ئاشکرایە وڵاتانی ئەوروپی (ئیتالیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیسپانیا، بەریتانیا… ھتد) لە ھەموو بوارەکانی، پیشەسازی و تەکنۆلۆژی، زانستی و زانیاری، سیاسی و کۆمەڵایەتی ھەمیشە لە پێشکەوتن و گەشەسەندندان (ئەمەش پێویست بە بەڵگە ناکا)، ئەم پێشکەوتنەش لە عەقڵ و ھۆشی کەسایەتیی میللەتێک دێت کە خاوەن بەھرە و فیکر و فەلسەفەی بەرفراوانی کۆمەڵایەتیی خۆی بێ، ھەروەھا بوارەکان کراوەن و بێ سنوورن، ھیچ کۆسپێکی سیاسی یا ئایینی، یاخود کۆمەڵایەتی، ڕێگا لە بەردەوامی ئەم پێشکەوتن و گەشەسەندنە ناگرێت. بەم جۆرە لە بواری ھونەر بە گشتی و شێوەکاری بە تایبەتی چەند ھۆکارێکی گرنگ ھەن بۆ پەرەسەندن و بەرزبوونەوەی ئاستی گشتی ھونەر و ڕۆشنبیری کە دەبن بە پاڵپشتی ھونەرمەندان تاوەکو لە ھەر کاتێکی مێژووییدا بتوانن ھونەرەکەیان بگەیەنن بە ئاستێک کە شیاوی قۆناغەکە بێت.

یەک لەم ھۆکارانە ڕەخنە و ھەڵسەنگاندنی ھونەرییە، کە ھونەرمەند دەخاتە نێو چوارچێوەی جددی و بەرپرسیاری لە جۆری کارکردن و شێوە و ناوەرۆکی بەرھەمەکان و پلەی ھونەری پێ دەبەخشێت، لەنێو کێشەیەکی ھونەریی شێوازگەریی پڕ تەکنیک و فیکری دادەنێت و بەرپرسیاری مێژوویی دەخاتە بەردەم ھونەرمەندان لەڕووی لیاقەت و خووڕەوشتی کەسایەتیی ھونەری بەرانبەر بە کۆمەڵگا و ھونەرمەندانی دوای قۆناغی ئەوی تر.

ئێمە کە باسی ھونەر و ھونەرمەندانی وڵاتێک دەکەین و دەبنە جێگای سەرنجمان و خۆشحاڵی و ڕەزامەندی خۆمان پیشان دەدەین، تەنیا ئەوە ناگەیەنێ کە ھونەرمەندانی ئەم وڵاتە یا ئەوی تر بەھرەمەندی گەورەن و بیروبۆچوونی فەلسەفی تایبەت بە خۆیان ھەیە و دەتوانن لەسەر بنەمایەکی مێژوویی کۆنکرێت کاری ھونەری ئەنجام بدەن و تیۆریای ھونەریشیان ھەبێت، بەڵکو لایەنێکی تری زۆر گرنگ ھەیە کە بوار و کەشوھەوایەکی دیموکراسی و ھارمۆنی، ئازادیی دەربڕین، سنگ فراوانی ڕەخساو لەم کۆمەڵگا کراوانە ھەیە کە ڕەخنە و ھەڵسەنگاندن، یاخود لێکۆڵینەوەی ڕەخنەیی ھەمیشە لەپێناو دەوڵەمەندترکردنی ھونەرن. لێرەدا ترسی ئەوە نییە کە ھونەرمەندێک ڕەخنە ڕاپێچی بکات و لە گۆڕەپانی ھونەری بیسڕێتەوە، چونکە پێشەکی ئەو ھونەرمەندە کە بەرھەمی داھێنان ئەنجام دەدات دەزانێت ڕەخنە و ھەڵسەنگاندن بۆ کارەکانی دەکرێت، ئەمەش ئەو پردەیە کە بینەر و ھونەرمەند لە یەکتر نزیک دەکاتەوە، بەڵام زۆر بەداخەوە، لە کوردستان بە کۆمەڵ ھونەرمەندی شێوەکاری ھەیە، کەچی ڕەخنەگرێک نییە بتوانێ ھەڵسەنگاندێک بکات، بە بینەر ڕابگەیەنێت باش و خراپ چۆنە، ئەوەش ھەڵبەتە دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی ڕۆشنبیری و تیۆریی ھونەری لەلایەک و نەبوونی مرۆڤی ڕۆشنبیری تایبەتمەند لە بواری ڕەخنە و ھەڵسەنگاندنی بەرھەمی ھونەرمەندان و خووڕەوشتیان لەلایەکی ترەوە، جگە لەوەش زۆر ھۆکاری تری کۆمەڵایەتی و سایکۆلۆژی ھەیە وەک ڕۆحی موجامەلەی دووانەیی، ترسی گازەندەکردنی ھونەرمەند و شکانی پەیوەندیی برادەرایەتی، لێکزویربوون و لۆمەکردنی یەکتری و… ھتد، کە بەداخەوە ئەم خەسڵەت و ڕەوشتانە ھەموو کاتێک دەخرێنە سەرووی گەشەسەندنی ھونەر و پێشکەوتنی ھونەرمەندان و تێکدانی یەکسانی و لەنگکردنی باری ڕۆشنبیریی ھونەری لە وڵات.

ئێمە دەزانین مێژووی ھونەر و ڕۆشنبیریی ھونەری لە کوردستان تەمەنێکی ئەوەندە درێژی نییە و خاوەن ھیچ قۆناغێکی تایبەتی نییە، ئەوەی ھەبێت کاریگەریی مێژووی ھونەری وڵاتانی ڕۆژئاوایە کە ئێمەی دروست کردووە و ھەمیشە پەیوەستین بەو زنجیرە قوتابخانە ھونەرییانەی لەم وڵاتە پێشکەوتووانە سەرچاوەی گرتووە و بۆتە جیھانی. بەم جۆرە ھونەرمەندانی پێشەنگی ئێمە ئەوانەن کە مێژووی ھونەری شێوەکارییان لە جیھان بنیادناوە وەک: جیۆتۆ، مازاشیۆ، لیۆناردۆ داڤنشی، میکێلئانجلۆ، ڕافایێل، تیسیان، کاراڤاجۆ، ڕامبرانت، گۆیا، ڤێلاسکیز و زۆری تر، تا دەگەیتە ئەم زەمەنە ھاوچەرخەی ئێستامان، بەڵام لە کوردستان کە وێنەکێشێک (دەڵێم وێنەکێش نەک ھونەرمەند) دێت وەک پێشەنگی ھونەریی خۆی ڕەپێشی واقیعی ئێستامان دەکات بێ ئەوەی ھیچ کاریگەرییەکی ئەوتۆی بەسەر گۆڕەپانی گشتی ھونەری ھەبووبێت، یاخود کاریگەریی تەکنیکی و فیکری بەسەر ھونەرمەندە گەنجەکانی ھاوچەرخی حۆی یا نەوەکانی دوای قۆناغی خۆی ھەبووبێت، لێرەدا ھەژاری و پەککەوتوویی ڕۆشنبیری و فیکریی ھونەری بەدیاردەکەوێت کە ئەویش خۆی لە خۆیدا کۆسپێکە لەپێش وتاری ڕەخنەی ھونەری.

ئێمەی کورد خاوەن کولتوورێکی ھەمەچشنی ناتەواوین، واتە زۆر جۆرە ڕۆشنبیری و ڕێچکەی فەلسەفی و تیۆریی ھەمەجۆری لاییدا و بەشێوەیەکی قوت و قوندە و شێواو بەڕێگەی زمانەکانی دەوروبەرمان گواستراوەتەوە نێو زەینی ئێمە، کە بۆتە ھۆی پەرتبوونی فیکری و بێ ئۆقرەیی ڕۆشنبیری و دروستبوونی جۆرێک لە دووانەیی (تا ڕادەیەکیش شێزۆفرێنیای فیکری)، لەبەر ئەوەشە تاکی ڕۆشنبیری ئێمە نەیتوانیوە بە چاوێکی ڕەسەنی ھاوکات و کراوە تەماشای جموجووڵەکانی ھونەری و ڕۆشنبیری بکات، یا بە زەینێکی فراوان و ڕاست و دروست شتەکان شی بکاتەوە و ھەڵیانسەنگێنێت. لێرەدا مرۆڤی یەک ڕەھەندبینمان بۆ دروست دەبێت، ئەو ڕەھەندە کورتبینەی کە ڕەنگدانەوەی ھزری کۆنی وێنەکێشی فۆلکلۆر گوزاری ھەڵاتوو لە ھەموو گیروگرفتەکانی قۆناغ و بێ توانایی لە قووڵبوونەوەی فیکرییە، لە ئەنجامی ئەم ڕەوشە ھەستکردن بە مەزنی و پێشەنگی ھونەر لە ناوچەیەک دروست دەبێت (بەوەھمەوە)، وەک بڵێی بیابانە و ھێشتا سەرەتای ژیانی تێدا دروست نەبووە.

لە جیھانی ھونەریی ئەمڕۆ پێشەنگ و ئەوی تر نییە، بەڵکو داھێنان ھەیە کە قووڵبوونەوەیە لە جوانی، ڕاستەقینەیی، پاکی، ئازادیی ڕۆحی، بۆ ئەوەی (لە ئێشوئازار دەرباز بین) تاوەکو (ژیان نەرم و ئاسانتر بێت)، لەپێناوی ئەم مەبەستە پیرۆزە ڕەخنەی ھونەری ھاتۆتە کایەوە بۆ ئەوەی ھونەرمەندان ڕێگەی ڕاستی و پلەی تەکنیکی بەرز و ڕێک بگرن، ڕێچکەی فیکری شاقووڵی و ڕۆشنبیرییەکی ڕاستی ھەڵبگرن نەوەک خۆپەرستی تاکەکەسی (پێشەنگانە).

لوغزی کاری ھونەری داھێنراو لە نھێنییەکانی زمانی شێوەکاریدایە، چۆن و بە چ شێوازێک فیکرەی ناوەرۆک داڕێژراوە، چ کەرستە و تەکنیکێک بەکارھێنراوە، فۆرمی دەربڕین لە کوێوە سەرچاوەی گرتووە و بە چ مەبەستێک ھاتۆتەکایەوە، ئەم بەرھەمە ھونەرییە لە چ کاتێک و لەچ شوێنێک ئەنجام دراوە؟ ھەموو ئەو پرسیارانە و ھی تریش ڕەخنە شییان دەکاتەوە و پارچە پارچەیان دەکات، لەدواییدا بەیەکەوەی دەبەستێتەوە و ھەڵیان دەسەنگێنێت تاوەکو ئەو بەھا ئێستێتیکییەی کە ڕەنگە ھونەرمەندەکە بۆی نەچووبێت لەنێوان توخمە سەرەکییەکان و فۆرمە تایبەتییەکانی ھونەرمەندەکە دەریبھێنێت.

بێ گومان ڕەخنەی باش و خراپیش ھەیە، بەڵام ئەوەی لێرە مەبەستمانە ئەوەیە کە پێویستمان بە ڕەخنەی ھونەری ڕاستگۆ ھەیە ھونەرمەندان ھەڵسەنگێنێت و ھەڵیانبژێرێت، ھەڵە شێوەییەکان پیشان بدات، فیکری ھونەرمەندەکە دەربێنێت و بە بینەری ڕابگەیەنێت، قۆناغەکانی ھونەری لە چەکمەجەکانی مێژووی خۆیان دابنێت. ھەموو قۆناغەکانی ھونەر ھەر لە سەردەمی ڕێنسانسەوە ئاڵوگۆڕی پەیوەندییە پۆزەتێڤ و نێگەتیڤەکانی نێوان ھونەرمەندان و ڕەخنەگران (داھێنان و شیکردنەوە)، بەم جۆرە لە مێژوودا ڕێچکەی گرتووە بەبێ ئەوەی ھیچ کامیان ڕێگا لەوی تر بگرێت. ڤازاری، دی پلێنیۆ کە ڕەخنەیان لە ھونەرمەندانی سەردەمی خۆیان وەکو لیۆناردۆ و میکێلئانجلۆ و رافایێل دەگرت و کارەکانیان شی دەکردنەوە، ھەمیشە ململانێیان لەسەر ئەوە بوو کە ئەو ھونەرە بەرەو تۆکمەتر و دروستتر بڕوات و ئاگاداریان دەکردنەوە لەوەی کە بینەر ھەڵنەخەڵەتێنن، (چونکە چاوی بینەر ھەموو کاتێک ھەڵە ئەکادیمییەکان نابینێت)، ئەگەر بێتو مەزەندەی ئەوە بکەین کە پەیکەری (داوود)ی میکێلئانجلۆ شان و ملی تێکچەقیوە و قۆڵ و دەستەکان بچووک و باریک، ڕێژەی تۆێکاری قاچ و سەری نەگونجاو بوایە ئەمڕۆ کێ باسی ئەو ھونەرمەندەی دەکرد؟ یاخود ھەمان پەیکەر ئەو پیرۆزییەی کە ئەمڕۆ ھەیەتی و بە درێژایی مێژوو باسی لێکراوە، لێی دەوەشاوە؟ بەڵام پێشەنگەکانی ئێمە لایان گرنگ نییە ئەگەر فیگەری ئافرەتێکی کورد بکێشن سەرتاپا پڕبێت لە ھەڵەی ئەکادیمی، ڕێژەی دەموچاو ناڕێک، شان و مل تێکچەقیو، دەست و پەنجە سەقەت وەک تەختەدار، بێ بەرپرسیاری ھونەری بە ھیچ شێوەیەک داڕشتنێکی ڕێکوپێک نابیندرێت.

لێرەدا چاوە ھەڵخەڵەتاوەکانی بینەر تەنیا کوتلەی گشتی فیگەری ئافرەتێکی کورد دەبینێت، جگە لەوە فیکرەیەکی قووڵ، ھاوچەرخ لە ناوەرۆکی کارەکەدا نییە لە سادەیی و ساکاری چێژی جوتیارانە زیاتر نەبێت. بەم جۆرە ھونەرمەندی (میللی) ڕەچاوی تۆکمەیی تەکنیک و مۆنۆمێنتالیی کارە ھونەرییەکەی ناکات، بەڵکو بەپێچەوانەوە ڕێچکەیەکی تەسک و بێ ڕەھەند دەگرێت و لە بازنەی ڕابردوو دەخولێتەوە، وەک (دۆن کیشۆت) بە چەک و جبە و بیروباوەڕی کۆنی لەبیرکراو دێتە نێو گۆڕەپانی نوێ، لەم حاڵەتە ئەم جۆرە ھونەرمەندە ھەموو جۆرە بزاڤێکی نوێی لا سەیرە و بەدژایەتی خۆی دادەنێ بێ ئەوەی دەوروبەر ئاگاداری (پەڕانۆیا)ی ئەو ببن.

تێبینی: ئەم وتارە لە ژمارەی ١٠ ساڵی سێیەمی گۆڤاری شێوەکاری ٢٠٠٥ بڵاو کراوەتەوە.

The post ڕەخنەی ھونەری لە کوێوە دەست پێ بکات؟ appeared first on ژنەفتن.

هونەری شێوەکاری لەسەر ئاستێکی زۆر بەرزی ڕۆحی و ویژدانی هاتۆتە کایەوە و مامەڵەی لەگەڵ کراوە، مرۆڤی تایبەتمەند و بەهرەدار کە هەمیشە خاوەن ژیانی تایبەتی و جیاوازە لەگەڵ خەڵکی تر بەم کارە هەڵساوە و کاری هونەری وەک دەربڕین لە قووڵایی تراژیدیای ژیانی ئەنجامداوە. کێشەی مرۆڤ لەگەڵ سرووشت و نهێنییەکانی، هەوڵ و تێکۆشانی لە پێناو هەست بە بوونکردنی خۆی، ناسین و زانیاری وەرگرتن، پیربوون و مردن لە نێو زەمەنێکی دیارکراودا، دروستکردنی جۆرەها فکر و ئەندێشەی زیندووبوونەوە و بە هیوای بەدیهێنانی ژیانێکی تر لە دونیایەکی تر، هەموو ئەوانە ئادەمیزاد لە نمایشەکانی جیاجیای خۆی، بە درێژایی مێژوو لە نێو تراژیدیاوە گەڵاڵەی کردوو و دەبێتە مێژووی هەرە جدی هەموو ئاواتەکانی. ئەم بارودۆخەی مرۆڤ بە شێوەیەک لە شێوەکانی دەربڕین لە پێناو زاڵبوون بەسەر هەموو گیروگرفت و بارە نهێنییەکان و ئێش و ئازارەکانی ژیان دایڕشتۆتەوە. لە سەردەمی گریکی کۆن شانۆ دەربڕینێکی ڕاستەقینەی کێشە فەلسەفییەکانی مرۆڤ بووە، کێشەی بوون و نەبوون، ژیان و مردن، نهێنییەکانی سرووشت، کێشەی سایکۆلۆژی (گەڕان بە دوای هۆ و ئاکام)، دروستکردنی خواوەندەکان و گەڕان بە دوای نەمری. پاڵەوانی ئەم نمایشانەش لە شانۆکان، هەروەها لە نێو کۆمەڵگاش هەمیشە سەرکەوتووە و خاوەن وزە و بەهرەیەکی بێ وێنەیە، لە هەمان کاتیشدا ئینسانێکی پڕ ئێش و ئازارە.

هونەری جدی ئەو هونەرەیە کە لایەنی جدی لە ژیانی مرۆڤ و سەرقاڵییەکانی وەردەگرێت، ئەمەش هەڵبەتە دەکەوێتە نێو تراژێدیای ژیان و بە پێویست هونەرمەند داوێتە نێو لێکۆڵینەوەکانی فەلسەفی کە پەیوەستە بە چارەنووسی مرۆڤ و مێژووی بوون و نەبوونی. ئەو هونەرمەندانەی کە بۆ ئەم لایەنە چ بواری شانۆ، مۆسیقا، هەروەها شێوەکاری کاریان ئەنجامداوە لە ئەبەد ژیاون، هەردەم هەوڵی جێبەجێکردن و داهێنانی خودیان داوە بۆ گەیشتن بە مەرامی سەرەکی ئەویش یەکلاکردنەوەی مەسەلەی بوون و نەبوونە یاخود ژیان و مردنە، کە بە شێوازێکی تۆکمە و مێژوویی و تەکنیکێکی بەرز و پڕ توانایی داڕشتنی هونەری کاری بۆ کراوە و جۆرە مامەڵەیەک لەگەڵ بابەت و پێکهاتەی کاری هونەری کراوە کە مایەی سەرنج و بیرکردنەوەی مرۆڤ بێت لە هەموو کاتێک و شوێنێک، وەک لە پەیکەرەکانی میکێل ئانجلۆ، تابلۆکانی لیۆناردۆ، ڕافایێل، تاخود ڤێلاسکێز، گۆیا، دیلاکرۆ، تاوەکو دەگەین بە قۆناغە نوێیەکان و ئیمڕۆش، کە لە هونەری نوێ ئەم جۆرە توانایە بەپێی زەمەن و بارودۆخی کۆمەڵگای مەدەنی، بەدی دەکرێت، وەک ڕۆبێرت ڕۆشێنبێرگ، ئەنسلم کیفەر، میگێل بەرشەلۆ و زۆرانی تر کە بە گشتی بیرکردنەوە و فەلسەفەی هونەرییان لەسەر بنچینەیێکی چارەنووسی مرۆڤەوە داناوە و کات و شوێنیان نییە. بە پێچەوانەی ئەوە، هونەرێک هەیە پێی دەڵێن کۆمیدی کە لایەنی ڕووپۆشی ژیان وەردەگرێت، دوور لە قووڵاییەکانی فەلسەفی و مەرامەکانی ئینسان، بەڵکو زیاتر لایەنی هەست و سۆزی کاتی مرۆڤ ڕەچاو دەکات، بۆ خۆشگوزەرانی و هەڵخەڵەتاندنی وەهمەکانی مرۆڤ بە ڕێگای ئەو شێوازە تایبەتیانەی داڕشتن و پێکهێنانی بەرهەم کە مرۆڤ بەرامبەر بە شێوە ڕووپۆشەکەی ڕادەگرێت و سەرسامی دەکات، بێ ئەوەی بچێتە نێو قووڵایی، یاخود بێ ئەوەی بابەتێکی فەلسەفی کە چارەنووسی ئەوی لە پشتەوە بێت پیشان بدات. ئەم جۆرە هونەرەش هەر لە کۆنەوە هونەرێکی گشتی کۆمەڵایەتی چینە نزمەکان بووە لە لە کاتێکی دیاریکراو دێتە ئەنجام و بە ژیانێکی کورت لە ئاسۆی هونەر ون دەبێت. ئەم جۆرە هونەرە لەو شێوازە نزیک دەبێتەوە کە خەڵکی سادە و ساکار پێیەوە سەرسام دەبن. ئەو داڕشتنانەش لە ڕووی تەکنیک و پێکهاتەی کارەکان، زیاتر بازاڕی و بێ بەرپرسیاری چارەنووسی ئینسانی و فیکریی هونەری دێنە ئەنجام. لێرەدا گرینگ نییە هونەر تا چ ڕادەیەک دەکەوێتە نێو کێشەی وجودی و ململانێی ڕواڵەت و بارودۆخی مرۆڤ و دەوروبەرەکەی.

هونەری شێوەکاری جیاواز لە هونەرەکانی دی وەک شانۆ، مۆسیقا، شیعر، تراژێدیا و کۆمیدیای وەرگرتووە، شێوەکاری بە ڕێگای وەهمی شێوە بەدوای برینەکانی وجودیی هەمیشە زیندوودا دەگەڕێت، بەم جۆرە ئەم هونەرە مەعریفەیێکی ویژدانییە.

ژیانی ئادەمیزاد لەسەر زەمین زەمەنێکی ئەبەدییە، زەمەنیش دیاردە و ڕووداوەکانی بەرچاوی مرۆڤە کە پێی دەڵێت واقیع و حەقیقەت، بەڵام لە ڕاستیدا ”واقیع و حەقیقەت وەهمی مرۆڤن”، لە پێکهاتەکانی خەیاڵییەتی، یاخود دروستکردنی خۆیەتی، چونکە مرۆڤ پارچەیەکە لەو جیهانە گەورە و مەزنەی کەون و ”ئەو جیهانەی کە تیایدا دەژی، ئەو جیهانەیە کە کاریگەری خەیاڵی دایهێناوە، کەواتە هونەرییە، بە زەمانەوە بەستراوە”.

مرۆڤی هونەرمەند ئەو شێوە خەیاڵانە دادەڕێژێت کە لە وەهمی خۆیدا زادەی قووڵایی وجودی ڕەسەنی خۆیەتی، لە نێوان کەسایەتی دیۆنیزی و ئەپۆلینی وەک دوو جیهانی ژوورەوە و دەرەوەی شێوەکان بابەتی تراژیدی دەهێنێتە کایەوە کە زەمەنێکی دیاریکراوی نییە و لە قۆناغێک ناوەستێت. بەم جۆرە هونەری شێوەکاری لە بنەڕەتدا هونەری زەمەنە، ئەو زەمەنەی کە بەستراوە بە کەینونەی ئادەمیزاد، بێ کۆتاییە. مرۆڤ هەر لە سەرەتاوە تاوەکو ئیمڕۆ پاڵەوانی هەموو ڕووداوەکانە، هەروەها ویستوویەتی و دەیەوێت بەسەر هەموو مەسەلەکانی ژیان زاڵبێت، تەنانەت گەر هەرەس هاتوو و دۆڕاویش بێت وەک سەرکەوتوو و زاڵ بوو بەدیار دەکەوێت، چونکە بوونەوەری مرۆڤ تەکامولێکی ئینسانی نەکردووە و زۆری ماوە بگات بەو مەرامە بنەڕەتییەی کە لە وەهمیدا هەیە. نیتشە دەڵێ: ”مرۆڤ پەتێکی بەستراوە لە نێوان ئاژەڵ و سوپەرمرۆڤ، پەتێک بەسەر دۆزەخدا”.

شێوەکارانی بە توانا و ڕەسەن لە سەردەمی گریک و قۆناغی ڕێنسانس و ڕۆمانتیکی لە کارەکانیان نهێنییەک هەیە ئەویش ئەو ڕەسەنایەتییە تاکەییەی بوونە کە بە شێوە بەدیاری دەخەن (دەڵێم شێوە، چونکە شێوە بەرگی وەهمی مرۆڤە کە چۆن دەیەوێت بابەتی تراژیدی کە دروستکەری دڵەڕاوکێی فکری و کەڵکەڵەی بوون و نەبوونی کەسایەتی خۆیەتی بە شێوەیێکی پیرۆز ببیندرێت). ئەمەش ئاستێکی ئۆنتۆلۆژییە کە پاڵەوانان هەر لە کۆنەوە بە ڕێگای نمایشکردنی شانۆیی خەونەکانی خۆیان پێشانداوە. لێرەدا دەمەوێ ئەوە بڵێم کە مرۆڤی هونەرمەند بە ڕێگای داڕشتنی شێوە وەهمی سوپەرمرۆڤایەتی نێو خەیاڵی خۆی بهێنێتە ئەنجام و پاڵەوانیێتیی بەرامبەر ئەو دۆزەخە کە زەمەنی ژیانییەتی، بۆ تەکامولبوونی بنوێنێت.

گرینگی و پیرۆزی کاری هونەری ڕاستەقینە تەنیا لەوەدا نییە کە خەڵکی بینەر چێژی شێوەیی لێ وەربگرن و بۆ ڕازاندنەوە و پڕکردنەوەی دیواری ماڵەکانیان، هەروەها بە گوێرەی هونەرمەندیش، دەبێ بزانێ کە ئەنجامدانی کاری هونەری تەنیا پڕکردنەوە و داڕشتنی ڕووبەری کارەکەی بە ڕەنگ و هێڵ و فۆڕم و فیگەر نییە، بەڵکو لە یەکگرتنێکی کۆنکرێتی فیکریی کەسایەتی هونەرمەندەوەیە. وەک ئەرستۆتالیس دەڵێ: ”پیاوە گەورەکان جیان لەگەڵ خەڵکی ئاسایی، وەک چۆن جوان و ناشیرین، ئەوان هەمیشە وەک تابلۆیێکی هەرەباشی ڕاستەقینەن، چونکو ئەوەی زۆر پەرش و بڵاوە لە یەک یەکەی یەکگرتوو کۆ دەبێتەوە”.       

تێبینی: ئەم وتارە لە ژمارە ١٦ ساڵی چوارەم ٢٠٠٦ (گۆڤاری شێوەکاری)دا بڵاوکراوەتەوە.

The post هونەری شێوەکاری appeared first on ژنەفتن.

ئێمە دەزانین کەوا گەشەکردنی ئابووری و پیشەسازی و مەدەنیی شار و کوردتکردنەوەی ڕێگا دوورەکانی نێوان وڵاتان، بووە هۆی پێشکەوتنی هونەر و ڕۆشنبیری و شارستانیەتی کۆمەڵگاکانی ئەوروپا، بەلام لایەنێکی گرنگ هەیە کە بووەتە پاڵپشتی سەرەکی پێشکەوتنی هونەر و بەدیارکەوتنی  جۆرەها ڕیباز و قوتابخانەی جیاجیا. هەر یەکەو ڕەنگدانەوەی قۆناغێکی کۆمەڵایەتییە لە زەمەنێکی دیاریکراو هاتووەتە کایەوە، ئەویش پێشکەوتنی چێژی هونەرییە کە لە تێربوونی بینینی خەڵکەوە دێت لەو زەنجیرە مێژووییەی هونەری و ستایلە هەمە جۆرەکان، کە ئیمڕۆ هونەرمەند هەر کارێک ئەنجام بدات نابێتە شتێکی نامۆ و ناڕەوای هونەری بۆ بینینی خەڵک. لێرەدا ئەم تەکامولە دەگەڕێتەوە بۆ هونەرمەندان و مێژووی هونەرییان کە هەموو کەلێنێکیان لە چێژی خەڵک پڕ کردۆتەوە. لەم حاڵەتەدا، لە قۆنا‌غێکی نوێی کۆمەڵایەتیی پێشکەوتوو، هونەری نوێی هاوچەرخ بە هەموو شێواز و ڕێبازەکانییەوە هیچ جۆرە ڕەتکردنەوەیەکی کۆمەڵایەتی لە چێژی خەڵک دروست ناکات، بە پێچەوانەوە بە تێڕوانینێکی ئێستێتیکی، لە تێری هەست و بینینیان تەماشای دەکەن. کەچی لە کۆمەڵگەی ئێمە کە هەموومان دەزانین، مێژووی هونەریمان بە شێوە جیاوازەکان و ستایلە زۆرەکان نییە، هونەرمەندان دێن ڕاستەوخۆ بە ستایلە هەرە تازەکانی وڵاتانی پێشکەوتوو کارەکانیان ئەنجام دەدەن لە کاتی نمایشکرنیشیدا لە پیشانگاکانیان گلەیی ئەوە دەکەن کە بینەری هونەری نییە تەنیا هونەرمەندان خۆیانن دەڕۆن بۆ بینینی. لێرەدا خەڵکی ئێمە ناتوانن ببن بە بینەری چێژوەرگری ئەم جۆرە هونەرە. بەڵکوو بێهیواییەک لە دەروونیان دروست دەبێت، بە ڕەخنە وەڵامیان نادرێتەوە، تەنیا بە ئامادەنەبوونیان و نەگەڕانەوەیان بو بینین، وەک هەڵوێستێکی شاراوەی دەروونێکی بێهیوا وەڵام دەدەنەوە، ئەمەش لەڕاستیدا گەورەترین کارەساتە لەنێوان پەیوەندیی بینەر و هونەر و هونەرمەندان. هونەر لە وڵاتی ئێمە نەیتوانیوە ئەو بۆشایییە پڕ بکاتەوە کە بینەری ئێمە ڕچاوی دەکات و تامەزرۆی بینینیەتی و تێری بکات و سەرنجی ڕابکێشێت، هەست و دەروونی پڕ بکات لە جوانی و خۆلیای بینینی بۆ دروست بکات. هونەرمەندانی ئێمە تەبریریان بۆ ئەو مەسەلەیە ئەوەیە کە بینەری ئێمە بێ ڕۆشنبیریی هونەرین، کۆمەڵگایەکی دواکەوتوومان هەیە و پەروەردە نەکراوە، لە هونەرێکی نوێ و هاوچەڕخ ناگەن. بەڵام کێشەکە بەو سادەیی و ساکارییە نییە، چونکە کۆمەڵگا پێکهاتووە لە هەموو توێژەکان، هەروەها هونەرمەندانیش لەنێو هەمان چوارچێوەی دواکەوتوویی ئەو مێژووەن، پارچەیەکی گەورەی ئەم گیروگرفتە پێکدێنن و بەرپرسیارن بەرانبەر بە بینین و چێژی کۆمەڵگا و گەشەسەندنی بواری جوانی و فکری هونەری لەسەر خاکی خۆماڵی و داهێنانی بەرهەمی هونەری. بازدان و سنووربڕین لە ستایل و شێوازی هونەریدا کارێکی ڕەوایە گەر هەموو سنوورەکان لە یەک ئاستی مێژووی چێژی هونەری و تێربوونی بینینی کۆمەڵگا بێت، بەڵام پێکەوەنان و پێکەوەلکاندنی شێوە و ستایلە دەرەکییە پێشکەوتووەکان بە هۆشی هونەری دواکەوتوو و بە بەرهەمهێنانی کارێک بێ بنەمای مێژوویی، لەم کۆمەڵگایە بینەری نابێت، بۆیە زۆربەی نمایشە هونەرییەکانمان تاڕادەیەک چۆڵن و لە سێ چوار ڕۆژ زیاتر درێژەی پێ نادرێت. ئەمەش حاڵەتێکی تر دروست دەکات ئەویش ئەوەیە کە هونەرمەند کاراکتەری ئەندێشەیی خۆی و لوغزی هونەرمەندایەتی لەنێو کۆمەڵگا (کە چۆن لە مێژووی هونەرەوە هاتووە و پلە و پایەیەکی ئەفسانەیی بۆ دانراوە و پیرۆز بووە) لەدەست دەدات و لە پەراوێزی کۆمەڵگەکەی خۆی دەمێنێتەوە.

تێبینی: ئەم وتارە لە ژمارە ٣٢ ساڵی هەشتەمی گۆڤاری (شێوەکاری)دا بڵاو کراوەتەوە

The post ونبوونی لوغزی هونەرمەند appeared first on ژنەفتن.