم ڕێککەوتە ڕادەی گرژییەكان بە ھەمان ڕادەی خێرایی دەستپێكردنیان خاو بوونەوە و كرێكارەكان چوونەوە سەر كارەكانی خۆیان و حیزبەكەی (دو گول)یش لە دوای ھەڵبژاردنەكان بەھێزتر بوو.

كاریگەری ڕووداوكانی ١٩٦٨ تا ماوەیەكی زۆر لەسەر كۆمەڵگەی فەرەنسی دیار بوون، ئەو ماوەیە بە خاڵی  گۆڕانكاریی كولتووری و كۆمەڵایەتی و ئەخلاقی لە مێژووی وڵاتەكە دیاریكراوە و تەنانەت یەكێك لە سەرۆكەكانی خۆپیشاندانەكان كە ناوی (گیمار) ە دەڵێت: “خۆپیشاندانەكان شۆڕشێكی كۆمەڵایەتی بوو نەك سیاسی”.

لێرەوە ئەو لادانە فیكرییە دەستی پێ كرد كە ناوی دەبەین بە (پۆست بونیادگەری) كە ڕاستەوخۆ ڕابەرایەتی (خود)ی ھەڵوەشاندنەوە و دیكۆنسترەكتی مەدلول و مانای كرد و یاری بە دەلالەتەكان كرد و سەنتەریزمی لەناو برد و بەیانی مەرگی مرۆڤی دەركرد.

خۆپیشاندانەكانی خوێندكارانی ١٩٦٨ شۆكێكی كولتووری مەزن بوو كە بووە ھۆی لێپرسینەوە لە فەلسەفەكانی (بوونگەرایی، ماركسیزم و فەلسەفە مرۆیی وعەقڵانییەكان بەیەكەوە).

پۆست بونیادگەری ئەو كەلەپوورەیە كە ئێستا گەیشتۆتە ئێمە و بەھۆیەوە چەمكی مەعریفی نوێی داھێناوە وەك ( پۆست مرۆڤگەری، ترانس ھیومانیزم، واتە دوورتر لە مرۆڤ، یاخود ئەو مرۆڤە پەرەسەندووەی كە بە نیازی نەمرییە)، سایبۆرگ (واتە ئەو مرۆڤەی كە بەشێكی جەستەی ڕۆبۆتە)، كە لە ھەندێك دروشمی خوێندکارانی فەرەنسای ساڵی ١٩٦٨ دەگوترایەوە.

كارێكی سەختە کۆکردنەوەی ھەموو دروشمەكانی ئەو ساڵە كە بزووتنەوەی خوێندكاران و كرێكارانی فەرەنسا لەسەر  قوماش و پالێت و دیوارەكان دەیاننووسی، چونكە سەرەڕای گەورەیی و فراوانی  بزووتنەوەكە بەڵام خۆڕسكانە بوو، ھەڵەشەیی و بێ بەرنامە بوو ھەروەھا ئەو دروشمانەش كە لە دوو سێ ساڵی دوای كۆتاییھاتنی خۆپیشاندانەكان ھەر دەخرانە سەر بزووتنەوەكە.

لێرەدا زۆرینەی دروشمەکان دەکەینە کوردی؛ دروشمەکان وەک دەبینن بەشێکیان وتەی فەیلەسوف و نووسەر و شاعیرەکانە و، هەندێ جار بەرپرچدانەوەی وتە و باوەڕێ نووسەر و فەیلەسوفەکانیشە.

بەشی یەکەم لە دروشمەكان:

– بڕووخێت كەوڵەكۆنی ستالینیزم.

– بڕووخێت كۆمەڵگەی بەرخۆر.

– بڕووخێت كۆمەڵگەی نمایش و بازرگانی.

– بڕووخێت ڕیالیزمی سۆشیالی.

– بژی سوریالیزم.

– بڕووخێن ڕۆژنامەنووسان و بەڕێوەبەرەكانیان.

– بڕووخێت دەوڵەت.

– بڕووخێت سادەكاری.

– بژی ئەو شتانەی  زوو كۆتاییان دێت. [واتا: شتەكان لەسەر یەك فۆرم نەمێننەوە].

– بژین لاوانی ماركسی ڕەشبین.

– بژی یەكێتیی كرێكارانی جیھانی.

– بڕووخێت جیھان و دنیای كۆن.

– بڕووخێت كوتلە پەرلەمانییەكان، زیرەكی لایەنگری بۆرجوازەكانە و ئەفراندن لایەنگری جەماوەرە ئیدی دەنگ مەدەن بە ھەڵبژاردنەكان.

– بڕووخێت كۆمەڵگەی چینایەتی.

– كردەوە نابێت كاردانەوە بێت، بەڵكو دەبێت ئەفراندن بێت.

– دەبێت كردەوە، جیاوازییەكان وەلانێت و چارەسەرەكان بدۆزێتەوە.

– ئەوەی كە جەخت لەسەر شتەكان دەكاتەوە دەستدرێژیكەرە.

– ئەوەی سەركوتكاری دەكات دەستدرێژیكەرە.

– سێكس بكەن و یەكترتان خۆش بوێت.

– مەی خراپە، ئێل ئێس دی[مادەیەكی ھۆشبەرە] باشە.

– چاخی زێڕین ئەو چاخە بوو كە تیایدا زێڕ حوكمی نەدەكرد، ھەمیشە زێڕ لە پیسییەوە دێت.

– كاتێك سیاسییەكان بڕیاری لێخۆشبوون دەردەكەن بۆ ئەوەیە كە تاوانی فەرمانڕەواكانی پێ بشارنەوە.

– دەوڵەت سزای ئەو لادەر و پیاو خراپانە نادات كە سزاكەیان تێچووی زۆری دەوێت.

– ئانارشی منم.

– ئەگەر خوێندكار لە ھەموو بوارەكاندا خۆی بە خەباتگێڕ بزانێت، خوێندكارێكی بێ توانایە.

– ئەوكاتە ڕەخنە چەكە، كە ڕەخنە لە چەك بگرێت.

– جیھان بوەستێنن، دەمەوێت دابەزم.

– ھونەر مرد،  تەنانەت “گۆدار[1]“یش ھیچی پێ ناكرێت.

– ھونەر مرد ئیدی با ژیانی ڕۆژانەمان ئازاد بكەین.

– ھونەر مرد لاشەكەی مەخۆن.

– ئاگاداربن ھەلپەرستەكان لە پێستی سۆشیالیزمدا خۆیان دەردەخەن.

– “ئاگاداربن، گەمژەكان دەوریان داوین با زوو بەرپەرچی نمایشی درۆزنەكان بدەینەوە”.

 (لە “ئەندرێ بریتۆن“[2]ەوە سروودێك بۆ “شارل فۆرییە“)[3].

– بەڕێوەبەرێتی خۆسەر بۆ ژیانی ڕۆژانە.

– جاران خاش خاش[4]مان ھەبوو ئێستا شۆستەكان.

– پێش ئەوەی بنووسن فێری بیركردنەوە بن.

– چاكەتی چەرم بۆ فرۆشتن تایبەتە بە خۆپیشاندان، گرەنتی دژە پۆلیس نرخی١٠٠ فرەنك.

– ببنە خاوەن فیكر.

– لەناو خۆتاندا سێكس بكەن باشترە لەوەی ئەوان لاقەتان بكەن.

– چەپڵە لێ مەدەن، نمایشی درۆینە زۆر بووە.

– بەرد و بلۆك شەقام دەگرن، بەڵام ڕێ دەكەنەوە.

-پەروەردە بە دار[هەڕەشە] نابێت، دار تەنھا كەمتەرخەمی دروست دەكات.

– چەند جوانە ژیان لە دژی مانەوە. [واتە؛ مەژی بۆ مانەوە بژی بۆ گۆڕان]

– ڕەنگی شین ھەر ڕەساسی دەنوێنێت ئەگەر سەرلەنوێ دروستی نەكەینەوە.

– دڵخۆشی بیرۆكەیەكی نوێیە.

– سەرۆكێكی باش و شیرینمان دەبێت ئەگەر ھەریەك لە ئێمە سەرۆكی خۆمان بین.

– ئیشی بۆرژوازیەت تەنھا ڕیسواكردنی مرۆڤە.

– ھەڤاڵان ڕۆژی پێنج سەعات بنوون پێویستمان بە ئێوەیە بۆ ئەم شۆڕشە.

– ھەڤاڵان سیخوڕەكان لاقە بكەن.

– ھەڤاڵان با “سیجی”[5] لە سێدارە بدەین.

– تەنازولێكی كەم واتە خۆ بەدەستەوەدانێكی زۆر.

– میرات كردن مەترسیدارە، ئێمە ھەر ژیری باو باپیرمان میرات نەكردووە بەڵكو گەمژەییەكانیشیانمان میرات كردووە.

– نا بۆ خاوەندارێتی، بەھۆی خاوەندارێتییە كە جەنگ و فیتنە و ستەم ھەیە.

– ھێشتا كارەكەمان تەواو نەبووە.

– ئەوانەی لەم شۆڕشەدا دەرگاكانیان دادەخەن ترسنۆكن و دوژمنن.

– ئەوانەی نیوە شۆڕش دەكەن، بە دەستی خۆیان گۆڕی خۆیان ھەڵدەكەنن.

– ژیان بگۆڕن بەوەی كە چۆنییەتی ژیانكردنتان بگۆڕن.

– پۆلیس لە سەرتان دەربكەن.

– ئەوانەی باسی شۆڕش و ململانێی چینایەتی دەكەن بەبێ ڕەچاوكردنی واقیع زمانیان مردووە.

– تەنھا شۆڕشگێڕێك ھەبێت، مەسیحە.

– جەنگ باوكی ھەموو شتێكە.

– لە سایەی مینبەردا ناتوانیت ئازادانە بیر بكەیتەوە.

– ململانێ لە دژی مامۆستا خراپەكان ئەوەیە كە تۆ پرسیارەكانی تاقیكردنەوە دابنێیت.

– كۆنزەرڤاتیڤ(پارێزخوازی) واتە بۆگەنی و ناشیرینی

– تا زیاتر بەرخۆر بن، كەمتر دەژین.

– بەرپاكردنی شۆڕش واتە شكاندنی ھەموو كەلەپچەكانی ناخ.

– ھەڤاڵ ڕابكە، ئەوەی لەدواتەوە جێی دەھێڵیت جیھانی كۆنە.

– ھەڤاڵ ڕابكە، حیزبی كۆمۆنیستی لەدواتەوەیە.

– ڕابكە گەمژە، خاوەنكار چاوەڕێتە.

– خولقاندنی مردن واتە خولقاندنی ژیان.

– كولتوور دژە ژیانە. بڕووخێ کولتوور.

– لە شۆڕشدا دوو جۆر كەسان ھەن: ئەوانەی دروستی دەكەن و ئەوانەی لێی دەخۆن.

– لە جامخانەی دوكان و ماركێتەكاندا، چاو بە تەنھا كاڵا و نرخ دەبینێت.

– لەو ڕێگایانە سەركێشی بە ھەنگاوەكانت بكە كە كەسی پێدا نەڕۆشتووە و لەو بوارانەشدا كە كەس بیری لێ نەكردۆتەوە سەركێشی بە سەرت بكە.

– ڕابن ئەی ئەشكەنجەدراوانی زانكۆ.

– قۆپەچی سەرتان بە ھێندەی قوپچەی پانتۆڵەكانتان بكەنەوە.

– با مەسیحیەت لە زانكۆی سۆربۆن داماڵین.

– ئەوە دە ڕۆژ لە خۆشی تێپەڕی. [دوای دە ڕۆژ لە خۆپیشاندان]

– حەزكردن شتێكی باشە، بەڵام  حەزەكانت بكەیتە واقیع ئەوە باشترە.

– ئەی خودا: گومانم ھەیە ڕۆشنبیرێكی چەپ بیت.

***

لەدوای یەك مانگ لە بەگژداچوونەوە لەنێوان خوێندكاران و كاربەدەستانی زانكۆ بەڕێوەبەرێتی زانكۆی “پاریس” كە ئێستا ناوەكەی گۆڕردراوە بۆ زانكۆی “لادیفوس” داواكاری خوێندكاران بێ ئەنجام مایەوە.

 لە ڕۆژی ١٩٦٨/٥/٣ خوێندكاران گردبوونەوەیەكیان لە حەرەمی زانكۆی “سۆربۆن”دا  ئەنجام دا بۆ نارەزایەتی دەربڕین لەسەر ھەوڵی دەركردنی چەند خوێندکارێک لە خوێندن، بەڵام پۆلیسی فەرەنسی زۆر بە توندی گردبوونەوەكەیان بڵاوە پێ كرد.

لە ڕۆژی ١٩٦٨/٥/٦ یەكێتیی خوێندکارانی فەرەنسی كە تا ئێستاش گەورەترین یەكێتیی خوێندکارانە لە فەرەنسا لەگەڵ یەكێتیی مامۆستایانی زانكۆی فەرەنسی داوای ڕێكخستنی ڕێپێوانێكی ناڕەزاییان كرد و ئەوەبوو زیاتر لە بیست ھەزار خوێندكار و مامۆستا بەرەو “سۆربۆن” بەڕێ كەوتن، بەڵام پۆلیس ڕێگەكەی گرتبوو و بە دار و گازی فرمێسكڕێژ لە خوێندكارەكانیان دا، ئەوە بوو خوێندكارانیش لەبەرانبەردا ئەوەی لەبەردەستیان بوو ڕێگاكانیان پێ گرت و بە بەرد وەڵامی پۆلیسیان دایەوە و پۆلیس پاشەكشەی كرد. دواتر پۆلیس ھێرشی كردەوە و بە سەدان خوێندكاریان دەستگیر كرد.

سەندیكا و قوتابی قوتابخانە ناوەندییەكانیش چوونە پاڵ خۆپیشاندانەكان ڕۆژی دواتر سەندیكای كرێكارانیش چوونە خۆپیشاندانەكانەوە و ئەم داواكارییانەیان بەرز كردەوە:

١. دەبێت ھەموو تۆمەتە تاوانكارییەكان لە ئەستۆی خوێندكارە دەستگیركراوەكان لاببرێن.

٢. دەبێت پۆلیس لە حەرەمی زانكۆ بچێتە دەرەوە.

٣. دەبێت كاربەدەستان ھەردوو زانكۆی (نانتیر و سۆربۆن) بكەنەوە.

بەڵام حكومەت داواكارییەكانی جێبەجێ نەكرد، ئەوەش بووە ھۆی ئەوەی كە خوێندكاران زیاتر توڕە بن و داوای ڕاپەڕین و شۆڕشیان كرد.

لە ١٩٦٨/٥/١٣ سەرەڕای جیاوازی داواكارییەكان لەنێوان خوێندكاران و كرێكاران خۆپیشاندانەكان گەیشتە كارگەكانیش، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زیاێر لە دووسەد ھەزار كرێكار مانیان گرت ئەمەش پەرەی سەند بۆ مانگرتنی سەرجەم بوارەكانی ئابووریی فەرەنسی و فەمانبەران و پیشەسازی و یەكەی خزمەتگوزارییەكان و بەڕێوەبەرایەتییەكانی تری گرتەوە، خوێندكاران بینای زانكۆكانیان گرت و مانگرتنەكان سێ بەشی كەرتی كرێكاری لە وڵاتدا گرتەوە.

بەشی دووەمی دروشمەکان

– گوتار-  دژە شۆڕشە.

– مافی ژیان دەسەندرێت و نادرێت.

– مادام ئابووری بریندارە با بمرێت.

– لە ھەموو شوێنێك بنووسن.

– ئەوەی پەروەردە كردن دەكات، دەبێت خۆی پەروەردە بكرێت.

– ھەڵبژاردن، داوە بۆ گەمژەكان.

 – دەبێت ئازادیی مرۆڤ ڕەھا بێت، نەك بەش بەش.

– تفەنگەكەت بە دەستەوە بێت و خۆشەویستیش لە دڵی خۆتا دەرمەكە.

– دوژمنی بزووتنەوەكەمان گومانە، ئەوەی بەدەستی دەھێنین لە خۆڕسكەوەیە.

– كۆڵدان دژی شۆڕشە.

– قین لەدڵ بن و توڕە.

– بە ھیچ جۆرێك پەشیمان مەبنەوە.

– ئەی ئومێد كۆڵ مەدە و زیاتر وەرە پێش.

– ئەو كەسەی كە دەزانێت توانای بەگەڕخستنی ژیانی خۆی نییە و ھیچ دەسەڵاتێكی نییە كەسێكی پرۆلیتارە.

– ئایا ئێوە بەرخۆرن یان بەشدارن.

– ئەو كەسە ئازادە كە ئێستا لە خۆپیشاندانەكاندایە.

– كەسی كۆنەپارێز نایەوێت گۆڕان ڕووبدات.

– قەناعەت بەوەی كە ھەژارین مانای ئەوە نییە كە دەوڵەمەندین.

– چی دەبێت ئەگەر سۆربۆن بسووتێنین.

– دەوڵەت بریتییە لە ھەموو یەكێك لە ئێمە.

– خوێندكاران گەمژەن.

– پێداگری واتە داھێنان.

– پێداگری چەكە.

– تاقیكردنەوەكان یەكسانن بە ملكەچی و، كۆمەڵگەی ھیراركی.

– با سودفە ئەزموون بكەین.

– ئاگات لە گوێت بێت دیواری ھەیە[6].

– خۆشەویستی و سێكس بكەن و دەست پێ بكەنەوە..

– شەرم لە نیازە گڵاوەكانتان بكەن.

– بە ئاگر سەر دەكەوین.

– زانكۆ كۆتایی ھات.

– لە ناخی ھەریەك لە ئێمەدا پۆلیسێك خەوتووە، دەبێت بیكوژین.

– دارستان پێش مرۆڤ ھەبووە لە دوای مرۆڤیش بیابان دەبێت.

– گرنگی بە سنوور مەدەن.

– كرێكار بەبێ كار تێك دەشکێت .

– مرۆڤ كێوی نییە (ڕۆسۆ)[7]ی شیرین، مرۆڤ لادەری دین نییە ئەی (ڕۆشفوكۆ)[8] بەڵكو مەۆڤ دڕندەیە، كاتێك ستەم دەكات و پەپولەیە كاتێك خۆشەویستی دەكات.

– مرۆڤ نە گەمژەیە نە ژیرە، مرۆڤ یان ئازادە یان كۆیلەیە.

– مرۆڤ دەكرێت بە پۆلیس، بە بلۆك، بە ڵام ناكرێت بە مرۆڤ.

– ھیچ كات مرۆڤایەتی كامەران نابێت ھەتا دواھەمین سەرمایەدار بە ڕیخۆڵەی دواھەمین چەپڕەو لە دار نەدرێت.

– ھیچ كات مرۆڤایەتی كامەران نابێت ھەتا دواھەمین سەرمایەدار بە ڕیخۆڵەی دواھەمین بیرۆکراتیەك لە سێدارە نەدرێت.

– لێرە ئێمە ھەڵەشەیی خۆمان دەكەین.

– زۆر بە ئازارە بەرگری لە دەسەڵاتداران بكەین و لەوەش خراپتر خۆمان ھەڵیانبژێرین.

– قەدەغە قەدەغەیە.

 – مرۆڤ دەبێت لەناخی خۆیدا فەوزایەكی ھەڵگرتبێت تا بتوانێت ئەستێرەیەك پێشكەش بە جیھان بكات. (نیتشە)

– دەبێت بە شێوەیەكی میتۆدیانە سودفە بدۆزینەوە.

– ھیچ بیرێكی شۆڕشگێڕی نییە تەنھا كردەوەی شۆڕشگێڕی ھەیە.

– لەمەودوا دوو جۆر لە گەنجان ھەن چوارپێ و شۆڕشگێڕ، لە كاتی ھاوسەرگیریشیاندا شۆڕشگێڕی چوارپێیان دەبێت.

– پەروەردەكردن سانسۆرە.

– ئەگەرچی ھەموو گوڵەكان دەبڕن بەڵام ناتوانن ڕێ لە ھاتنی بەھار بگرن.

– لە فەرەنسا سی و ھەشت ھەزار كۆمۆنە ھەیە كەچی ھێشتا ئێمەی خوێندكار پلە دووین.

– نەھێشتن قەدەغەیە، ئازادی بە قەدەغە دەست پێ دەكات: ئەویش بە قەدەغەكردنی دەستكاری ئازادیی ئەوانی تر دەبێت.

– بێڕێزیكردن بە شتە كۆنەكان چەكی نوێی شۆڕشە.

– خەیاڵ دەسەڵاتی داگیر كردووە.

– خەیاڵ خۆی دەشارێتەوە.

– خەیاڵ بەھرە نییە بەڵكو بابەتێكە بۆ جیاوازی. (ئەندرێ بریتۆن)

– لادانی سێكسی نوێ دروست بكەن ئیتر من ناتوانم.

– شتێكم ھەیە دەمەوێت بیڵێم، بەڵام نازانم چییە.

– حەزم بە نووسینی سەر دیوارەكان نییە.

– بێزارم لە كۆمەڵگە، كۆمەڵگەش باش ئەمە دەزانێت و زیاتر بێزارم دەكات.

– ھیچ نازانم جگە لە نووسین، دەشمەوێت شتی جوان بڵێم بەڵام نازانم.

– من خزمەتكاری كەس نیم تەنانەت خزمەتكاری گەلیش نیم، گەل خۆی خزمەتی خۆی دەكات.

– من بەشدارم، تۆ بەشداریت، ئەو ئێمە ئێوە بەشدارن.

– من دەفڕم چونكە حەشیشم کێشاوە.

– حەزەكانی خۆم بە شتێكی واقیعی دەزانم ، چونكە بڕوام بە واقیعی بوونی حەزەكانم ھەیە.

– حەز دەكەم گەمژەیەكی دڵخۆش بم.

– من ماركسیم سەر بە بزووتنەوەی “گرۆشۆ”[9].

– ھاتم و بینیم و بڕوام كرد.

– وەك بەرد بڵێ خۆشم دەوێی.

– ھەر كچە قژ سوورەكان جوانترن.

– گەنجەكان سێكس دەكەن و پیرەكانیش ئاماژەی بێشەرمانە دەدەن.

– ھەر ئێستا و لێرەدا ڕابوێرن.

– بەبێ لەمپەر ڕابوێرن، لە زەمانی مردوودا مەژین، بەبێ فێڵ سێكس بكەن.

***

لەدوای ڕووداوەكان، ھەستی شۆڕشگێڕانەی خوێندکاران خامۆش بووەوە و ئەو كرێكارە مانگرتووانەش كە پۆلیس لە كارگەكان دەری كردبوون چوونەوە سەر كارەكانیان و یەكێتیی خوێندكارانی فەرەنساش كۆتایی بە خۆپیشاندانەكان ھێنا و حكومەتیش ھەندێك لە ڕێكخراوە چەپەکانی یاساغ كرد و پۆلیس لە ڕۆژی ١٦/٦/١٩٦٨ زانكۆی سۆربۆنی گرتەوە.

حیزبەكەی (دو گول) بە پێچەوانەی ترسەكانی، زۆرترین دەنگی لە ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەكاندا ھێنا لە مێژووی فەرەنسادا و لە كۆی (٤٨٦) كورسی (٣٥٣) كورسی بەدەست ھێنا، بەرامبەر بە (٣٤) كورسی كۆمۆنیستەكان و (٥٧) كورسی بۆ سۆشیالیستەكان.

بەشی سێیەمی دروشمەكان

– با ئاژەڵی (گا) لە ڕەنگی سوور بترسێت و ئاژەڵی ساتلینیش لە ڕەنگی ڕەش بترسێت.

– فرمێسكی داخ لەدڵان ھەڵاڵەی خودایین.

– ئازادی واتا درك كردن بە پێویستی.

– ئازادی تاوانی ھەموو تاوانەكانە، ئازادی تەنھا چەكی ئێمەیە.

– ئازادی واتا مافی بێدەنگ بوونت ھەبێت.

– ئازادیی ئەوانی تر ئازادیی منیش زۆرتر دەكات.

– ئازادی شتێك نەبوو كە پێشتر ھەمان بێت، بەڵكو ئازادی ئەو شۆڕشە بوو كە یاسا و شەریعەتەكان و لایەنگیرییەكان و نەزانی نەیانھێشت بەدەستی بھێنین.

– با تێبكۆشین تا پیاوسالارەكان بە بیانووی ئەوەی كە ئێمە سۆز لاوازی كردووین نەبێتە ڕێگری لە ئازادیمان، ئەنجومەنی ئازادی ژنان.

– مامۆستاكانتان تۆمەتبار بكەن.

– كاڵا بسووتێنن.

– كاڵا ئەفیونی گەلانە.

– خۆشەویستی بكەن نەك جەنگ.

– ئەگەر خودا ھەشبوایە، دەبوایە بکوژرایە.

– ئارەزووەكانم واقیعی خۆمن.

– پۆلیسەكان بە ئوتومبێلەكانتان بشێلن.

– ئەی ملیۆنێرەكانی جیھان یەكگرن قازانج ڕێڕەوی خۆی گۆڕیوە.

– مردن بۆ خەمساردەكان.

– مردن شۆڕشێكی پێچەوانەیە.

– بزووتنەوەكان ھاوسۆزی دەكوژن.

– سروشت بۆ ئەوە دروست نەبووە خزمەتكار یان سەرداری ئێمە بێت، بۆیە منیش حەز ناكەم نە یاسا دەربكەم نە یاساشم بەسەردا بسەپێنن.

– با بەكاربەرانی ژیان نەگۆڕین بەڵكو، بەكارھێنانی ژیان بگۆڕین.

– با ماركس نەخۆین.

– ئازادم مەكە، من خۆم خۆم ئازاد دەكەم.

– ئیدی باڵابەر( ئەسانسۆر) بەكار مەھێنن خۆتان دەسەڵات بگرنەدەست.

– ھەرگیز كار مەكەن.

– (گوو) بار مەكەن، بەڵكو بە دەسەڵاتدارانی باربكەن.

– نەھلیزم دەبێت لە خودی كەسەكەوە دەست پێ بكات.

– نە سەردار و نە خودا، بەڵكو من خودام.

– نە خودا! نە سەرۆك! نە دەوڵەت! نە خاوەنی كار! بەڵكو دیموكراسیی ڕاستەوخۆ و بەڕێوەبەرێتی خۆسەر.

– نە ڕۆبۆت و نە كۆیلە.

– نا بۆ شۆڕشێك بە بۆیمباخەوە بكرێت.

– ھیوای ئێمە تەنھا لە كەسە بێھیواكانەوە دێت.

– چەپی فەرەنسی لە مێژوو كۆنترە.

– پشووی ڕاستەقینەی ئێمە ئەوكاتە بوو كە بەبێ بەرانبەر ڕێپێوانەكانمان دەبینی و دەمانتوانی ئازادانە لە ناوەڕاستی شەقامەكاندا ئاگر بكەینەوە بەبێ ئەوەی پۆلیس ڕێگریمان بكات.

– جیھانێكمان ناوێت نەمر بین تیایدا و بێزاری بمانكوژێت.

– ئێمە دڵنیاین كە چیتر ٢+٢ ناكاتە چوار.

– ئێمە ھەموومان حەزپێنەكراو و نەویستراوین.

– دەمانەوێت سیستمێك بین بۆ خزمەتی مرۆڤایەتی نەك مرۆڤێك بین بۆ خزمەتی سیستم.

– دەمانەوێت چێژ لە ژیان ببینین نەوەك ئازار و مەینەتی.

– موزیكی ڕۆكمان دەوێت و زوو بڕوات، دەمانەوێت نوێكاری بكەین،: و نەچینە ئاھەنگە مۆسیقاییەكان و كۆبوونەوەی دەنگ بەرزەكان و گرووپە توێژینەوەكان، دەمانەوێت مافی نووسەر نەھێڵین، و دەنگ ھی ھەمووكەسێكە.

– دەمانەوێت بژین.

– پێداگری شۆڕشە و حەقیقەتیش شۆڕشە.

– گوێڕایەڵی لە ئاگاییەوە دەست پێ دەكات و ئاگاییش لە یاخیبوونەوە دەست پێ دەكات.

– كارگەكان داگیر بكەن.

– نەھێڵیت دڵخۆشییەكەت بكڕن بەڵكو خۆت دڵخۆشی خۆت بدزە.

– چیتر كاتێك بۆ نووسین نەماوە.

– نە درۆ ڕەش دەبێتەوە نە حەقیقەت.

– داوای ھیچ ناكەین بەڵكو خۆمان ئەوەی بمانەوێت دەیبەین.

– ھەو ئەوشتانەی فێری بوون لە یادی بكەن، خەون ببینن.

– یان دەبێت دەست بگرن بەسەر ھەموو كارگەكان و ئۆفیسەكان و بانكەكان، یان دەبێت ون ببن بەبێ ئەوەی ھیچ شوێنەوارێك بەجێبھێڵن، شۆڕش پێویستی بە پارەیە، ئێوەش پێویستتان بە پارەیە، بچنە سەر بانكەكان خۆتان ڕێك بخەن بەڵام  حیزب دروست مەكەن. (بانی و کلاید)

– پەنجەری دڵتان بكەنەوە.

– با دەرگای زیندانەكان و پەناگەكان و زانكۆكان بشكێنین.

– ھەرچەند ئێستا تەمبەڵی تاوانە، بەڵام مافیشە.

– خۆتان شەقامەكان پاك بكەنەوە پێویست ناكات بە ژنانی كارگوزاری بكەین.

– ئازادی نییە بۆ ئەوانەی كە دژی ئازادین.

– نا بۆ چارەسەری كاتی چونكە سیستمەكە خۆی بۆگەنە.

– خاوەن كار پێویستی بە تۆیە، تۆ پێویستت بە خاوەن كار نییە.

– بیری كۆن بۆگەن دەكات.

– بە یەكە بیر بكەینەوە، نەك بە یەكەوە پاڵ بنێین.

– نانی بەیانی سكی برسی ئەمڕۆم تێرناكات.

– لە ڕیفراندۆمدا گەر بڵێیت بەڵێ یان نەخێر لە ھەردووكیاندا ھەر گەمژەیت.

– ھەتا زیاتر خۆشەویستی بكەیت، زیاتر شۆڕش دەكەیت، ھەتا زیاتر شۆڕش بكەیت زیاتر خۆشەویستی دەكەیت.

– شیعر لەسەر شەقامەكان باشە.

– سیاسەت لەسەر شەقامەكان باشە.

– پێش ئەوەی پرسیار لەو كۆمەڵگەیە بكەین كە تیایدا دەژین، دەبێت پرسیار لە خودی خۆمان بكەین.

– دەسەڵات زانكۆی ھەبوو، خوێندكاران لێیان سەندەوە، دەسەڵات كارگەی ھەبوو، كرێكاران لێیان سەندەوە، دەسەڵات تیڤی و ڕادیۆی ھەبوو، ڕۆژنامەنووسان لێیان سەندەوە، دەسەڵات تەنھا دەسەڵاتی ماوە لێی بسەننەوە.

– دەسەڵات لەسەر لولەی تفەنگە، ئایا تفەنگ لەسەر لولەی دەسەڵاتە.

– تۆ خۆت دەسەڵاتت بەسەر ژیانی خۆتا ھەیە نەك دەسەڵات.

– گرنگی بە شۆڕش بدەن نەك بە خۆتان.

– ئەی وانەبێژانی زانكۆ ئێوەش دەتانەوێت ئێمە وەك خۆتان پیر بكەن.

– كاتێك پەرلەمان دەبێتە شانۆیەكی بۆرجوازی، ئەوكاتە دەبێت ھەموو بینای شانۆ بۆرجوازییەكان ببنە بینای پەرلەمان.

– كاتێك ستەم دەبێتە یاسا ئەوا شۆڕش دەبێتە ئەرك.

– ئایا، بە لە سێدارەدارەدانی دواھەمین زانای سۆسیۆلۆژ بە ڕیخۆڵەی دواھەمین بیرۆكراتی ھیچ كێشەیەكمان دەمێنێت.

– كاتێك بە پەنجەت ئاماژە بۆ مانگ دەكەیت، گەمژەكان سەیری پەنجەت دەكەن نەك مانگ. ( پەندێكی چینی).

– باسكردنی خۆشەویستی، خۆشەویستی دەكوژێت.

– سەیری كارەكەت بكە، دەبینیت پڕە لە ئازار و ئەشكەنجە.

– ڕێز ون دەبێت، بەدوایدا مەگەڕێن.

– ئەوكاتە شۆڕش دەوەستێت كە پێویست بكات گیانی خۆمانی بۆ بەخت بكەین.

– ئەو شۆڕشەی كە داوای خۆ بەختكردن دەكات شۆڕشێكی (پاپا)ییە. [واتە شۆڕشێكی دینی و ئایدیۆلۆژییە].

– نامەوێت لەو كاتەدا ژیانم لەدەست بدەم ئەوكاتەی كە بەدەستی دەھێنم.

– شۆڕش پێشنیارە.

– شۆڕش دەبێت لەناخی كەسەكاندا دروست بكرێت نەك لە شتەكاندا.

– كەس باوەڕ بە شۆڕش ناكات، چونكە شۆڕش حەقیقەتە.

– تەنھا شۆڕشی پرۆلیتاری شۆڕشێكی فیكری باڵایە.

– موقەدەس دوژمنە.

– ئەگەر لە بری ئەوانی تر بیر بكەنەوە ئەوا ئەوانی تر لە بری ئێوە بیر دەكەنەوە.

– ھەموو مامۆستایەك فێرخوازە و ھەموو فێرخوازێك مامۆستایە.

– ھەمووشتێك دادائیزمە[10].

– ھەر بینینی شتێك بینینێكی نامۆ نەبێت ئەوا ئەو بینینە ساختەیە. (ڤالێری)

– ھەموو دەسەڵاتێك گەندەڵە، دەسەڵاتی ڕەھاش گەندەڵی ڕەھایە.

– ھەموو دەزگایەكی چاكسازی، ھەلپەرستە.

– ئەی كرێكار تەمەنت ٢٥ ساڵە، بەڵام سەندیكاكەت لە سەدەی پێشووە.

– وا بای ڕەش ھەڵدەكات پێویستە ژیان تاقی بكەینەوە.

– ژیان لە جێیەكی ترە.

– مشكەكوێرەی مێژوو، دیسانەوە سۆربۆن دەخواتەوە.

– ئەو شتە لەناو بەرن كە ڕەنگە ڕۆژێك كاری ئێوە لەناو بەرێت. (ماركیز دو ساد).

– بژی ئەنجومەنی كرێكاری لەھەموو بوارەكانی ژیاندا..

– لە ئێستادا بژین.

– ئێوەش دەتوانن بفڕن.

– ئێوە بۆشن.

– ئێوە دژی ھێزێك وەستاونەتەوە، ئاگاداربن با نەبێتە شەڕی ناوخۆ.

– دواجار تەنبەڵی و پشوودان ھەمووتان دەكوژێت.

– دیوارێكی سپی واتە گەلێكی ڵاڵ.

– كاتێك باوكەكان دەنگ دەدەن كوڕەكان پێك دەخۆنەوە.

– ئەمە تەنھا سەرەتایە و بەردەوام دەبین لە جەنگ و تێكۆشان.

– با تیڤییەكان دابخەین و چاومان بكەینەوە.

– پۆلیس ھەموو شەوێك لە كاتژمێر ھەشت لە تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆوە قسە دەكات، گوێیان لێ مەگرن.

– سۆربۆن ھی ئێمەیە.

– ئێمە دەسەڵاتین.

– ویستی گشتی نەك ویستی ژەنراڵ. [مەبەستیان ژەنراڵ دو گولی سەرۆک کۆمارە]

– من دڵم بە بەردی سەرشەقامەكان خۆشە.

– پلەبەندی وەك چەكمەجەی كەنتۆر وایە  تا بەرز بێتەوە، سوودی كەمتر دەبێتەوە.

– دانوستان فێڵە لە ئێمەی دەكەن.

– ڕابن ئەی ستەم لێكراوانی نانتیر. [نانتیر؛ زانكۆیەكی فەرەنسی بوو].

– ئەی داخ لەدڵان لەسەرانسەری وڵات یەكگرن.

– لە وڵاتی ئێمە فەرەنسییەكان حەماڵن و كۆچبەران یەكگرتوون.

– ھونەر نیرۆیەكی ئەكادیمییە.

– سۆزەكانتان ئازاد بكەن ھونەر زمانە.

– نێگەتیڤ بوون بوەستێنن.

– گەنجەكان لە خومارییەكی بەردەوامدان و ئەقڵیان تای لێهاتووە.

– بۆ ئەوەی واقعی بین دەبێت ژیان ئەبستراكت بكەین ئەگەرچی دوایی ژیانیش بخەینەوە پێكھاتی بابەتەكانەوە.

– بڕووخێت خۆرھەڵاتناسی فانتازی نوێ.

– نە سەردارمان دەوێت نە سەرۆك.

– ژیانیان لێ زەوت كردین و دوایی كەتەلۆكێكی بەكارھێنانی ژیانیانیان بۆ دروست كردنین.

– (دو گول) تۆپەڵێك پیساییە و لە كۆشك دانیشتووە.

– ئێمە لەگەڵ (ماركۆزە)داین، لەپێناو كۆمەڵگەیەكی نوێ سیخناخ بە ئۆرگازم.

– كاتێك جەماوەر فیكرێك پەسەند دەكەن ئەو فیكرە دەبێتە ھێزێكی ماددی. (ماركس)

– باشترە بە بەردی شەقامەكان بمرم نەك بێ ئیشی بمكوژێت.

– ئەبەدییەت زمانی نییە.

– ئەی پۆلیسی ئاژاوە ئێوە بەكرێگیراو و خائینن، ھەمیشە ئەو خەڵكەی كە ئێوە لێیان دەدەن زۆر باشترن لەوانەی كە فەرمانتان پێ دەكەن.

پەراوێزەکان:

[1] ژان لۆك گۆدار، دەرھێنەرێكی سینەمایی فەرەنسییە بە یەكێك لە دامەزرێنەرانی تەوژمی نوێی سینەمای فەرەنسی دادەنرێت.

[2] ئەندرێ بریتۆن نووسەر و شاعیرێكی فەرەنسییە و دژی فاشیزم بووە و یەكێكە لە دامەزرێنەری ڕێبازی سوریالیزمە

[3]  شارل فۆرییە، فەیلەسوفێكی بواری ئابووریی فەرەنسییە و بڕوای بە سۆشیالیزم ھەبووە.

[4] خاش خاش گیایەكە بۆ خەو باشە، مەبەست ئەوەیە جاران خەوتبووین ئێستا بەئاگاین

[5] ( سیجی) بەرپرسی دەزگای كار بوو ھەروەھا ئەندامی مەكتەبی سیاسیی حیزبی كۆمۆنیستی فەرەنسی بوو لە ساڵی ١٩٦٨.

[6] لە کوردیدا دەڵێین، ئاگات لە دیواربێت گوێی ھەیە. دوو مانای زۆر جیاوازن ، مانای ڕستەی یەكەم ئەوەیە كە ڕەخنە قبوڵ بكەیت، مانای ڕستەی دووەم ئەوەیە كە سیخوڕھەمیشە ھەیە.

[7] مەبەستیان لە وتەیەکی (ژان ژاک ڕۆسۆ)ی فەیلەسوف و کۆمەڵناسی فەرەنسییە

[8] مەبەستیان لە وتەیەکی (رۆشفوکۆ)ی نووسەری فەڕەنسی سەدەی حەڤدەیە

[9] گروپێك گەنجی ماركسی ئەمەریكی بوون تەوژمێكی ماركسییان دانا بەناوی تەوژمی “گرۆشۆ”

 [10]  دادائیزم بزوتنەوەیەكی ئەدەبی و ڕۆشنبیری بوو لە ساڵی ١٩١٦ لە سویسرا سەری ھەڵدا گومانی لە ھەموو شتێك دەكرد.

سەرچاوەکان:

ویکی پیدیای عەرەبی

The post قەدەغە قەدەغەیە appeared first on ژنەفتن.

 بۆ خەڵك دەچنە ئەو گرووپانەوە؟

دەكرێت لە زۆر گۆشەنیگاوە سەیری تیرۆر بكەین وەك (سۆسیۆڵۆژی، ئەنسرۆپۆلۆژی، سیاسی، دەروونشیكاری)  و، ھەر چەندە تیرۆر دیاردەیەكی ئالۆزە و ئەگەر تەنھا لە گۆشەنیگایەكەوە سەیری بكەین دیاردەكە بچووك دەكەینەوە و ڕەنگە بە تەواوی تەفسیری نەكەین بەڵام لێرە لە گۆشەنیگای دەروونناسی لێی دەڕوانین.

تیرۆر چییە؟

بەپێی ئەو دنیا میدیاییە گەورەیەی كە ئەمڕۆ لەبەر دەستمانە و ھەر سایت و بلۆگ و سۆشیال میدیایەك لە زۆر ڕوودا  لێی دەڕوانن تووشی جۆرە تێكەڵ بوون و لێ تێكچوونێك دەبین بۆ پێناسەی تیرۆر تەنانەت وێنەی كەسێكی تیرۆریست ڕەنگە لای تۆ شتێكی زۆر خراپ بێت، بەڵام لای كەسێكی تر وەك قارەمانێك سەیری ئەو كەسە بكات كە پێی وایە داكۆكی لەمافی خۆی و ئازادی و پێناسی خۆی دەكات.

گەر بمانەوێت جیاكاری لەنێوان تیرۆر و ھەڵسوكەوتە توندوتیژەكانی تری مرۆڤ بكەین ئەوا وەسفی تیرۆرناس برایان جنكز یارمەتی دەرمان دەبێت كە دەڵێت: “ئەوەی تیرۆر لە ھەڵسوكەوتە توندوتیژەكانی تری مرۆڤ جیادەكاتەوە ئەوەیە كە تیرۆر بە شێوەیەكی درامی كار دەكات بۆ ئەوەی سەرنجی جیھان بەلای خۆیدا ڕاكێشێت، تیرۆر كەشێك لە ترس و تۆقین دروست دەكات ئەو قوربانیانە تێدەپەڕێنێت كە لە كردە تیرۆرییەكەدا زیانیان پێ گەیشتووە، لە ڕاستیدا پێناسی قوربانییەكان گرنگ نییە بەلای تیرۆریستەكانەوە، چونكە بە پلەی یەكەم مەسیجی كارە تیرۆرییەكەیان بۆ ئەو خەڵكەیە كە لە دەرەوەی كردە تیرۆرییەكە بینەر و بیسەری كارە تیرۆرییەكەن. كەواتە جیاكردنەوەی قوربانییەكان و جەماوەر سیمایەكی سەرەكییە لە تیرۆردا، ئەمەش وادەكات تیرۆر لە باقی ململانێ چەكدارییەكانی تر جیاواز بێت، چونكە تیرۆر بە سرووشتی خۆی كردەیەكی شانۆیی و سینەمایی ئامێزە.

بەواتا لە كردەوەی تیرۆرستیدا ئامانجە ڕاستەقینەكە جەماوەرە كە قوربانییەكان دەبینێت، چونكە تیرۆریستان لە ھەوڵی ئەوەدان مەسیجێك بگەیەننە ژمارەیەكی زۆر لە خەڵكی، بەم پێیەش بۆمان دەردەكەوێت كە ئەوان بۆ ئەو مەسیجە قوربانێ دەخەنەوە نەك وەك ئەوەی كە بە تایبەت مەبەستیان لە قوربانییەكان بێت و تیرۆریان بكەن.

تیرۆر جیاوازە لە (جینۆساید) كۆمەڵكوژی، چونكە ئامانجی (جینۆساید) كوشتنی گرووپێك یان كۆمەڵێك یان تایەفەیەكە بە تەواوی، بەڵام ئامانجی تیرۆر كوشتنی ھەڵەشەیی فەوزاییانەی بەشێكی كەمە لە گرووپێك یان كۆمەڵێك بۆ ئەوەی ترس و تۆقین و كاریگەری بكەنە سەر بەشێكی فراوان لەخەڵك یان گرووپێك یان تایەفەیەك،..ھتد

ئایا كەسایەتی تیرۆریست ھەیە؟

مەیلێكی سرووشتی ھەیە بۆ بە شێت زانینی ئەو كەسانەی كە كاری تیرۆریستی ئەنجام دەدەن چونكە كەسانێك كە تەقینەوە لە میترۆیەكدا یان لە بازاڕێكدا یان ھەر شوێنێكی گشتیدا دەكەن بە شێت و دەروون پەشێو دادەنرێن، بە تایبەتی كاتێك لە كەناڵەكان و میدیاكانەوە وەك كەسانێكی دڵ خۆش كە ھەر خەریكی دروست كردنی نیشانەی ڤیكتۆری و سەركەوتنن بە پەنجەیان بە زەردەخەنەیەكی پانەوە لەسەر لێویان دیارە، وادەكات كە بپرسین ئەمانە سەرەڕای ئەو كارە تۆقێنەرانە كە دەیكەن واتای چی ھێند ئارام و دڵ خۆش دەردەكەون؟

پێشتر دەروونناسەكان  زۆر جەختیان لەوە دەكردەوە كە كەسانی تیرۆریست كەسانێكی دەروون پەشێون ( سایكۆپاسی)[1]ن و كەسانێكی پەڕگیرن و كاری لادەر (اعمال شاذة) ئەنجام دەدەن. بەڵام كۆمەڵێك تیۆرسیستی تر وتیان كە ئەو ڕاڤەیەی دەروونشیكاران مەرج نییە تەواو بێت و كەموكورتییەك ھەیە لە تەفسیركردنیان بۆ كەسایەتی تیرۆریست.

لێرەدا مایەی شەرمەزاركردنە گەر بڵێین: كەسایەتی تیرۆریست كەسایەتییەكی تەندروستە یان بەلانی كەم بڵێین: كەسایەتییەكی دەروون پەشێو نین!

بەڵام، لای زۆربەی دەروونناسان و بوارەكانی تری زانستە كۆمەڵایەتییەكان و لێكۆڵەران لە بواری تیرۆردا پێیان وایە كە كەسێتی تیرۆریست كەسێتییەكی تەندروستە و دەروون دروستە و سایكۆپاسی نین. ئەندرۆ سیلك توێژەر لە بواری تیرۆردا دەڵێت: لەدوای سی ساڵ ئینجا دەروونناسەكان وتیان كەسێتی تیرۆریست كەسێتییەكی تەواوە و دەروون پەشێو نییە!

چونكە گەر وا نەبوایە و كەسێتی تیرۆریست عەقڵانی نەبا و نەزانێت چی دەكات و بۆ دەیكات، ئیدی بۆچی كەسانی دەروون دروست و ھۆشمەند و زیرەك دەچنە ڕیزی گرووپە تیرۆریستەكانەوە؟

دەتوانین ئەو تیۆرانەی ڕاڤەی تیرۆر و توندوتیژی دەكەن بكەین بە دو بەشەوە.

تیۆری تیرۆر لە ئاستی تاك theoriesindividual-level و تیۆری  تیرۆر لە ئاستی سۆنگە و بارودۆخ و دەورووبەر contextual-level theories.

كە ئەمانەش دەبن بە چەند بەشێكەوە:

تیۆری كەڵكەڵە (النزوعیە)

مەبەست لەتیۆری كەڵكەڵەیی ئەوەیە كە پێی وایە تیرۆر لە ئەنجامی بیروبۆچوون و ئەو وێنانەیە كە چەند كەسێكی دیاریكراو ھەڵیان گرتووە و كاریگەری بەھێزی لەسەر دەروونیان داناوە. كە دەكرێت بە سێ بەشەوە.

یەكەم: تیۆری نائومێدی-دوژمنكاری (لإحباط- العدوان)

تیۆرێكی سادەیە و برەوی زۆرە لە نێوەندە زانستییەكاندا لەسەر دەستێ دەروونناس جۆن دۆلارد پەرەی سەندووە.

ئەم تیۆرە پێی وایە كە دەستدرێژی دوژمن كارانە (العدوان) ئەو كاتە ڕوودەدات كە خواست و ئارەزووەكانی كەسی تاك بەر پەرچ دەدرێنەوە وڕێگریان لێ دەكرێت.

ئەم تیۆرە لەسەر (خستنەبری) بەندە واتە شتێك دەخەینە بری یان جێی شتێكی تر( الاحڵاڵ – الابدال) ئەمەش میكانیزمێكی دەروونییە لای فرۆید بۆ نمونە: وایدابنێ كە تۆ ھەرئێستا كارەكەت لەدەست داوە و بەمەش توڕەیی و ھەستێكی ناخۆش داتدەگرێت، بەم ھەستەوە دەچیتەوە بەرەو ماڵ و لە داخان شەقێك لە پشیلەكەی بەردەرگای ماڵەوە دەدەیت، یان بە توڕەییەوە شتێك لە ماڵەوە دەشكێنیت، بەمە دەڵێن: خستنەبری. واتە ئەو دوژمنكارییەی پێشتر لە كارەكەت تووشی بووی لە شتێكی تردا بەرەنگاری دەبیتەوە، پشیلەی داماو ھیچ پەیوەندییەكی بەدەركکردنت لەكارەكە نەبووە یان ئەو شتانەی كە لە داخا دەیشكێنیت ھیچ پەیوەندیان بە لەدەستدانی كارەكەتەوە نییە.

ئەم تیۆرەیە دەڵێت: تیرۆر كاردانەوەیەكە لەسەر دوژمنكارییەك دەخرێتە پاڵ شتێكی تر كە ھیچ پەیوەندی بە دوژمنكارییەكەوە نییە. بەمپێیە ئەو كەسایەتییە دەروون پەشێوەی كە تیرۆریستان ھەیانە لە ئەنجامی نائومێدییەكانیانەوەیە كە لە ژیاندا تووشی بوون و ئەم نائومێدیانەش پاڵیان پێوە دەنێت كە توندوتیژ بن و دوژمنكاری بەرامبەر بە كەسانی تر بكەن. لای تیرۆریستانیش كاتێك ڕوودەدات كە سیستمی سیاسی وڵاتەكەیان كراوە نییە و ڕێگەیان نادات چالاكی سیاسی خۆیان بكەن.

.

دووھەم: تیۆری نێرگزی –دوژمنكاری ( النرجسية العدوانية)

زاراوەی نێرگزی بۆ ئەفسانەی یۆنانی كۆن (نارسیسیۆس) دەگەڕێتەوە، ئەفسانەكە باس لەو لاوە قۆزە دەكات كە دەكەوێت بەسەر عیشقی وێمەكەی خۆیەوە كاتێك لەسەر ڕووی ئاوێك عەكسی وێنەكەی خۆی بۆ یەكەمجار دەبینێت. بەپێی دەروونناس و تیرۆرناس ڕیتچارد بیرلشتاین لە كتێبەكەیدا بە ناوی(ئەقڵی تیرۆری سیاسی) دەڵێت: كەسی تیرۆریست ئەوەیە كە نێرگزی بوونی گەیشتۆتە لوتكە.

لێرەدا و بەپێی ئەم تیۆرە كەسی تیرۆریست بڕوای تەواوی بەوەیە كە ئەم كەسێكی زۆر گرنگە لەم جیھانەدا و، دەبێت ڕێزی لێ بگیرێت و حسابی بۆ بكرێت، بەڵام لەبەد بەختی ئەودا جیھان و دەورووبەری ئەم ڕێز و حورمەتەی لێ ناگرن ئەمەش وا دەكات تووشی توڕەبوونی نێرگزیانە ببێت و ئیتر لە داخا دەست دەكات بە دەستدرێژی و دوژمنكاری، چونكە ھەستی شكست خواردن لای كەسی نێرگزی كاردانەوەی توندوتیژی لێ دەكەوێتەوە و كەسەكە دەیەوێت سەرچاوەی شكستەكە لەناو بەرێت، سەرچاوەی شكستەكەش جیھانی دەرەو و ھەموو ئەو كەسانەن كە لە نرخی ئەمیان كەم كردۆتەوە بەم ھۆیەشەوە دەست دەكات بە تۆڵەسەندنەوە.

سێھەم: تیۆری دەروونشیكاری فرۆیدی

بە لای فرۆیدەوە مرۆڤ پاڵنەرەكانی ناو ناخی خۆی دەچەپێنێت و دەیانشارێتەوە و زۆرجار درك بەو پاڵنەرانەی ناخی ناكات كە بۆ ھەندێك كار و ھەڵسوكەوتی پێدەكات، ئەو پاڵنەرانە لاشعورین و پڕن لە حەزی چەپێنراو چونكە ئەو حەزانە لەلای كۆمەڵگە قبوڵكراو نین.

گرێی ئۆدیب یەكێكە لەو حەزە چەپێنراوانە كە لە قۆناغێكی ھەستیاری گەشەسەندی دەروونی – سێكسی لە ساڵەكانی منداڵیدا دروست دەبێت.

لەم گرێیەدا منداڵ وەك دژێك و ناحەزێك سەیری باوك و سیمبولەكانی باوك دەكات كە لەوێدا باوەك وەك ململانێ كار دەبینێت لەسەر بردنەوەی خۆشەویستی دایك بۆ خۆی نەك بۆ ئەمی منداڵ. ئەگەر باوك وریا نەبێت لەم قۆناغەدا و ئەو ھەست و بۆچوونە نێگەتیڤە لای منداڵەكەی خۆی نەڕەوێنێتەوە ئەوا لای منداڵەكە گرێی ئۆدیب دروست دەبێت و ئیتر منداڵەكە بە درێژایی ژیانی پێوەی دەناڵێت و تووشی كێشەی زۆری دەكات لە ژیاندا، كە بە داخەوە بەشی زۆری باوكان ئەم زانیارییە نازانن.

دەروونناس كۆنراد كیلین دەڵێت: زۆربەی تیرۆریستان ڕق و كینەیەكی لاشعوری یان شعوریان ھەیە بۆ باوكیان كە پاڵیان پێوەدەنیت یاخی بن لە دەسەڵات، چونكە دەسەڵاتیش سیمبول و ڕەمزێكی باوكانەیە كە ئەنجامی ئەم یاخی بوونەش كەوتنەوەی توندوتیژییە.

كەواتە كەسەكان بە شێوەیەكی ناشعوری ململانێكانی ناخیان دەڕێژن بەسەر جیھانی دەرەوەی خۆیان.

تیۆری ھەڵوێستگەرا

ئەم تیۆرە وای دەبینێت كە تیرۆر لە ئەنجامی بارودۆخی دەرەوەی تاكەكان دروست دەبێت و كاردەكاتە سەر بڕیارەكانیان و بەھۆی بوونی ھێزی دەرەكی لە دەوری كەسەكان ناچار دەبن بەپێچەوانەی ئەو بەھاو باوەڕ و مەبدەئانە ھەڵسوكەوت بكەن كە باوەڕیان پێیەتی، ئەم تیۆرەیە ھێزی خۆی لەو چاوپێكەوتنانەوە وەردەگرێت كە لەگەڵ تیرۆریستەكاندا كراوە و تیایدا وتویانە كە بۆیە ئەو كارانەیان كردووە چونكە دەرگاكان بەڕوویاندا داخراوە و ھەستیان كردووە كە ھیچ ڕێگایەكی تریان نەدۆزیوەتەوە جگە لە كاری تیرۆریستی نەبێت ، چونكە لە سیستمە سەركوتكەر و ستەمكارەكاندا ئەوانەی كە دەیانەوێت گۆڕانكاری بكەن ھیچ ڕێگەیەكیان نییە جگە لە ئەنجامدانی تیرۆر وەك ھەوڵێك بۆ گۆڕانكاری لەو سیستمانەدا.

 تۆم بۆرگۆی تیرۆرناس لیستێكی داناوە ناوی ناوە ھۆكارەكانی دروست بوونی تیرۆر: لەوانە

شكست یان لاوازی دەوڵەت، نەبوونی دیموكراسی، نەبوونی دادپەروەری و یەكسانی

پەیدا بوونی سەركردەی كارزیمای ئایدۆلۆژیخواز، ھەژاری و بێكاری و ڕاسیزم، حكومەتی گەندەڵ و ناشەرعی، دەركەوتنی گرووپی پەڕگیر چ دینی یان نادینی، دەستتێوەردانی ھێزی دەركی لە كاروباری ناوخۆی وڵات، كەوتنەبەر ستەمی داگیركاری زلھێزەكان.

تیۆری (كردەیی) Process Model

تیرۆرناسێكی تر بەناوی ھورگان دەڵێت: تیرۆر لە ئەنجامی یەكگرتنی نێوان  بارودۆخی دەوروبەر و سیفەتە كەسایەتییەكانی كەسێك یان گرووپێك ڕوودەدات و، پێی وایە زۆر گڕنگە كە لەو ھەڵوێستامە تێبگەین كە پاڵ بە كەسێكەوە دەنێن كە ئامادەییان زیاتر بێت لە كەسانی تر بۆ ئەنجامدانی كاری تیرۆریستی.

ھۆرگان وای دەبینێت كە كەوتنە چاڵی تیرۆرەوە كارێكی ھێواشە و ھەنگا و بە ھەنگاوە واتە كەسێك ھەر لە خۆیەوە بە شەوێك بڕیار نادات بۆ ئەوەی بەیانی ببێت بە تیرۆریست.

لەو ھەنگاوانەی كە دەبنە ھۆی بوونی كەسێك بە تیرۆریست:

ھەستیاری كەسەكە بۆ ئەو قازانجە دەروونی و پۆزەتیڤەی كە وەری دەگرێت لە و گرووپەوە كە دەبێت بە ئەندامی: وەك: پاداشت وەرگرتن و ناوبانگ، ھاوڕایی ئایدیۆلۆژی و بیری ھاوبەشی نێوان ئەندامانی گرووپەكە، پەستانە كۆمەڵایەتییەكان و نەبوونی ھەل بۆ باشتركردنی واقع، كاریگەری و ھاندانی كەسانی نزیكی دەورووبەری كەسەكە بۆ ئەوەی پەیوندی بەو گرووپانەوە بكات، ..ھتد

تیرۆری خۆكوژی

تیرۆری خۆكوژی بەوە وەسف دەكرێت كە ئەو كردەوە توندوتیژانەن كە ئەو كەسەی پێی ھەڵدەستێت دڵنیایە لەوەی كە لە دوای كارەكەی ناگەڕێتەوە و، سەركەوتنی كارە تیرۆریستییەكە بەندە بە لەناوچوون و مردنی ئەو كەسەی كە ئەنجامی دەدات.

زیاتر كارە تیرۆریستییە خۆكوژییەكان بەندن بە گرووپە ئیسلامییەكانەوە، چونكە لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ٢٠٢٠ ئەو گرووپە ئیسلامیانە زیاتر لە (١٠٠٠) ھەزار ھێرشی خۆكوژیان ئەنجام داوە.

تیرۆری خۆكوژی پێچەوانەی دیدی ئەقڵانی مرۆڤە، چونكە سوودی چییە گەر كەسێك خۆی بدات بە كوشت لە كارێكدا كە ھەم ژمارەیەك خەڵكی بێتاوان دەكوژێت و ھەم گەرەنتی ئەوەش بەدەست ناخات كە ئایا لە ئەنجامی كارەكەی داواكانی جێبەجێ دەبن یان نا.!؟بەڵام ئەوە ھەیە كە ئەم ھێرشە تیرۆریستە خۆكوژیانەوە وەك بۆمبی زیرەك وان و مەسرەفێكی كەمیشی تێدەچێت.

ھەندێك بۆ ئەوەی وەڵامی ئەم كارە نائەقڵییە بدەنەوە دەڵێن: ئەو كەسە خۆکوژانە بۆ قازانجێكی ئەو دنیا ئەم كارە دەكەن كە خۆیان  باوەڕیان پێیەتی، وەك (بەھەشت و پەری و حور العین) بەڵام ئەوانە بەپێی دەروونزانی ھەمووی وەهمن.

[1] سایكۆ پاس/ دەروون پەشێویەكە لە كەسایەتیدا دروست دەبێت كە كەسەكە دژی كۆمەڵگا و بەھاكانی كۆمەڵگە كار دەكات و كاری خراپە زۆر دەكات و ستەم و زوڵمێكی زۆر لە كەسانی دەوروبەری خۆی دەكات بەبێ ئەوەی بە ھیچ جۆرێك ویژدانی ئازاری بدات ئەمەش وای لێدەكات تاوان كردن زۆر ئاسایی بێت بەلایەوە.

The post دەروونناسی چۆن دەڕوانێتە تیرۆر و توندڕەوی appeared first on ژنەفتن.

لە ڕاستیدا  تا ئێستاش ڕایەكی یەكانگیر نییە لەسەر ئەوەی كە دەبێت جەستەی ژن چەندی دەركەوێت و چەندی بشاردرێتەوە، چەندی لێ زیاد دەركەوێت باشە یان خراپە و چەندی لێ زیاد داپۆشرێت باشە یان خراپە! تا ئەو ڕادەیەی كە لەناو ئەم كۆمەڵگە خۆرھەڵاتیانە بابەتی خۆ ڕووتكردنەوە یاخود خۆداپۆشین ببێت بە ئەفسانە و كاری بوێرانە لەناوماندا.

رەنگە یەكێك لە ھەرە دیارترین ئەفسانەكان لە مێژوودا ئەفسانەی خاتوو (گۆدایڤا) بێت، ژنی سەرۆك (لیفریك) حاكمی كانتۆنی (ماریكا) لە وڵاتی ئینگلتەرا، كە بەپێی ئەفسانەكە (گۆدایڤا) بە ڕووتی و تەنھا بە پرچی شۆڕ و درێژی خۆیەوە و بە سواری ئەسپێكەوە بە شەقامەكانی شاری (ماریكا)دا سووڕاوەتەوە وەك ناڕەزایەتییەك بەرامبەر بە (لیفریك)ی مێردی كە بۆچی باجێكی زۆر لە جوتیارەكانی ئەو شارە دەسێنێت، چونكە پێش ئەم ڕووداوە (گۆدایڤا) زۆر ناڕەزایەتی دەربڕی بۆ (لیفریك) و ئەمیش بە گاڵتەوە وتبووی: “كە ڕازی دەبێت باج لەسەر جوتیارەكان كەم بكاتەوە بەو مەرجەی (گۆدایڤا) بە ڕووت و قوتی بەسەر ئەسپێكەوە بەسەر شەقامەكاندا بڕوات”. بەڵام (لیفریك) نەیزانی كە (گۆدایڤا) بە ڕاستی ئەم كارە دەكات و كردیشی، ئیتر (لیفڕیك) كە زانی ژنەكەی ھەموو شتێك دەكات لە پێناو كەمكردنەوەی باجەكان، ناچار بوو دان بە سەركەوتنی (گۆدایڤا) بنێت و باج لەسەر جوتیاران كەم بكاتەوە.

كەواتە لێرەدا ڕووتبوونەوەی (گۆدایڤا) بۆ كارێك بووە كەس ناتوانێت نكوڵی لە بەھاداری و مانای بەرزی كارەكەی بكات، بەڵام بێگومان ھەموو ڕووت بوونەوەیەك وەك ڕووتییەكەی (گۆدایڤا) مانادار و بەھادار نییە.

كەواتە چی دەربارەی پۆشاكە نیمچە ڕووتەكانی ھەندێك لە كچە مۆدێلەكانی كوردستان دەوترێت بە بەراورد لەگەڵ (گۆدایڤا)؟

ھۆكاری ئەو ھەرایە چییە كە لە كۆمەڵگەی كوردیدا دروست دەبێت؟ كاتێك كچە مۆدیلێك بە جلی نیمچە ڕووتەوە لە بۆنەكاندا دەردەكەوێت. 

لەوانەیە سەرەتا وەڵامی ئاسان بە مێشكی ھەریەك لە ئێمەدا بێت، بەڵام لەپشت ئەو وەڵامە ئاسان و سادانەوە ڕەھەندی قوڵتر و شاراوە ھەن كە تیۆرەكانی سۆسۆلۆژیا یارمەتیمان دەدەن بۆ دەرخستن و كەشف كردنیان.

جیھانی پێش پەیدا بوونی دەزگاكانی میدیا، جیھانی پێش شۆرەت و ناوبانگ بوو، جیھانێكی بێ كامێرا، بێ سكرین بوو. شتێكی مەحاڵ بوو كە كەسێكی ئەو جیھانە بتوانێت وەك كەسێكی جیھانی ئێستا بە ئاسانی خۆی بەناوبانگ بكات، كەسە ھەرە ناوبانگەكانی جیھانی پێش میدیا كەسانی وەك پاشا و حاكمەكان بوون و جگە لەوان كەسی تر ناوبانگی نەبووە.  بەڵام ئەمە بە شێوەیەكی ڕادیكاڵانە لە سەدی بیستەوە گۆڕانی بەسەر دێت، چونكە لە ناوەڕاستەكانی سەدەی بیست و تا ئەمڕۆ دەبینین كە دەزگاكانی ڕاگەیاندن و كەناڵەكانی تیڤی و سەتەلایت و سۆشیال میدیاكان ھێندە زۆر بوون خەلك ونبووە لەناویاندا.

ئیدی شۆرەت و ناوبانگ ھەر بۆ پادشا و وەزیرەكان نییە بەڵكو ھەركەس بیەوێت ناوبانگی ھەبێت دەتوانێت كەناڵێكی یوتیوب یان ئەكاونتێكی ئینستاگرام و فەیس بوك بۆ خۆی دابنێت و كەمێك چالاكی ڕۆژانەی خۆی تیا بڵاوبکاتەوە، ھەرچەند چالاكییەكانیشی بێ بەھا و بێ ماناش بن بەسە بۆ ئەوەی ھێندە بەناوبانگ بێت كە پاشا و وەزیرەكانی جاران ئیرەیی پێ بەرن.

جاران گەر پاشاو حاكم و وەزیرەكان تاج و جلوبەرگی خۆیان فڕێ بدایە و بچوونایە ناو خەڵكەوە نەدەناسرانەوە، بەڵام ئێستا بە ھۆی تەكنەلۆجیای دیجیتاڵییەوە  كە بەناوبانگ بوویت بە جلوبەرگی گەدا و دەرۆزەكەرانیشەوە بچیتە ناو خەڵك ھەر ناوبانگت لێ نابێتەوە.

بە جۆرێك  سۆسیۆلۆژیستی ئەمەریكی (دانیال جی بۆریستین) دەڵێت: “لەم سەردەمەدا بەبێ ئەوەی ھیچ بكەیت و ھیچ بەرھەمێك و ھیچ بەھرەیەكت ھەبێت بەناوبانگ دەبیت، ئیستا (بەناوبانگ بۆیە بەناوبانگە، لەبەر ئەوەی بەناو بانگە)”

لە ڕیزی پێشەوەی كەسانی بەناوبانگ لەم سەردەمە نوێیەدا ئەستێرەكانی (سینەما، گۆرانی و سۆشیال میدیا) وەستاون، بەڵام ئەمانە وەك كەسە بەناوبانگەكانی تر نین لە كۆمەڵگەدا، ئەمانە لە ڕێی سكرینەكان و دەزگاكانی میدیاوە ئەفسانەی ژیانی خۆیان دادەڕێژن و خۆیانی پێ دەردەخەن، بە جۆرێك خۆیان بەیان دەكەن وەك بڵێی: نیمچە خوداكانی ناو ئەفسانەكانی یۆنان بن لەسەردەمی مۆدێرندا.

سۆسیۆلۆژیستی فەرەنسی ئەدگار مۆران لە كتێبەكەیدا بە ناوی (ئەستێرەكانی سینەما) دەڵێت: “قارەمانی فیلمەكان، قارەمانی (سەركێشی، جوڵە و چالاكی، قارەمانی تراجیدیا و كۆمیدیان، قارەمانی سەركەوتن و خۆشەویستیشن) ..ھتد.

ئەوان بە جۆرێك لە جۆرەكان لە قارەمانی ناو ئەفسانەكان دەچن، چونكە ئەستێرەكانی سینەما و سۆشیال میدیا بە جۆرێك لە جۆرەكان جێ پەنجەی تایبەتی خۆیان بەسەر جەوھەری قارەمانێتی لەناو كۆمەڵگەدا جێدەھێڵن”.

بێگومان ئەستیرەكان بە ئەستێرەیی لەدایك نابن و كەسە بەناوبانگەكانیش بە ناوبانگەوە لەدایك نابن، لێرەدا باس لەو كەسایەتیانە ناكەم كە خۆڕسكانە و ھەر بە ئاگایی و بلیمەتی خۆیان و بەبێ ئەوەی بشیانەوێت بەناوبانگ دەبن.

بەڵكو زۆربەی ئەم كەسایەتیانە دروست دەكرێن، سەرەتا لەڕێی ڕواڵەت و ڕووكاریانەوە دروست دەكرێن، ئینجا بەو وردەكاری و تێروتەسلی ژیانیان كە ئەگەر ھیچ شتێکی گرنگیشی تیا نەبێت درێژە بە دروستكردنی ناوبانگەكەیان دەدرێت، لەبەردەم كامێراكاندا، یان لەپشت پەردەكانیشدا، لێرەدا ھیچ بوارێك بۆ شتی ھەڵەشەیی و نامەدروس نابینین لە دەركەوتنی كەسە بەناوبانگەكاندا لەناو كۆمەڵگەدا، چونكە لەپشت ئەم كەسایەتیانەوە دەزگای گەورەی میدیایی كار دەكەن و مەبەستی ئەو دەزگایە دروست كردنی ئەستیرەكانە و دەورەدانیان بە تیشك و تریفەیەك كە وەك كەسانی جیاواز و قارەمان دەریان دەخات ئەگەرچی لە ڕاستیشدا ئەو كەسانە ھیچ ڕۆڵێكی دیاریان لە كۆمەڵگەدا نەبێت.

لێرەوە دەتوانین ئەو كار و چالاكیانەی كەسێك دەیكات بۆ ناوبانگ پەیداكردن ناوبنێین بە “كەشەكانی بە ئەستێرەبوون”وە لەلای كچانی  مۆدێل و ھەندێك لە كچانی ھونەرمەند و سۆشیال میدیای كوردیدا و بە پلەی یەكەم و لەسەروو ھەموو ئەو وردەكاریانەوە دەبێت جلوبەرگ و پۆشاك لەبەركردن ئەگەرچی بە شێوەیەكی نامۆ و سەیریش بێت، گرنگی پلە یەكی پێ بدرێت، چونكە جەوھەر و كاری ئەوان لەسەر مۆدێل و ستایلی تایبەت بە خۆیان بەندە. كە ناوم ناون بە كچەكانی (گۆدایڤا).

سۆسیۆلۆژیستی فەرەنسی ئەدگار مۆران دەڵێت: “ئەستێرەكان گرنگییەكی لەڕادەبەدەر بە چۆنیەتی ھەڵبژاردنی جلوبەرگیان و ئیكسسوارەكانیان و ستایلی پرچ و قژیان دەدەن، دەبێت ئەو شتانە بەردەوام لە لوتكەدا بن لەلایان، چونكە ئەوە جلوبەرگی تایبەتی ئەوانە كە لە كەسانی تر و لە ئەكتەرە ئاساییەكان (كۆمبارسەكان) جیایان دەكاتەوە و، دەشڵێت:” كەسانی ئاسایی جل دایان دەپۆشێت بەڵام ئەستیرەكان جل دەریان دەخات”. چونكە ڕواڵەت و ڕووكار و دەركەوتنی كەسانی ئەستێرە دەبێت زۆر جیاوازی لە دەركەوتنی كەسانی ئاسایی هەبێت. لێرەوە ھەر لەو بوارەدا (مۆران) لەسەر كچان و ژنانی ئەستێرە دەڵێت: “ڕاستە كە ژنە ئەستێرە دەتوانێت جلوبەرگی ئاسایی و سادە بپۆشێت بەڵام دەبێت بە جۆرێك ئەو جلە سادانە بپۆشێت كە جوانترین زینە و ئێكسسوارەكانی لەگەڵدا دەركەوێت كە ئەویش ڕووتی جەستەی خۆیەتی؛ واتە بۆ ژنە ئەستێرە ھیچ جلوبەرگێك بە ھێندەی ڕووت بوونەوەی جەستەی خۆی ناتوانێت ئەستێرەبوونی ژنەكە دەربخات و ڕووتییەكەی خۆیان، جوانترین جلوبەرگیانە”.

لای (مۆران) جەستە تایبەترین ڕووبەری تاكە، ڕەنگە ژنانی بەناوبانگ بە كەشفكردن و دەرخستنی گەرمترین شوێنەكانی جەستەیان بۆ جەماوەرەكانیان شانازی بكەن و پێوەی بنازن ئەم دەرخستنەش بۆ ئەوەیە كە پەردە لەسەر جوانییەكەی لاببات و جوانی خۆی زیاتر دەربخات، چونكە جەستەی ژنە ئەستێرە ماركەی بەناوبانگ بوونی كەسەكەیە و ھەر لەبەر ئەوەشە كە گرنگی زۆر دەدەن بە جەستەیان ھیچ شتێك نایانگەڕێنێتەوە لە دەرخستنی جەستەیان، ھەر لە خەرج كردنی پاریەكی زۆر بۆ موكیاج و تاقیكردنەوەی جۆرەھا دەرمانی گران بەھا بۆ پارێزگاری لە گەنجێتی خۆیان و خەرج كردنی ھەزارەھا دۆلار لە نەشتەرگەری جوانكاری و بۆتۆكس و فیللەر… ھتد.

ئەمەش ھەر لەبەر لووتبەرزی و غروور ناكەن، بەڵكو باش دەزانن چی دەكەن بۆ دەیكەن، چونكە ئەوان زۆر باش درك بەوە دەكەن كە ئەوە جەستەیانە كە ئەمانی كردووە بە ئەفسانە و ھەتا پارێزگاری لە جەستەیان بكەن ھێندەی تر ئەفسانەكەشیان بە زیندوویی و پرشنگداری دەمێنێتەوە.

تا ئەفسانەكەیان زیندوو بێت، پارەی زیاتر پەیدا دەكەن، مێشكیان ھۆرمۆنی دۆپامینی زیاتر دەردەكات كە ھۆرمۆنی دڵخۆشییە، زیاتریش دەبێتە جێی سەرنج و گرنگی پێدانی دەورووبەری، چونكە مرۆڤ لەڕووی دەروونییەوە زۆر حەزی بەوەیە كە جێی سەرنج و گرنگی پێدان بێت لەناو كۆمەڵگەكەی خۆیدا.

ژنە ئەستێرە بە تەواوەتی سەر بە جەماوەرەكەی خۆیەتی بە جۆرێك ئەو كچانە وەك كۆیلەیەكی ھەتا ھەتایی وان كە چاوەڕێی سۆز و بەزەیی جەماوەرەكەیانن

كەواتە دەرخستنی ئارایشتەكانی جەستە وەك تەقس و كەشێك وایە و یەكانگیرە لەگەڵ ئەستێرەیی بوون و بەناوبانگ بووندا، كەشێك كە بە ھۆیەوە كچەمۆدیل یان ھونەرمەندەكان ئەستێرەی خۆیان لە دڵی جەماوەرەكەیاندا دەچەقێنن. (مۆران) دەڵێت: “ژنە ئەستێرە بە تەواوەتی سەر بە جەماوەرەكەی خۆیەتی بە جۆرێك ئەو كچانە وەك كۆیلەیەكی ھەتا ھەتایی وان كە چاوەڕێی سۆز و بەزەیی جەماوەرەكەیانن و ھەر وەك پادشاكان كە سەر بە میللەتی خۆیانن بەڵام میلەتەكانیان سەر بەوان نین ئەمیش سەر بە جەماوەرەكەیەتی، بەڵام جەماوەرەكەی سەر بەم نین و، شوێنكەوتووانی ئەم كچانە داوای سادە بوون لەم كچانە دەكەن بەڵام، ئەو سادەبوونە نەبینراو دەبێت گەر بێتو خۆی ڕیكلام بۆ سادەبوونەكەی نەكات.

بۆیە دوای ماوەیەك دینە سەر سكرین و شاشەكان و داوای لێبوردن دەكەن كە گوایە نەیانزانیوە كۆمەڵگەكەیان وەك كۆمەڵگەی خۆرئاوایی نییە.

كچە ئەستێرە و مۆدیلەكان دێن و جلە نیمچە ڕووت و سەرنجڕاكێشەكان لەبەر دەكەن و ئیتر ئەوەی ڕوودەدات، ڕوودەدات و بەو كارەیان بۆ ماوەیەكی زۆر دەبنە جێی باس و خواستی چڕی میدیا و سۆشیال میدیاكان و خەڵكیش دەبن بە چەند بەشێكەوە ھەندێك دەڵێن: “ئەوە ڕووداوێكی سادەیە و ھیچ شایەنی گەورەكردن نییە لەچاو ڕووداوگەلێكی مەترسیدار كە لە جیھاندا ڕوودەدەن وەك (بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای زەوی و بڵاوبوونەوەی كۆرۆنا و بەرپا بوونی جەنگە گەورەكانی نێوان وڵاتان و دابەزین و بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و وشكبوونی دەریا و ڕووبارەكان  و ھەژاری…)، كە لێرەدا ئەم بەشە لە خەلك لە ڕووی تیۆرییەوە قسەكانیان ڕاستە”. بەڵام كێ دەڵێت: “ئەم قسانە دەچنە مەنتیق و لۆژیكی كولتووری كۆمەڵگەوە، كوا كولتووری جەماوەر لۆژیك بەڕێوەی دەبات؟”.

گەر وایە شتەكان بە لۆژیك بێت ئەی بۆ ئەم تۆفانی گرنگیدان و ناڕەزایەتییەی لێدەكەوێتەوە لەناو كۆمەڵ و سۆشیال میدیاكاندا و ئەو دابەشبوونە توندەی لەناو كۆمەڵگەدا دروست كردووە.!؟

  كولتووری جەماوەر لە شەھیدەوە بۆ شەھید

بەر لە پەیدابوونی دیاردەی كچە ئەستێرە و مۆدیلەكان لە كوردستان لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕووداوێك لە ئەمەریكا روودەدات ئەویش بڵاوبوونەوەی ڤیدیۆی سێكسی (كیم كارداشیان)ی كچە ئەرمەنییە كە لەگەڵ دەستگیرانەكەی خۆیدا بوو، دەستگیرانەكەی خۆی ئەو گرتەیەی بڵاو كردەوە ھەر لەو ساڵەدا زانای سۆسیۆلۆژی ناودار (زیگمۆند باومەن) بۆ تیشك خستنە سەر ئەو ڕووداوە لێكچەرێكی (موحازەرەیەكی) وتەوە بە ناوی (چی وا لە كەسێك دەكات ببێتە قارەمان) كە ھەر بەھۆی لێكچەرەكەی باومەنەوە ئەو ڕووداوەی كارداشیان وەك ئاگری ناو( كا) بە جیھاندا بڵاو بووەوە كە لەو لێكچەرەدا (باومەن) باس لەو گۆڕانكاریانە دەكات كە بەسەر تاكی بەناوبانگ لەناو كۆمەڵگەدا ھاتوون لە كولتووری جەماوەر و میللیدا. باومەن بە وردی باس لەو گۆڕانكاریانە دەكات كە بەسەر تاكەكاندا دێت ھەر لەسەرەتای مێژووەوە كە چۆن گۆڕان بەسەر قاەەمانی ناو ئەفسانەكان ھاتووە بەرەو شەھیدەكانی چاخی دینی و كەسە ئەستێرەكانی ڕۆژگاری خۆشمان.

“كەسی بەناوبانگ بەناوبانگە لەبەر ئەوەی كە بەناوبانگە”.

باومەن دەڵێت: “قارەمان ئەو كەسەیە كە لەپێناو كێشەیەكدا یان قەزیە و پرسێكدا گیان لەدەست دەدات، یان لەپێناو شتێكدا گیانی خۆی فیدا دەكات كە پێی وایە بەھای زۆر زیاترە لە ژیانی خۆی. شەھیدیش ئەو كەسەیە كە لە ئەنجامی ستەمێكی زۆر كە لێی دەكرێت گیان لەدەست دەدات، لای باومەن لەویادا قارەمان و شەھید یەك دەگرنەوە كە كەسانێكی كەم وێنەن چونكە لە ڕێی كاری مەزنەوە گیانی خۆیان دەخەنە مەترسی و یان گیانی خۆیان فیدا دەكەن لە پێناو بەدەستھێنانی ئامانجێكدا كە لە ژیانی خۆیانی بە گرنگتر دەزانن، بەڵام باومەن دەڵێت: لەم ڕۆژگارە مۆدێرنەی ئەمڕۆدا لەو كەسایەتی و فیگەرانەمان نەماوە، بەڵكو تەنھا كەسانێكی بە ناوبانگ و ئەستێرە جێی گرتوونەتەوە كە بە ھیچ جۆرێك لە قارەمان و شەھید ناچن و دەشڵێت: ئەم ئەستێرانەی ئەمڕۆ بە ھیچ جۆرێك ناتوانن جێی قارەمان و شەھیدەكانی جاران بگرنەوە. لێرەدا دەچینەوە سەر وتەكەی برنستین كە دەڵێت: “كەسی بەناوبانگ بەناوبانگە لەبەر ئەوەی كە بەناوبانگە”.

.

لەبەر تیشكی ئەو گۆڕانە زۆرەی كە لەم جیھانە مۆدێرنەدا بەسەر تاكە بەناوبانگەكاندا ھاتووە لەناو كولتووری جەماوەری میللیدا دەتوانین ھەمان گۆڕانكاریش لە خودی كۆمەڵگاشدا بەدی بكەین، چونكە گەر كاتی خۆی خەڵك بە پلەیەكی بەرز و بەھادار لە قارەمان و شەھیدیان ڕوانیبێت، دەبینین ئەمڕۆ ئەو كەسانە نەماون یان زۆر دەگمەن بوون، چونكە لەم سەردەمە نوێیەدا ھەر لە بنەڕەتەوە بنەمایەك نەماوە بۆ ئەو بەھایانەی كە كۆمەڵانی خەڵك لەسەری كۆك و یەكدەنگ بن لەسەری و لەبەر نەمانی باوڕی كۆ بە بەھا و پرس و قەزییەكان ئیدی بۆچی جەماوەر دوای ئەو كەسانە بكەون و بە شان و باڵی ئەو كەسانەدا ھەڵبدەن كە ھێشتا باوەڕیان بە بەھای بەرز و پڕ مانایە لە كاتێكدا چیتر جەماوەر خۆی باوەڕی بەو شتان نەماوە.

ئیدی لەم سەردەمی پووچەڵ بوونی بەھایانەدا تەنھا ئەو كەسانە ناوبانگ پەیدا دەكەن كە چالاكن لە سۆشیال میدیاكاندا و، سۆشیال میدیاكان شەو و رۆژ ھەر باسی ئەمانە دەكەن ھەر چەندە ناوبەنگەكەیان ڕووكەشییە. ھەر لەم سۆنگەیەشەوە (باومەن) چەمكی (زەمەنی شل) یان( مۆدێرنەتی شل) یان (كۆمەڵگەی شل)ی داڕشت.

باومەن لە سەرەتای كتێبی (مۆدێرنەتەی شل)دا دەڵێت: “ڕۆژ لە دوای ڕۆژ باوەڕم پتەوتر دەبێت كە ئێمە دوچاری تەختێكی بەتاڵ بووینەتەوە لەناو كۆمەڵگەدا كە تیایدا نۆرم و بەھا كۆنەكان ھیچیان نەماون ھیچ لەو نۆرمانە بۆ ژیانی ئەمڕۆ دەست نادەن و كەڵكیان نەماوە بۆ دۆخی مرۆڤایەتی لە ژیانی ئەمڕۆدا، بەڵام لە ھەمان كاتدا نۆرم و بەھا و مانا نوێیانەش پەیدا نەبوون كە جێی ئەو نۆرم و بەھا بەسەرچووانەی جاران بگرێتەوە تا بتوانین بەھۆی ئەو بەھا نوێیانەوە لەگەڵ ئەم ژیانە مۆدێرنەدا ھەڵ بكەین و پرۆسەی ژیانی خۆمان بكەین، ئێمە تائێستاش نازانین كە لەگەڵ كام بەھادا بین و كام بەھا دروست بكەین كە دوور بێت لە ڕەخنە تا لەگەڵ ئەم زەمەنە مۆدێرنەدا بیگونجێنین.!؟

ئەوەی باومەن دەیڵێت ئەوەیە كە ئێستا ئێمە لەنێوان دوو جیھاندا دەژین جیھانێكی كۆن كە نۆرم و بەھاو یاساكانی بەكەڵكمان نایەن و جیھانێكی مۆدێرن كە ھێشتا نۆرم و بەھا و یاسای خۆی دروست نەكردووە و لە دیمەنێكی لەم جۆرەدا تووشی جۆرێك لە خەمساردی یان شل بوونەوە دەبینەوە لە ھەموو شتێكدا، چونكە ھێشتا بەھایەكی پتەو دروست نەبووە بۆ ئەم سەردەمە نوێیە و ھیچ بیروباوەڕێكی دوور لە ڕەخنەش شك نابەین بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم زەمەنی مۆدێرنەیە، ئێستا كاتی ئێمە كاتێكی شڵەژان و گرژییە كە ھیچ كەس لە ئێمە ناتوانین پێشبینی و چاوەڕوانی ھیچ شتێك بین تیایدا، چونكە چیتر ئارامی و ئاسودەیی و جێگیری لە جیھاندا نەماوە ھەموو شتەكان بە خێرایی دەگۆڕدرێن كە ئەستەمە بتوانین فریای ئەوە بكەوین كە بزانین سبەی چی دەبێت و چی ڕوودەدات.

باومەن دەڵێت: ئێستا ژیان لەم زەمەنی شل و لەم مۆدێرنە شلەدا وەك ئەوە وایە بە ناو كێڵگەی میندا بڕۆین و ھەموومان دەزانین كە ڕۆژیك و لەھەر شوێن و كاتێكدا بێت تەقینەوەیەك ڕوودەدات، بەڵام نازانین لە چ ڕێککەوتێكدا دەبێت.

ئیدی ھەر لەو كاتەی كە كچە مۆدیڵێك یان ئەستێرەیەكی كورد جلێكی سەرنجڕاكێش لەبەر بكات كە كەمێك ڕووتی پێوە دیار بێت ئەوا بەبێ ئەوەی بە خۆی بزانێت پێی ناوە بە مینەكەدا حاڵی وەك حاڵی ھەموو دانیشتوانی ناو مۆدێرنەی شلەوە و ھەرگیز ناتوانێت پێشبینی ئەو كاردانەوانە بكات كە لە كۆمەڵگەدا لەسەری ڕوودەدەن.

ھەرچەندە ڕەنگە ئەو لە خەیاڵی خۆیدا تەنھا بۆ ناوبانگ و بوون بە ئەستێرە یان بۆ دەرخستنی جوانی خۆی ئەمە بكات دوور لە نانەوەی ھەراوزەنا كەچی كۆمەڵگەی مۆدێرن لەبەر ئەوەی لەسەر ھیچ بەھایەك كۆك نییە، بۆی ھەیە ئەوە بكەنە بۆنەیەك بۆ ھەڵگیرساندنی ئاگری مشتومڕ و ناكۆكی لەنێوان گرووپە جیاوازەكاندا، لەسەر بابەتێك كە مرۆڤایەتی لێی تێر نابێت ئەویش جەستەی ژنە. كە لە بنەڕەتدا ئەو مشتومڕە ھەر كۆنەقینی نێوان ئەو دوو توێژ یان گرووپەیە كە لە كۆمەڵگای كوردیدا لەنێوان گرووپی پارێزکار و موحافیزكار كە ئایین پەروەری بە سەریدا زاڵە و ئەو گرووپەی تریش كە خۆی بە ھەڵگری بەھا خۆرئاواییە سیكیولارەكان دەزانێت، كە بە ھۆی مۆدێرنەی شلەوە بواریان بۆ دووبارە قسەكردن لەسەر جەستەی ژن دۆزیوەتەوە كە پێش سی بۆ چل ساڵ لەمەوبەر ھیچ مەجال و بوارێكی تیانەبوو كە قسەی لەسەر بكرێت، چونكە جاران بەھاكانی كۆمەڵگە كۆنكرێتی و دیاریكراو بوون،  بەبێ مشتومڕ و ھەموان پێی پابەند بوون و ھەر لادانێك لەو بەھایانە بەس بوو بۆ ئەوەی دەرت بكەن لە گرووپ و شكاتت لێ بكەن و لە گەڕەك دەرت بكەن، بەڵام ئێستا لەم زەمەنی مۆدێرنە و ژیانی شلەدا شتەكان و بەھاكان و یاساكان لاستیكین و ئەو پاك و ڕوونییەیان نەماوە.

لێرەوە بەلای گرووپی پارێزکار ئەو دیمەنەی كە ھەندێك لە كچە مۆدێلەكان بە نیمچە ڕووتی پێی دەردەكەون لەگەڵ نۆرم و بەھاكانی كۆمەڵگە یەكناگرێتەوە، بەڵام ئەم بۆچوونەی گروپە پارێزکارەكە زۆر لە جێی خۆیدا نییە، چونكە دەبێت بپرسین كامانەن ئەو بەھا و نۆرمە كۆمەڵایەتییە جێگیر و نەگۆڕانەی كۆمەڵگەی كوردی لەبارەی جلی خانمانەوە؟ چونكە گەر تەماشای جلی كوردی خانمان بكەین دەبینین مۆدێل و ستایلی زۆرە و لە ھەندێك مۆدیلدا قوماشەكە ھێند تەنك و شەفافە سنگ و قۆڵی خانمان بە باشی دیارە و سەرەڕای ئەوەش زۆربەی  ژنی كوردی پەچە و حیجاب لەگەڵ جلی كوردی نابەستن.

ئەگەر ئەم  پرسیارە جاران بكرایە واتە پێش ھاتنی مۆدێرنە ئەوا وەڵامەكەی لە دینەوە سەرچاوەی دەگرت، چونكە ئەوە تەنھا دین بوو دەستنیشانی ئەوەی دەكرد كە چی باشە و چی خراپە بۆ كۆمەڵگە و، دین خۆی نۆرم و بەھاكانی كۆمەڵگەی دادەنا.

بەڵام گەر ئەم پرسیارە ئەمڕۆ بكرێت ئەوا بەھۆی جیھانی نوێ و مۆدێرنەوە تووشی دابەش بوونێك دەبین لە كۆمەڵگە بەسەر دوو بەرەدا بەرەی داخران و كۆنەپارێز و بەرەی كرانەوە و نوێخواز.

ئێستا كۆمەڵگە بووە بە چەند گرووپێك،  گرووپی وای تیایە چیتر بەھا و نۆرمەكانی كۆمەڵگە بە پێویست نازانێت و پێی وایە كۆنن لەگەڵ ڕۆحی سەردەم  ناگونجێن و دەبێت بگۆڕدرێن.

ھەر گرووپە و ڕا و بۆچوون و بەھای خۆی ھەیە بۆ ژیان كە لەگەڵ بەھا و بۆچوونی گرووپەكانی تر یەك ناگرنەوە و سازیشی لەسەر ناكەن و بگرە تادێت ھەر گرووپە و توندتر و پێداگرتر دەبن لەسەر ڕاكانیان و لەناو ئەم جیاوازییەدا ھەر دوو گرووپی پارێزکار یان كۆنەپارێز، گروپی نوێخواز و گۆڕانخواز پشتی زیاتر بە مەرجەعیەتی فەرھەنگی خۆیان دەبەستنەوە.

گرووپی پارێزکار پێی وایە كە جل و پۆشاكی نیمچە ڕووت چوونە دەرەوەیەكی تەواوە لە نۆرم و بەھاكانی كۆمەڵگا و دەبێت ھەموو كۆمەڵگا دژی ئەو جۆرە پۆشاكانە بن، گرووپی نوێخوازیش پێی وایە لەبەركردنی ئەو جۆرە پۆشاكە ئازادییەكی تاكەكەسییە و نابێت ھیچ گرووپ و ھێز و لایەنێك حوكم بەسەر ئەو ڕووبەرە بچوكەدا بدات كە جەستەیە چونكە جەستە موڵكێكی تاكەكەسییە.

ئێستا ئێمە ناتوانین لایەنی ھیچ لەو گرووپانە بگرین چونكە ناتوانین ھیچ مانایەك بۆ خۆداپۆشین و خۆ ڕووت كردنەوە ببینین لەم سەردەمەدا كە زۆر بە خێرایی بەھاكانی تیا دەگۆڕدرێت و بەردەوام مۆدیلی جل و پۆشاكەكانیش دەگۆڕدرێن واتە ناتوانین بەھایەک بە خۆڕووتكردنەوەی ئەمڕۆ بدەین لە چاو ئەو بەھایەی كە بە خاتوو (گۆدایڤا)ی دەدەین، چونكە خۆ ڕووت كردبەوەی ئەمڕۆ تەنھا بۆ مۆدیلە نەك بۆ كارێكی بەھا و مانادار. چونكە كاتێك (گۆدایڤا) بە ڕووتی بە شەقامەكانی كانتۆنی (ماریكا)دا سوڕایەوە، ئەوا دانیشتوانی كانتۆنەكە كۆك بوون لەسەر جوانی و بەھاداری كارەكەی جگە لە پێدانی قارەمانێتی بەو خاتونە و كردنی بە ئەفسانەیەك كە تا ئەمڕۆش ڕێزی لێ دەگیرێت، بەڵام ناكرێت كچە مۆدێلەكانی ئەمڕۆی ناو كۆمەڵگەكانی خۆرھەڵاتی بەراورد بكرێن بە  خاتوو (گۆدایڤا)، تەنھا ئەوە نەبێت كە بە جلوبەرگە نیمچە ڕووتەكانیان دەبنە بابەتێك بۆ كاتە بەتاڵەكانی میدیاكان و پڕكردنەوەی سۆشیال میدیاكان بە كۆمێنت، ئەمەش لە ڕوویەكەوە دەسەڵات سوودی لێ دەبینێت بۆ لەبیر بردنەوەی ڕووداوە گەورەكان و شاردنەوەی قەیرانەكان لە خەڵكی، ئەم دیاردەیەش بەردەوام دەبێت تا كاتێكی نادیار لە سایەی زەمەنی شل و ژیانی شل و مۆدێرنەی شلەوە دووبارە بەسەرچوونەوەی خێرا و یەك لەدوا یەكەكانی شتەكان و بەھاكان لەم سەردەمی مۆدێرنەیەدا وەك زیگمۆند باو مان باسی دەكات.

تێبینی: بۆ ئامادەكردنی ئەم وتارە سوودی زۆرم لە وتارێكی ژنە رەخنەگری كولتووری (مھا فجال) وەرگرتووە، بە ناوی (ماالذي يخبرنا به علم الاجتماع عن فستان رانيا يوسف؟)

The post كچەكانی (گۆدایڤا) لە كوردستان appeared first on ژنەفتن.