بڕوا عەلادین, Author at ژنەفتن https://jineftin.krd ماڵپەڕێکی هزری و کولتوورییە Wed, 01 Sep 2021 10:54:25 +0000 ckb hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.4 https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2020/08/jnaftn-logo-e1605465457630-100x100.png بڕوا عەلادین, Author at ژنەفتن https://jineftin.krd 32 32 شۆڕشی ئۆکتۆبەر: وێنەکانی و شۆکەکانی بە کامێراکەی ئێزنیشتاین https://jineftin.krd/2021/09/01/%d8%b4%db%86%da%95%d8%b4%db%8c-%d8%a6%db%86%da%a9%d8%aa%db%86%d8%a8%db%95%d8%b1-%d9%88%db%8e%d9%86%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%88-%d8%b4%db%86%da%a9%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95/ https://jineftin.krd/2021/09/01/%d8%b4%db%86%da%95%d8%b4%db%8c-%d8%a6%db%86%da%a9%d8%aa%db%86%d8%a8%db%95%d8%b1-%d9%88%db%8e%d9%86%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%88-%d8%b4%db%86%da%a9%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95/#respond Wed, 01 Sep 2021 10:54:21 +0000 https://jineftin.krd/?p=5872 هەموو ئەوانەی ساڵانە یادی شۆڕشی ئۆکتۆبەریان کردۆتەوە (بە چەپەکان خۆیشیانەوە)، چاویان زیاتر لەسەر ڕووداوە مێژووییەکە بووە وەک جۆرێک لە کەرتبوونی سیاسی و دابەشبوونی خودی چەمکی سیاسەت بۆ دوو بەرەی دژ بەیەک لە سەرتاسەری جیهاندا: بەرەیەک سۆسیالیستی و بەرەیەک بۆرژوازی. شۆڕشی ئۆکتۆبەر پتر وەک قەوارەیەک دژ بە دژەقەوارەیەکی پێشوەخت وێناکراوە، وەک دامەزراندنی ئیمپراتۆریایەکی کرێکاری دژ بە…

The post شۆڕشی ئۆکتۆبەر: وێنەکانی و شۆکەکانی بە کامێراکەی ئێزنیشتاین appeared first on ژنەفتن.

]]> هەموو ئەوانەی ساڵانە یادی شۆڕشی ئۆکتۆبەریان کردۆتەوە (بە چەپەکان خۆیشیانەوە)، چاویان زیاتر لەسەر ڕووداوە مێژووییەکە بووە وەک جۆرێک لە کەرتبوونی سیاسی و دابەشبوونی خودی چەمکی سیاسەت بۆ دوو بەرەی دژ بەیەک لە سەرتاسەری جیهاندا: بەرەیەک سۆسیالیستی و بەرەیەک بۆرژوازی. شۆڕشی ئۆکتۆبەر پتر وەک قەوارەیەک دژ بە دژەقەوارەیەکی پێشوەخت وێناکراوە، وەک دامەزراندنی ئیمپراتۆریایەکی کرێکاری دژ بە تزار و مۆنارکی و بۆرژواکان کە لە سەرەتاوە تا کۆتاییەکەی دیارن و بە تەنها زنجیرەیەک ڕووداو و هەل و هەڵکەوتەی مێژوویین.

بێگومان ئەمە ئاسانترین بینینە بۆ شۆڕشێک کە تا ئێستایش سۆز و نۆستالژی بۆی، نەک لێی کەم نەبۆتەوە، بەڵکو گڕوتین بۆ گێڕاندنەوە و دووبارەکردنەوەی لە هەڵکشاندایە. لێ ئەوەی کە مایەی سەرنج و تێڕامانی منە لە ئێستادا (بە تایبەتی کە یادی سەد ساڵەی شۆڕشی ئۆکتۆبەر بە سەرکردایەتی لینین و بەلشەڤیکەکان، دەکرێتەوە)، چاونوقاندن و خۆ کەڕکردنی بەردەوامی ڕەخنەگرانی ئێمە بووە لە گرنگترین دۆکیومێنتی سینەمای سۆڤێتی خۆی دەربارەی شۆڕشەکە کە فیلمە بەناوبانگەکەی (سێرگی ئێزنیشتاین)ە بە ناونیشانی (ئۆکتۆبەر: ئەو دە ڕۆژەی کە جیهانیان هەژاند).

ئەڵبەتە هۆکارەکانی خۆگێلکردن لەم بەرهەمە دانسقە هونەرییە زۆرن، کورتکردنەوەی سۆشیالیزم بۆ یەک ڕووداو کە بە ڕابەرایەتی لینین هەڵگیرسا و دەرەنجام وەک بلۆکی سۆڤێت ڕووخا، گیردانی ئایدیۆلۆژیای لینینیزم لە چەند ئەدەبیاتێکی حیزبیدا کە بەس بۆ رێکخستنی شانەی چەکدار بەکەڵک دێن نەوەک تێزە و تیۆرەی شۆڕشێکی فیکری بن، قێزکردنەوە لە مارکسیزم وەک کاردانەوە بۆ سەر هزری ئایینی، دێواندنی مارکسیزم وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر ئەگەری بوونی دەوڵەمەند و بازرگان بە ئیدیاڵ لە فانتازی تاکەکەسەکاندا، تاوان و دڕندەییەکانی ستالین و کردنیان بە تاکە پەنجەرە بۆ هەڵسەنگاندنی دەرەنجامەکانی شۆڕشەکە، ئەمە جگە لە قەبەبوونی گوتاری کوردایەتی و نووستنی کۆمۆنیستە کوردەکان لە سایەیاندا وەک مرۆڤی بێکار و… هتد، لێ گرنگترینیان بەلای منەوە دەگەڕێتەوە بۆ نەزانی و ناشارەزایی تەواوی ئێمە لە سینەمای سۆڤێتی و بە تایبەتییش ئێزنیشتاین. ئێزنیشتاین بۆ زۆر بینەر و دەرهێنەر یا ڕەخنەگری هونەری ئێمە وا دەردەکەوێت دەرهێنەرێکی زۆر ساکار بێت، زۆر ڕووکەشی و ڕەمزی بێت، بەوەی کە جیهانێکی ڕەنگاوڕەنگ و پڕ لە ڕۆمانتیزم و گرتەی سێکسی و گۆرانی هیندی یا ڕاوڕاوێنی پۆلیسی نەبێت، هەر بۆیە ڕەنگە شایستە بە ئاوڕلێدانەوە و ئەو بایەخە زۆرە نەبێت، لە کاتێکدا بە ڕای من تێنەگەیشتن لە ئاڵۆزی و وردەکارییەکانی کۆکەرەستەی سینەمایی ئەو، هەروەها تاوانبارکردنی بە یەکێک لە مێژوونووسە دڵپاکەکانی کۆمۆنیزم (وەک ئەوەی خودی کۆمۆنیزم گوناه و هەڵە بێت) وای کردووە کە خەڵکی خۆی لێ بە دوور بگرێت.

باشترین فیلمەکانی ئێزنیشتاین (جگە لە ئیڤانی ترسناک) چونکە ڕەشوسپین، بێدەنگن، تەمەنیان دەگەڕێتەوە بۆ سێ چارەکە سەدە لەمەوپێش، بەراورد بە هەژموونی فیلمی بریقەداری هۆلیودی و بولیودی و سینەمای تورکی و عەرەبی، وا وێنادەکرێن کە کلاسیکی بن و تەپوتۆزیان لێ نیشتبێت، بەڵام تێزەی ئێزنیشتاینی بۆ سینەما، بە تایبەتی دوای فیلمەکانی: (مانگرتن)، (زریپۆشی پۆتمکین) و فیلمە دۆکیومینتارییە بەناوبانگەکەی لەسەر شۆڕشی ئۆکتۆبەر، هەمیشە ئەوەمان بۆ دووپات دەکەنەوە کە لە بەردەم یەکێک لە داهێنەرە ئەفسووناوییەکانی مێژووی سینەماداین و سەرکێشییەکانیشی بەو بەرهەمە مێژووییەیەوە دیارن کە ناوی شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ەیە و لەپاڵ ئارشیفکردنی سەرهەڵدان و هاتنی بەلشەڤیکەکاندا بۆ دەسەڵات، شتێکی زیاتری پێیە وەک هونەری سینەمای سۆڤێتی کە دەخوازێت پێمانی بڵێت.

بەر لەوەی بچینە سەر وردەکارییە هونەری و ئەفرێنەرەکانی فیلمەکەی ئێزنیشتاین دەربارەی شۆڕشی ئۆکتۆبەر، پێویستە کەمێک لەسەر چەمک و تێگەیشتنەکانی ئەو بۆ سینەما و فیلم بووەستین تا لە ڕێیەوە لە کارەکەی تێبگەین کە لە داگرتنەوەی مرۆڤ بە تۆپەڵێک گرتەی یەک لەدوای یەک و هوروژم و هێرشی کۆمەڵێک دیمەن لە فۆرمی بۆمبارانکردنی بینەردا، خۆی دەنوێنێت.


فیلمی(ئۆکتۆبەر: ئەو دە ڕۆژەی کە جیهانیان هەژاند)ی (سێرگی ئێزنیشتاین).

سینەمای ئێزنیشتاینی بۆ من دوورتر لە دەرهێنان و پێکەوەلکاندنی گرتەکان و بەرهەمهێنانی دیمەن لەبەر رۆشنایی یەک بونیادی ڕاستەهێڵی حیکایەتدا، دەڕوات. ئێزنیشتاین بەر لەوەی دەرهێنەری فیلم بێت، ئەنترۆپۆلۆژیستێکی لۆکاڵییە بەو مانایەی کە مالینۆڤسکی بە کاری دەهێنێت. لای مالینۆڤسکی ئەنترۆپۆلۆژیست هیچ نییە جگە لە چاودێریکارێکی بەشدار کە کار بە میتۆدی تێبینی بەشدارکەرانە (Participant observation)ی ئەو بابەتانە دەکات کە لێیان دەتوێژیتەوە و دەخوازێت ڕای خۆی لەسەریان بدات. ئەفسوونی ئەم میتۆدە کە بە بۆچوونی من لە کارەکانی ئێزنیشتایندا زۆر نائاگایانە کاری پێکراوە، لەو تایبەتمەندێتییەی داهێنان و توێژینەوەدایە کە هەم لەناو ڕووداوەکاندایت و هەم لە دەرەوەیشیانیت، هەم بەشێکیت لە دیمەنەکان، هەم چاودێریشی بەسەریانەوە: واتە بەردەوام لە ناو/دەرەوەی ئەو جیهانەدایت کە دەخوازیت وێنای بکەیت، ئارشیڤی بکەیت، سەرنجەکانی خۆتی لەسەر بڵێیت و بەو چاوەیش بیانبینیت کە هی خۆتن نەک لە دەزگایەک یان ئایدیۆلۆژییەکەت قەرز کردبێت (بێهودەیش نییە ڕەخنەیەکی زۆری ئەنجومەنی شۆڕشی ڕوسی لە ئێزنیشتاین ئەوەیە کە فیلمەکەی لە ئاست چاوەڕوانییەکانی ئەواندا نەبووە وەک مۆتیڤێک بۆ مۆبەلایز و وروژاندنی خەڵک).

تایبەتمەندێتی سینەمای ئێزنیشتاینی کە بەشێکی زۆری کارکردنە لەسەر مۆنتاژی زەینیانە بە مەبەستی پڕوپاگەندەکردن (وەک ئەوەی بەلشەڤیکەکان لێیان دەویست)، جەختێکی تەواویش دەکاتە سەر هەڵبژاردنی کاریگەرترین گرتە لە کۆی ڕووداوێک یان وێنە و دیمەنێکدا تا بتوانێت زیاترین کاریگەری سایکۆلۆژی لەسەر بینەر/وەرگرەکەی بەجێبهێڵێت. بە ڕای زۆربەی ڕەخنەگرانی سینەما، لە فیلمەکەیدا دەربارەی شۆڕشی ئۆکتۆبەر، ئێزنیشتاین بە چەشنێک ئالودە بە گرتەت دەکات، گرتەکانت وەک ئاگر تێبەر دەدات، جۆرێکی سۆزداری ئەوتۆ مۆنتاژیان دەکات و پڕوپاگەندەیان پێ دەکات کە ناتوانیت بە بینینیان، نەبیتە بەلشەڤیست، یاخود ڕاستتر بڵێین، ئێزنیشتاین بە بایەخدانی بە گرتە و داگرتنەوەی بینەر بە ڕێژنەی گرتە، کار لەسەر مێنتاڵتی و هزر دەکات و دەخوازێت دوچاری شۆکی بکات و ناچار بە بەرهەمهێنانی گرتەی تری بکات. سینەمای ئێزنیشتاینی کاردانەوەیەکی توندە بۆ لەناوبردنی سینەمای بۆرژوازی و خوڵقاندنی سینەمایەکی پرۆلیتاری کە ڕەنگە وەرگێڕانەکەی بە زاراوەی هونەری بریتی بێت لە: کۆتاییهینان بە هەژموونی تاکئەستێرەیی و تاکپاڵەوانی و گۆڕینی بە مۆدێلی پاڵەوانی دەستەگەل و جەماوەری. جەختکردنەوەی ئێزنیشتاین لەسەر کاریگەری دروستکردن و بایەخدان بە وروژاندنی هزر و مێنتاڵتی لەو دیدە تایبەتمەندەی ئەو بۆ سترەکتوری کاری سینەمایی جیاناکرێتەوە کە تا ڕادەیەک شیتەڵکردن و ئەتۆمیزەکردنەوەی سترەکتوری فیلمە بۆ خانەی ئەتۆمی بچووک بچووک. بونیادی سەرەکی بەرهەمی سینەمایی لای ئێزنیشتاین جۆرێک لە هیرارکیزمی خۆی هەیە کە دەکرێت بۆ پێنج رەگەزی سەرەکی دابەشیان بکەین: گرتە، وێنە، دیمەن، جەزرەبەڕووداو (شۆک) و دواجاریش فیلم. (بیگومان لێرەدا گرنگیدانی ئەومان بە چەمکەکانی وەک شوێن، سپەیس، چواردەور، کاتی لاوەکی و کاتی سەرەکی و… هتد، فەرامۆش نەکردووە).

لای ئەو، گرتە چکۆلەترین ڕەگەزی وێنەی سینەماییە کە بە کەڵەکەبوونیان وێنە بەرهەم دەهێنن، کەڵەکەبوونی وێنەکانیش دەبنە مایەی سەرهەڵدانی دیمەن، دیمەنەکانیش کە بەسەریەکدا دەچڕژێن، شۆک و ڕووداوی جەزرەبەئاسامان لا دەخوڵقێنن، کۆی هەموو ئەمانەیش بەسەریەکەوە دەبنە خەسڵەتە سەرەکی و گرنگەکانی ئەو یەکە تەواو و یەکگرتووەی دەکرێت بە فیلمێکی سەرکەوتوو، ناوی ببەین.

چەمکی گرتە لای ئێزنیشتاین هەستیارە، چونکە پێی وایە بەریەککەوتنی گرتەی یەکەم بە گرتەی دووەم دەبنە مایەی بەرهەمهێنانی گرتەی سێهەمی نادیار کە دەرەنجامی زەینی هەردوو یەکەم و دووەمیانە و بوونیانە بە مانا لەلای بینەر.

لە دیدی ئەودا، دیمەن بە تەنها پاشخانی زمان نییە، بەڵکو تەریب بە زمان و ئاماژەکان دێت و لە فۆرمی ئاوێتەبوونی هەندێک گرتەدا بەردەوام دەبێت. بەڵام خودی چەمکی گرتە لای ئێزنیشتاین هەستیارە، چونکە پێی وایە بەریەککەوتنی گرتەی یەکەم بە گرتەی دووەم (سەرباری ناکۆکی و تەباییەکانیان) دەبنە مایەی بەرهەمهێنانی گرتەی سێهەمی نادیار کە دەرەنجامی زەینی هەردوو یەکەم و دووەمیانە و بوونیانە بە مانا لەلای بینەر. بە کورتی، ئەو ڕای وایە کە دوو گرتە بەر یەک دەکەون، سێهەمیان زەینییە و بینەر خۆی دروستی دەکات، ئا لێرەیشەوەیە کە جەختێکی زۆر لە کارکردنی شۆکئامێزانەی گرتەی یەکەم و دووەم لە دیمەنەکانیدا دەبینین.

ئەم باسکردنە کورتە لە تایبەتمەندێتی کاری سینەمایی ئێزنیشتاینی بەو ئامانجە بوو تا بتوانین قسە لە فیلمە نیمچە ئارشیڤی/دۆکیومێنتارییەکەی دەربارەی شۆڕشی ئۆکتۆبەر بکەین، چونکە بۆ ماوەی کاتژمێریک و  چلوسێ خولەک ئێمە لە لایەن گرتەوە بۆمباران دەکرێین. فیلمەکە بێدەنگە، زۆر خێرا و شەپۆلاوییە، پاشتر (گریگۆری ئەلیکساندرۆڤ) کەمەکێک دەنگ و (دیمتری شۆستۆکڤیچ)یش موزیکی دەخەنە سەر، گەر ئەو چەند دێڕە کورتانە نەبێت کە جار جار وێستگە زەمەنی و ڕووداوە یەکاڵاکەرەوەکان لە یەکتری جیادەکەنەوە، ناتوانین وەک داستانێکی مێژوویی بیبینین، بەڵکە پتر وەک تۆمارکردنێکی زیاد لە پێویستی کۆمەڵە ڕووداوێک دێن کە گەر کەسێک شارەزای چیرۆکی شۆڕشەکە نەبێت کە بە ڕاپەڕینێکی بچوک دەست پێ دەکات و بە سەرکەوتنی بەلشەڤیکەکان کۆتایی دێت، مرۆڤ وێڵ و سەرلێ تێکچوو بە دیارییەوە دەکەوێت.

ڕاستە لاوازی تەکنیکی سینەمای ئەو دەمە و ئاسان کۆنترۆڵنەکردنی بڕینی وێنەکان و پێکەوەلکاندنی گرتەکان لە کارەکەی ئێزنیشتایندا کاریگەرییەکی نیگەتیڤیان کردۆتە سەر ئەوەی کە هەموو بینەرانی ئاسایی تاقەتیان نەبێت وەک فیلمێکی ڕژد و ئەفرێنەر لێی بڕوانن، بە تایبەتی کە هەندێکجار هەست دەکەیت سەیری فیلمەکانی چاپلن دەکەیت (بێ وروژاندنی زەردەخەنە): وێنە و گرتەکان لێت هەڵدێن، تاکەکەسەکان لە هەڵمەتبردنیاندا بۆ سەر پەیکەری سیزار و کۆشکەکان، لە شارە مێرولە و پۆلە هەنگ دەچن، دیمەنەکان بروسکەئاسان، جەختکردنە سەر سیماکان لە تیشک خێراترن و بەس سکانێکی دەستوبرد دەکەن. بەڵام بە ڕای من ئێزنیشتاین مەبەستیشیەتی تایبەتمەندێتی سایکۆلۆژی ئەو جۆش و خرۆش و هەڵچوونە سۆزدارییەی پێ بخوێنێتەوە کە لە دۆخی بەرخودان و هەڵکوتانە سەر ڕژێمێکدا خۆبەخۆ پەیدا دەبن و واقیعین. پەلەپەل و خێرایی گرتەکانی فیلمەکە کەموکوڕییەکی تەکنیکی سینەمایی نین، چونکە لە کۆی کارەکەدا زۆرترین بڕین، گرتە، گۆرینی گۆشەنیگا و زووم، هەروەها ڕووبەر و بەرزی و نزمی جیاواز دەبینین، هەندێک دیمەن ستوونین، تیایاندایە لەسەر لان، هەیانە لەژێرەوە بۆ سەرەوەن… هتد. ئەمە جگە لەوەی کە وەک لە سەرەتاوە باسمکرد، تێزەی سەرەکی ئێزنیشتاینی بۆ کاری سینەمایی کەمتر پابەندبوونە بە کرۆنۆلۆژیا و زنجیرەبەندی ڕووداوەکانەوە (بۆ نموونە گرتە هەیە کە لە سەرەتادا دەیبینین، لە نیوەی فیلمەکەیشدا دووبارە دەبێتەوە)، بەڵکو خولیای بەرهەمهێنانی زیاترین شۆک و ئایدیایە لە هزر و زەینی بینەردا تا بتوانێت خۆی مانای تری لێوە هەڵبهێنجێنێت. بێهودەیش نییە کە زۆرجار دەوترێت: سینەمای ئەو زەینییە و کاری لەسەر وەرزشکردنە بە مێنتاڵتی و هزری بینەر.

سینەمای ئێزنیشتاین زەینییە و کاری لەسەر وەرزشکردنە بە مێنتاڵتی و هزری بینەر.

فیلمەکەی ئێزنیشتاین ئەگەرچی ئارشیڤییە و یەکێک لە ئامانجەکانی گێڕانەوەی مێژووی شۆڕشی ئۆکتۆبەرە، لێ کورتکردنەوەی بۆ پلۆتێکی دیاریکراو (سەرەتا/ناوەڕاست.کۆتایی) زۆر مەحاڵە، چونکە ڕوپێوکردنێکی وردی زنجیرەیەک بەرخۆدان و پێکدادان و قاچاغ بوون و بوون بە بەرەی جوداجودایە کە بە ڕووخاندنی ئەلیکساندەری سێهەم دەست پێ دەکات و بە دەسەڵاتگرتنە دەستی لینین، کۆتایی دێت.

سێرگی ئێزنیشتاین (١٨٩٨-١٩٤٨) دەرهێنەری سینەمایی ڕووسی

بە کورتی، بینینی دیمەن و گرتەکان لای ئێزنیشتاین لە گێڕانەوەی ڕووداوەکەدا لە چەند دیمەنێکی یەکاڵاکەرەوەدا نمایش دەکرێت:

تایبەتمەندێتییەکانی ئەم کارە بە وێنەکانی سەرەتایەوە دیارە کە زوومەکان لەسەر تفەنگەکانن، لەسەر قۆناغی تفەنگەکان و ڕمەکانیانن. وەک ئاماژەیەک بۆ هەژان و کوڵانی ململانێیەکی کۆن، هەزاران تفەنگ دەبینین بەو قەمانەوە کە بە لولەکانیانەوە بەندە لە خاک چەقێندراون، ئاماژەیەکی زۆر سایکۆلۆژی کە ئامادەمان دەکات بۆ بڵیسەسەندنی پزیسکی بەرخودانێکی توند کە بە ڕووخاندنی پەیکەرەکەی ئەلیکساندەری سێ دەست پێ دەکات و پەرەدەستێنێت. گرتەکان لە شۆڕشەکە خۆی خێراترن، لافیتەکان سپەیس و ئاسمانی ڕووسیایان داپۆشیوە، گوتاربێژەکان لەسەر مینبەرەکان کڵاشە دەکەن، خەڵکی هەژار و نەدار ئامادەباش بۆ راپەرین ڕیزیان بەستووە و گوێ کاریزماکانی وەک لینین و ترۆتسکی دەگرن.

جەختێکی زۆر لەسەر هەژموونی حەشامات و پڕکردنەوەی سپەیسە جوگرافیەکان (بە ئاسمانیشەوە) بە قەرەباڵغی جەماوەر و لافیتەکان دەبینین. یەکەم ژن دەبینین سوار سەری پەیکەرەکە دەبێت تا شلۆقی بکات، تا بە هاوەڵی هاوڕێکانی هەوڵبدات بیڕووخێنێت. سەرکەوتنی ئەو بەرخودانە ئەو کاتە دڵنیا دەکرێتەوە کە سەربازەکان دەبینین نانی دەمی خۆیان دەدەن بە یەکتری، دەست لەملانی یەک پێدەکەنن، پێکە ڤۆدگا بۆ یەکتری فڕ دەکەن، گەمە بەو خودە و کڵاوە سەربازیانە دەکەن کە لە لەشکرەکەی سیزار جێماون وەک ئاماژەیەک کە ئەم سوپایەی ئێمە هیرارکی و ژێر و ژووری تیانییە و هەموومان خەباتگێڕین.

وەک دابڕان لەو ڕووداوە، یەکەم مانشێتی دامەزراندنی حکومەتی کاتی دەبینین، هاوکاتیش تەقوتۆقی سەرهەڵدانەوەی جەنگ دەبیسترێت. مرۆڤەکان دەڕژێنەوە ناو خەندەق و ژێرزەمینەکان، نرخی نان گران دەبێت، برسێتی و زوقم و بەفر باڵ دەکێشن بەسەر کۆی دیمەنەکاندا.

 سێی ئەپریلی ١٩١٧ەیە، ئەلیانۆڤ (لینین) لە فینلاندەوە دەگەڕێتەوە، بەلشەڤیکەکان لە مێنشەفیکەکان جیادەبنەوە، لینین لە ڕۆژنامەی بڵێسە(ISKRA)ەوە سەرنجەکانی خۆی دەربارەی ڕاپەڕین دەنووسێت، دێتە سەر مینبەر، کڵاوەکەی بە دەستیەوە گرتووە و قسە بۆ خەڵک دەکات، باس لە قەیرانەکانی مۆنارکیزم و گرانی و برسێتی دەکات، ترۆتسکی دێتە سەر سکرین، پشتگیری لە لینین دەکات لە کۆنفرانسی حیزبدا، خەڵکی گاڵتەیان بە ڕێگەچارەی ئاشتییانەی مەنشەڤیکەکان دێت، لە سمۆلنی بە سەرپەرشتی خودی لینین، پلان بۆ لێدان لە مۆنارکیزم دادەنرێت، کۆشک دەگیرێت، کۆتایی بە مۆنارکیزم دێت، کۆشکەکە تاڵان دەکرێت، مناڵێک لەسەر کورسی و عەرشی پادشایەتی کە سیمبولە بۆ سۆسیالیزم و هاتنەئارای نەوەی نوێ، خەوی لێکەوتوە و بە دواگرتە کە پێشوازیکردنە بە چەپڵە لە لینین وەک ڕابەڕی شۆڕشەکە، فیلمەکە کۆتایی دێت.

وەک لە سەرەتایشەوە باسمانکرد، ئامانج لەم نووسینە بۆ ڕانانی فیلمەکە نییە وەک خۆی، هێندەی بۆ ڕاکێشانی سەرنجی ڕەخنەگرانی شۆڕشی ئۆکتۆبەرە تا لە گێڕانەوەی شۆڕشی ئۆکتۆبەردا فەرامۆشی نەکەن و هەمیشە وەک سەرمایەیەکی کولتووریی و کارێکی دانسقەی سینەمایی ئەرشیڤکاری شۆڕشەکە ببینرێت، وەک کارێکی ئەفرێنەرانەی بوێر کە زۆربەی گرتە پەڕیوە چەپیوەکانی ئەو شۆڕشەمان بیر دەخاتەوە و بە دیاریانەوە دەمانوەستێنێت: دەمانخاتە بەردەم ئەو گومانەی کە بپرسین: داخۆ هەڵگیرساندنی شۆڕشێکی تری لەو چەشنە، لە سەدەی بیستویەکدا، مەحاڵ و ئەستەم بێت؟

The post شۆڕشی ئۆکتۆبەر: وێنەکانی و شۆکەکانی بە کامێراکەی ئێزنیشتاین appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2021/09/01/%d8%b4%db%86%da%95%d8%b4%db%8c-%d8%a6%db%86%da%a9%d8%aa%db%86%d8%a8%db%95%d8%b1-%d9%88%db%8e%d9%86%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%88-%d8%b4%db%86%da%a9%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%db%95/feed/ 0 دیووه‌ شكۆمه‌ند و دزێوه‌كانی مه‌رگ: شه‌هید، خۆكوژ، فیداكار ! https://jineftin.krd/2021/07/12/%d8%af%db%8c%d9%88%d9%88%d9%87%e2%80%8c-%d8%b4%d9%83%db%86%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%86%d8%af-%d9%88-%d8%af%d8%b2%db%8e%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%da%af/ https://jineftin.krd/2021/07/12/%d8%af%db%8c%d9%88%d9%88%d9%87%e2%80%8c-%d8%b4%d9%83%db%86%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%86%d8%af-%d9%88-%d8%af%d8%b2%db%8e%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%da%af/#respond Mon, 12 Jul 2021 13:18:18 +0000 https://jineftin.krd/?p=5526 به‌رایی كه‌سانێك هه‌ن كه‌ نایانه‌وێت بێهوده‌ و له‌ خۆڕا بمرن و هه‌روا بكوژرێن، به‌ڵكو مه‌رامیان له‌ مه‌رگی خۆیان دروست كردنی نموو‌نه‌ی ئیدیاڵه بۆ پاش خۆیان‌، خوڵقاندنی چه‌شنێك له‌ مۆدێلی باڵایه‌ تا ئه‌وانی تر چاوی لێبكه‌ن. ئه‌و چه‌شنه‌ مرۆڤانه‌ نا‌یانه‌وێت پاش مه‌رگی خۆیان به ‌ته‌نها‌ لاشه‌یه‌كی مردوو ‌بن، خوێنێكی ڕژاو یان ته‌رمێكی نێژراو بن و به‌س،…

The post دیووه‌ شكۆمه‌ند و دزێوه‌كانی مه‌رگ: <br>شه‌هید، خۆكوژ، فیداكار ! appeared first on ژنەفتن.

]]> به‌رایی

كه‌سانێك هه‌ن كه‌ نایانه‌وێت بێهوده‌ و له‌ خۆڕا بمرن و هه‌روا بكوژرێن، به‌ڵكو مه‌رامیان له‌ مه‌رگی خۆیان دروست كردنی نموو‌نه‌ی ئیدیاڵه بۆ پاش خۆیان‌، خوڵقاندنی چه‌شنێك له‌ مۆدێلی باڵایه‌ تا ئه‌وانی تر چاوی لێبكه‌ن. ئه‌و چه‌شنه‌ مرۆڤانه‌ نا‌یانه‌وێت پاش مه‌رگی خۆیان به ‌ته‌نها‌ لاشه‌یه‌كی مردوو ‌بن، خوێنێكی ڕژاو یان ته‌رمێكی نێژراو بن و به‌س، به‌ڵكو خه‌میانه‌‌ كه‌ له‌ میمۆریاڵێك، په‌یكه‌رێك یان گۆڕێك زیاتر بن: ئه‌وانه‌ ده‌یانه‌وێت شه‌هید بن! به‌ڵام ئایا شه‌هید خۆی چییه‌؟

شه‌هید چ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ جه‌سته‌ و به‌خشینی گیانه‌وه‌ هه‌یه‌‌؟ جیاوازییه‌كانی نێوان شه‌هید و گیانفیدا و خۆكوژ و گیانبه‌ختكردوو چین؟ ئایا شه‌هید جه‌سته‌یه‌كه‌ به‌ختكراو یان جۆرێكه‌ له‌ شاهیدی دان به‌ خودی خوێن خۆی بۆ كێشه‌یه‌ك یان مه‌سه‌له‌یه‌كی پیرۆز؟

ئه‌نگێزه‌ی سه‌ره‌كی (میشێل ئاسار) له‌م كاره‌یدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خولیای وروژاندنی پرسیارگه‌لێك ده‌رباره‌ی‌ په‌یوه‌ندی نێوان مه‌رگ و كه‌سی مردوو خۆی، به‌و مانایه‌ی چ كۆنتێكستێكی مێژوویی یان سیاسیی و ئاكاریی وا ده‌كات مه‌رگێك ئاسایی بێت، مه‌رگێكیش شكۆمه‌ندانه‌ و لوتبه‌رزانه‌؟

بۆچی مه‌رگێك هه‌یه‌ جوامێرانه‌یه‌، مانادار و سرووشبه‌خشه‌ بۆ نه‌وه‌كانی پاشتر، مه‌رگێكیش هه‌یه‌ پوچ و بێنرخ و تریڤیاڵ: مه‌گه‌ر مه‌رگ، هه‌ر مه‌رگ نییه‌؟

بەرگی کتێبەکەی ئاسار. میشێل ئاسار

ئاسار (كه‌ خۆی پڕۆفیسۆری بواری مێژووی ئایدیاكانه‌ له‌ زانكۆی یۆتۆبۆری ـ سوید) پێناسه‌یه‌كی ئاماده‌ و دیاریكراوی‌ بۆ شه‌هید خۆی نییه‌، به‌ڵكو پتر له‌سه‌ر ئاستێكی مێژوویی ده‌خوازێت ڕووپێوێكی كۆی پێناسه‌ جیاواز جیاوازه‌كانی چه‌مكی شه‌هید بكات تاوه‌كو له‌ گۆڕانی ده‌لاله‌ت و مانا و شێوازه‌كانی گیانبه‌ختكردنیاندا لێكیان جیابكاته‌وه‌.‌

له ‌شاهیدی ڕاستییه‌وه‌ بۆ شاهیدیدان به‌ خوێن

ڕیشه ئێتیمۆلۆژییه‌كان

به‌ مه‌به‌ستی ڕه‌واندنه‌وه‌ی هه‌ندێك ته‌مومژی سیاسیی و ئایدیۆلۆژی بۆ چه‌مك و وێنه‌ی شه‌هید، ئاسار وه‌ك مێژوونووسێك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بنچینه‌ و ڕیشه‌ ئێتیمۆلۆژییه‌كانی وشه‌كه‌ تاوه‌كو تیشكێك بخاته‌ سه‌ر گۆڕانكارییه‌كانی مانا و كۆنتێكسته‌كانی. وشه‌ی شه‌هید له ‌بنه‌ڕه‌تدا گریكییه (Martys) ‌ه‌ و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چاوگی (Martyros) كه‌ به‌ مانای شاهید دێت، شاهیدی ڕووداوێك، بۆ نموونه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ شاهیدی له‌سه‌ر دادگاییه‌كه‌ی سوكرات ده‌ده‌ن پێیان وتراوه‌ (Martys) ، به‌ڵام دواجار ترادسیۆنی مه‌سیحی دێت و گۆڕانكاری له‌ خودی چه‌مك و فه‌رمانی وشه‌كه‌یشدا ده‌كات: ئیدی (Martys) به‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سه‌ نییه‌ كه‌ به‌ چاوی شاهیدی ده‌دات، به‌ڵكو شاهیدیشه‌ به‌ خوێن.

تابلۆی مەرگی سوکرات، بەرهەمی ژاک لوی داڤیدی فەڕەنسی

شه‌هیدیشه‌، به‌و مانایه‌ی ئه‌گه‌ر زۆر باوه‌ڕت به‌ ڕاستییه‌ك هه‌یه‌ ده‌بێت ئاماده‌ بیت له ‌سه‌ریشی بكوژرێیت و شه‌هید بیت، تا خه‌ڵكی بتوانن زیاتر بڕوا به‌ ڕاستی و دروستی دۆزه‌كه‌ت بكه‌ن! ئا له‌م چركه‌ساته‌وه‌ شاهیدی به ‌چاو ده‌گۆڕێت بۆ شاهیدی به‌ خوێن؛ واته‌ ئاماده ‌بیت خوێنت له‌سه‌ر ڕاستی ڕووداوێك، بیروباوه‌ڕێك یان ئایدیۆلۆژیایه‌ك ‌بڕژێت و ڕۆحت فیداكه‌یت. بێهوده‌ نییه‌ كه‌ له‌ زمانی عه‌ره‌بیشدا وشه‌كه‌ (شهید) وه‌ك سه‌رچاوه‌ گریكییه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ هه‌مان بنچینه‌ و سه‌رچاوه (شهد)ه‌‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام جیاوازییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ حوكمی فه‌رهه‌نگی زاڵی كولتووری ئیسلامی (استشهاد) وه‌ك پڕۆسه‌ی شه‌هیدبوونه‌كه‌ وه‌ك له‌ فه‌رهه‌نگه‌ زمانه‌وانییه‌ عه‌ره‌بیه‌كاندا هاتووه‌، پتر شه‌هید بوونه‌ له‌ ڕێی خوادا و به‌و كه‌سه‌یش ده‌وترێت (مجاهد)، واته‌ جیهاد له‌ پێناوی خودا، ته‌نانه‌ت له‌ كولتووری ئیسلامیدا شه‌هید ناشۆردرێت، هه‌ر به ‌خوێن و جه‌سته‌ كوژراوه‌ هه‌لاهه‌لابووه‌كه‌یه‌وه‌ وه‌ك خۆی ده‌نێژرێت.

دیاره‌ زمانی كوردییش هیچ وشه‌یه‌كی په‌تی كوردی و خۆماڵی بۆ شه‌هید نییه و هه‌مان وشه‌كه‌ به ‌مانا ئیسلامی و عه‌ره‌بیه‌كه‌ بۆ هه‌ریه‌كه‌ له‌ شاهید و شه‌هیدیش به‌ كار ده‌بات، كه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خۆی لای من شایه‌نی تێڕامانه‌، چونكه‌ كولتوورێكه‌ غه‌رقی خوێنی وه‌ك كولتووری ئێمه‌ ماقوڵ نییه‌ كه ‌وشه‌یه‌كی پڕ به ‌پێستی ئه‌و ڕۆڵه‌ نییه‌، له ‌كاتێكدا سه‌رله‌به‌ری مێژووه‌كه‌ی قه‌رزاری ئه‌و كه‌ره‌سته‌یه‌یه‌ و به‌بێ ئه‌و وزه‌یه‌ (شه‌هید) ناژی!

چه‌شنه‌كانی شه‌هید

شه‌هید وه‌ك توندڕه‌و، وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ نایه‌وێت شه‌هید بێت، ‌به ‌ڕای ئه‌م بیریا‌ره‌ شه‌هید چه‌مكێكی نه‌گۆڕ نییه‌، سنووره‌كانی دیار نین و سات به ‌سات، ئایدیۆلۆژیا به‌ ئایدیۆلۆژیا و كێشه‌ به‌ كێشه‌ ده‌گۆڕێن، به‌ڵكو پتر وابه‌سته‌ی ویستی ئه‌و گروپه‌یه‌ بۆ شه‌هید كه‌ خۆی پێویستی پێیه‌تی، جا ئه‌و گروپه‌ ئایینی بێت، سیاسی بێت یان شۆڕشگێڕانه‌ و.. هتد.

بۆ (ئاسار) گرنگه‌ كه‌ بزانێت ئایا شه‌هید ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ له ‌پێناوی هه‌قیقه‌تدا ده‌كوژرێت (وه‌ك‌ نموونه‌ فه‌لسه‌فییه‌كه‌ی كه‌ له‌ كاره‌كته‌ری سوكراتدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت)، دۆخێكی ته‌واو باوه‌ڕدارانه‌ و ئایینییه‌ (وه‌ك له ‌نموونه‌ی مه‌سیحدا ده‌یبینین)، یان چه‌شنێكه‌ له ‌قوربانی شۆڕشگێڕانه‌ (به‌و شێوه‌یه‌ی كه‌ نموونه‌ سیاسییه‌كه‌ی له‌ كه‌سایه‌تی‌ گیڤارادا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت).

ڕایه‌ك هه‌یه‌ كه‌ پێی وایه‌ شه‌هید و شه‌هاده‌ت شتێك نین‌ بتوانین وا به‌ ئاسانی‌ جیایان بكه‌ینه‌وه‌ له‌ توندڕه‌و‌یی خۆی، به‌و مانایه‌ی كه‌ باسكردن له‌ شه‌هاده‌ت واته‌ ڕاسته‌وخۆ قسه‌كردن له‌ چه‌شنێك مرۆڤ كه ‌ئاماده‌یه‌ خۆی به‌ كوشت بدات: مرۆڤێك كه‌ پێی وایه‌‌ مه‌رگ به‌ نرختر، چێژبه‌خشتر و گرینگتره له‌ خودی ژیان خۆی!‌

به‌ بڕوای ئاسار دوو چه‌شن له‌ شه‌هید بوون هه‌ن كه‌ پێویسته‌ لێكیان جیایان بكه‌ینه‌وه‌:

یه‌كه‌م، شه‌هیدبوونێك هه‌یه‌ فه‌نه‌تیك و توندڕه‌وانه‌یه‌‌، شه‌هیدبوونه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای هۆشیارییه‌كی دیاریكراو به‌ مه‌سه‌له‌ و ئایدیایه‌كی ستراتیژی،‌ شه‌هیدبوونێكی هۆشیارانه‌ و به‌ مه‌به‌سته‌. دووه‌م، چه‌شنێكی دیكه‌یه‌‌ له‌ شه‌هیدبوون‌ كه‌ مرۆڤ بێ ویستی خۆی دووچاری دێت، بۆ نموونه‌ سه‌ربازێك كه‌ له‌ جه‌نگێكدا ده‌كوژرێت، مه‌رج نییه‌ باوه‌ڕی به‌و جه‌نگه‌ و ڕه‌وابوونی هه‌بووبێت، لێ ئه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت،‌ شۆڕش یان نه‌ته‌وه‌‌یه‌ كه‌ پێویستی به‌وه‌ وه‌ك شه‌هید، تا دواتر هه‌م وه‌ك یاده‌وه‌ریی و هه‌م وه‌ك سه‌رمایه‌یه‌ك له‌ به‌ده‌ستهێنانی ڕه‌وایه‌تی و هاوسۆزی خه‌ڵكدا بۆ خۆی و مه‌سه‌له‌كه‌ی (بێگومان نموونه‌ی ئه‌م شه‌هیده‌ ناراسته‌وخۆیانه‌ له‌ ژیانی سیاسی ئێمه‌دا زیاترن) به ‌كاری بهێنێت.

به‌ مانایه‌كی دی، ده‌شێت شه‌هید ئه‌و كه‌سه‌یش بێت كه‌ نایه‌وێت یان نه‌یویستووه‌ بمرێت و خوێنی بڕژێت، شه‌هید وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ نایه‌وێت شه‌هید بێت. ئه‌م چه‌شنه‌ مرۆڤانه‌ كه‌ نائاگا و بێ ویستی خۆیان ده‌بن به‌ شه‌هید، شه‌هیدبوون لایان نه‌ مه‌به‌سته‌ و نه‌ ئامانج، به‌ڵكو دنیای دوای خۆیان ده‌یانكات به‌ شه‌هید، هه‌ر بۆیه‌ مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ شه‌هید بوو به‌ توندڕەو و فه‌نه‌تیك ناوی ببه‌ین، چونكه‌ بۆ هه‌ندێك ئامانجه‌ و بۆ زۆربه‌ی زۆری شه‌هیده‌كانیش دۆخێكه‌ نه‌خوازراو و به‌ ڕێكکه‌وت و له‌ گه‌مه‌ی سیاسییدا تێی ده‌كه‌ون و ده‌بنه‌ سووته‌مه‌نی.

شه‌هاده‌ت و ترادسیۆنی لاساییكردنه‌وه‌ی مه‌سیح  (Imitiato Christi):

[تاوه‌كو خۆم به‌ چاوی خۆم جێی بزماره‌ داكوتراوه‌كان به‌سه‌ر ده‌ست و مه‌چه‌كییه‌وه‌ نه‌بینم، تاوه‌كو په‌نجه‌ نه‌ژه‌نمه‌ زامه‌كانی و‌ برینه‌كه‌ی سه‌ر سنگی، باوه‌ڕ به‌ زیندووبوونه‌وه‌ی ناكه‌م وته‌ی (تۆماسی گومانكار) یه‌كێك له‌ هاوه‌ڵه‌كانی مه‌سیح پاش ده‌نگۆی زیندووبوونه‌وه‌ی…]

ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر ئاسار مه‌به‌ستیه‌تی لێی بكۆڵێته‌وه‌ شه‌هاده‌ت و شه‌هیده‌ له‌ مێژووی خۆرئاوادا وه‌ك یه‌كه‌یه‌كی مێژوویی درێژ و یه‌كانگیر و جارجاریش پچڕپچڕ، كه‌ ئه‌گه‌ر چی پتر گرێدراوی كه‌له‌پوری كاتۆلیكییه‌، به‌ڵام نموونه‌كانی له‌ دونیای مۆدێرنیشدا كه‌م نین. به‌پێی ئاماره‌كانی كه‌نیسه‌ی كاتۆلیكی هه‌رگیز مێژووی مه‌سیحیه‌ت ئه‌و ئه‌ندازه‌ زۆره‌ له‌ شه‌هیدی به‌ خۆوه‌ نه‌بینیووە وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ده‌یبینین (بێگومان لێره‌دا هه‌موو ئه‌وانه‌یش به‌ شه‌هید ئه‌ژماركراون كه‌ بێ ویستی خۆیان شه‌هید بوون، بۆ نموونه‌ له‌ جه‌نگه‌كاندا: جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌م و دووه‌م). به‌ڵام چه‌شنێكی دیكه‌ له‌ شه‌هیدبوون هه‌یه‌ كه‌ پتر په‌یوه‌ستی بزوتنه‌وه‌ توندڕه‌وه‌ ئیسلامییه‌كانه‌، به ‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆیان ده‌ته‌قێننه‌وه. (ئاسار) ڕای وایه‌ ئه‌م چه‌شنه‌ شه‌هاده‌ته‌ی توندڕه‌وی ئیسلامی پتر دۆخێكی سیاسییه‌ و وابه‌سته‌ی خه‌ونی سیاسییه‌ نه‌وه‌ك ئایینی.

مه‌سیح وتویه‌تی؛ ئه‌وه‌ی هه‌مان ڕێگه‌ی من له‌ شه‌هیدبووندا نه‌گرێته‌ به‌ر، نكوڵی له‌ باوه‌ڕ و بڕوای به‌ په‌یامه‌كه‌م، ده‌كه‌م. بۆ مه‌سیح گرنگترین شت نیشاندانی (هه‌ستی خۆقوربانیكردنه‌) له ‌پێناوی باوه‌ڕدا، باوه‌ڕێك تا نه‌مر بێت، ده‌بێت خوێنی ڕژاو بۆی به‌رده‌وام فواره ‌بكات و نه‌زیفێك هه‌بێت به‌بێ وه‌ستان. مه‌سیح شه‌هاده‌ت و نه‌مری ده‌كاته‌ یه‌ك چه‌مك و هاومانا و هاوبه‌ها كه‌‌ به‌هۆیه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر خودی كه‌سه‌كه‌، به‌ڵكو مه‌سیح خۆیشی نه‌مر ده‌كه‌یت، به‌وه‌ی كه‌ هه‌مان ڕێڕه‌وی ئه‌و ده‌گریته‌ به‌ر.

به‌ڵام ئایا شه‌هیدی ڕاسته‌قینه‌ی مه‌سیحی هه‌ر ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر مه‌سیحیه‌ت و بایبڵدا خوێنی ده‌ڕژێت‌؟ تیۆلۆژیستێكی وه‌ك سیپریانۆس (Cyprianus) ڕای وایه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌یه‌وێ‌ به‌ شه‌هیدی مه‌سیحی ئه‌ژمار بكرێت ده‌بێت لانیكه‌م دوو خه‌سڵه‌تی تێدابێت:‌ هه‌م مه‌سیحی بێت و هه‌م له‌ پێناوی كه‌نیسه‌یشدا خوێنی ڕژابێت! ‌

شه‌هیدبوون له‌ پێناو خاكی دایك

(Pro Patria Mori)

ئایا شه‌هیدبوون وابه‌سته‌ی به‌هایه‌كی ترانسێندنتاڵ و باڵانمایه‌، واته‌ به ‌ته‌نها گرێدراوی چه‌مكه‌كانی وه‌ك خودا، به‌هه‌شت، ئه‌و دنیا و.. هتده‌؟ ئایا هه‌میشه‌ ڕیشه‌ ئاسمانییه‌كانی شه‌هاده‌تن كه‌ وا له‌ مرۆڤێك ده‌كه‌ن قوربانی به‌ دۆخ و ژیانی سه‌رزه‌مینی بدات، یا به‌ها زه‌مینییه‌كانیش كه‌متر و بێنرختر نین له‌و مانا و ئه‌ركه‌ بانزه‌مینییانه‌؟

لای ئاسار شه‌هاده‌ت به‌ ته‌نها په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ ئایینه‌وه‌، به‌ڵكو چه‌ندین چه‌شنی دیكه‌مان له‌ شه‌هیدبوون هه‌ن و له ‌دیارترینیان‌‌ شه‌هیدبوونه‌ له‌ پێناوی خاكی دایك، شه‌هیدێكی ترادسیۆنالی شۆڕش یان شه‌هیده‌كانی بیری نه‌ته‌وه‌یی (ناسیۆنالیزم). ئاسار ده‌یه‌وێت بڵێت هه‌میشه‌ شتێك هه‌یه‌ وه‌ك ئایدیا كه‌ مرۆڤ بیه‌وێت له‌ پێناویدا بمرێت و شه‌هید بێت، لێ مه‌رج نییه‌ ئه‌و شته‌ بوونێكی ترانسێندتنتاڵ و باڵانما بێت وه‌ك به‌هه‌شت یان خوا بۆ نموونه‌، به‌ڵكو ده‌شێت ژیانی هاوبه‌ش، به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش یان خه‌ونی هاوبه‌شی مرۆڤه‌كانیش بێت.

ڕۆژنامه‌نووسان: كۆپیه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی شه‌هید له‌ دونیای هاوچه‌رخدا

له‌ مێژووی دێرینی بیری خۆرئاوادا سوكرات هه‌یه‌ وه‌ك ترادسیۆن كه‌ شه‌هیدی ڕێگه‌ی هه‌قیقه‌ت و ڕاستییه‌ و پێی وایه‌ كه‌ فه‌یله‌سوف له‌ خراپترین دۆخه‌كاندا ده‌بێت ئاماده‌ بێت خۆی بكاته‌ قوربانی، ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی په‌رده‌ له‌سه‌ر شتێكی نه‌زانراو یان هه‌قیقه‌تێكی شاراوه‌ هه‌ڵبماڵێت، به ‌ڕای ئاسار كه‌له‌پوری سوكراتی نه‌ك كۆتایی نه‌هاتووه‌، به‌ڵكو له‌ دۆخه‌ زۆر زیندوو، ئاكتیڤ و گه‌رمبازاڕییه‌كه‌ی خۆیدا!

شەهیدانی قەڵەم؛ رۆژنامەنووسان سەردەست عوسمان و سۆرانی مامەحەمە

دیاره‌ نموونه‌ مۆدێرنه‌كانی مۆدێلی سوكراتی وه‌ك شه‌هید له‌ پێناوی هه‌قیقه‌تدا ڕۆژنامه‌نووسه‌كانن كه‌ ڕیسك به‌ ژیانی خۆیانه‌وه‌ ده‌كه‌ن تاوه‌كو بتوانن هه‌قیقه‌تی دۆخێك یان قه‌یرانێك ده‌ربخه‌ن، تا به‌هۆی گیانخستنه‌ مه‌ترسییه‌وه‌ كه‌یسێكی گه‌نده‌ڵی یان هه‌ر چه‌شنه‌ ئایرۆنییه‌كی ناو كایه‌كانی سیاسه‌ت و ئابووری و په‌روه‌رده‌ دیاربخه‌ن .

بۆ نمونه‌ ئاسار نموونه‌ی چه‌ندین رۆژنامه‌نووس ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ له‌ پێناوی كاره‌كه‌یاندا بوون به‌ قوربانی و وه‌ك شه‌هیدی ڕێی هه‌قیقه‌ت ده‌بینرێن: رۆژنامه‌نووسانی وه‌ك ئانا پۆلیتخۆڤسكای ڕوسی، ستیڤن بیكۆ له‌ ئه‌فریقای باشوور، ڤیكتۆر خارا له‌ چیلی، سه‌میر قه‌سیر له‌ لوبنان و چه‌ندانی تر)‌، بێگومان كۆپییه‌ زیندووه‌كانی ئه‌م چه‌شنه‌ شه‌هیده‌ له‌ ژیانی هاوچه‌رخی خۆماندا كه‌م نین: سۆرانی مامه‌حه‌مه‌، سه‌رده‌شت عوسمان، كاوه‌ گه‌رمیانی… هتد!

سۆران مامەحەمە، کاوە گەرمیانی، سەردەشت عوسمان

پاداشته‌كانی شه‌هید له‌ به‌هه‌شتدا

شۆڕشی فه‌ره‌نسی و تێگه‌یشتنی سێكیولار بۆ شه‌هید

یه‌كێكی تر له‌ نموونه‌ی مانا ئایینییه‌كانی شه‌هید دیسان به‌ستنه‌وه‌یه‌تی به‌ مانا تیۆلۆژی و میتافیزیكییه‌كانییه‌وه‌، ته‌نانه‌ت له‌ناو جه‌رگه‌ی دروشمه‌كانی شۆڕشی فه‌ره‌نسی خۆیشیدا. ئاسار ڕای وایه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت سیستمێكی سێكیولاری وه‌ك‌ ئه‌وه‌ی كه‌ شۆڕشی فه‌ره‌نسی خولیای بونیادنانی بوو، خاڵی نییه‌ له‌ مۆدێله‌ ئایینییه‌كه‌ی شه‌هید، شه‌هید وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی نه‌مر كه‌ خۆی له‌ پێناوی ئێمه‌دا به‌ختكردووه‌. له‌م به‌شه‌ی كتێبه‌كه‌‌دا ئاماژه‌ به‌ گفتوگۆ و مشتومڕه‌كانی ڕۆبسپێر و هاوه‌ڵه‌كانی ده‌دات و پێیوایه‌، كه‌ به ‌ته‌نها بوونی كێلێك، چه‌تر و تاجه‌گوڵینه‌یه‌ك بۆ شه‌هید به‌س نییه‌، واته‌ ناكرێت شه‌هید وه‌ك هه‌ر كه‌سێكی تری ئاسایی یاد بكرێته‌وه‌ و له‌ گۆڕستان تێكه‌ڵ به‌ هه‌موو ئه‌و مردووانه‌ی تر ببێت كه‌ له‌به‌ر هۆكارێك له‌ هۆكاره‌كان گیانیان له‌ده‌ستداوه‌، به‌ڵكو هه‌میشه‌ پێویسته‌ جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ شه‌هید نه‌مره‌، له‌و دنیایش نه‌مره‌، به ‌به‌رده‌وامی ده‌ژی و له‌ یاد ناچێته‌وه‌. له‌ شۆڕشی فه‌ره‌نسییه‌وه‌ ئیدی بایه‌خدان به‌ مه‌زنكردن و شكۆداركردنی شه‌هید ده‌بێته‌ پڕۆژه‌یه‌كی مه‌به‌ستداری ئه‌نقه‌ست كه‌ به‌رده‌وام بۆ مۆبه‌لایزی شوێنكه‌وتووان له‌ ئایینده‌دا به‌ كار ده‌هێنرێته‌وه‌. ئیدی شه‌هید ماده‌یه‌كی ستۆك و مردوو نییه‌ و له‌ دۆخێكدا بۆ گه‌یشتن به ‌ئامانجێك پێویستمان پێی بووبێت و به‌س، شه‌هید داشێكی خوراو نییه‌ له‌ داشه‌كانی شه‌ترنجێكی سیاسی، به‌ڵكو هه‌میشه‌ شوناسێكی كراوه‌یه‌ و ده‌كرێت به‌رده‌وام به‌ مانا و نیشانه‌ی نوێ بارگاوی بكرێته‌وه‌.

فابریكی شه‌هاده‌ت؛ من و تۆی به‌رده‌وام قه‌رزار

 ((ئێمه‌ قه‌رزاری شه‌هیده‌كانین، ئه‌وان له‌ دڵی ئێمه‌دان))

کاڕل ماركس

شه‌هید شه‌هید ده‌خاته‌وه، شه‌هید شه‌هیده‌ فانتازی و دیمه‌نه‌ بیرلێنه‌كراوه‌ و ئه‌گه‌ر نه‌كراوه‌كان به‌ دوای خۆیدا ده‌هێنێت، واته‌ زنجیره‌به‌ندییه‌ك له‌ شه‌هاده‌ت كه‌ بۆ سه‌ركه‌وتنی هه‌ر ئایدیا و ئایدیۆلۆژیایه‌ك گرنگن.‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و لافاوی خوێنه‌ نه‌وه‌ستێت، ئه‌و خوێنه‌ موقه‌ده‌س و پیرۆزه‌ كه‌فوكوڵی هه‌بێت،‌ بڕژێت و بڕژێت و به‌ به‌رده‌وامی له‌سه‌ر داروبه‌رد و بست به‌ بستی خاكێك ببریسكێته‌وه‌، پێویسته‌ فابریكی شه‌هاده‌ت له‌گه‌ڕ نه‌كه‌وێت.

لێره‌دا ئاسار پێداگری له‌سه‌ر چه‌مكی یاده‌وه‌ری و نه‌مركردن و پیرۆزكردنی یاده‌وه‌رییه‌كانی شه‌هید ده‌كات: نموونه‌كانی ئه‌م چه‌شنه‌ له‌ تاكتیكی به‌كارهێنانی شه‌هید وه‌ك كارخانه‌یه‌كی بزۆك و زیندوو له‌ شۆڕشه‌ چینایه‌تی و خه‌باته‌كان دژی كۆڵۆنیالیزم و دواجاریش پاكتاوه‌ ره‌گه‌زییه‌كاندا زۆر و بێشومارن: جا جیڤارا بێت، هۆڵۆكۆست بێت یان نموونه‌ ئاسیاوییه‌كانی شه‌هید بێت له‌ چین، هیند و ڤێتنام و خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا كه‌ یه‌كپارچه‌ ته‌ژیین به‌ شه‌هید و شه‌هاده‌ت و ڕه‌وایه‌تی دان به‌ مه‌رگ.

واته‌ به‌كارهێنانی ژیان وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌كی گرنگی مه‌رگاندن! كاركردن له‌سه‌ر تۆی قه‌رزار، تۆی ناچار به‌ هه‌ڵگرتنی بارێك، به‌ دانی باج به‌ خوێنێك كه‌ له‌ پێش تۆدا ڕژاوه‌ ته‌نانه‌ت ماركسیش ناچار ده‌كات كه‌ له‌ كۆمۆنه‌ی پاریسدا بڵێت: (ئێمه‌ قه‌رزاری شه‌هیده‌كانین، ئه‌وان له‌ دڵی ئێمه‌دان)، واته‌ پرۆسه‌ی به‌ستنه‌وه‌ی مرۆ به‌ ڕابردووه‌وه‌ (مرۆی قه‌رزاری خوێن) یه‌كێكه‌ له‌ باشترین میكانیزمه‌كانی بره‌ودان و به‌گه‌ڕخستنی ئه‌و فابریكی خوێنه‌.

شه‌هید به‌ كوردی

ئاكت و پۆسته‌رێكی ئه‌به‌دی

خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م كتێبه‌ بۆ من هه‌م چێژبه‌خش بوو هه‌م زیان به‌خش، چونكه‌ ده‌رگاگه‌لێكی نهێنی و پڕ ته‌لیسمی تیۆری ده‌رباره‌ی ئه‌م چه‌مكه‌ (شه‌هید) بۆ كردمه‌وه‌ كه‌ له‌ جیهانی مندا چ وه‌ك كوردێك و چ وه‌ك تاكه‌كه‌سیش پتر وێنه‌یی بوون و كه‌متر بابه‌تێكی تیۆری! شه‌هید له‌ ژیانی مندا یه‌كه‌مین كاره‌كته‌ری سه‌ر ڕووی شه‌قام، نه‌خشه‌ و ڕووبه‌ڕی كۆمه‌ڵایه‌تی و دیواره‌كانه‌، دێرینترین فیگه‌رێكه‌ كه‌ پێوه‌ی له‌دایكبووم و پێوه‌ی ده‌مرم:

پۆسته‌ری شه‌هید جه‌نجاڵترین دیمه‌ن و ئاكتی ڕیالیستی بووه‌ له‌و نیشتمانه‌دا كه‌ من نیشته‌جێی بووم، چونكه‌ له‌و چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ خۆیدا چه‌ندین وێستگه‌ی جیاجیای پێناسه‌كردنی شه‌هیدیش هه‌بوون كه‌ به‌رده‌وام كردوویانه‌ به‌ ماركه‌ی ئایدیۆلۆژی نایاب و دانسقه‌: شه‌هید سروودێك بووه‌ كه‌ مامۆستاكانم فێریان كردووم به‌ زه‌بر و جۆش حه‌ماسه‌ته‌وه‌ ‌له‌به‌رده‌م میكرۆفۆنێكدا (هاوشێوه‌ی ناسری ڕه‌زازی) تا دوا ئاستی نه‌ڕاندن‌، ده‌نگی لێ به‌رزبكه‌مه‌وه و بیڵێمه‌وه‌‌. نیشانه‌یه‌كی له‌زگه‌یی بازنه‌یی گوڵاڵه‌سوره‌یی بووه كه‌ له‌ سه‌رده‌می به‌عس و جه‌نگی ئێران عێراقدا‌ ده‌یاننا به‌ سنگته‌وه و ده‌بوو قبوڵت بكردایه وه‌ك ڕێزێك بۆ ئه‌و فواره‌ی خوێنه‌ی هه‌ڵده‌قوڵا و بۆ ماوه‌ی هه‌شت ساڵ خوێنی له‌ وشكانیش هێنا‌‌، له‌ ئه‌ده‌بیاتی شێركۆ بێكه‌سدا گه‌یشتبووه‌‌ لوتكه‌ی پیاهه‌ڵدان و نه‌خشاندن: شه‌هیدی نه‌مر وه‌ك شاخ و گوڵه‌باخ! به‌ هه‌ڵگیرسانی ڕاپه‌ڕین شه‌هید هێنده‌ی تر عه‌رشه‌كه‌ی داگیركرد، سوچ و په‌ناكانی پركرده‌وه‌ه‌، كه‌لێنێكی بۆ شیمانه‌ی ژیانێكی شایسته‌ به‌ ژیان خۆی نه‌هێشته‌‌وه‌ و بووه‌ سیگناڵێك بۆ بێنرخكردنی ته‌مه‌ن خۆی (كه‌م بژی و كه‌ڵ بژی)، دواتر له‌گه‌ڵ جیهانی شیعریی به‌ختیار عه‌لیدا و پاش هه‌ژموونی جه‌نگی ناوخۆ، ته‌واو ڕادیكاڵانه‌ گۆڕا و بوو به‌ گه‌مژه‌، به‌ كه‌سێكی پاسیڤی به‌كارهێنراوی فرۆشراوی بازرگانی پێوه‌كراو.

شه‌هید وه‌ك گه‌مژه‌یه‌كی دیستۆڤیسكیانه‌ كه‌ خۆیشی نازانێت بۆ هێنده‌ سه‌خی و ده‌ستكراوه‌ و گیان له‌سه‌ر ده‌سته‌، كه‌ بۆچی له‌ خه‌یاڵیدا نییه‌ ‌بۆ شه‌هیده‌ و له‌سه‌رچی خۆی كردۆته‌ گیانفیدا؟! پاش لێدانه‌وه‌ی ئه‌و كاسێته‌ ئایینی و سیاسییه‌ی جیهانی كوردی بۆ خوێندنه‌وه‌ی شه‌هید، شه‌هید وه‌ك به‌رنامه‌یه‌كی ڕادیۆیی و په‌خشێكی تێلێڤزیۆنی، ئیدی مافی ئه‌م نه‌وه‌یه‌یه‌ كه‌ بپرسێت: تاكه‌ی شه‌هید ده‌بێت، تاكه‌ی و له‌سه‌ر بنه‌مای چ كۆست و به‌رنامه‌یه‌كی دروستكه‌رانه‌ خۆی ده‌ته‌قێنێته‌وه‌ و گیانفیدا ده‌بێت؟ كه‌ی شه‌هیدبوون وه‌ك هاومانای زیندووێتی ڕۆحی كوردی كۆتایی دێت؟ كورد ئه‌گه‌ر شه‌هید نه‌بێت چی لێ به‌سه‌ر دێت؟

پاسیڤ یان نه‌مر ده‌بێت؟ ئایا مرۆڤی كوردی به‌ گشتی، جگه‌ له‌ شه‌هیدبوون زیاتر، هیچ ڕێگه‌چاره‌یه‌كی تری ئه‌نكیدۆییانه‌ی هه‌یه‌ بۆ گه‌ڕان تا به‌هۆیه‌وه‌ نه‌مربێت؟ ئایا مرۆڤی كورد ته‌نها و ته‌نها ده‌بێت شه‌هید بێت تا نه‌مر بێت؟ پرسیارگه‌لێكن كه‌ به ‌به‌رده‌وامی ئه‌و فابریكی مه‌رگ و مردنه‌ی ناوی كولتووری كوردییه‌، له‌ ناخی مندا وه‌ك پرسێكی بوونگه‌راییانه‌ ده‌یانوروژێنێت، خه‌به‌ریان ده‌كاته‌وه‌ و به‌رده‌وامیش به‌ ئه‌نجامه‌ بێهوده‌كانی ده‌محه‌په‌سێنێت، ئه‌مه‌ زیاده‌ڕه‌وی نییه‌ و ته‌واوی ڕیتۆریكی ئه‌م چه‌ند مانگه‌ی دوایی له‌ به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌كانی داعش و ئه‌زموونی كۆبانییدا ئه‌و ڕاستییه‌مان بۆ ده‌سه‌لمێنێت، ڕاستی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر شه‌هید نه‌بێت ژیان چی لێ به‌سه‌ر دێت؟!

The post دیووه‌ شكۆمه‌ند و دزێوه‌كانی مه‌رگ: <br>شه‌هید، خۆكوژ، فیداكار ! appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2021/07/12/%d8%af%db%8c%d9%88%d9%88%d9%87%e2%80%8c-%d8%b4%d9%83%db%86%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%86%d8%af-%d9%88-%d8%af%d8%b2%db%8e%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%da%af/feed/ 0 مارکیز دو سادپەڕمووچ یا نووسین بە تامی خوێن https://jineftin.krd/2021/06/17/%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%b2-%d8%af%d9%88-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d9%be%db%95%da%95%d9%85%d9%88%d9%88%da%86-%db%8c%d8%a7-%d9%86%d9%88%d9%88%d8%b3%db%8c%d9%86-%d8%a8%db%95-%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c/ https://jineftin.krd/2021/06/17/%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%b2-%d8%af%d9%88-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d9%be%db%95%da%95%d9%85%d9%88%d9%88%da%86-%db%8c%d8%a7-%d9%86%d9%88%d9%88%d8%b3%db%8c%d9%86-%d8%a8%db%95-%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c/#respond Thu, 17 Jun 2021 12:06:02 +0000 https://jineftin.krd/?p=5361 بەرایی فیلمی (پەڕمووچ) هەم بایۆگرافییەکی تراژیکۆمیدی نووسەرێکی سەرسەخت و ئاڵۆزی مێژووی ئەدەب (مارکیز دو ساد)ە، هەم درامایەکی سیمبولیکییە کە گەمە بە تەواوی چەمک و زاراوەکانی ژیانی ئەدەبی و سیاسیی ئەو دەکات. وەک کۆی کارەکە لە سەرەتاوە تا کۆتاییەکەی، زۆر ئاشکرا دەبینرێت کە چۆن ئیشی لەسەر هەموو وردەکارییەکانی ئەو ئەدەبیاتە کردووە کە دوا چرکەساتەکانی ژینی ‘ساد’یان…

The post مارکیز دو ساد<br>پەڕمووچ یا نووسین بە تامی خوێن appeared first on ژنەفتن.

]]>

بەرایی

فیلمی (پەڕمووچ) هەم بایۆگرافییەکی تراژیکۆمیدی نووسەرێکی سەرسەخت و ئاڵۆزی مێژووی ئەدەب (مارکیز دو ساد)ە، هەم درامایەکی سیمبولیکییە کە گەمە بە تەواوی چەمک و زاراوەکانی ژیانی ئەدەبی و سیاسیی ئەو دەکات. وەک کۆی کارەکە لە سەرەتاوە تا کۆتاییەکەی، زۆر ئاشکرا دەبینرێت کە چۆن ئیشی لەسەر هەموو وردەکارییەکانی ئەو ئەدەبیاتە کردووە کە دوا چرکەساتەکانی ژینی ‘ساد’یان پێکهێناوە:

ژوورە لیکس و شادکەرەکەی ساد بۆ نووسین لە شێتخانەی چارینتۆن، خودی شێتخانەکە وەک زیندان و وەک شوێنی چارەسەریش بۆ ساد، نووسینە نهێنییەکانی ساد، دەزەکردنە دەرەوەی ڕۆمانەکانی بۆ دەرەوەی زیندان و دەنگدانەوە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی، ورووژاندن و توڕەکردنی سیاسییەکان و سزادانی لەسەر وتە و بۆچوونەکانی، لەقکردنی متمانەی پیاوانی کەنیسە و ڕۆحانی بە ئەگەری تۆبەکردن و چاکبوونەوەی بەو تەکنیکە سایکۆلۆژییە خورافییە، ئەشکەنجەدانی جەستەیی و دواجاریش قەدەغەکردنی نووسین لێی تا چرکەساتی مردنی. بەڵام کۆی بەشەکانی ئەو مێژووە بە شێوەیەک تێکهەڵکێش و ئاوێتەکراون، جۆرێک مۆنتاژ و پاشوپێش خراون، گەر یەکێک شارەزای مێژووەکەی نەبێت، ئاسان نایانناسێتەوە.

لەم فیلمەدا ئەو هێڵە لە ژیانی ساد دیارە کە ڕاستەوخۆ دوای زیندان هێنراوەتە خەستەخانەی “شارینتۆن” بۆئەوەی ئارام بێتەوە، وەک تۆبەکارێک بەر لە مردنی لە نووسینە سێکسی و ئیرۆتیکییەکانی پەشیمان بێتەوە: ئەویش لە ڕێگەی نووسین و تەکنیکی هێنانەدەرەوەی ناوەوەی خۆی و تۆمارکردنی لەسەر کاغەز، تا بەسەر ئەو دەد (وەحش)ەی ناوەوەی خۆیدا زاڵ بێت کە بیرکردنەوە و فانتازی سێکسییە، پایەدارکردن و بەهابەخشینە بە توندوتیژیی جەستەیی. خودی ئەم پرۆسەیە ئەو تەکنیکەیە کە بەر لە سەرهەڵدانی دەروونشیکاریی فرۆیدی، کەنیسە بەکاری هێناوە تا ئەوانەی هاوسەنگی دەروونیان تێکچووە و لادەرن، ئەهریمەنە ڕووش و بەدەکەی ناوەوەی خۆیانی پێ ڕام بکەن و مل بدەن بۆ ڕۆتین و ترادسیۆنی ئایین و کۆمەڵگە. سەرەتای ململانێکەیش لەوێوە دەست پێ دەکات، ئەو دەمەی کە ساد ئەو شانسەیش هەر بۆ بەردەوامیدان بە نووسینەکانی بە کار دەهێنێت.

پۆستەری فیلمی “پەڕمووچ” ٢٠٠٠ لە دەرهێنانی “فیلیپ کافمن”

سەرەتای ململانێکە:

شۆڕش و بەرکەوتن لەگەڵ لاقەکارە ڕەوشتبەرزەکاندا

لەگەڵ دەستپێکی فیلمەکەدا، دیمەنە توندوتیژەکانی سەرەتای تیرۆر و تۆقاندنی شۆڕشی فەرەنسی (گیولاتین، زەبر و فەرمانی دەسەڵات، جەلادی پێڕەوکار، قوربانی و جەماوەرێکی تینوو بە خوێن) پێت دەڵێن کە ململانێکی خوێناوی لە ئارادایە و هێشتا بەشە بزوێنەرەکەی کە زمانە، ونە. سێگۆشەیەک لە کێبەرکێی هەژموون و دەسەڵات و ئاکار هەیە بەبێ ئاشکرابوونی کۆڵەکە ڕاگر و هاوکات ڕووخێنەرەکەیشی کە مێژوونوسێکە.

وەک ئاماژەیەک بە ڕژاندنی خوێنێکی زۆر، مێیینەیەکی قوربانیی خەمۆک و تاساو لە چاوەڕوانی زەبری گیۆلاتینێکدا دەبینیت، جەلادێکی ڕووخۆش لە ترۆپکی چێژی پراکتیزەی دەسەڵاتی خۆیدا دەبینیت کە ئامادەسازی بۆ پراکتیزەی مەرگ دەکات، لێ هێشتا تۆمارکارەکە، گێڕەرەوە ئارشیفکارەکە (ساد) دیار نییە!

ساد درەنگ دەردەکەوێت، زومەکە بەش بەش و هێواش هێواش دەچێتە سەر هەیبەتە تۆقێنەرە ئەریستۆکراتییەکەی. پاش چەند چرکەیەک لە گێڕانەوەی تیرۆر رۆژگاری شۆڕشی فەرەنسی و بەرجەستەکردنی لە دیمەنی سەرپەڕاندنی کچێکدا بە گیۆلاتین بەدەست زرتە جەلادێکی قەڵەو، دوای تلۆربوونەی کەللەسەری مل پەڕێندراوەکە بۆ ناو عەرەبانەیەک پڕ لە کەللەسەری قرتێنراو کە لە شۆکی مل قرتاندنەکە فریای چاولێکنانیان نەکەوتوون، لەسەری سەرەوەی ڕووداوەکان، بەدیار دەکەوێت. وەک هۆماڵ (ڕەقیب)ێکی سایکۆلۆژی و ئارشیفکارێکی سالۆر و ئەدەبیانەی هەموو ڕووداوە خوێناوییەکانی ناوەوە و دەرەوەی جیهانەکەی خۆی، بە تیشکەگرتەیەک دێتە بەر کامێراکە و کتوپڕ دیار نامێنێت.

هەتا دیمەنەکان فشار بهێنن و پاڵەپەستۆی گرتەکان خێراتر بن، قەبارەی سەرەکی گرفت و جیهانەکەی ئەویش ئاشکراتر دەبێت، گۆڕەپانی ململانێکە بۆ هەمووان دەردەکەوێت، ئیدی بینەر دەزانێت خوێنی ئەو جەنگە لە دوالیزمەی (ژان/چێژ)ەوە سەرچاوەی گرتووە و وەک ئاگر لە جەستە بەر دەبێت.  ژان و چێژ دوو زاراوەی گرنگی ئەدەبیاتی سادن، دوو دیوی یەک دراون کە ناوی مرۆڤە: دەربازبوون لە قەدەری ژان یا چێژ، ئازار یا لەزەت لای ساد مەحاڵە، لە کاتێکدا بۆ دەزگای ئایینی و سیاسی ئەرکێکی سەرەکی ڕامکردنیانە: ڕام و کۆنترۆڵکردنی چێژەکانمان لەسەر بنەمای ئازاردانمان و ژان چێشتن.

ئەو رۆمان و نووسینە ئیرۆتیکی، لێ رەخنەیی و ڕادیکالییەکانی دەربارەی لاقەکارە بەڕەوشت و ئاکاربەرزەکان دەنووسێت، دژ بە پیاوە ئایینی و نورانی و پیرۆز و دەمڕاستەکانی خوا: ژوستین دەنووسێت.

لە دەرکەوتنەوەی دووەمیدا، سادە مێژوونووسە تۆمارکارەکە دەردەکەوێت. ئەو پشت لە کامێرا، سەرقاڵ و بەخۆداشکاوە، لەبەر خۆیەوە ئەو وشانە دەڵێتەوە کە سەرقاڵی نووسینیانە، وا دیارە لە ئازاری بوونەوەرەکان بێباک بێت و وەک ڕۆتینێکی ئاسایی رۆژگاری شۆڕش بیانبینێت. ساد لە خواوەندێکی ڕووش و دەد دەچێت، خواوەندێک کە بە ڕۆژی ڕووناک و لە گەرمەی ڕووداوە گەرمەکانی شۆڕشدا، دوور لە فشاری خێرای ئەوەی لە دەرەوە دەگوزەرێت، بەشە قوڕین و تاریکەکانی لەش دەدوێنێت، ناوچە چەپەک و ترێنجراوەکانی جەستە کەوماڵ دەکات و بڕی بەرگەگرتنی ئۆرگانەکان بۆ ئازار و چێژ دەپێوێت، هەڵیان دەسەنگێنێت، گۆشت توێکاری دەکات و خوێنبەر و مولولەکان، ڕەگ و دەمار، ئۆرگان و فەرمانەکانیان، ناو دەنێت. وەک قەسابێک خوێن لە کڕکڕاگە، موو لە پێست، نەرمەگۆشت لە ئێسک و سمت لە مەمک جیادەکاتەوە و بۆ چێژ دەگەڕێت، جەستە لە ئاشۆب و پشێوییەکانی، لە بژوونی و ڕەشگییەکانی دەتەکێنێت و لە دووی کۆدەکانی بۆ هەڵگرتنی ئازار و ئۆرگازمبوون، دەگەڕێت: ئەو ڕۆمان و نووسینە ئیرۆتیکی، لێ رەخنەیی و ڕادیکالییەکانی دەربارەی لاقەکارە بەڕەوشت و ئاکاربەرزەکان دەنووسێت، دژ بە پیاوە ئایینی و نورانی و پیرۆز و دەمڕاستەکانی خوا: ژوستین دەنووسێت.

ژوستین: دەقی ئەدەبی وەک خوڵقێنەری پەژواکی سیاسی

خۆی بەڵێن وایە ساد لە خەستەخانەی (چارنتۆن)، لەو زیندانە بەهەشتی و قەفەزە ئاڵتونییەدا کە وەک تێرەپیەکی سایکۆلۆژی بۆی دانراوە، دەروونی ئارام بێتەوە و ئەژدیها و قاتوقڕییەکانی ناو جەستەی، چەقۆ و بزمارەکانی ناو هزری خۆی بگۆڕێت بە وشە و وەک گوناه و داننان بە ئایدیا بەدەکانیدا، لەژێر ڕێبەرایەتی قەشە (کۆڵمێر)دا، لە فۆرمی دەردەڵدا لەسەر کاغەز هەڵیانبڕێژێت، لێ گەمەکە ڕێک پێچەوانەیە، ئەوەی کە ناوی تابوە و شایستە بە سانسۆرە، لە لایەن ئەمەوە وەک دەقی ناوازە و دانسقەی ئەدەبی دەنووسرێت و لە ڕێی جلشۆر و خزمەتکارێکی ناو خەستەخانەکەوە بۆ دەرەوە دەنێردرێت، لە دەرەوە هەرا دەنێتەوە و پەژواکێکی گەورەی لێ دەردەچێت. 

دەقی ژوستین کە ئاستێکی بەرزی ئەدەبی هەیە و هاوکاتیش پڕە لە گوزارشت و دەربڕینی سێکسی بێشەرم و بێپەردە، ئەو چرکەساتانە لە جەستەی تایبەت و کۆمەڵایەتی کچێک نیشان دەدات کە هەمووان، بە مرۆڤی ئایینی و سیاسییەوە، بە پزیشک و دەستگێڕ و مامۆستا و بازرگانەوە، وەک نێچیرێکی سێکسی و بەدڕەوشتێک فانتازی دەکەن، دەستی بۆ دەبەن، ڕووتی دەکەنەوە، بەڵێنی درۆی هاوسەرگیری پێ دەدەن، پاشان پەلاماری دەدەن و لاقەی دەکەن، پاشتریش هەوڵی زیندانیکردنی بە تۆمەتی سۆزانی و بەدڕەفتار یا کوشتنی، دەدەن.

بڵاوبوونەوەی ژوستین هەرا دەنێتەوە، دیوە ئەکۆمەن (فاحش)، نائاکاری و بەدمرۆڤانەکەی مرۆڤی هەڵگیرسێنەر و پارێزەری شۆڕش (وەک زەنگێک بۆ تەشەنەکردنی گەندەڵی) لە سەنتەرەکانی دەسەڵاتدا نیشان دەدات (لە کەنیسە و زیندان و بازاڕ و سیاسەت و دادگا و خەستەخانەیشدا). ئەم کارە دەگاتەوە دەمی سەرکردەکانی شۆڕش، هەر بۆیە فەرمان دەدرێت کە پزیشکێکی دەروونی بچێتە شێتخانەکە تا قڕوقەپی پێ بکات و لەژێر ئەشکەنجە و سزادا تۆبەی پێ بکات: لە زمانی بخات و بیوەستێنێت. لێرەوە ئیدی ئاڕاستەی فیلمەکە دەگۆڕێت بۆ قۆناغە مەترسیدارەکەی ژیانی ساد: بوونی بە مڵۆزم و ئاژاوەچی، بە زیندانییەک کە هێزی ئەوەی هەیە لە دەرەوەی زیندان فەرتەنە بنێتەوە.

لە چەک داماڵینی ساد: سانسۆرکردنی

تەنیا چەکی دەستی ساد خامەکەیەتی، مەرەکەب و پەڕمووچەکەیەتی (کە لە بنەڕەتدا تایتڵی فیلمەکەیشە). سەرمایەی ساد تەنهاوتەنها ئەو وشانەیە کە دەیانهۆنێتەوە و لە فۆرمی چیرۆک و ڕۆماندا دەیاننێرێتە دەرەوەی زیندان تا تابوەکان بشکێنێت، پۆرت و کەسێتی سیاسی و پیاوانی ئایینی بشکێنێت و لە دەمامکە پیرۆزە هەڵبەستراوەکانیان دایانماڵێت.

ساد لە هیچ کام لەو قۆناغانەدا کۆڵ نادات. بە نینۆکی، بە دەرزی و چیلکە و هەرشتێکی تری نوکتیژ، دەنووسێت. بە شەراب لەسەر چەرچەفە سپیەکانی چرپاکەی خۆی دەنووسێت، بە خوێنی خۆی لەسەر دیوارەکان دەنووسێت

باوکە کۆلمێر دەزانێت کە دەسەڵات دەخوازێت توندتر ئەشکەنجەی ساد بدات و رەنگە خۆیشی وەک بەرپرسی چاکبوونەوەی دەروونیانەی ساد لە کارەکەی لاببرێت، بەر لە دەسەڵاتی سیاسی زەفەر بە ساد دەبات و تەواو تەواو لە نووسینی دادەبڕێت. سەرەتا کتێبەکانی ژوورەکەی دەبەن، پاشتر کاغەزەکانی و مەرەکەب و خامە و پەڕمووچەکانی، تا وای لێدێت تەواو ڕووتوقوتی دەکەنەوە. بەڵام ساد لە هیچ کام لەو قۆناغانەدا کۆڵ نادات. بە نینۆکی، بە دەرزی و چیلکە و هەرشتێکی تری نوکتیژ، دەنووسێت. بە شەراب لەسەر چەرچەفە سپیەکانی چرپاکەی خۆی دەنووسێت، بە خوێنی خۆی لەسەر دیوارەکان دەنووسێت، هەموو ئەمانەیش بۆ ئەوەیە کە بڵێت: ئەو ناوەستێندرێت و کۆڵی پێ نادرێت. ساد کز و لاواز دەبێت، لە هۆش خۆی دەچێت، بەڵام لە گفتوگۆکانیدا کە پەیوەندیان بە باوەڕ و ئایدیاکانی خۆیەوە هەیە، سازش ناکات و نابەزێت. پاش شکاندنی باوکە کۆلمێر و سوکایەتیکردن بە گرێ سێکسی و دەروونییەکانی، بە خوداکەی و باوەڕەکەی و ئامۆژگارییەکانی، پالمێر ناچار دەبێت (ئەگەرچی پرۆسەکە لە فیلمەکەدا سیمبولیکە و ئاماژەیە بۆ سانسۆرێکی تەواوی نووسین و فانتازی ساد) زمانی ببڕێت، تا هەم پێگەی خۆی بهێڵێتەوە و هەم قەرەبووی هەموو ئەو سوکایەتیانەیش بکات کە بەدەست سادەوە چێشتوونی و کەمێک دڵی بە خۆی  خۆش بێت. بەڵام هەموو ئەم پرۆسانە کاتێک ڕوودەدەن کە کتێبەکانی ساد تەواو بڵاوبوونەتەوە و بە بەردەوامی چاپ دەکرێنەوە و دەفرۆشرێن، تەنانەت ژنی بەرپرسی نەخۆشخانەکە (سیمۆن)یش بە دزی مێردەکەی (رۆیەر کۆلارد)ەوە ساد دەخوێنێتەوە و لەژێر کاریگەرییەکانیدا، لە مێردەکەی هەڵدێت. چەندە زیاتر ساد سانسۆر دەکرێت، هێندە خێراتر بڵاودەبێتەوە و کتێبەکەی پڕفرۆشتر دەبێت.

ساد دەمرێت، بەڵام پاش مردنەکەیشی هەر کاریگەرییەکانی لەسەر ئەو شێتخانەیە و خودی قەشە کۆلمێر دەمێنێت!   

ساد: فیگورێک بە تامی فوکۆ

زۆربەی زۆری رەخنەگر و بیریارانی دوای بوونخوازیی سارتەری (هەر لە باتایەوە بیگرە تا لاکان و دۆلوز و بارت) قسەیان لەسەر ساد کردووە، ، لێ لەم فیلمەدا پتر ڕەنگدانەوەکانی سادێکی فوکۆیی دەبینین، بە تایبەتی لەو چەقەدا کە هەموو گرفتەکە دەربارەی ئازادی جەستە و ڕامکردنیەتی. کەم نین ئەو دیمەنە یەکلاییکەرەوانەی کە زومێکی زۆر دەخەنە سەر جەستە و لە بنەڕەتدا تایبەتن بە کۆنترۆڵکردن و دیسپلینکردنی: هەر لەو زمانە سینیستییە گەپجاڕەی سادەوە بیگرە لە شانۆنامەکەیدا کە بە شێتەکانی پێشکەش دەکات دەربارەی دۆخی سێکسوێلانەی پزیشکە پیرەمێردەکە (رۆیەر کۆلارد) و ئارەزووەکانی بۆ سێکس بەدواوە (ئەناڵ-سێکس) لەگەڵ ژنە مناڵەکەی، تا سووربوونەوە، هەژانی سێکسیانەی قەشە کۆلمێر و حەسرەتی سێکسیانەی بۆ خەوتن لەگەڵ کچە جلشۆرەکە و بەردەوام بوونەکانی تا هەژموونی جەستە لە ڕووتکردنەوەی جەستەی ساد و داماڵینی لە پۆشاکە ئەریستۆکراتی و گرانبەهاکانی، نووسینی خودی ساد بە خوێنی جەستەی خۆی لەسەر جلەکانی بەری و دواجاریش بڕینی زمانی ساد لەلایەن کەنیسە و پێشکەشکردنی بە دەسەڵاتی سیاسی…هتد).

پۆرترێتی “مارکی دو ساد” لە زیندان

فوکۆ ڕای وایە کە دەسەڵات لەسەر جەستە و بە هۆی جەستەوە کار دەکات، هەر ئەمەیشە وای لێ دەکات میتۆدی کارکردنەکەی لەو ئیشانەیدا کە تایبەتن بە سزا و کۆنترۆڵکردن، لە ئارکیۆلۆژییەوە بگۆڕێت بە ژینالۆژی. جەستە لای فوکو بەرهەم و دراوێکی مێژوویی کۆمەڵایەتییە کە هەموو شێوەکانی دەسەڵات ئیشیان لەسەر کردووە، جگە لەوەی شێوازی مامەڵەکردنی دەسەڵاتە جیاجیاکان لەگەڵ جەستەدا بۆتە ناسەرەوەی خودی فۆرمی دەسەڵاتەکان.

لەم فیلمەدا (بە زمانی فوکۆ) جەستە هەم سزایش دەدرێت و هەم چاودێریش دەکرێت، هەم سانسۆر دەکرێت و هەم ئەشکەنجەیش. هەوڵێکی زۆر هەیە بۆ گۆڕین و کردنی ساد بە فیگورێکی ترسنۆک و بەزیو (دیسپلینکراو) لە ڕێی ئەشکەنجەدانی جەستەیەوە. جۆرێک لە تەمێکردنی زمان و پەنجە و بڕینەوەیان وەک فۆرمە تۆقێنەرەکانی بێدەنگکردنی نووسەرێک تا ببێتە کەسێکی دەستەمۆ و ڕامکراو بەدەست هەردوو کەنیسە و دەوڵەتەوە. بێهودەیش نییە تا ئەوکاتەی ساد دانابڕێندرێت لە پەڕمووچ، مەرەکەب و کاغەز بۆ نووسین، هەموو ڕووبەڕووبوونەوەکانی لەگەڵ چاودێریکار (قەشە کۆلمێر) بە نووسینن. تەواوی دەمەبۆڵەکان، جنێوەکانی ساد و کفرەکانی و تانە سێکسییە جەرگبڕەکانی لە قەشە کۆڵمێر پاش ڕووتکردنەوەی ساد دێن لە کەرەستەی نووسین و یاساغکردنی.

‘جێفری ڕاش’ی ئەکتەری ئوستالیایی لە ڕۆڵی “ساد” لە فیلمی پەرمووچ

بەشێکی دیکەی دەرکەوتنە فوکۆییەکانی ساد دەگەڕێتەوە بۆ بنەمای باوەڕبوون بە دەسەڵات وەک شتێک کە لە هەموو پنتێکی کۆمەڵایەتییدا هەیە و لە بنەڕەتدا بازنەییە و سووڕ دەخوات نەک  خاوەندارێتی بێت و تەنها لە کەسێکدا چەق ببەستێت. ئەم تێگەیشتنە فوکۆییە زۆر بە ئاشکرا لە فیلمەکەدا دەبینرێت (هەتا دەسەڵات دەیەوێت لە کەسێک و دەزگایەکدا (ناپلیۆن یا قەشە و پزیشک) چڕ ببێتەوە و گیر بخوات، زیاتر هەڵدەوەرێت: ساد کە دەخرێتە کونجی زیندانەوە پتر پۆپیولار دەبێت لە دەرەوە، ساد کاغەزی لێ دەسەندرێتەوە بەڵام لەسەر چەرچەفە سپیەکان، پۆشاکەکەی بەری، دیوارەکانی زیندانەکە دەنووسێت و هەر دزە دەکەنە دەرەوە و بڵاودەبنەوە، ساد زمانی دەبڕدرێت، بەڵام مل نادات، ئەوکاتەی کە پزیشکەکە هەست دەکات خەریکە ساد کپ دەکات، دەسەڵاتی دەقی ساد (کە ژنی پزیشکەکە (سیمۆن) بە دزییەوە دەیانخوێنێتەوە) وا دەکات هەڵبێت و ڕەدووی کوڕێکی گەنج (تەلارسازەکە) بکەوێت).

سادیزم ڕوویەکی ناوپۆشی مرۆڤە لەو ڕووەوە کە تایبەتە بە شکاندنی سنوور و بێسنووری

هەژموونی ساد لە کۆتاییەکانی فیلمەکەدا پتر دەردەکەوێت کاتێک قەشە کۆلمێر دەبینیت دێوانە کەوتووە و وەک سادی جاران داوای پەڕموچ و مەرەکەب دەکات تا ڕۆح و ئازارەکانی خۆی بنووسێتەوە، خودی خەستەخانەی شارینتۆن و دکتۆر کۆلارد خەریکی چاپکردنەوەی کتێبەکانی سادن لە بەرگی قەشەنگ و ڕازاوەدا و وەک بزنسێکی ئابووری لێی دەخۆن).

 هەموو ئەو دیمەنە فوکۆییانەی ساد لە فیلمەکەدا پێمان دەڵێن کە دەسەڵات چەقبەستە نییە و بە تەنها پەیوەستی هەنووکە نییە، بەڵکە بە مردووییش هەژموونی خۆی دیاردەخات.

تۆقین لە تارماییەکانی سادیزم

بۆچی قسەکردن لەسەر ساد و سادیزم لەم کاتەدا؟

بەجیا لەوەی کە ئەم فیلمە کۆلاجێکی زیرەکانەی وێستگەکانی یەکێکە لە نووسەرە دیارەکانی مێژووی مرۆڤ، پەیامێکی گرنگتریش بە ئێمە دەدات دەربارەی جەوهەری بوونمان!

ئەم فیلمە لانیکەم پێمان دەڵێت کە سادیست بوون بەتەنها وێستگەیەکی تێپەڕ نییە، دۆخێکی لادەرانەی سێکسواڵی نییە و تێرمێکی سایکۆلۆژی نییە بەتەنها کە بمانەوێت لە چرکەساتێکدا دیاگنۆسی سیمپتۆمێکی نالەبار و ڕامنەکراوی مرۆڤێکی پێ بکەین، نا! سادیزم ڕوویەکی ناوپۆشی مرۆڤە لەو ڕووەوە کە تایبەتە بە شکاندنی سنوور و بێسنووری (هەروەک باتای لە قسەکردنیدا لەسەر ساد، جەختی لێ دەکاتەوە).

ئێمە بە بەردەوامی دۆخی سادیستانە لە دەزگا و ژیانی کۆمەڵایەتیماندا دەژێنین، دیمەنی سادیستانە لە فانتازییە سێکسییەکانماندا هەن، کۆمپانیای سادی گەورە گەورەی ئابووری دەمانچەوسێننەوە، سەرکردەی سادی ئەوتۆ قامچیمان دەکەن، زمانێکی سادیست جڵەوی کردووین بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەموو ئەو ڕووداوانەی کە بە دڵمان نین، بەڵام گرفتەکەمان ئەوەیە کە خۆمان ناکەین بە خاوەنی و گێلانە لێیان ڕادەکەین. قسەکردن لەسەر ساد و ئاشنابوون پێی (وەک لەم فیلمەدا نیشانمان دەدرێت) پێمان دەڵێتەوە کە ئەو ڕووە ناوپۆش و بزرەی ناو کەسێتی و سایکۆلۆژیای مرۆڤ کە سادیزمە، هەڵاتن لێی مەحاڵە و بە بەردەوامی خۆی نمایش و پەخش دەکات.

سادیزم گەر لە ئێمەیشدا نەبێت وەک کارەکتەر، لە تەواوی ئەو جیهانەدایە کە هەوڵ بۆ دەستەمۆ و بێدەنگکردن و لاقەکردنمان دەدات، وەک ساد خۆیشی لە وتەیەکیدا نووسیویەتی: ((ئەو جیهان و کۆمەڵگەیەی کە بە من دەڵێن بەدڕەفتار و دڕندە، خۆیان بە دڕندەترین، بەدڕەوشتانەترین و دەدترین شێوە مامەڵەم دەکەن)).

Quills, 2000

Director: Philip Kaufman

Writers: Doug Wright (play), Doug Wright (screenplay)

Stars: Geoffrey Rush, Kate Winslet, Joaquin Phoenix

The post مارکیز دو ساد<br>پەڕمووچ یا نووسین بە تامی خوێن appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2021/06/17/%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%b2-%d8%af%d9%88-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d9%be%db%95%da%95%d9%85%d9%88%d9%88%da%86-%db%8c%d8%a7-%d9%86%d9%88%d9%88%d8%b3%db%8c%d9%86-%d8%a8%db%95-%d8%aa%d8%a7%d9%85%db%8c/feed/ 0 مارکیز دو سادبیریار یا پۆرنۆگرافەر https://jineftin.krd/2021/06/11/%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%b2-%d8%af%d9%88-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%8c%d8%a7%d8%b1-%db%8c%d8%a7-%d9%be%db%86%d8%b1%d9%86%db%86%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%95%d8%b1/ https://jineftin.krd/2021/06/11/%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%b2-%d8%af%d9%88-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%8c%d8%a7%d8%b1-%db%8c%d8%a7-%d9%be%db%86%d8%b1%d9%86%db%86%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%95%d8%b1/#respond Fri, 11 Jun 2021 12:10:37 +0000 https://jineftin.krd/?p=5336 بەرایی ئەو فەیلەسوف بوو، شانۆنووس، ڕۆماننووس، ئەکتڤیست و فێمینیست، ئەتیست و بێباوەڕ، دژ بە کۆمەڵگە و دەزگا سیاسییەکانی بوو، بە تایبەتی کەنیسە و خێزان. گەر زیادەڕەوی نەبێت، مارکیز دو ساد (١٧٤٠-١٨١٤) بەر لە داروین، بە دامەزرێنەری بیرۆکەی (مرۆڤ وەک بوونەوەرێکی سرووشتی نەوەک یەزدانی)، دادەنرێت، هەندێک مێژوونووس ڕایان وایە کە بوێرترین ئەدیبی بواری ئیرۆتیکا و توندوتیژیی سێکسییە…

The post مارکیز دو ساد<br>بیریار یا پۆرنۆگرافەر appeared first on ژنەفتن.

]]>

بەرایی


ئەو فەیلەسوف بوو، شانۆنووس، ڕۆماننووس، ئەکتڤیست و فێمینیست، ئەتیست و بێباوەڕ، دژ بە کۆمەڵگە و دەزگا سیاسییەکانی بوو، بە تایبەتی کەنیسە و خێزان. گەر زیادەڕەوی نەبێت، مارکیز دو ساد (١٧٤٠-١٨١٤) بەر لە داروین، بە دامەزرێنەری بیرۆکەی (مرۆڤ وەک بوونەوەرێکی سرووشتی نەوەک یەزدانی)، دادەنرێت، هەندێک مێژوونووس ڕایان وایە کە بوێرترین ئەدیبی بواری ئیرۆتیکا و توندوتیژیی سێکسییە کە توانیبێتی هێند ورد و بە دیقەت دزە بکاتە ناو هەموو کەلێن و کون و کەلەبەرەکانی جەستە و دۆخە سێکسییەکانییەوە کە زۆرجار مایەی قێزلێکردنەوە و دڵتێکهەڵاتنن، چونکە زۆر غەریزی و ئاژەڵیانەن، جگە لەوەی کە (بە باوەڕی بیریارێکی وەک میشێل فوکۆ)، ئەو ئارشیفکارێکی دانسقەی دۆخی سایکۆلۆژی و دیسپلینکراوی مرۆڤ و ژیانیەتی لەناو شێتخانە و زیندانەکاندا، بە تایبەتی ئەو بەشە یەکلاییکەرەوە لە مێژووی شۆڕشی فەرەنسی کە بە شکاندنی زیندانی باستیل دەست پێ دەکات. 

بەڵام ئایا لەسەر ئاستی میللی، خەڵکی بە گشتی ئەم هەموو سادە پۆزەتیڤە دەناسن؟ ئەم کۆمەڵە (ساد)ە ئەدەبی، شۆڕشگێڕی و کولتوورییانەی سەرنجیان ڕادەکێشێت و لەسەری ڕادەوستن؟  ئایا وێنە گشتی و باوەکەی ساد چۆن پەخش دەکرێتەوە و باش بوونی بە میراتێکی باو، لە چ فۆرم و قەوارەیەکدا سادی بەرجەستەی کردووە و دەیکات؟

دوو لەو وێنانەی کە لە ڕۆمانەکانی ساد بە زمانی فەڕەنسی بڵاوکراونەتەوە

پێکدادانی سادەکان

 
ساد کێیە و چییە؟ ئایا ساد لادەر و تاوانبارێکی شایستە بە سزای یاساییە، نەخۆشێکی دەروونی سایکۆپاتی هەڵەشە و دێوانەیە وەک میشێل ئۆنفرای لە کتێبەکەیدا (ساد: لێکشیتاڵکردنی ئەفسانەیەک) باسی دەکات یان یەکێکە لە کۆڵەکە سەرەکییەکانی بیری ئازادیخواز وەک سوریالیستەکان (بە تایبەتی بروتۆن و ئەپۆڵۆنێر و باتای) خوێندنەوەیان بۆ دەکرد؟ 

گرنگییەکەی ساد هۆشمەندی و زرنگی و سەریەتی، ئایدیاکانیەتی، هەموو بیرکردنەوە ڕادیکاڵ و ڕەخنەییەکانیەتی بەرامبەر بە چەمکەکانی وەک سێکس، چێژ، سرووشت، یەزدان، زیندان، ئایین، دەزگای سیاسی و کۆمەڵایەتی.

بە گشتی، ساد خۆی ئیکۆن و ئیدیاڵێکی پڕ تەلیسم و تۆقێنەرە، یادخەرەوەیەکی ترسناکی گوناهەکانمانە و ئاشناکەرەوەیەکی ڕاستگۆیی مرۆڤەکانە بە تاوانەکانی خۆیان، بە ڕادەیەک کە هەر ناوی هێنرا و باسکرا، خەڵکی ڕاستەوخۆ تەزوویەکی سارد بە لەشیاندا و کسپەیەک بە جەرگیاندا دێت، دڵیان بۆ چەند ساتێک خورپەیەک دەکات، کەمێک دەوەستن و بێ ویستی خۆیان، وێنەی هۆڤێکی دڕندە و ئەدگاری شارەزایەکی بواری تاوانکاریی، بەر چاویان تاریک دەکات. تەنها بە بیستن یا گۆکردنی ناوەکەی، ترسێکی گەورە لە لێدان، لە زەبر و سێکس بە زۆرەملێ، تۆقین لە ڕووتکردنەوە و فەلاقەکردن، ڕایان دەچڵەکێنێت. خەڵکی وا فێرکراون جیهانی ئەو بۆ چەند گرتەیەکی ترسناک لە ئەشکەنجەی سێکسی، لە پێست ڕنین، گازگرتن و داوەشاندنی جەستە بە قامچی، یا قفڵکردن لە پاسارێکدا و خۆبەدەستەوەدان بۆ هەژموونی ئیرۆس و غەریزەی کەسێکی بێبەزەیی، کورت بکەنەوە. لێ لە ڕاستیدا ئەمە وێنە باو، میدیایی و میللییەکەی سادە، ئەو بەشەیە لە ساد کە نەیارانی بۆ شێواندنی و بە کەمگرتنی داهێنان و بەشدارییەکانی لە کەلەپووری خۆرئاوادا، بە مەبەست بەرجەستەی دەکەن و تیشکی دەخەنە سەر، چەشنێک لە هۆشیاری لە پشتیەوەیەتی کە تەنها بە ڕەنگدانەوە و ڕۆڵەکانی جەستەی سادەوە نووساوە، بەبێ ئەوەی هیچ نرخێک بۆ سەری (بیر و ئایدیاکانی) وەک بەشێک لە لەشی، دابنێت، جۆرێک لە ڕقی کوێرانە و مەبەست لە شێواندنی ساد کە بیریارێکی وەک رۆلان بارت ناچار دەکات بڵێت: ((دادپەروەری بەرامبەر بە ساد ئەوەیە کە بتوانین سەری لە لەشی جیابکەینەوە)). مەبەستی بارت لە بڕینی سەری ساد نییە بە گیولاتین و پەڕاندنی وەک ئەوەی لە شۆڕشی فەرەنسیدا باو بوو، نا! بە لای بارتەوە گرنگییەکەی ساد هۆشمەندی و زرنگی و سەریەتی، ئایدیاکانیەتی، هەموو بیرکردنەوە ڕادیکاڵ و ڕەخنەییەکانیەتی بەرامبەر بە چەمکەکانی وەک سێکس، چێژ، سرووشت، یەزدان، زیندان، ئایین، دەزگای سیاسی و کۆمەڵایەتی. جیاکردنەوەی سەری ساد لە لەشی، واتە خوێندنەوەی ئایدیا و باوەڕەکانی، واتە وەستان لەسەر دێڕەکانی، تێکست و نامە و شانۆنامە و ڕۆمانەکانی، نەوەک بەتەنها ئەو جەستە هایپەرە سێکسوێلەی کە لە بەشە کۆمەڵایەتی و ڕۆژانەییەکەی ساد خۆیدا چالاک بووە و مێژوو بەس ئەوەی لە بیرە. 

پۆرترێتی ساد کاتێ لە زیندانە

ژینی ئاسایی ساد پڕیەتی لە ڕەفتاری ناچیز و دژ بە ئەتەکێتی ئەریستۆکراتی و ئایینی و کۆمەڵایەتی باو: میزکردنی لە پەنجەرەی ماڵەوە، دەستپەڕکردنی لە بەردەم خەڵکیدا بەبێ شەرم و ترس لەوەی ببینرێت، کچ هەڵگرتن و فڕاندنیان، پەلاماردان و دەستدرێژی سێکسی و بەستنەوەی سۆزانی و ئازاردانیان، تەنانەت کوشتنی ئافرەتیش بە ژەهر وەک بەشێک لە ئارەزوو بۆ خودبوون و گەیشتن بە ئۆرگازمێکی پەڕگیری هەژموون بەسەر ئەوی تردا. بەڵام ئەم سادە واقیعییە، ئەم سادە نەفرەتییە، ئەم سادە کۆمەڵایەتییە تاوانبارە توندڕۆیە، بۆ بارت یان رەخنەگرانی وەک باتای، دۆلوز، فوکۆ یا دو بوڤوار و لاکان و تەنانەت ئەپۆلۆنێر و سوریالییەکانیش… هتد، گرنگ نین، گرنگ سەری (ساد)ە، ئەوەی کە شایستە بە تێڕامانە، بیرکردنەوە و جەسارەتی (ساد)ە لە سەدەی هەژدەیەمدا بۆ ئارشیفکردنی دڕندەیی یاسا، تاوانکارییەکانی کەنیسە، بەدمۆراڵی ئەریستۆکرات و بەگزادەکان، سترەکتوری خێزان و گرنگی هاوسەرگیریی وەک دۆخێکی پیرۆز، شەرم و کۆتوپێوەندە کۆمەڵایەتییەکان. ساد لە هەموو ئەو وێنە کۆمەڵایەتی و یاساییانە زیاترە کە وەک لادەرێک و بێڕەوشت و قەحبەباز و کەسێکی پۆڕنۆگرافەر و سێکسخواز وێنەی دەکێشن. بە ڕای هەندێک سادناس، ئەو فەیلەسوف و بیریارێکە کە هیچی لە داروین کەمتر نییە، بە تایبەتی لەو خاڵەدا کە نە باوەڕی بە خودا هەیە، نە بەها بە ئایین دەدات، ئەمە جگە لەوەی کە بەردەوام جەختیش لەسەر دۆخی سرووشتیانە سارد و دڵڕەقانەی مرۆڤ لە سرووشتدا دەکاتەوە. کە ئەمەش بۆ خۆی وای کردووە کەسانێکی زۆر قبوڵی نەکەن و بۆیان هەرس نەکرێت، بە تایبەتی لە هەردوو سەدەی هەژدەیەم و نۆزدەیەمدا کە هێشتا هەر کەڵکەڵەی ئایینی سترەکتور و ناوپۆشێکی سایکۆلۆژیانەی هزری مرۆڤە لە خۆرئاوادا.

کەنیسە بۆ ساد فابریکێکی گەورەی زۆرەملێ و خورافەت بووە، هەر بۆیە تا سەر ئێسقان دژایەتی دەکات و پێی وایە بەس درۆ و وەهم بڵاودەکاتەوە.

جەستە وەک سێنتەر:

ساد وەک ئەرشیفکاریی فانتازییە سێکسییەکان

جەستە، چێژ، ترۆپکی ئۆرگازم و قێزەونی و دۆزینەوەی کۆدی نوێ بۆ سێکس، بۆ کون و کەلەبەری جەستە و پراکسیسکردنی جەستە وەک دراوێکی سرووشتیی ئاژەڵی، هەموو ئەمانە تێمای سەرەکی سادن. گرنگترین پایەی بیرکردنەوەی ساد بریتییە لە نووسینەوەی جەستە، لە ئارشیفکردنی سێکس و دۆخە ناچیز و ئاژەڵییەکانی چێژ، ئەو چرکەساتانە لە سێکس کە ئیدی کۆڵ بە توانا و بەرگەگرتنی مرۆڤ دەدات و سنوورێکی تیواڵ لە تاوانی جیادەکاتەوە. جەستە چەقی کارکردنی جیهانی سادە، جەستە وەک یەکەم و دوا دراوی سرووشتیانەی مرۆڤ، هەر بۆیە لە زۆربەی کارەکانیدا، بە تایبەتی (ژۆستین، فەلسەفە لە ژوری نووستندا، ژولێت یان ١٢٠ رۆژ لە سۆدوم) جۆرێک لە توندڕەوی لە ڕەفتاری نمایشخوازی (Exhibitionism) و بەرجەستەکردنی جەستە لە وردەکارییەکانیدا دەبینین. بەڵام جەستە لە جیهانی (ساد)دا وەک تێمایەکی سێکسی و هاوکاتیش تاکە دەربڕ لە جەوهەری ئاژەڵی و سرووشتیانەی مرۆڤ، زیاد لە پنت و شوێنێکی هەیە، تەنها لە شوێنە باوەکاندا بایەخی نییە. لۆکەیشن و جێگەی جەستە لای ساد بە تەنها ژووری نووستن و سەر چرپایەک نییە، تەنها ئەو شوێنە باوانە نییە بۆ سێکس کە مرۆڤ وا ڕاهاتووە تیایاندا یەکتری ڕووت بکەنەوە، بەڵکو وروژاندنی پنتە لە چاو دوورەکانی ناو دەزگاکانیشە، ناو زیندان، خەستەخانەکان، ئاهەنگەکانی مەیخواردنەوە، سوچ و پەنا و پاسارەکانی شوێنە پیرۆزەکانیشە، سەر پلیکانەکانی کەنیسە، لە ژێرزەمینەکانی بەرەو خوار، لەو شوێنە رۆحانی و موقەدەسانەدا کە خواپەرستی دەکرێت و مرۆڤ خۆشەویستی و پەیمانی خۆی بۆ یەزدان دووپات دەکاتەوە. کەنیسە بۆ ساد فابریکێکی گەورەی زۆرەملێ و خورافەت بووە، هەر بۆیە تا سەر ئێسقان دژایەتی دەکات و پێی وایە بەس درۆ و وەهم بڵاودەکاتەوە. کەنیسە ناوێرێت لەسەر مرۆڤی ڕاستەقینە قسە بکات، تەنها بێدەنگ، ڕام و تەمێی دەکات، دۆخێک کە تەواو پێچەوانەی فەلسەفەی سادە بۆ ئازادی ڕەهای جەستە و ئارەزووەکانی.

ساد بۆیە گەوهەرێکی ئەدەبی و تەنانەت فیکری و سیاسییشە، چونکە بەرهەمهێنەری مۆدێلی مرۆڤێکی قڵپکەرەوەی واقیع و بەها باوەکانە

مرۆڤی (ساد)ی وەک قڵپکەرەوەی دۆخ

مرۆڤی سادی (واتە کارەکتەرەکانی ساد) بوونەوەرێکی پەڕگیرە، دژە باوە و نائاسایی. بە باوەڕی بیریارێکی وەک ژۆرژ باتای، ساد بۆیە گەوهەرێکی ئەدەبی و تەنانەت فیکری و سیاسییشە، چونکە بەرهەمهێنەری مۆدێلی مرۆڤێکی قڵپکەرەوەی واقیع و بەها باوەکانە، دژە باوە، حەزی بە هەموو ئەو شتانەیە کە مرۆڤی ئاسایی و نۆرماڵ ڕقی لێیانە، وەک چۆن هەموو ئەو شتانەیش دەبێزێت و دڵی پێیان تێکەڵ هەڵدەێت کە مرۆڤی ئاسایی و سادەی ژیانی ڕۆژانە حەزی پێیانە. واقیع بۆ ساد هەموو ئەو شتانەیە کە هی ئەو خۆی نین و دروستکراون، ئەوانی تر چوارچێوەیان کێشاوە تا ئەو سنووردار بکەن و لە ئازادی بخەن. واقیع و کۆمەڵگە دوو دوژمنە سەرەکییەکەی بیرکردنەوەی سادن: ڕستێک نەریت و ترادسیۆن و ئەتەکێتی بۆرژوازی و ئاکاریی کە تەنها و تەنها کاریان داڕنکردنی مرۆڤە لە ئازادییەکانی و چێژ و غەریزەکانی. ساد باوەڕی بەوە نییە دڵی کەس ڕابگرێت، خەمی کەس لە کۆڵ بنێت و ڕێز لە هەوا و هەوەسی کەس بگرێت، چونکە پێی وایە هەموو ئەو کردەوانە، ئەو ڕیتواڵ و ڕەفتارە کۆمەڵایەتیانە ئازادی ئەم دەخنکێنن.
هەر بۆیە بەلای هەندێک توێژەری دەروونشیکارییەوە زۆر ئاساییە و ڕێی تێ دەچێت لە بنەڕەتدا ئەم “ساد”ە دڵڕەقە ساردوسڕە بێهەستە، ئەم دڕندەیەی کە هیچ هاوسۆزییەکی بۆ ئەوانی تر نییە، کاردانەوەی ئەو سادە مازۆخییە بێت کە کۆمەڵگە دەخوازێت لەو قەفەزەدا دیلی بکات و لەسەر ملکەچی و چێژبینین لە خۆئازاردان و فیداکردن بۆ گروپ، دەستەمۆی بکات و ڕای بهێنێت. 

ڕەنگە کورتکردنەوەی بیۆگرافی ساد ئاسان بێت: ئەو لە تاریکیدا لە دایکبوو، لە زینداندا نیوەی ژیانی بردە سەر، لە شێتخانەدا مرد. بەڵام ئایا بە ڕاست ساد مردووە یان لە ناوەوەی هەمووماندا کارەکتەرێکی ئەبەدییە کە بەردەوام پەنگ دەخواتەوە، بۆڵەبۆڵ دەکات و ڕقئەستورانە بە ڕووی ستەمەکانی کۆمەڵگە و دەزگا سیاسی و ئایینییەکاندا دەقیژێنێت؟ 
ئایا ساد دەمرێت، دەمرێندرێت، یا پێویست دەکات (وەک دو بوڤوار نووسیویەتی) بسووتێنرێت؟

The post مارکیز دو ساد<br>بیریار یا پۆرنۆگرافەر appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2021/06/11/%d9%85%d8%a7%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%b2-%d8%af%d9%88-%d8%b3%d8%a7%d8%af%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%8c%d8%a7%d8%b1-%db%8c%d8%a7-%d9%be%db%86%d8%b1%d9%86%db%86%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%95%d8%b1/feed/ 0 کورد ئەکتەر یان کورد عەنتەرەکان؟ https://jineftin.krd/2021/06/01/%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%aa%db%95%d8%b1-%db%8c%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%b9%db%95%d9%86%d8%aa%db%95%d8%b1%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%d8%9f/ https://jineftin.krd/2021/06/01/%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%aa%db%95%d8%b1-%db%8c%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%b9%db%95%d9%86%d8%aa%db%95%d8%b1%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%d8%9f/#respond Tue, 01 Jun 2021 08:58:40 +0000 https://jineftin.krd/?p=5028 چەند سەرنجێکم بۆ هاوڕێیانم لە لیژنەی هەڵسەنگاندنی بەرنامەی کورد ئەکتەر، بە تایبەتی شوان و پێشڕەو، چونکە من تەلار ناناسم: هاوڕیێانم، بەرنامەکەتانم زۆر پێ باشە بۆ دۆزینەوە و بونیادنانی ئەکتەری نوێ، بەڵام هەندێک کێشەی گەورەی تێدا دەبینم کە وەک زیان بە پڕۆژەکەتان دەیبینم و زۆرجار هەست دەکەم دەبێتە مایەی خوڵقاندنی ئەکتەری ناخپوچ و بێهونەر: یەکەم: بەشێکی…

The post کورد ئەکتەر یان کورد عەنتەرەکان؟ appeared first on ژنەفتن.

]]>

چەند سەرنجێکم بۆ هاوڕێیانم لە لیژنەی هەڵسەنگاندنی بەرنامەی کورد ئەکتەر، بە تایبەتی شوان و پێشڕەو، چونکە من تەلار ناناسم:

هاوڕیێانم، بەرنامەکەتانم زۆر پێ باشە بۆ دۆزینەوە و بونیادنانی ئەکتەری نوێ، بەڵام هەندێک کێشەی گەورەی تێدا دەبینم کە وەک زیان بە پڕۆژەکەتان دەیبینم و زۆرجار هەست دەکەم دەبێتە مایەی خوڵقاندنی ئەکتەری ناخپوچ و بێهونەر:

بەرنامەی (کورد ئەکتەر) بەرنامەیەکی پێشبڕکێی تایبەت بە ئەکتەرە تەلەڤزیۆنی کەناڵی nrt2 پەخش دەکرێ.

یەکەم: بەشێکی زۆری ئەوانەی کە هەڵیاندەبژێرن، سەریان لێتێکچووە لەنێوان نمایشکردن و دەردەدڵدا: مەبەستم لە دەردەڵ درێژکراوەی ئەو فۆرمە لە گێڕانەوە و هەژموونیەتی بەسەر هونەر و ئەدەبی کوردیدا کە شەکوا و دەردەدڵکردنی سیاسی و ئابوورییە: کڕوزانەوەیە.

دووەم: بەوەی کە ناچارتان کردوون تاک تاک بێنە سەر شانۆ، فێری جوینەوە و مۆنۆلۆگی تاکئەکتەریان دەکەن کە یەکێکە لە پەتا کوشندەکانی خودی ئەدەبی کوردی.

سێیەم: هەموو دیمەنێکی شانۆیی بۆئەوەی لە دیمەنێکی کۆمەڵایەتی جیای بکەیتەوە بە پێناسە گۆفمانیەکەی بۆ ئەکتەری کۆمەڵایەتی، پێویستی بە زیاد لە ئەکتەرێکە، واتە هیچ ڕۆحیەتێکی بەرەنگاریتان بۆ دەربڕین و بەرجەستەکردن لە نێوانیاندا نەخوڵقاندووە تا ئەو ئەکتەرانە بکەونە کێبەرکێوە بۆ خۆماندووکردن و داهێنانی زیاتر. لێرەدا زۆر بە تایبەتی جەخت دەکەمەوە سەر خەسڵەتی فرەگێڕانەوە بە مانا (باختین)یەکەی.

چوارەم: ناکرێت ئێوە بەس دابنیشن و خەڵک هەڵبسەنگێنن، دەبوو بەر لە ئامادەکردنی بەرنامەکە، خۆتان ڕۆژانە سیمینارتان پێشکەش بکردنایە ئینجا بتانزانیایە کە داخۆ کێ سوودی لەو زانین و زانیاریانە لەسەر رۆڵبینین و نمایشکردن وەرگرتووە و هەر بۆ فشقیات و پۆز نەهاتووە.

دەبێت شارەزایانی بوارەکانی تریشیان تێدا بێت، نەوەک هەر ئێوە قۆرخی بکەن.

خاڵی پێنجەم: دەبێت بگەنە سەر ئەو باوەڕەی کە ئەوە بەتەنها ئێوە نین کە ئەکتەر هەڵدەسەنگێنن، دەبوو لانیکەم، سەماکارێک، دیزاینەرێک، شێوەکارێک، موزسیانێک، سۆسیۆلۆژێک یا ئەنترۆپۆلۆژیستێکیشتان لەگەڵدا بووایە، تا چاوی تر لە کایەی تریشەوە سەرنج و ڕەخنەی خۆی بدات بۆ هەڵسەنگاندن.

خاڵی شەشەم: دەبێت ئەو گەنجانە مەشقیان پێبکرێت لەسەر دەقی شانۆیی. ئێمە میراتێکی گەورە لە ئەدەبمان هەیە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، کە دەبوو ناچاریان بکەن بەوانە دەست پێ بکەن نەک ببێت بە هەڵڕشتنی خەم و خۆخواردنەوە.

خاڵی حەوتەم: هیچ هاندانێکم بۆ نمایشی هونەری کۆمیدیا نەبینی لە ئێوەوە وەک هەڵسەنگێنەر، هەمووی هەر خەمباری و تراژیدیای دەروونی بوو. لە کاتێکدا بەشێکی گەورەی میراتی هونەری دەربڕینی کۆمیدیانەیە لە تراژیدیا، مۆلێر بۆ نموونە. هاندان هەر ئەوە نییە وەک لە چەند شوێنێکدا بینیم، هەمووتان داوا دەکەن کە زۆر ئاسان، لاوێک یەکسەر لە ماری شیلیەوە بیگۆڕێت بە مۆلێر!

دوو کچم نەبینی لەسەر ئیسلامی سیاسی و تابۆ سێکسییەکان نمایش بکات و ڕۆڵ بنوێنێت.

خاڵی هەشتەم: جەختکردنەوەتان لەسەر  هاندانی مێیینە بۆ هاتنە سەر تەختەی شانۆ، پرەنسیپێکە من زۆر لام گرنگە، بەڵام چ مێیینەیەک؟ مێیینەیەک تەنها وەک ژنێکی تەڵاقدراو؟ وەک کارەکەری ماڵی باوکی؟ وەک عاشقێکی دیجیتاڵی یان کڵاوسوور و ئەو فیگەرانەی ئەنیمەیشن؟ بەداخەوە ئێوە لەم کایەیەدا هیچ شارەزاییەکی جێندەریتان نییە. ئێوە لیژنەی هەڵسەنگێنەرن یان بەردەوامیدان بە کۆنزێرڤەتیڤی کولتووری کوردی؟ چۆن ئەو هەموو ئەڵقەیەتان کردووە  و ئەو بودجەیەتان تێدا خەرجکراوە، کەچی من دوو کچم نەبینی لەسەر ئیسلامی سیاسی و تابۆ سێکسییەکان نمایش بکات و ڕۆڵ بنوێنێت. گەر ئامانجتان بەس ئەوەیە کچ بێتە ناو شانۆوە و نەترسێت (کە بە تایبەتی لێرەدا مەبەستم تەلارە)، خۆ دەبێت بە چەند ۆرکشۆپێک، ڕێنوێنیت بکردنایە بۆ ئازادبوونیان لە سترەکتورێکی نێرسالاری کە دڵنیام ئەوەیان بە ئێوە ناکرێت و کەسی پسپۆڕتری پێویستە و لێی بەرپرسە.

خاڵی نۆیەم: قسەم لەسەر هەڵسەنگێنەرە وەک نادادپەروەر و زاڵم. با نموونەیەکی واقیعی لە یەکێک لە بەرنامەکانتان بهێنمەوە کە تایبەت بوو بە توانایەکی هونەری وەک گەنجێک بە ناوی (مەتین هێژا). ئەو کوڕە جوانترین دراماتیزەی خۆپیشاندانەکان و بێگوێی دەسەڵاتی کوردیی کرد کە چۆن ئازاری لاوەکانی خۆی دەدات. هەر کە دەستی پێکرد، کورسییەکەی بە پێچەوانەوە دانا وەک گوێنەگرتن و نەبینینی دەسەڵات بۆ جەماوەرەکەی. ئەوە سادەترین ئاماژەی سیمۆتیکیانە بوو کە باس لە دابڕانی دەسەڵات لە واقیعەکەی دەکات. کارەکەی پانتۆمیمێک بوو وەک دەربڕین لە کوشتنی گەنجان لە خۆپیشاندانەکان و ١٧ ی شوباتدا بۆ نموونە. کەچی کەستان لێی تێنەگەیشتن و سەرتان سوڕما بوو، نەک هەر ئەوەیش لە بەرنامەکە کرایە دەرێ کە ئەوە بە منی وت، ئێوە ناتوانن تێمای سیاسی بخوێننەوە لەسەر شانۆ و وا دەزانن ئەکتەر هەر ئەوەیە کە دەنگی دلێر بێت و دوای هەندێک ڕێنمایی ستانسلاڤسکیانە بکەوێت، لە کاتێکدا لای من داهێنەرترین ئەکتەرەکان ئەوانەن کە بە ئاماژەجوڵە، بە گێسچەر و بەبێ دەنگ، مێژوویەکی شاد یا خەمناک دەگێڕنەوە. هەر لەبەر ئەم هۆیەیشە کە لە خاڵی پێنجەمدا بۆم نووسیون: ئەو بەرنامانە دەبێت شارەزایانی بوارەکانی تریشیان تێدا بێت، نەوەک هەر ئێوە قۆرخی بکەن.

ئێوە خۆتان، لەو ئەکتەرانە زیاتر پێویستتان بە خۆئامادەکردنە و خوێندنەوە و خودڕەخنەکردن.

خاڵی دەیەم و کۆتایی، من هەست دەکەم بەرنامەکە سەرەتایەکی باشە، بەڵام وەک پرەنسیپ و ئامانج، گەر هەر وا بۆ تیڤی پڕکردنەوە نییە و مەبەست لێی گەشەپێدانی شانۆ و دروستکردنی ئەکتەرە، ئێوە خۆتان، لەو ئەکتەرانە زیاتر پێویستتان بە خۆئامادەکردنە و خوێندنەوە و خودڕەخنەکردن.

هیوادارم سەر و دڵتانم نەگرتبێت بەم تێبینیانە، دڵنیام کە هاوڕێیانە لێم وەردەگرن و من خۆم لە کاری هونەری هەمووتاندا وەک بینەر ئامادەبووم و هەرگیز ستەمم لە توانای نواندنتان نەکردووە، بەڵام وەک لیژنەی هەڵسەنگێنەر، بەداخەوە کە خۆتان زۆر پێویستتان بە بەخۆداچوونەوەی ڕادیکاڵیانەیە بە ئاستی ڕۆشنبیری خۆتاندا بۆ خوێندنەوەی شانۆ و نواندن و نمایش. بەڵام قەینا، هەر من لە ئێوە تۆلێرانتترم و وەک شانسێکی تر بۆ بەردەوامبوونتان لە وەرزێکی تردا، پێتان دەڵێم دەستتان خۆش و بەڵێ.

The post کورد ئەکتەر یان کورد عەنتەرەکان؟ appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2021/06/01/%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%aa%db%95%d8%b1-%db%8c%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af-%d8%b9%db%95%d9%86%d8%aa%db%95%d8%b1%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%d8%9f/feed/ 0 فۆرمه‌كانی هه‌راسانكردن و توندوتیژیی سێكسی https://jineftin.krd/2020/11/04/%d9%81%db%86%d8%b1%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d9%86%d9%83%d8%b1%d8%af%d9%86-%d9%88-%d8%aa%d9%88%d9%86%d8%af%d9%88%d8%aa%db%8c%da%98/ https://jineftin.krd/2020/11/04/%d9%81%db%86%d8%b1%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d9%86%d9%83%d8%b1%d8%af%d9%86-%d9%88-%d8%aa%d9%88%d9%86%d8%af%d9%88%d8%aa%db%8c%da%98/#respond Wed, 04 Nov 2020 07:30:45 +0000 https://jineftin.krd/?p=2945 هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه ‌گه‌ر پێمان وابێت كه‌ توندوتیژی و هه‌راسانكردن یه‌ك پرۆسه‌ن و خاوه‌ن یه‌ك كرۆكی یه‌كگرتوون، كه‌ ده‌كرێت به‌ یه‌ك پێناسه ده‌ستنیشانی بكه‌ین، چونكه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا سرووشتێكی په‌لكه‌زێڕینه‌یی هه‌یه‌ و به‌ چه‌ندین فۆرم و خه‌سڵه‌تی جیاواز خۆی ده‌نوێنێت. هه‌راسانكردن و توندوتیژی سێكسی چه‌نده‌ به‌رجه‌سته‌یه‌، هێنده‌یش سیمبولیكه‌، چه‌نده‌ وه‌ك كرده‌یه‌كی واقیعی و كرده‌گی ده‌رده‌كه‌وێت، هێنده‌یش له‌ فۆرمی…

The post فۆرمه‌كانی هه‌راسانكردن و توندوتیژیی سێكسی appeared first on ژنەفتن.

]]> هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه ‌گه‌ر پێمان وابێت كه‌ توندوتیژی و هه‌راسانكردن یه‌ك پرۆسه‌ن و خاوه‌ن یه‌ك كرۆكی یه‌كگرتوون، كه‌ ده‌كرێت به‌ یه‌ك پێناسه ده‌ستنیشانی بكه‌ین، چونكه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا سرووشتێكی په‌لكه‌زێڕینه‌یی هه‌یه‌ و به‌ چه‌ندین فۆرم و خه‌سڵه‌تی جیاواز خۆی ده‌نوێنێت. هه‌راسانكردن و توندوتیژی سێكسی چه‌نده‌ به‌رجه‌سته‌یه‌، هێنده‌یش سیمبولیكه‌، چه‌نده‌ وه‌ك كرده‌یه‌كی واقیعی و كرده‌گی ده‌رده‌كه‌وێت، هێنده‌یش له‌ فۆرمی جۆراوجۆری ئه‌بستراكتدا خۆی ده‌نوێنێت كه‌ به‌ بێ باسكردن لێیان، ناتوانین تێگه‌یشتنێكی هه‌مه‌لایه‌نه‌مان بۆی هه‌بێت و له‌هه‌موو سووچ و نهێنیه‌كانی تێبگه‌ین.

هه‌راسانكردن ده‌شێت زاره‌كی بێت له‌ فۆرمی پلار و تانه‌دا، ده‌توانێت نازاره‌كییش بێت له‌شێوه‌ی نیگاكردندا، ده‌توانێت شكۆمه‌ندانه ‌و ئه‌ده‌بیانه‌ بێت وه‌ك نووسین له‌ فۆرمی غه‌زه‌لی شیعری و تێكستی گۆرانیدا، وه‌ك چۆن ده‌یشكرێت له‌م سه‌رده‌مه‌ نوێیه‌دا دیجیتاڵی و ئه‌لیكترۆنی بێت. هه‌ربۆیه‌ تا بتوانین ئه‌و فۆرمانه‌ له‌ یه‌كتری جیابكه‌ینه‌وه‌، باشتره‌ تاك تاك وه‌ریانبگرین و كرۆك و خه‌سڵه‌ته‌كانیان دیاری بكه‌ین.

١

توانج و پلار وه‌ك ئازادی ڕاده‌ربڕین

ئایا قه‌ده‌ری مێینه‌یه‌ كه‌ به‌ ته‌نها وه‌ك بابه‌تێكی ئاره‌زووكراو ببینرێت له‌لایه‌ن نێرینه‌وه‌؟ تاكه‌ چاره‌نووسێ كه‌ هه‌یبێت وێناكردنیه‌تی وه‌ك بابه‌تێكی سێكسی بۆ دامركاندنه‌وه‌ی حه‌زه‌كان؟ به‌ ڕای من، یه‌كێك له‌ به‌رجه‌سته‌بوونه‌كانی هه‌راسانكردنی سێكسی بریتییه‌ له‌ توندوتیژی له‌ ئاخاوتن و ده‌ربڕیندا وه‌ك سه‌رسامبوون به ‌مێینه‌ له‌ فۆرمێكی سێكسواڵدا. واته‌ نێرینه‌ له‌ڕێی بچوككردنه‌وه‌ی زمانه‌وه‌، تانه ‌و ته‌شه‌ر‌ ئاسایی ده‌كاته‌وه‌ و تا له‌ژێر ده‌مامكی ئازادی ڕاده‌ربڕیندا ڕه‌وایه‌تی پێ بدات. ئه‌و ئازاده ‌له‌وه‌ی كه ‌چۆن هه‌سته‌كانی خۆی ده‌رده‌بڕێت له‌سه‌ر جه‌سته‌ی مێیینه‌، چۆن ده‌ئاخڤێت و له‌سه‌ر چ بابه‌تێك كه ‌له‌ مێیینه‌دا وه‌ك وروژێنه‌ر ده‌یبینێت (سنگی، ڕانی، ڕوومه‌تی، سمتی، قۆڵی، به‌ژنی… هتد) ڕای خۆی ده‌ڵێت. كه‌ كیژێك یان خانمێك ده‌بینێت، سه‌ربه‌سته‌ كه‌ چی له‌سه‌ر ده‌ڵێت و تێڕوانینی چۆنه‌ بۆی وه‌ك ئۆبێكتێك: جا وه‌ك بابه‌تێك بێت بۆ ده‌ربڕین له‌ خۆشه‌ویستی، وه‌ك وه‌سفكردن و به‌ شانوباڵ هه‌ڵدانیدا بێت وه‌ك په‌یكه‌ر و خواوه‌ندی جوانی یا ڤینۆس، یان به‌ ته‌نها به‌ژن و باڵا و له‌شولارێك كه‌ له‌ڕووی سێكسییه‌وه‌ وروژێنه‌ره‌ و ناچاری ده‌كات حه‌ز و ئاره‌زووی خۆی به‌رامبه‌ر ده‌رببڕێت. ئه‌مه ‌یه‌كێكه‌ له‌ گرفته‌كانی پێناسه‌كردنی ئازادی ڕاده‌ربڕین له ‌فۆرمه ‌به ‌ناو دیموكراتییه‌كه‌یدا، كه ‌له‌بنه‌ڕه‌تدا قۆستنه‌وه‌یه‌تی بۆ ئاساییكردنه‌وه‌ی توندوتیژی له‌ ئاخاوتندا به‌ ناوی ئازادییه‌وه‌. ئه‌م فۆرمه‌ له‌ هه‌راسانكردن سه‌رلێشێوێنه‌ره‌، چونكه‌ ده‌توانێت سیمبولیك بێت، ده‌توانێت به‌ده‌مامكه‌كانی سه‌رسامبوون و سه‌رنجڕاكێشان یا مه‌ستبوونه‌وه‌ به‌ مێیینه‌ پاساو بۆ تانه‌ و ته‌شه‌ر و وه‌سفه‌كانی بهێنێته‌وه‌ كه ‌زیاتر له‌ په‌لاماردان و سوكایه‌تیپێكردنه‌وه‌ نزیكن تاوه‌كو غه‌زه‌ل و پیاهه‌ڵدان. نموونه‌كانی ئه‌م چه‌شنه ‌له ‌توندوتیژی و هه‌راسانكردن به ‌مه‌به‌ستی سێكسی، جگه ‌له‌ فۆرمه‌ ئاسایی و ڕۆتینییه‌كانی له‌ژیانی ئاسایی و ڕۆژانه‌دا كه ‌له‌سه‌ر شه‌قام یان له‌سه‌ر كار و بازاڕه‌كاندا به‌رده‌وام خۆیان به‌رهه‌مده‌هێننه‌وه‌، پله‌یه‌ك له‌وه‌ به‌رزتر ڕۆیشتوون و دزه‌یان كردووه‌ بۆ ناو ئه‌ده‌ب و موزیكیش كه‌ نموونه‌كانی زۆر ئاشكران و به‌ ناوی ڕۆمانتیزه‌كردن و پیرۆزكردنه‌وه‌، جلوبه‌رگ له‌به‌ری مێیینه‌دا ناهێڵن و ڕووتیده‌كه‌نه‌وه‌. گه‌ر چاوێكی خێرا به‌ ئه‌ده‌بی كلاسیك و ڕۆمانتیكی كوردیدا بخشێنین، زۆر سانا بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ چ فۆرمێك له‌ زمان، ژن داده‌ڕێژێت و فانتازی ده‌كات، دیاره‌ ئه‌مه‌ بۆ گۆرانی مۆدێرن به‌ر له‌ گۆرانی فۆلكلۆریش ڕاسته‌. به‌ كورتی ئه‌م چه‌شنه ‌له ‌هه‌راسانكردن زیاد له‌ كه‌ناڵێكی له‌زماندا دۆزیوه‌ته‌وە و به‌كاریان ده‌بات تاوه‌كو خودی توندوتیژییه‌كه‌ی پێ ئاساییبكاته‌وه‌ و وه‌ك ئازادی ڕاده‌ربڕین یا غه‌زه‌ل و پیاهه‌ڵدان و ده‌ربڕینی خۆشه‌ویستی نیشانی بداته‌وه.‌

چاو وه‌ك دووربینی قه‌ناسێك، وه‌ك كامێرایه‌ك كه ‌زۆر خێرا پێناسه‌ت ده‌كات، ڕووتت ده‌كاته‌وه‌ و به‌رگت له‌به‌ر داده‌ماڵێت

٢

سكۆپتۆفیلیا یان توندوتیژی به‌ چاو

یه‌كێكی تر له‌ فۆرمه‌ سه‌خت و ئاڵۆزه‌كانی هه‌راسانكردن و توندوتیژی سێكسی ده‌ستكراوه‌یی منه‌ له‌ نیشانه‌گرتنه‌وه‌دا له‌تۆ وه‌ك ئامانجێك، وه‌ك قه‌ناس به‌ده‌ستێك كه ‌له‌ زوومی دووربینه‌كه‌ی مندایت، وه‌ك نێچیرێك كه‌ كه‌ی خواستم ڕاوت بكه‌م، نیشانه‌ت لێبگرمه‌وه‌ و بتپێكم، پێكاندنی تۆ وه‌ك نیشانه‌یه‌ك، بۆ خۆی ده‌مانخاته‌به‌ر ململانێی دوو كاتیگۆری كه ‌بریتین له‌ چاوێكی مۆڵه‌تدار بۆ نیشانه‌گرتنه‌وه‌ له‌ جه‌سته‌، له‌گه‌ڵ جه‌سته‌یه‌كی بێمۆڵه‌ت له‌ دووربینی نیشانه‌گره‌وه‌یه‌كدا. به‌ڵام به‌ بێ هه‌ژموونی چاودێریكردن و نیگاكردن له‌ ڕێیی چاوه‌وە، ناتوانین باس له‌و چاوه ‌مۆڵه‌تداره‌ بكه‌ین كه‌ سه‌ربه‌ستانه‌ چاودێریمان ده‌كات و وه‌ك نیشانه‌شكێنێك ده‌مانپێكێت. كه‌واته ‌خودی نیگاكردن و بڕینی سنووره‌كانی جه‌سته‌ی من وه‌ك نیشانه‌یه‌كی سێكسی، پشتی به ‌ئۆرگانێكی تری نێرینه‌ به‌ستووه‌ كه‌ چاویه‌تی.

هه‌ر بۆیه ‌تاوه‌كو پرسیار له ‌نیگای مۆڵه‌تدراوی ئه‌و به‌ پێكانی من وه‌ك نیشانه‌یه‌كی سێكسی بكه‌ین، ناتوانین ڕۆڵی چاو فه‌رامۆشبكه‌ین، چاو وه‌ك دووربینی قه‌ناسێك، وه‌ك كامێرایه‌ك كه ‌زۆر خێرا پێناسه‌ت ده‌كات، ڕووتت ده‌كاته‌وه‌ و به‌رگت له‌به‌ر داده‌ماڵێت، به‌ به‌رده‌وامی ئاماژه‌ت بۆ ده‌نێرێت و شه‌هوه‌ته‌كانی خۆی له‌ڕێگای نیگاكردنه‌وه ‌به‌یان ده‌كات. به‌ڵام ئه‌م پرۆسێسه‌ له‌ كرده‌یه‌كی تر جیاناكرێته‌وه‌ كه‌ بریتییه‌ چاودێریكردن: كه‌ خۆی له‌بنه‌ڕه‌تدا وشه‌یه‌كه‌ی لێكدراوه‌ وه‌ك درێژكراوه‌ی چاو‌. چاو ئۆرگانێكی بێده‌نگه‌، هه‌راوهوریای نییه‌ و خامۆشانه‌ كاری خۆی ده‌كات، توندوتیژی و گێچه‌ڵی سێكسی به‌ چاو و نیگاكردن به‌ سرووشتی خۆیان ‌بێده‌نگن‌ و دوورن له‌ ژاوه‌ژاو یان ده‌ربڕین به‌ وشه ‌له‌ فۆرمی تانه‌ و پلار و توانجی سێكسیدا، گه‌رچی هه‌ر هه‌مان ئامانجیان هه‌یه ‌كه‌ بریتییه ‌له‌ پراكسیسكردنی ئاره‌زووه ‌سێكسییه‌كانی كه‌سی چاودێر له‌سه‌ر جه‌سته‌ی چاودێریكراو. گرفتی چاودێریكردن وه‌ك گێچه‌ڵی سێكسی و زه‌مینه‌یه‌ك بۆ به‌زاندنی سنووری جه‌سته‌ی من له‌وه‌دایه‌ كه ‌زۆرجار به‌ دزیه‌وه‌یه‌، شاراوه‌یه‌، وه‌ك خێوێك دواتكه‌وتووه‌ و به‌رت نادات، فۆرمێك له‌ چاودێریكردنی سێكسی كه‌ به‌ تێرمه‌ سایكۆلۆژییه‌كه‌ی بریتییه ‌له‌ سكۆپتۆفیلیا كه ‌به‌ كوردی واته‌ دزه‌نیگایی به‌ ئامانجی سێكسی. سكۆپتۆفیلیا سایكۆلۆژیای ئه‌و جۆره‌ له‌ مرۆڤی لاده‌ره‌ (گه‌رچی هێشتا ڕێكکه‌وتنێكی ئه‌كادیمی و زانستی له‌سه‌ر ئه‌وه‌نییه‌ كه‌ داخۆ ئه‌مه‌ لادانه ‌یان ڕه‌فتارێكی نۆرماڵ و ئاساییه‌)، كه‌ وه‌ك كامێرایه‌كی چاودێری به‌ دوای مێینه‌وه‌یه ‌تا به ‌ڕووتی یا به‌ جلی ژێره‌وه‌، له‌ گه‌رماو یان مه‌له‌وانگه‌یه‌كدا بیبینێت و چێژی لێ ببینێت. ئه‌م جۆره ‌له ‌گێچه‌ڵ به ‌مانای به‌زاندنی سنووره‌كانی جیهانی وه‌ك سپه‌یسێكی تایبه‌ت، لاڵه‌ و خۆی له‌ هه‌موو شتێك كه‌ڕ ده‌كات و دووره‌ له‌ ژاوه‌ژاو. به‌ڵام دزه‌نیگایی به‌ ته‌نها چاودێریه‌كی واقیعی نییه‌ و ده‌كرێت له‌ ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و سینه‌مایشدا خۆی به‌رجه‌سته‌ بكات.

٣

ده‌ست وه‌ك ئامێره‌ یه‌كلاییكه‌ره‌وه‌كه‌ی هه‌راسانكردنی سێكسی

كه‌ هه‌راسانكردن له‌زمان و نیگادا كۆتایی دێت وه‌ك گێچه‌ڵ و په‌ڵپگرتنی سێكسی به‌ مێیینه‌، ئیدی هه‌ژموونی ده‌ست ده‌رده‌كه‌وێت وه‌ك فۆرمه‌ توندوتیژه‌ جه‌سته‌ییه‌ واقیعییه‌كه‌. هه‌راسانكردن تا له ‌فۆرمی پلار و توانج یان چاودێریكردندایه‌، پتر سیمبولیك و ڕه‌مزیه‌، هێمایه‌ و كه‌متر توندوتیژییه‌كانی دیارن، واته‌ توندوتیژییه‌كی نه‌رمه‌ كه‌ زۆرجار سه‌ر لێ تێكده‌ریشه‌، چونكه‌ سه‌رمان لێ تێكده‌دات له‌نێوانی ئه‌وه‌ی كه‌ داخۆ ئه‌وه‌ی ئاڕاسته‌مان ده‌كرێت و ده‌یبیستین پلاره ‌یا ستایش، داخۆ ئه‌وه‌ی كه‌ چاوی له‌سه‌رمانه ‌و له‌دوومان كه‌وتووه‌، چاودێریمان ده‌كات تا له‌ بۆسه‌یه‌كدا په‌لامارمان بدات یان نیگاكانی عاشقانه‌ن و خوازیاری گرتنی ژووانێك به‌ مه‌به‌ستی پێكهێنانی هاوسه‌رگیرییه‌كی شكۆمه‌ندانه‌. قوربانییه‌كانی ئه‌م چه‌شنه‌ له‌ هه‌راسانكردن زه‌ره‌رمه‌ندترن له‌و دوو نمونه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ كه ‌باسمانكردن، چونكه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو كرده‌گیانه‌ توندوتیژییه‌كه‌یان له‌سه‌ر پراكتیزه ‌ده‌كرێت و شۆكه‌كه‌ بۆیان هه‌م فیزیكه‌ و هه‌م سایكۆلۆژییش.

٤

تێكنۆلۆژیا و تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان:

دامركانه‌وه‌ یا هه‌ڵایسانی هه‌راسانكردنی سێكسی

كە قۆناغی نامه‌نووسین و ژووانگرتن وه‌ك فۆرمێكی كۆن و ترادسیۆنالی له‌نێوان ڕه‌گه‌زه‌كاندا كۆتاییان دێت، كه‌ مرۆڤه‌كان ده‌بن به ‌ته‌له‌فونهه‌ڵگر و خاوه‌ن ئه‌ژماری دیجیتاڵی و ئه‌لیكترۆنی، وه‌ك سۆسیۆلۆگی به‌ناوبانگ (زیگمۆنت باومان) له‌ كتێبی (خۆشه‌ویستی شلۆك)دا شیكاری كردووه‌، ئیدی ژووانی ئه‌لكترۆنی و خۆشه‌ویستی دیجیتاڵیش په‌یدا ده‌بن كه‌ كوشنده‌ترین په‌ناگه‌ن بۆ زیاتر گه‌شه‌كردن و هه‌ڵایسانی توندوتیژی. ڕه‌نگه‌ دژوارترین به‌ربه‌ست له‌به‌رده‌م وروژاندنی هه‌راسانكردنی سێكسی له‌جیهانی ئه‌مڕۆماندا بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌ژموونی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و بوونی مرۆڤه‌كان به‌ ته‌له‌فونهه‌ڵگر، كه‌ ئه‌مه‌یش هێنده‌ی تر گرفته‌كه‌ی ئاڵۆزتر كردووه‌، چونكه‌ دیسان بووه‌ به‌ سپه‌یسێك بۆ خۆشاردنه‌وه‌ی و دیارنه‌كه‌وتنی له‌واقیعدا. ئه‌م جیهانه ‌نوێ دیجیتاڵی و ئه‌لكترۆنییه‌، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی سپه‌یسێكی ئازادانه ‌و مۆراڵی بخوڵقاندایه‌ بۆ كۆتاییهێنان به‌ هه‌راسانكردن و په‌لاماری سێكسی، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ پتر گه‌شه‌ی پێداوه ‌و كردوویه‌تی به ‌دیارده‌یه‌كی به‌رفراوانتر و گڵۆباڵی. جاران گه‌ر مرۆڤ به‌س له‌ گه‌ڕه‌ك و بازاڕی شاره‌كه‌ی خۆیدا بكه‌وتایه‌ته به‌ر تانه‌ و ته‌شه‌ر، ئه‌مێستا له‌مسه‌ر بۆ ئه‌وسه‌ری گه‌ردوونه‌وه‌ و به‌ خێرایی بروسكەئاساكه‌ی هێڵی ئینته‌رنێت، هه‌راسان ده‌كرێت و هه‌ڕه‌شە‌ی بۆ دێت، بەوه‌ ده‌تۆقێندرێت كه‌ وێنه‌كانی پاش شێواندن بڵاوده‌كرێنه‌وه‌، كه‌ كامێراكه‌ی هاك ده‌كرێت، ئه‌ژماری ئایفۆنه‌كه‌ی ده‌دزرێت و كۆده‌كانی ده‌شكێندرێت تاوه‌كوو تایبه‌تمه‌ندێتییه‌كانی بخرێته‌ ڕوو و دیسانەوە به‌ مه‌به‌ستی سێكسی، ڕووگیر بكرێت. ئه‌م فۆرمه‌ له‌ توندوتیژی له‌وه‌دا مه‌ترسیدارتره‌ كه‌ بكه‌ر نادیاره‌، ئه‌وانه‌ی كه‌ پێی هه‌ڵده‌ستن شاراوه‌ن و بێ ده‌موچاون.

The post فۆرمه‌كانی هه‌راسانكردن و توندوتیژیی سێكسی appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2020/11/04/%d9%81%db%86%d8%b1%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d9%86%d9%83%d8%b1%d8%af%d9%86-%d9%88-%d8%aa%d9%88%d9%86%d8%af%d9%88%d8%aa%db%8c%da%98/feed/ 0 جیهان لە سەردەمی درەشانەوەی سەرکردە دەمڕووت و بێئابڕووەکاندا https://jineftin.krd/2020/10/19/%d8%ac%db%8c%d9%87%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d8%af%d8%b1%db%95%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%95%d9%88%db%95%db%8c-%d8%b3%db%95%d8%b1%da%a9%d8%b1%d8%af%db%95-%d8%af/ https://jineftin.krd/2020/10/19/%d8%ac%db%8c%d9%87%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d8%af%d8%b1%db%95%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%95%d9%88%db%95%db%8c-%d8%b3%db%95%d8%b1%da%a9%d8%b1%d8%af%db%95-%d8%af/#respond Mon, 19 Oct 2020 08:59:36 +0000 https://jineftin.krd/?p=2706 سلاڤۆ: فەیلەسوفی پارادۆکسەکان / لێبوکە چەپەکە بەمەبەستی ئامادەبوون لە دیدارەکەی سلاڤۆی ژیژەکدا بە ناونیشانی (دەرکەوتنی سەرکردە بێئابڕووە نوێکان) کە بەرواری (٢٢-١-٢٠٢٠)، لە فۆرمی دیالۆگێکی کراوەدا لە کتێبخانەی گشتی شاری مالموێ سازکرا، نزیکەی ٣ کاتژمێر لە شەمەندەفەردا بووم تاوەکو خۆم بگەیەنمە هۆڵەکە و لە نزیکەوە بیبینم. هەموو ئەو پروپاگەندە و دەنگۆیانەی کە پێشتر لەڕێی تۆڕە میدیاییەکانەوە…

The post جیهان لە سەردەمی درەشانەوەی سەرکردە دەمڕووت و بێئابڕووەکاندا appeared first on ژنەفتن.

]]>
سلاڤۆی ژیژەک و جێلا کرێچیچ. فۆتۆ: بڕوا عەلادین

سلاڤۆ: فەیلەسوفی پارادۆکسەکان / لێبوکە چەپەکە

بەمەبەستی ئامادەبوون لە دیدارەکەی سلاڤۆی ژیژەکدا بە ناونیشانی (دەرکەوتنی سەرکردە بێئابڕووە نوێکان) کە بەرواری (٢٢-١-٢٠٢٠)، لە فۆرمی دیالۆگێکی کراوەدا لە کتێبخانەی گشتی شاری مالموێ سازکرا، نزیکەی ٣ کاتژمێر لە شەمەندەفەردا بووم تاوەکو خۆم بگەیەنمە هۆڵەکە و لە نزیکەوە بیبینم. هەموو ئەو پروپاگەندە و دەنگۆیانەی کە پێشتر لەڕێی تۆڕە میدیاییەکانەوە ئاگاداریان دەکردیتەوە لەوەی کە ڕەنگە جێگەت دەستنەکەوێت یان لەبەر قەرەباڵغی، نەکرێیتە ژوورەوە، زیادەڕەوییان تێدا نەبوو، چونکە هۆڵەکە خۆی تەنها بەرگەی ٨٠٠ کەسی دەگرت، لە کاتێکدا زیاد لە هەزار کەسی تر لە سەرەیەکی تاقەتپڕوکێن و درێژدا وەستابوون و چاوەڕوانبوون بێنە ژوورە، گەرچی نائومێدانە گەڕانەوە، بەبێئەوەی بیبینن. بەشێکی زۆری ئامادەبووانی دیدارەکە، خوێندکارانی بەشی سۆسیۆلۆژیی زانکۆی (لوند)بوون کە نزیکەی چارەکێک لە شارەکەوە دوورە. ئەوەندەی من لە نزیکەوە گوێم لە گفتوگۆی ئامادەبووەکان دەبوو، ئامادەبوونیان زیاتر لەبەر جەماوەریی بوونی ژیژەک بوو لە دونیای ئەمڕۆدا وەک فیگەرێک یان ئەستێرەیەکی بواری ڕەخنەی کولتووری و سینەما، کە ڕەخنە و بابەتەکانی لە یوتیوب و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا زۆر ئاسان دەستەبەرن و تەنانەت مناڵيکیش دەتوانێت بیانبینێت. دیدارەکە لە فۆرمی پرسیار و وەڵامدا بوو کە پێشتر لەنێوان “ژیژەک و جێلا کریچیچ”دا یەکاڵاکرابۆوە (گەرچی ژیژەک لەو فەیلەسوفانە نییە کە بتوانێت پابەند بيت بە کات و کڵێشەی بۆدانراوەوە و بەردەوام لەوە زیاتر شیکاری دەکات و نموونە دەهێنێتەوە کە تۆ چاوەڕوانی دەکەیت). کۆی مشتومڕەکان لەسەر ئەو تەوەرانە بوو کە تایبەت بوون بە قەیران و کارەساتەکانی دونیای ئەمڕۆ: هەڵکشانی سەرکردە بێئابڕووە تازەکانی وەک ترەمپ کە چیتر پێویستیان بە دەمامکی ڕۆتینی نییە بۆ خۆنمایشکردن و هاتنە سەر شاشە، گرفتی پەنابەران و گۆڕانیان لە کێشەیەکی ناوخۆیی وڵاتەکانی خۆیانەوە بۆ بوونیان بە تەڵزگەیەکی گڵۆباڵ، تەشەنەکردنی ڕەیسیزم و ڕەگەزپەرستی لە ئەمریکا و ئەوروپادا بەتایبەتی، بەدگۆڕانی خودی گوتاری ژینگەپارێزی و ئیکۆلۆژیا بۆ ئایدیۆلۆژیایەکی وێرانکەر، سیاسەتی سێکسواڵتی و لە هەموویشیان گرنگتر بەلای منەوە کە جوانترین و بەهادارترین تەوەری گفتوگۆکە بوو، قسەکردن بوو لەسەر چەمکی دراوسێ کە بۆ من وەک کوردێک، کە بەردەوام لە گرفت و تەنگژەدایە لەگەڵ دراوسێکانیدا و بووەتە مایەی سەرئێشە بۆ دراوسێکانی، ئەوەی دەهێنا کە ئەو ڕۆژەی بۆ تەرخان بکەم.

ترەمپ لای ژیژەک لەوەدا جیایە لە کارەکتەری سەرەکی فیلمی جۆکەر کە کۆمیدیی بوون و پێکەنینە زیادەڕەوەکانی، دەمڕووتی و فشقیات و گاڵتەجاڕییەکەی دەمامکێک نییە کە لە پشتییەوە کارەکتەرێکی مافخوراو، چەوساوە وەستابێت کە بەدەست چەندین گرێی دەروونیی مناڵی یان نەبینینی لە واقیعدا وەک بێکارێکی نیمچە ئەبەدیەوە بناڵێنێت.

هەڵوەشاندنەوەی گاڵتەجاڕییەکانی دوالیزمەیەک: ترەمپ/جۆکەر

بە بڕوای ژیژەک، یەکێک لە نهێنیەکانی هەڵبژاردنی ترەمپ بۆ بوونی بە سەرۆکی ئەمریکا ئیشکردنی بەردەوامی ئەو بوو لەسەر دواندنی جەماوەر و ئەوەی کە کێشەی ژیانی ڕۆژانەیە: ئاسایش و ئارامی ئەمریکییەکانی بەلاوە گرنگترینە، دەخوازێت هەژاری نەهێڵێت، هەلی کاری زیاتر بڕەخسێنێت تا گرفتی بێکاری بنەبڕ بکات و ئەو وەهمەیان لا دروستبکات کە دەشێت ڕۆژێک لە ڕۆژان هەمووان وەک خۆی، ببنە ملیۆنێر. بۆ سەرکەوتنیشی لەم کارەیدا بەناوی جەماوەریی بوون و ئامادەبوونییەوە لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا کەوتە زاڵکردنی زمانێکی بەد، بێشەرم و بێئابڕوو کە لە زۆربەی وتە و لێدوانەکانیدا دەیبینین. ترەمپ لای ژیژەک لەوەدا جیایە لە کارەکتەری سەرەکی فیلمی جۆکەر کە کۆمیدیی بوون و پێکەنینە زیادەڕەوەکانی، دەمڕووتی و فشقیات و گاڵتەجاڕییەکەی دەمامکێک نییە کە لە پشتییەوە کارەکتەرێکی مافخوراو، چەوساوە وەستابێت کە بەدەست چەندین گرێی دەروونیی مناڵی یان نەبینینی لە واقیعدا وەک بێکارێکی نیمچە ئەبەدیەوە بناڵێنێت. بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم سیمپتۆمەیش بە گەڕانەوە بۆ هەر یەک لە فرۆید و وانەکانی پاشتری لاکانیش، دەخوازێت لە ڕێی زاراوەی نوکتە و پەیوەندییەکانی بە نەستی مرۆڤەوە کە پێکەنین بەرهەمدەهێنن، خەمگینی و دۆخی تراژیدی جۆکەر ڕوونبکاتەوە کە تەواو پێچەوانەی ترەمپە وەک فیگەرێکی کۆمیدی. فرۆید و لاکان ڕایان وابوو کە پێکەنین بە دەنگی بەرز یان قاقالێدانێکی ناجۆر و زیاد لە پێویست چەند میکانیزمێکی نائاگایانەیان لە پشتەوەیە: پێکەنین وەک کاردانەوە بۆ بزە و پێکەنینێک کە پێشوەخت بەرامبەرت کراوە تا بتوانیت پەیوەندییەکی کۆمەڵایەتی بهێڵیتەوە، پێکەنین وەک کەرەستەیەکی لاواز تا بتوانیت سەرەنجی ئەوانی تر بۆ دۆخی خۆت ڕابکێشیت، دواجار پێکەنین وەک شاردنەوەی بوغز و کینە و چەپاندنی لە ڕووبەری کۆمەڵایەتیدا تا توندوتیژیی ڕاستەوخۆ نەنوێنیت. وەک خۆیشی ڕوونی کردەوە، زۆر کەس خودی ژیژەک بە جۆکەری چەپەکان ناو دەبەن کە بەردەوام خاوەن زمانێکی توند، هێرشبەرانە و جاڕزکەرانەیە کە وات لێدەکەن کاردانەوەت بەرامبەری شەڕانگێزانە بێت و بە نوکتەکانی و وەستان لەسەر دیمەنە بچووک و کۆمیدیەکانی ژیان ناچار بە کاردانەوەی پێچەوانەت دەکەن. لێ هێنانە پێکەنین و نوکتەکردن لای ژیژەک ڕاستە توند و بریندارکەرن، بەس ئامانج لێیان بەرهەمهێانی توندوتیژی نییە، بەڵکو بۆ شکاندنی ئەو بەستەڵەکەی نەستی مرۆڤە کە جگە لە توندوتیژی یان بێدەنگی، هیچ دەرچەیەکی تری نییە بۆ هاتنە گۆ و هێنانە قسەی ئارەزووە چەپێنراوەکانی. بە بۆچوونی ژیژەک، تا بتوانین ئەو دوو چەشنە لە پێکەنین و قاقا لە یەکتری جیابکەینەوە کە هاوکات جیاکردنەوەی دوو فۆرمیشە لە توندوتیژی، دەبێت بە کەرەستەکانی دەروونشیکاری، توانیبێتمان جیاوازی لەنێوان شادی وەک غەریزە و وەک ئارەزوویشدا بکەین، چونکە غەریزە لە فۆرمێکی بازنەیی دووبارەدا بەردەوام هەمان پڕۆسەیە کە جۆرێکە لە بێدەسەڵاتی و نەبوونی توانا بۆ زاڵبوون بەسەر خەم و پەژارەکاندا وەک ئەوەی لە کارەکتەری جۆکەردا بەرجەستە دەبێت، بەس لای ترەمپ، کۆمیدیا و نوکتە بوون بە ئارەزوویەک بۆ بەدەستهێنانی دەستکەوتی زیاتر و زیاتر، نەوەک هەر لەو فۆرمە غەریزییەدا بمێننەوە کە کاردانەوەیەکی میکانیکییە بۆ کاردانەوەیەکی تر.

نموونەی کەسایەتییەکی وەک ترەمپ خۆبەخۆ گوزارشتکردنە لە نەمانی شکۆی سەرکردە و سەرۆک، چونکە بە هیچ شێوەیەک پابەند نییە بە هیچ پێودانگ و بەهايەکی ئاکارییەوە بۆ ئەرکەکەی کە ڕێبەرایەتیکردنە. بۆ زیاتر ڕوونکردنەوەی ئەم تەنگژەیە لە ئەرک و وێنەی ترەمپدا وەک کەسێکی بازاڕی و گاڵتەجاڕ، ژیژەک بە زمانە فرۆیدی-لاکانییەکەی، جەختیکردەوە سەر چەمکی خەساندنی سیمبولییانە.

سەرکردەی پۆستمۆدێرن: نەمانی شکۆ/خەساندنی سیمبولیانە

لە بەشە تیۆرییەکەی ئەم گفتوگۆیەدا لەسەر زاڵبوونی بێئابڕوویی و دەمڕووتی بە سەر سەرکردەکانی جیهاندا، بەتایبەتی ترەمپ، ژیژەک لەسەر هەژموون و بەمۆدێلبوونی ئەو فۆرمە پۆستمۆدێرنە لە ئاکاری سەرۆک وەستا، کە بەناوی بۆ گرنگبوونی میللەتەکەی خۆیەوە، بەناوی ئەوەوە کە فیگەرێکی میللی/نیشتمانییانەی هاوڵاتییەکانی خۆیەتی و وەک فریادڕەسێک هەڵبژێردراوە، گاڵتەی بە خەباتی جەماوەری، ڕێکخراوەکانی پەرەپێدانی مافی مرۆڤ یان مافی ژنان و پاراستنی ژینگە دێت. ئەم فۆرمە لە سەرۆک و سەرکردەی سیاسی چیتر لەو نموونە ترادسیۆنالییەی کەسێتی تۆتالیتێر ناچێت کە لە فۆرمەکانی وەک ‘هیتلەر، ستالین یان خومەینی و ماو’دا بەرجەستە دەبوون، واتە دەرکەوتنیان وەک مرۆڤێکی لەسەرخۆ و خوێنسارد، ڕاشناڵ و بیرکەرەوە، خاوەن دیسپلین و پەیامێکی دیاریکراو کە بریتییە لە لەناوبردنی دوژمن و بوژاندنەوەی ئابووری و خزمەتکردنی وڵات. نموونەی کەسایەتییەکی وەک ترەمپ خۆبەخۆ گوزارشتکردنە لە نەمانی شکۆی سەرکردە و سەرۆک، چونکە بە هیچ شێوەیەک پابەند نییە بە هیچ پێودانگ و بەهايەکی ئاکارییەوە بۆ ئەرکەکەی کە ڕێبەرایەتیکردنە. بۆ زیاتر ڕوونکردنەوەی ئەم تەنگژەیە لە ئەرک و وێنەی ترەمپدا وەک کەسێکی بازاڕی و گاڵتەجاڕ، ژیژەک بە زمانە فرۆیدی-لاکانییەکەی، جەختیکردەوە سەر چەمکی خەساندنی سیمبولییانە. ئەو ڕای وایە کە هەموو سەرکردە یان سەرۆکێک لە کایەی گشتی و جەماوەریدا جۆريک لە دۆخی سایکۆکۆمەڵایەتی دەگوزەرێنن کە خودخەساندنێکی سیمبولیانەیە بۆ نیشاندانی خود وەک کەسێکی بەرپرسیار و ڕاشناڵ کە نوێنەری خەڵک و ماف و داواکارییەکانیانە. بەم مانایەییش، سەرکردە هەر ئەوە نییە کە وەک ترمپ کەسێکی دەمشڕ و بێسانسۆر بێت کە گوێ بە هیچ پرەنسیپێکی ئاکاریانە نادات و وەک هەرزەیەک مامەڵە دەکات، بەڵکو لەبەرئەوەی وەک شکۆی دەنگدەرەکانی دەبینرێت، دەبێت ئەو چاوەڕوانییەی هاوڵاتییەکانیشی لە خۆی، بپاريزێت: ئەوەی کە کەسێکی هەڵيشە و جرپن و بەخۆناکۆک نەبێت لە کردار و وتەکانیدا.

پارانۆیای ڕەگەزپەرستی

ژیژەک ناتوانێت بە بێ چەمکی پارانۆیا وەک کلیلێکی دەروونشیکارانە، وەک تۆقین لەوەی کە ڕەنگە شتێکی نەخوازراو لەلایەن بەرامبەرەکەتەوە بۆ لەناوبردنت لە ئارادابێت، قسە لەسەر ڕەگەزپەرستی بکات. چونکە بەڕای ئەو، لەپشت هەموو ڕەتکردنەوەیەکی نەژادییەوە، لەپشت هەر ڕقێکی ئێتنی و کولتووریی یان جیاکاری ڕەگەزی و ڕەنگی پێستەوە، فۆبیایەک لە لەناوبردن هەیە کە فانتازییەکان داینەمۆی سەرەکییانن. بۆ ڕوونکردنەوەی تەشەنەکردنەوەی دیاردەی ڕەگەزپەرستی لە جیهاندا، ژیژەک نموونەیەکی زۆر پێکەنیناوی دەربارەی چیرۆکێکی ڕاستەقینەی ژنێکی ئەوروپی هێنایەوە کە بە مێردەکەی دەڵێت: من زۆر ‌حەزم لە ماسییە، بەس نایشتوانم بیخۆم، چونکە نامەوێت ڕەشپێستەکان بخۆم. ئەم چیرۆکە ڕاستەقینەیە لای ژیژەک هەڵگری پارادۆکسێکە کە بەستنەوەی نائاگایانە و ناڕاستەوخۆی گرفتی ڕەگەزپەرستیی دنیای ئەمڕۆیە بە پەنابەرانەوە. ئەو ژنە بۆیە نەیتوانیوە ماسی بخوات، چونکە پێی وابووە کە هەموو ئەو ماسییانەی لە بازاڕ دەفرۆشرێن، لە دەریای ناوەڕاستدا ڕاو دەکرێن، خودی دەریای ناوەڕاستیش وەک نەستێکی ڕەشی دۆخی تراژیدیانەی پەنابەرانە، بەتایبەتی ئەفریقییەکان، لە بنکیدا، گۆڕستانی ئەو پەنابەر و کۆچبەرانەیە کە کەشتییەکانیان نوقمبوون و بوون بە خۆراکی ماسی و قرش و ‌حوت و نەهەنگە زەبەلاحەکان. نموونەکەی ژیژەک ئەو دیفاکتۆیەی زەقکردەوە کە ڕەگەزپەرستی وەک دەیەکانی سەرەتا و ناوەڕاستی سەدەی بیستەم، بەتەنها کێشەیەکی ناوخۆیی نییە، بەڵکو بووە بە گرفتێکی گڵۆباڵ کە زۆرجار سەر لێ شێوێنەریشە. بۆ زیاتر ڕوونکردنەوەی ئاڵۆزییەکانی مەسەلەکە، ئاماژەی بە دوو چەمک دا لەلای فرۆید و بادیۆ کە بریتین لە پارادۆکسی دراوسێ و پڕۆلیتاریای سەرهەڵگر.

فۆتۆ: بڕوا عەلادین

فرۆید: دراوسێ وەک سەرچاوەی ئەڤین

ژیژەک ڕای وا بوو کە کەس نەیتوانیوە هێندەی فرۆید لە لێکدانەوەیدا بۆ گرفتی کینە لەبەرامبەر، وردبێت، بەتایبەتی کاتێک ئەو وتە بەناوبانگەی مەسیحییەتی شیکارکردووە کە دەڵێت: ((دراوسێکەتت وەک خۆت، خۆشبوێت)). فرۆید لەوەدا وردە کە لە بنەڕەتدا خودی سوبێکتی مرۆڤ وەک پەرتپەرت و کەرتکەرت شیکاردەکات، نەوەک خودێکی سەربەخۆ و خاوەن یەک شوناس، هەر بۆیە بەو ڕەخنەیەی لە یەکێک لە گرنگترین بانگەشە سەرەکییەکانی مەسیحیەت بۆ پێکەوەژیان و ئاشتی، پێمان دەڵێت کە بەتەنها ئەڤین بۆ دراوسێ وەک خۆت و مامەڵەکردنی وەک خۆت بەس نییە، چونکە لە بنەڕەتدا بەشێکی ناوەوەی تۆیش ئامادەبوونی ئەوە وەک هەڕەشەی پارانۆیی بۆ سەر ئاسایشی خۆت. ژیژەک بە ئاشکرا وتی: من لەگەڵ ئەوەدا نیم کە بڵێم با پەنابەرەکانمان خۆشبوێت. با خۆشمانبووێن، بەس زۆریش نا… قەیناکە با هەبن، تازە بوون بە دیفاکتۆ و سەپاون با سەرماندا، با خۆشمانبوێن و قبوڵیان بکەین تاوەکو ئەمەی کە هەیشمانە لە دەستمان نەچێت، چونکە ئەم جۆرە گوتارە دیسانەوە گرفتی پەنابەران لە قەیرانێکی نێودەوڵەتی و گڵۆباڵەوە دەکاتەوە بە گرفتێکی لۆکاڵ.

دەبێت کێشەی پەنابەران ڕادیکاڵانە چارەسەر بکرێت، چونکە خودی مەسەلەی قاچاخچێتی کردن بە هاوردەکردنی کرێکارەوە، بووە بە بزنس و جۆرێک لە بازرگانی کە زیاد لە ١٠ ملیار یۆرۆی تێدا خەرجکراوە.

بادیۆ: پەنابەر وەک پڕۆلیتاریای گەڕۆک

سەرنجێکی تری ژیژەک دەربارەی پەنابەر گفتوگۆکردنی ئەو تێزەی ئالان بادیۆ بوو کە پێی وایە پەنابەران دوا فۆرمی بەرجەستەبووی پرۆلیتاریان: پەنابەران دەشێت وا پێناسە بکرێن کە پڕۆلیتاریایەکن گەڕۆک و سەرهەڵگر. ئەگەر لە ئایندەدا شۆڕشێک لە ئەوروپادا دژ بە کەپیتالیزم بکرێت ئەوە پەنابەرە هەژارەکانن کە وەک دوا مۆدێلی پرۆلیتاریا، پێی هەڵدەستن. بە بۆچوونی ژیژەک، گەرچی وەک خۆیشی وتی کە تاڕادەیەک یۆتۆپیستانەیە، دەبێت کێشەی پەنابەران ڕادیکاڵانە چارەسەر بکرێت، چونکە خودی مەسەلەی قاچاخچێتی کردن بە هاوردەکردنی کرێکارەوە، بووە بە بزنس و جۆرێک لە بازرگانی کە زیاد لە ١٠ ملیار یۆرۆی تێدا خەرجکراوە. ڕەنگە یەکێک لە چارەسەرەکان بۆ گرفتی پەنابەران و کەمکردنەوەی هانابردن و سەرهەڵگرتنیان بۆ ئەوروپا و هاوردەکردنیان وەک کرێکاری پلە نزم لە ئایندەدا بە قازانجی کۆمپانیا و سەرمایەدارەکان، هەناردەکردنی ئاشتی بێت بۆ وڵاتەکانیان نەک وەک جوگرافیایەکی بەقوربانیکراوی جیۆپۆلەتیکی دەوڵەتە زلهێزەکان ببینرێن بۆ یەکاڵاکردنەوەی ململانێکانی نێوان خۆیان، کە دیارترین نموونەکانیشیان وێرانبوون و داڕمانی ژێرخان و ئاسایشی وڵاتانی وەک عێراق، سوریا و ئەفگانستانن.

ئیکۆلۆژیا وەک ئایدیۆلۆژیایەکی تەریب بە زیادخەرجی

مرۆڤ وەک ئۆیدیپۆسێکی گوناهبار بەرامبەر بە دایک-خاک

کەم نین ئەو کۆمپانیا و بازاڕانەی بەناوی خواردنی سروشتی، ئیکۆلۆژی و بەرهەمی ناکیمیاوییەوە، سێوێکت بە نرخێکی ٤ جار لە نرخی خۆی زیاتر پێدەفرۆشن تا وات لێبکەن کە هەستبکەیت بەو کارەت، ڕێزی خاک دەگریت و ویژدانی خۆت ئۆرگازم دەکەیت، تا ویژدانت ئاسوودە بکەیت و هەست بکەیت لانیکەم تۆ یەکيک نیت لە لاقەکارەکانی دایکە زەوی. واتە بە گوتاری دژە زیادخەرجی و زیادمەسرەفی، چەشنيکی تر لە زیادخەرجی بەرهەم دەهێنێتەوە.

وەک دوا تەوەری گفتۆگۆکە، زۆرترین قسە لەسەر دۆخی زەوی وەک هەسارەیەک بوو کە بەردەوام لێی دەدرێت و لەژێر فشاری کۆمپانیا و زیادەڕەوی لە بەرهەمهێناندا، ژینگەکەی وێران دەکرێت. ژیژەک ڕای وا بوو کە هەموو ئەو کەمپەین و ڕێکخراوە ژینگەپارێزانەی ئیش لەسەر ئەم تێمایە دەکەن، نائاگا ئەو هەستە ئۆیدیپۆسییەیان لە مرۆڤدا دروستکردووە کە گوناهبارە بەرامبەر بە ‘خاک-دایک’ی، بە چەشنێک کە ڕۆژانە لاقەی دەکات و لێی دەبات. بە بۆچوونی ئەو، ئەمە مەترسیدارترین گرفتی سەدەی ٢١ دەبێت، چونکە هەموو ئەوانەی دەخوازن مرۆڤ هۆشیار بکەنەوە لەوەی کە ژینگە بپارێزن و ‌حورمەت بۆ زەوی-خاک-دایک بگێڕنەوە، بەوەی کە قوتوی کۆکا کۆلا یان کاغەز و کەلوپەلی نایلۆن ریسایکلین بکەن، ناتوانن ئێخەی کارگە زەبەلاحەکان بگرن و بە گوتاری میدیاییان، کار لەسەر گەمەکردن بە ویژدانی تاکەکەسەکان وەک بەرهەمهێنەری پۆخڵەوات و قێزەونکردنی سەر زەمین دەکەن. ئەم دۆخی دروستکردنی هەستکردن بە گوناهە لە ویژدانی مرۆڤدا بۆ خۆی جۆرێکی ترە لە ئایدیۆلۆژیا کە گرێدراوی کۆنسیومەریزم و زیادەخەرجییە، چونکە کەم نین ئەو کۆمپانیا و بازاڕانەی بەناوی خواردنی سروشتی، ئیکۆلۆژی و بەرهەمی ناکیمیاوییەوە، سێوێکت بە نرخێکی ٤ جار لە نرخی خۆی زیاتر پێدەفرۆشن تا وات لێبکەن کە هەستبکەیت بەو کارەت، ڕێزی خاک دەگریت و ویژدانی خۆت ئۆرگازم دەکەیت، تا ویژدانت ئاسوودە بکەیت و هەست بکەیت لانیکەم تۆ یەکيک نیت لە لاقەکارەکانی دایکە زەوی. واتە بە گوتاری دژە زیادخەرجی و زیادمەسرەفی، چەشنيکی تر لە زیادخەرجی بەرهەم دەهێنێتەوە.

بڕوا عەلادین و سلاڤۆی ژیژەک

وەک پێشوازی / ماڵئاواییەک لە ژیژەک:

بەخێرهاتمەوە بۆ بیابانی واقیع

بيگومان مۆرکی گفتوگۆی ژیژەکی هەر خۆی خۆوەکیانەیە و پڕە لەو فۆرمەی قسەکردن کە لە جیهانی میدیای نوێدا بە درێژدادڕی و دووبارەکردنەوەی نموونە لە دوای نموونە بۆ ڕوونکردنەوەی پارادۆکسێک، پێناسە دەکرێت. هەر بۆیە لە هۆڵەکەدا هەستت بە بيزاری کەس نەدەکرد، بەڵکو تا دوا چرکەیش ئامادەبووەکان هەر چاوەڕوانی ڕەخنە و سەرنجی زیاتر بوون لێی، بە ئەندازەیەک کە سێ جار جێلا ئاگاداری کردەوە کە کاتەکەی تەواو بووە و دەبێت کۆتایی بە دیالۆگەکە بهينن.

دوابەدوای تەواوبوونی دیالۆگەکە، دەرفەتێکی کورت و بە پەلە ڕەخسا کە ژیژەک کتێبەکانی خۆی بۆ ئامادەبووان ئیمزابکات. من خۆم کە نزیکەی ١٧ کتێبی ژیژەکم خوێندۆتەوە و نزیکەی ٦٠ کتێبیشیم بە زمانی ئینگلیزی هەن، لەناو ئەو ٧ کتێبەدا کە وەرگێڕدرابوون بۆ زمانی سویدی و ٥ دانەیان بۆ فرۆشتن دانرابوون، کتێبی (بەخێربێیت بۆ بیابانی واقیع)ەکەیم کڕی تاوەکو خۆی بۆم ئیمزای بکات و وەک یادگارییەک لە کتێبخانەکەمدا بمێنێتەوە.

ژیژەک لە نزیکەوە کەسێکی تر بوو، ماندوو، ڕەنگێکی کریستاڵی و خاوەن گێسچەر و جوڵەی ئەوتۆ لە دەستەکان و دەموچاویدا کە هەستم دەکرد لەبەر جەنجاڵی مێشکی و ئایدیاکانی ناو سەری، لەژێر کۆنترۆڵی خۆیدا نین. سەرەیەکی زۆری بۆ گیرابوو، ناڕازی لەوەی کە دوای ٢ کاتژمێر قسەکردن، ئینجا دەبێت دابنیشێت ئیمزا بکات و وەڵامی خێرای ئەو هەموو خەڵکە بداتەوە، گلەیی لە نەریتی ئیمزاکردنی کتێب بۆ خوێنەران دەکرد. پاش ئیمزاکردنی کتێبەکە و گرتنی چەند وێنەیەکی بە پەلە، من هۆڵەکەم بەجێهيشت و گەڕامەوە بۆ ناو بیابانە وشکەکەی واقیعی سویدی. ڕۆژی پاشتر لە گەڕانەوەمدا بۆ شارە سویدیەکەم کە (یۆتۆبۆری)یە، لە شەمەندەفەرەکەدا لە خۆم دەپرسی: کێ هەیە من وەک دراوسێیەک قبوڵبکات لەکاتێکدا وا بۆ نزیکەی ٢٠ ساڵ دەچێت بێگانە و نامۆم بە شارە کوردستانییەکەی خۆم کە (سلێمانی)یە؟

The post جیهان لە سەردەمی درەشانەوەی سەرکردە دەمڕووت و بێئابڕووەکاندا appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2020/10/19/%d8%ac%db%8c%d9%87%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d8%af%d8%b1%db%95%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%95%d9%88%db%95%db%8c-%d8%b3%db%95%d8%b1%da%a9%d8%b1%d8%af%db%95-%d8%af/feed/ 0 “سەما دەربڕینی ڕاستی بوونە” https://jineftin.krd/2020/10/09/%d8%b3%db%95%d9%85%d8%a7-%d8%af%db%95%d8%b1%d8%a8%da%95%db%8c%d9%86%db%8c-%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%db%95/ https://jineftin.krd/2020/10/09/%d8%b3%db%95%d9%85%d8%a7-%d8%af%db%95%d8%b1%d8%a8%da%95%db%8c%d9%86%db%8c-%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%db%95/#respond Fri, 09 Oct 2020 07:35:08 +0000 https://jineftin.krd/?p=2646 تەوەری سەرەکی ئەم گفتوگۆیە لەگەڵ (کاروان عومەر)ی سەماکار تایبەتە بە ڕێگری و ئاستەنگەکانی بەردەم پرۆسەی سەما و جەستە لە ژیانی تاکی کورد، لە مانگی مەی ساڵی ٢٠١٨ لە وڵاتی سوێد لەلایەن هاوڕێی نووسەرمان (بڕوا عەلادین) ئەنجام دراوە: کاروان عومەر، لە ١٤ی ٥ی ١٩٧٠ لە شاری سلێمانی کوردستانی باشوور لەدایک بووە، لە ساڵی ١٩٨٥\١٩٩٠ بڕوانامەی دیبلۆمی…

The post “سەما دەربڕینی ڕاستی بوونە” appeared first on ژنەفتن.

]]>
وێنەیەک لە پرۆژەی سەمای سۆناتای تریفەی مانگ

تەوەری سەرەکی ئەم گفتوگۆیە لەگەڵ (کاروان عومەر)ی سەماکار تایبەتە بە ڕێگری و ئاستەنگەکانی بەردەم پرۆسەی سەما و جەستە لە ژیانی تاکی کورد، لە مانگی مەی ساڵی ٢٠١٨ لە وڵاتی سوێد لەلایەن هاوڕێی نووسەرمان (بڕوا عەلادین) ئەنجام دراوە:

کاروان عومەر، لە ١٤ی ٥ی ١٩٧٠ لە شاری سلێمانی کوردستانی باشوور لەدایک بووە، لە ساڵی ١٩٨٥\١٩٩٠ بڕوانامەی دیبلۆمی لە نواندندا لە پەیمانگای هونەرەجوانەکان بەشی شانۆ لە سلێمانی بەدەستهێناوە. لە ساڵی ١٩٩٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی شانۆی ئەکادیمیای هونەرە جوانەکانی بەغدادی تەواو کردووە. لەساڵی ١٩٩٨ەوە لە وڵاتی سویسرا دەژی. لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٩ دەستی کردووە بە فێربوونی سەمای هاوچەرخ لە چەند قوتابخانەیەکی جیاواز و پاشان  بڕوانامەی دیبلۆمی لە دوای ساڵێک خوێندنی سەما لە ماڵی سەمای زیوریخ و ساڵێک لە تەکنیکی ئیڤان ڤۆڵف لە سەمای مۆدێرندا لە ساڵی ٢٠٠٥ دا وەک سەماکار بەدەستهێناوە. لە ساڵی ٢٠٠٧\٢٠٠٩  بڕوانامەی ماجستێری لە بواری پەروەردەی سەمای هاوچەرخدا لە خوێندنی باڵای زیوریج لە سەما ئەکادێمی زیوریج بەدەستهێناوە. تا ئێستا نزیکەی ٥٠ بەرهەمی لە بواری نمایشی سەمادا پێشکەشکردوە، سۆلۆ سەما، جوت سەما و سەمای کۆمەڵ و لە ساڵی ٢٠٠٨ وە دەستی کردووە بە پرۆژەی گەورە و بەرهەمهێنانە سەربەخۆکانی کە یەکەمین بەرهەمی سەمای ”فڕینی سپی” بوو. لە ساڵی ٢٠١٢ وە کۆمپانیایەکی سەمای بەرپاکردوە و بەردەوامە لەکاری توێژینەوە و وانەوتنەوەدا، دوا توێژینەوەی بە ناوی “بە سەماكردن كرۆكی خۆت ئاشكرابكە” كە دوو ساڵی خایاندووە، بەرپاكردوە. لە بواری سەمای منداڵاندا نەوەی پێگەیاندوە بە درێژایی ١٠ ساڵی وانەوتنەوە. بەرهەم و ۆرکشۆپە سەماکانی لە وڵاتانی یابان، فەرەنسا، نەرویج، سوید، ئەڵمانیا، بەغداد و کوردستان و سویسرا پێشکەشکراوان. تا ئێستا ٣ خەڵاتی کولتووری لە بواری سەمادا بەدەستهێناوە لە کانتۆنی تسوگی وڵاتی سویسرا.

ئەم گفتوگۆیە بە ڤیدیۆ ڕێکخراوە و لەگەڵ چەندین گرتە لە پیرفۆرمانسەکانی (کاروان عومەر)دا کە پتر لە کاتژمێرێکە، لەلایەن (کامەران کەمال)ەوە وێنەگیراوە و کاری مۆنتاژی بۆ کراوە. هەرچەندە تەوەری سەرەکی ئەم گفتوگۆیە تایبەتە بە ڕێگری و ئاستەنگەکانی بەردەم پرۆسەی سەما و جەستە لە ژیانی تاکی کورد، بەڵام لێرەدا ئاماژە بەو پرسانە دەدەین کە لەم گفتوگۆیەدا خراونەتە بەرباس:

 *جەستە پرۆژەیەکی دامەزرێنەرانەیە، جەستە شتێکە ئێمە دروستی دەکەین یان وەک شۆڕشێک وایە بەرپای دەکەین، بەو مانایە بەشێکی زۆری جەستە لە کولتووری ئێمەدا لەلایەن دەزگاکانەوە(دەزگای ئایینی، کۆمەڵایەتی و تەنانەت پەروەردەییش) دزراون، فڕێنراون، بزرکراون و لاقە کراون.  لەناو ڕیتوال و سرووتە ئیحتیفالی و ئاهەنگ سازییەکاندا جەستەکان ون بوون، بە کۆ دێنە بەرچاو وەک تاک دەرناکەون. ئایا پرۆژەکەی تۆ بۆ دامەزراندنی جەستەیەکی نوێی تاکەکەسییە یان بەو مانایەی دەڵێی بەرپای دەکەم وەکو شۆڕشێک بەرپای دەکەی بۆ ئەوەی ڕزگاری بکەی لە هەندێ کۆت و بەند؟

*جەستە لە کولتووری ئێمەدا بووە بە قوربانی سیاسی، پتر جەخت دەکرێتەوە سەر مانا ڕۆحییەکانی نەوەک جەستەی، چۆن لە دوالیزمی جەستە/ ڕۆح دەڕوانی؟ هەژموونی گوتاری ڕۆحی و گوتاری سیاسی (خۆقوربانیکردن، خۆبەختکردن و شەهیدبوون.. هتد) وایان کردووە جەستە نرخ و بەهایەکی ئەوتۆی نەمێنی، ئەوەی گرنگە مانا ڕۆحییەکانە؟

*جەستەی ئێمە بە حوکمی ئایین و کولتوور و کۆمەڵگا و دابونەریت، جەستەیەکی دەستەمۆکراوە، کۆنترۆڵ کراوە، بۆ ئازادکردنی ئەمە ئایا کاروان بەتەنیا ئەمەی پێدەکرێ یان پیویستی بە کۆمەڵێ تیۆریستیشە شان بە شانی ئەو، هەم وەک دەزگای پیداگۆگی هەم وەک ڕەخنەگری سۆسیۆلۆژی و سایکۆلۆژی بتوانێ ئەم جەستەیە ئامادە بکاتەوە.  دەزگایەک لە پشتیەوە نییە کە سەمای کردبێت بە هۆشیاری، ڕەخنەگر و تیۆریزەکارێک لە پشتیەوە نییە کە سەمای شی کردبیتەوە و فۆرماکانی بۆ خەڵک ڕوونکردبێتەوە.

* جەستەی ئێمە لە دۆخی نامۆبوون بە خۆیدا دەژی، هەڵبەت ئەمە لە ئاستی سەما و پەروەردەدا وایە، بەڵام کە دێینە سەر ئەرزی واقیع، وا نییە بەڵکوو جەستەیەکی هایپەر، فووڵ مەزاج، سەیری هەڵپەڕکی سێ پێیی و سەرچۆپی بکە، تەنانەت لەکاتی ئەزمە و قەیرانیشدا کورد بە بەردەوامی هەڵدەپەڕێ کەواتە ناتوانین بڵێین جەستەیەکمان هەیە ئیفلیجە. ئایا دەتوانین بڵێن ئێمە جەستەیەکمان هەیە بە تەنیا خووی گرتووە بە یەک ستایڵی میللییەوە؟ ئایا لەبەر ئەمە نییە کە سەما نابێ بە کولتوور.

*کولتووری ئێمە هێشتا ناتوانێ جەستە وەک هەڵگری کۆمەڵێ نیشانە و پەیامی نهێنی ببینێ، کە بتوانێ شی بکاتەوە، بتوانێ لە پەیوەندیدا بە خودی جەستەکەوە مانای تازە بەرهەم بهێنیتەوە.

 لەم بەستەرەدا گفتوگۆکە ببینە:

The post “سەما دەربڕینی ڕاستی بوونە” appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2020/10/09/%d8%b3%db%95%d9%85%d8%a7-%d8%af%db%95%d8%b1%d8%a8%da%95%db%8c%d9%86%db%8c-%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa%db%8c-%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%db%95/feed/ 0 وه‌همی قۆناغی پۆست – پاڵه‌وانه‌ نێرینه‌كانده‌رباره‌ی پێگه‌ی ژن له‌ درامای كوردیدا https://jineftin.krd/2020/09/18/%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d9%85%db%8c-%d9%82%db%86%d9%86%d8%a7%d8%ba%db%8c-%d9%be%db%86%d8%b3%d8%aa-%d9%be%d8%a7%da%b5%d9%87%e2%80%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%87%e2%80%8c-%d9%86%db%8e%d8%b1/ https://jineftin.krd/2020/09/18/%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d9%85%db%8c-%d9%82%db%86%d9%86%d8%a7%d8%ba%db%8c-%d9%be%db%86%d8%b3%d8%aa-%d9%be%d8%a7%da%b5%d9%87%e2%80%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%87%e2%80%8c-%d9%86%db%8e%d8%b1/#respond Fri, 18 Sep 2020 19:16:17 +0000 https://jineftin.krd/?p=2302 لولخواردنی مێیینه له‌ سێ ڕووبه‌ردا‌ ئۆپه‌رێتی مناڵان، پێشبڕكێی شاجوان و نمایشی جلوبه‌رگ لێره‌ و له‌وێ جارجار ده‌بیستین كه‌ گوایه‌ پێگه‌ی ژن له‌ ئێستای دراما و سینه‌مای كوردیدا گه‌شه‌كردنێكی به‌رچاوی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ و هه‌ژموونیان به‌سه‌ر دیمه‌ن و گرته‌ و دیالۆگه‌كاندا زیادی كردووه‌، وه‌كچۆن پڕكردنه‌وه‌ی زووم و ڕووداوه‌كان به‌ ئه‌وان زۆر زیاتر بووه له‌ نیشاندانی پیاوان. ئه‌م…

The post وه‌همی قۆناغی پۆست – پاڵه‌وانه‌ نێرینه‌كان<br>ده‌رباره‌ی پێگه‌ی ژن له‌ درامای كوردیدا appeared first on ژنەفتن.

]]>
گرتەیەک لە درامای گەردەلول دەرهێنانی جەلیل زەنگەنە

لولخواردنی مێیینه له‌ سێ ڕووبه‌ردا‌

ئۆپه‌رێتی مناڵان، پێشبڕكێی شاجوان و نمایشی جلوبه‌رگ

لێره‌ و له‌وێ جارجار ده‌بیستین كه‌ گوایه‌ پێگه‌ی ژن له‌ ئێستای دراما و سینه‌مای كوردیدا گه‌شه‌كردنێكی به‌رچاوی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ و هه‌ژموونیان به‌سه‌ر دیمه‌ن و گرته‌ و دیالۆگه‌كاندا زیادی كردووه‌، وه‌كچۆن پڕكردنه‌وه‌ی زووم و ڕووداوه‌كان به‌ ئه‌وان زۆر زیاتر بووه له‌ نیشاندانی پیاوان. ئه‌م جۆره‌ گوتاره‌ كه‌ به‌ بێ توێژینه‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ باس له‌ چ ژنێك و چۆن ژنێك ده‌كات، وه‌همی ئه‌و گوتاره‌ی لا دروستكردووین كه‌ گوایه‌ چیدی له‌ سه‌رده‌می پاڵه‌وانه نێرینه‌كاندا ناژین و هه‌ژموونیان به‌سه‌ر سینه‌ما و دراما و نواندندا نه‌ماوه‌، گوتارێك كه‌ زۆر نابه‌رپرس و دوور له‌هه‌ر توێكاریكردنێكی خه‌سڵه‌تی ئه‌و مێینه‌یه‌ی كه‌ درامای كوردی به‌رجه‌سته‌ی ده‌كات، شاگه‌شكه‌یه‌ به‌ وه‌همی قۆناغێك له‌ دراما كه‌ ده‌شێت به‌ قۆناغی پۆست- پاڵه‌وانه‌ نێرینه‌كان ناوی ببەین. ئه‌م چه‌شنه‌ گوتاره‌ له‌سه‌ر دوو هه‌ڵه‌ی ستراتیژی داڕێژراوه‌ كه‌ یه‌كه‌میان تێكه‌ڵكردنی دراما و ئۆپه‌رێتی مناڵانه‌ به‌ دراما له‌سه‌ر ئاسته‌ گشتییه‌كه‌ وه‌ك به‌رهه‌مهێنانی گوتاری كولتووری، پاشانیش سه‌رلێتێكچوونیه‌تی له‌وه‌ی كه‌ نمایشی جلوبه‌رگ و پۆشاك، چێشت و خوارده‌مه‌نی یا شاجوانی كوردستانیش هه‌ر به‌ دراما و سینه‌ما تێبگات.

گومانی تێدا نییه‌ كه‌ ده‌ركه‌وتنی مێیینه‌ له‌ ئۆپه‌رێتی مناڵاندا گه‌شه‌ی كردووه‌، ده‌ركه‌وتنی مێیینه‌ له‌ كایه‌ی شاجوان و نمایشی پۆشاك یا ده‌ركه‌وتنیان له‌ نمایشی هه‌ڵپه‌ڕكێ و گۆرانیدا له‌بره‌ودان و به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چن (ئۆپه‌رێته‌كانی فوئاد مه‌ولانایی له‌ تیڤی خاك و كوردسات بۆ نموونه‌ یان كچه‌كانی هه‌ڵكه‌وت زاهیر و پێشبڕكێ و ئیدۆڵه‌كان)، به‌ڵام ئه‌مانه‌یش هێشتا هه‌ر ده‌ره‌نجامی نووسه‌ر دانه‌رێكن كه‌ نێرینه‌یه‌ و بارگاویان ده‌كات به‌ سیمبول و به‌هاكانی خۆی. هه‌ر بۆیه‌ تاوه‌كوو وه‌همی ئه‌م گوتاره‌ هه‌ڵبوه‌شێنینه‌وه‌: وه‌همی له‌دایكبوونی مێینه‌ و قۆناغی پۆست- نێرینه‌كان، سه‌ره‌تا ده‌بێت، گه‌ر به‌ خێراییش بێت بگه‌ڕێیینه‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تاكانی هاتنی ژن و ده‌ركه‌وتنی له‌ دراما و نواندنی كوردیدا (دیاره‌ مه‌به‌ستمان له‌ باشووره‌)، تا وێنه‌یه‌كی كه‌مێك ڕوون و ئاشكرامان ده‌رباره‌ی بابه‌ته‌كه‌ له‌لا دروست ببێت، چونكه‌ به‌ بێ باسكردن له‌و ئه‌رشیڤه‌ كه‌ ته‌واو نێرانه‌یه‌ و سه‌رده‌می زێڕینی پاڵه‌وانه‌كانی درامای كوردین، قسه‌كردن له‌سه‌ر پێگه‌ و پایه‌ی ژن له‌ درامای كوردیدا، جۆرێكه‌ له ‌خۆهه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن.                

دراما وه‌ك قۆناغی ئاڵتونیانه‌ی نێرسالاری ‌‌

هه‌موو قسه‌كردنێك له‌سه‌ر درامای كوردی، به‌ ناچاری ده‌مانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئارشیڤێكی نێرانه‌! به‌و مانایه‌ی كه‌ باس له‌ جیهانێك ده‌كه‌ین ڕه‌نگڕێژكراو به‌ ده‌سته‌وپه‌نجه‌ و خه‌یاڵ و فانتازی و دواجاریش نیگای پیاو: جیهانێك كه‌ تیایدا پیاو گێڕه‌ره‌وه‌یه‌، ئه‌كته‌ر و نمایشكه‌ره‌، ده‌رهێنه‌ر و وێنه‌گره‌‌، نووسه‌ر‌ و دانه‌ره‌، هه‌م دیكۆرستیه‌تی و هه‌م ماكیاژكه‌ره…. هتد. درامای كوردی مه‌حكومه‌ به‌ پیاوسالاری، چونكه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ده‌ركه‌وتنه‌كانی سه‌ره‌تای جیاناكرێنه‌وه‌ له‌ داگیركردنی كۆی پانتاییه‌كانی و پاڵه‌وان و حیكایه‌ته‌كانی له‌لایه‌ن پیاوه‌وه‌. تۆ بڕوانه‌ ئه‌و كاره‌ درامی و هونه‌ریانه‌ی سه‌ره‌تاكانی نواندن و نمایشی كوردی – كه‌ گوتارێكی باو و تاڕاده‌یه‌ك جێگیری هه‌یه‌ و به‌ سه‌رده‌می زێڕین و ئاڵتونی هونه‌ری نواندن و درامای كوردی ده‌زانن – له‌ پیاو زیاتر چی تر ده‌بینیت؟ بڕوانه‌ پاڵه‌وانه‌كانی (خوله‌چه‌خماخه)‌، له‌ كاره‌كته‌ره‌كانی (جه‌نابی موفه‌تیش) وردبه‌ره‌وه‌، سه‌یری ستره‌كتوری كه‌سێتیه‌كانی (لانه‌وازان) بكه، چی ده‌بینیت؟ كۆمه‌ڵێكی پیاوی ده‌مووچاو دووباره‌ن كه‌ وه‌ك هه‌ڵاوێردێكی هونه‌ری و درامی، له‌ ژێر كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌ده‌بیاتی سۆڤێتی بۆ تراژیدیا و هه‌ژموونی كۆمیدیای ڕوسی و فه‌ره‌نسییه‌كانی وه‌ك (پاڵتۆ)كه‌ی گوگول یا (پیسكه‌ی ته‌ڕپیر)ی مولێردا ژیان ده‌گێڕنه‌وه‌ و ئارشیڤ و مێژووی هونه‌ری دروستده‌كه‌ن. له‌و نێوانه‌دا تاكه‌ ئیشێك كه‌ كرابێت و تایبه‌ت بێت به‌ قسه‌كردن له‌سه‌ر پرسی ژن، درامای (ژن به‌ ژن)ه، كه‌ وا چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ژنان ڕۆڵێكی به‌رچاوی تێدابگێڕن، به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌وێشدا هه‌ر پیاوه‌ ڕۆڵی ژن ده‌بینێت، پیاوه‌ به‌رجه‌سته‌ی ده‌كات. گه‌ر ته‌مسیلی ژن به‌ ژن سه‌ره‌تاكانی بوونی كێشه‌ی ژن بووبێت به‌ بابه‌تێكی هونه‌ری بۆ دراما و مه‌رجی ئه‌وه‌مان به‌سه‌ردا بسه‌پێنێت كه‌ زۆرترین ژن له‌و ڕووداوه‌ دراماتیكیانه‌دا ببینین، ئه‌وا ڕێك پێچه‌وانه‌كه‌ی ده‌بینین: جیهانێك ده‌بینین كه‌ سه‌رتاپا كاره‌كته‌ره‌كانی پیاون: دایك پیاوه‌، بووكێ پیاوه‌، خوشك و خه‌سووه‌كانیش تیایدا هه‌ر پیاون له‌به‌رگی ژندا. وه‌ك ده‌بینیت مێژووی درامای كوردی ته‌مه‌نێكی زۆری ده‌وێت تا خودی ژن وه‌ك فیزیك و جه‌سته‌ تیایدا ده‌ربكه‌وێت، به‌تایبه‌تی له‌ دوای هه‌شتاكانه‌وه‌ كه‌ ئیدی هه‌ستبكه‌ویت پاڵه‌وانێكی سه‌ره‌كییه‌ له‌ ململانێیه‌كدا كه‌ ده‌بێت یه‌كاڵابكرێته‌وه‌. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ زنجیره‌كانی وه‌ك (ژاڵه‌) و (گوڵاڵه‌)، (ڕه‌جه‌ب)، (لاس و خه‌زاڵ) یا (خانزاد)دا بۆ یه‌كه‌مجار ژن به‌ فیزیك و جه‌سته‌ی خۆیه‌وه‌ ده‌بینین نه‌وه‌ك كه‌سایه‌تییه‌ك بێت فه‌یك و هه‌ڵبه‌ستراو، ڕیشنێك بێت كه‌ به‌ زه‌بری ماكیاژ كرابێته‌ مێینه‌، چونكه‌ ته‌نانه‌ت له‌ درامایه‌كی وه‌ك (بووكی ژێر ده‌واری ڕه‌ش)یشدا هه‌ر ئاماده‌یی ژن (مێیینه‌) وه‌ك فیزیك نابینین. به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ داخۆ ئه‌م ژنانه‌ توانیویانه‌ كۆتایی به‌ سه‌رده‌می پاڵه‌وانه‌ نێرینه‌كان بهێنن؟

ژن وه‌ك ئه‌كته‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی یا ئه‌كته‌ری سینه‌ما

گه‌ر وه‌ك چوارچێوه‌یه‌كی تیۆری بخوازین له‌ دوالیزمه‌ی ئه‌كته‌ربوون له‌نێوان كۆمه‌ڵگه – ‌سینه‌مادا تێبگه‌ین، ناتوانین تێزه‌ی یه‌كێك له‌ هه‌ره‌ به‌ناوبانگترین سۆسیۆلۆژه‌كان فه‌رامۆشبكه‌ین كه‌ ئه‌ویش ئێرڤین گۆفمانه‌. به‌ڕای گۆفمان كۆی ژیانی تاكه‌كه‌سی و كۆمه‌ڵایه‌تی ئێمه‌ بۆ خۆی جۆرێكه‌ له‌ دراما و شانۆگه‌ری. له‌ كتێبه‌كه‌یدا به‌ ناونیشانی (من و ده‌مامكه‌كان) تیۆره‌كه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ داڕشتووه‌ كه‌ مرۆڤ به‌ كرۆكی خۆی له‌نێوان ڕۆڵ و ده‌مامكدا، له‌نێوان ته‌ختی شانۆ و كوالیسه‌كه‌یدا گیری خواردووه‌.

به‌ باوه‌ڕی من هه‌میشه‌ كۆمه‌ڵگه‌ و هونه‌ر له‌ ململانێی شاردنه‌وه‌-ده‌رخستن، چه‌پاندن- ئازادكردندا بوون، هه‌میشه‌ هونه‌ر خواستی بووه‌ كه‌ ئه‌و ئاره‌زووانه‌ به‌یان بكات و نیشانبداته‌وه‌ كه‌ مێژووی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی شاردوونیه‌تییه‌وه‌

گۆفمان پێ‌ی وایه‌ كه‌ خودی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی هیچ نییه‌ له‌ سته‌یجێك بۆ درامایه‌ك كه‌ به‌پێی بكه‌ر و ڕووداوه‌كان ده‌گۆڕدرێن، ڕۆڵه‌كانی تێدا دابه‌شده‌كرێن و ده‌ماكێكت لێده‌سه‌ننه‌وه‌ یان ناچارت ده‌كه‌ن تۆ به‌ ئێكسسوار و ماكیاژ، پۆشاك و دیالۆگێكی تره‌وه‌ بێییته‌وه‌ ناو ڕووداوه‌كانی شانۆكه‌. تۆی مرۆڤ ئه‌كته‌ر و نمایشكاری درامایه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیت كه‌ بكه‌ر و نووسه‌ر و دانه‌ره‌كانی ناچارت ده‌كه‌ن چ ڕۆڵێكت هه‌بێت، كه‌ی له‌ كوالیسدا بیت و كه‌ی له‌سه‌ر سته‌یج ئاماده‌ بیت، چه‌ند قسه ‌بكه‌یت، چه‌نده‌ ئاماده‌ییت هه‌بێت و كۆرس یان پاڵه‌وان بیت، گه‌ر پاڵه‌وانیش بیت چ چه‌شنێك پاڵه‌وان بیت؟ كۆمیك یا تراژیدی بیت، دایكه‌ ئازاكه‌ بیت یان كچه‌ سۆزانییه‌كه‌، ئه‌مه‌ تێزه‌یه‌كه‌ كه‌ سۆسیال-سایكۆلۆژێكی وه‌ك (پۆڵ مۆخنس)یش له‌ تێزه‌كه‌یدا پاشتر جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌كاته‌وه‌: ئه‌وه‌ی كه‌ وه‌ك مێینه‌ سۆزانی بیت یان دایكی مه‌سیح بیت، جادوگه‌رێك بیت كه‌ به‌ فیتنه‌كانت ئاشوب ده‌گێریت و ده‌بێت بسووتێندرێیت (وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا ده‌یبینین) یان شاژنێك بیت كه‌ به‌هۆی جه‌سته‌ته‌وه‌ ده‌توانیت دوو ئیمپراتۆری ناكۆك یه‌كبخه‌یت، به‌وه‌ی كه‌ هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ كوڕی بنه‌ماڵه‌یه‌كیاندا بكه‌یت (دراما مێژووییه‌كانی هاڵیوود پڕن له‌ نموونه‌ی ئه‌م ژنه‌ پاكه‌ سێكسییه‌ یه‌كخه‌ره‌). به‌ كورتی و له‌به‌ر ڕۆشنایی تێزه‌كه‌ی گۆفماندا، دراما شتێك نییه‌ نامۆ بێت به‌ مرۆڤ، به‌ڵكو كرۆكی ژیانی ڕۆژانه‌ و كۆمه‌ڵایه‌تیی ئه‌و خۆیه‌تی. به‌ڵام بۆچی دراما وه‌ك هونه‌ر جیایه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌؟ بۆچی نابێت كاره‌كته‌ره‌ سینه‌ماییه‌كان هه‌مان كاره‌كته‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بن؟    

عومەر چاوشین ئەکتەر، لە نێوان هونەرمەندان فوئاد ئەحمەد و ڕەسوڵ گەردی

 به‌ باوه‌ڕی من هه‌میشه‌ كۆمه‌ڵگه‌ و هونه‌ر له‌ ململانێی شاردنه‌وه‌-ده‌رخستن، چه‌پاندن- ئازادكردندا بوون، هه‌میشه‌ هونه‌ر خواستی بووه‌ كه‌ ئه‌و ئاره‌زووانه‌ به‌یان بكات و نیشانبداته‌وه‌ كه‌ مێژووی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی شاردوونیه‌تییه‌وه‌. كاره‌كته‌ری هونه‌ری و سینه‌مایی به‌وه‌ له كۆمه‌ڵگه‌ جیان، كه‌ به‌ته‌نها ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ سۆسیۆلۆژییه‌ نین كه‌ گۆفمان باسیان ده‌كات، به‌ڵكو هه‌ڵگری چێژ و زامه‌كانیشیانن، گێڕه‌ره‌وه‌ی چیرۆكی ژان و په‌ژاره‌ و خۆشه‌ویستیه‌كانیشیانن. ئه‌وه‌ی كه‌ پێگه‌ی ژن یا مێینه‌ی له‌ دراما و سینه‌مای كوردیدا لاواز و بێفه‌ڕ كردووه‌ هه‌ژموونی ئه‌و وێنه‌یه‌ی پیاوی كورده‌ بۆ ژن كه‌ خۆی خاوه‌نی ئاره‌زوو نییه‌، زمان و گوزارشتی خۆی نییه‌ بۆ خۆشه‌ویستی و ئازار ده‌ربڕین، له‌بنه‌ڕه‌تدا هه‌ر پڕۆژه‌ی نییه‌ وه‌ك تاكێك (وه‌ك ئه‌وه‌ی لای مادام بوڤاری ده‌یبینین بۆ نموونه‌)، مێیینه‌ی كوردی مه‌حكومه‌ به‌و ڕۆڵانه‌ی كه‌ پیاو ده‌یداتێ وه‌ك دابه‌شكه‌ری ڕۆڵ، وه‌ك خاوه‌ن تێكست و خاوه‌ن دید، ئه‌مه‌ له‌ ئه‌ده‌ب و له‌ سیاسه‌تیشدا هه‌ر وابووه‌. ژن خۆی پڕۆژه‌یه‌ك نییه‌، ئامانجێك نییه‌، به‌ڵكو ئامرازێكه‌ یان ئه‌وه‌تا ده‌بێت ڕۆڵی دایكێكی پیرۆزت بۆ ببینێت له‌ به‌رگه‌ ناسیۆنالیستیه‌كه‌یدا كه‌ زۆر دیماگۆگ و په‌روه‌رده‌ییه‌، یان ده‌بێت رۆڵی ژنێكی سه‌لار و سه‌نگینت بۆ ببینێت كه‌ ئاگاداری مناڵه‌كانیه‌تی و پابه‌سته‌ی ئه‌و چه‌تره‌ خێزانییه‌یه‌ كه‌ مێرده‌كه‌ی هه‌ڵیداوه‌، یان كچێكه‌ كه‌ ململانێی خۆشه‌ویستی له‌نێوان دوو خێزاندا له‌سه‌ره‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ گوڵاڵه‌دا ده‌یبینین و ناتوانێت له‌پێناوی خۆشه‌ویستییه‌كه‌یدا بڕیار بدات و شكسپیریانه‌ وه‌ك ژۆلێت ئاماده‌ بێت به‌رگری لێبكات،‌ یان ده‌بێت خوشكێكی به‌ئه‌مه‌ك بێت بۆ پڕۆژه‌ی براكه‌ی (وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ ژاڵه‌دا ده‌یبینین). ته‌نانه‌ت له‌ كاره‌كانی وه‌ك یه‌لماز گونه‌ی یا به‌همه‌نی قوبادیشدا ئێمه‌ مێینه‌ نابینین: ژن ده‌بینین، كچ ده‌بینین، خوشك ده‌بینین، به‌ڵام مێیینه‌ نابینین.

به‌كورتی، دراما و سینه‌مای كوردی تا ئێستایش مه‌حكومن به‌ هه‌ژموونی خێزان و خێزانگه‌رایی (چه‌مكی فایمه‌لیانیزم وه‌ك ئه‌وه‌ی لای دۆلوز به‌كارهاتووه‌) به‌ڵام به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ جۆره‌ تێگه‌یشتنێكی ده‌روونشیكاریانه‌ بۆ خێزان له‌ بنه‌ڕه‌تدا بوونی هه‌بێت.

دینا‌سۆره‌كانی درامای كوردی كه‌ پیاوه‌كانین له‌ ترۆپكی ناوداربوون و پرشنگداری خۆیاندان، ئه‌وه‌ خوله‌پیزه‌یه‌، ئه‌وه‌ مامه‌ڕیشه‌یه‌، ئه‌وه‌ شێخ مه‌حمودی نه‌مره‌، ئه‌وه‌ جوامێره‌ له‌ ژانی گه‌لدا، درامای گه‌رده‌لول هه‌مان شته‌، مه‌می ئالان له‌ (مه‌م و زین)دا، (فه‌رهاد) له‌ شیرین و فه‌رهاددا… هتد. چونكه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا كولتوورێك هه‌یه‌ پاڵه‌وانه‌كانی پیاو بوون، گێڕه‌ره‌وه‌ و نووسه‌ره‌كانیشی هه‌ر پیاو بوون.                      

بۆ ئه‌وه‌ی ژن له‌ سینه‌ما و درامای كوردیدا پێگه‌ی هه‌بێت و پاڵه‌وان بێت، ده‌بێت سه‌ره‌تا له‌و سێبه‌ربوونه‌ی ده‌ربچێت و خۆی گێڕه‌ره‌وه‌ی چێژ و ئازاره‌كانی بێت

تا ئێستایش دانه‌ر و ده‌رهێنه‌ر و ئه‌كته‌ری كورد نه‌یانتوانیوه‌ درامای هونه‌ری و سینه‌مایی جیابكه‌نه‌وه‌ له‌ درامای كۆمه‌ڵایه‌تی و كێشمه‌كێشی سیاسی، وه‌ك چۆن نه‌یشیان توانیوه‌ ئاماده‌كردنی ئه‌كته‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی جیابكه‌نه‌وه‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردنی ئه‌كته‌ری درامی و سینه‌مایی. ئه‌كته‌ر وه‌ك له‌ كتێبه‌ به‌ناوبانگه‌ی ستانسلافسكییه‌وه‌ (ئاماده‌كردنی ئه‌كته‌ر) گه‌یشتۆته‌ درامای كوردی، له‌بنه‌ڕه‌تدا بێلایه‌نه‌ و ته‌واو نه‌ڕه‌گه‌زێندراوه‌، به‌ڵام له‌ دراما و شانۆی كوردیدا ته‌واو ده‌نێردرێندرێت و پۆلێنده‌كرێت.

دواجاریش، بۆ ئه‌وه‌ی ژن له‌ سینه‌ما و درامای كوردیدا پێگه‌ی هه‌بێت و پاڵه‌وان بێت، ده‌بێت سه‌ره‌تا له‌و سێبه‌ربوونه‌ی ده‌ربچێت و خۆی گێڕه‌ره‌وه‌ی چێژ و ئازاره‌كانی بێت، چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ پیاوێك هه‌بێت بتوانێت وه‌ك خۆی بیگێڕێته‌وه‌ و بیبینێت، گه‌رنا به‌ ده‌ردی (ڕه‌حه‌ چلده‌م) و ئه‌و دایكه‌ ده‌مگه‌رمه‌ ده‌مدرێژه‌ ده‌چێت كه‌ له‌ ته‌مسیلی (ژن به‌ ژن)دا له‌لایه‌ن پیاوێكه‌وه‌ (عومه‌ر چاوشین) وێنه‌ی ژنی پێ بونیاد ده‌نرێت: ژنێكی جگه‌ره‌كێشی ده‌مه‌وه‌ر كه‌ هیچ پیاوێكی سه‌ر زه‌مین به‌رگه‌ی ناگرێت. به‌كورتی، ژن له‌ دراما و سینه‌مای كوردیدا، تا ئێستایش نه‌یتوانیوه‌ قۆناغی عومه‌ر چاوشین كه‌ نێرینه‌یه‌كه‌ قۆشمه‌چییانه‌ ڕۆڵی ژن ده‌بینێت، تێبپه‌ڕێنێت.

‌  ‌

The post وه‌همی قۆناغی پۆست – پاڵه‌وانه‌ نێرینه‌كان<br>ده‌رباره‌ی پێگه‌ی ژن له‌ درامای كوردیدا appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2020/09/18/%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d9%85%db%8c-%d9%82%db%86%d9%86%d8%a7%d8%ba%db%8c-%d9%be%db%86%d8%b3%d8%aa-%d9%be%d8%a7%da%b5%d9%87%e2%80%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%87%e2%80%8c-%d9%86%db%8e%d8%b1/feed/ 0 مرۆڤ: پەیوەستی ڕەگوڕیشەکانی یا چاولەدوی پێیەکانیخوێندنەوەیەک بۆ فیلمی “خۆرم بینی” https://jineftin.krd/2020/09/17/%d9%85%d8%b1%db%86%da%a4-%d9%be%db%95%db%8c%d9%88%db%95%d8%b3%d8%aa%db%8c-%da%95%db%95%da%af%d9%88%da%95%db%8c%d8%b4%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%a7-%da%86%d8%a7%d9%88%d9%84%db%95%d8%af/ https://jineftin.krd/2020/09/17/%d9%85%d8%b1%db%86%da%a4-%d9%be%db%95%db%8c%d9%88%db%95%d8%b3%d8%aa%db%8c-%da%95%db%95%da%af%d9%88%da%95%db%8c%d8%b4%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%a7-%da%86%d8%a7%d9%88%d9%84%db%95%d8%af/#respond Thu, 17 Sep 2020 07:05:51 +0000 https://jineftin.krd/?p=2256 پێشەکی مرۆڤ بەتەنها ڕەگوڕیشەی نییە، هەر پابەستەی خاک نییە و بەو شوێنەوە کە لێی لەدایکبووە، لکابێت. مرۆڤ ڕێوی نییە گەر لە کونی خۆی (مناڵدانی دایکی) هەڵگەڕایەوە، ئیدی گەڕ ببێت، ئەمە دیدێکی میللی و ڕۆمانتیزمی نەتەوەییە،  وەکچۆن تاڕادەیەکی زۆریش دەروونشیکاریانەیە (بە تێرمەکەی میلانی کلاین بۆ جەزرەبەی لەدایکبوون و نۆستالژیای گەڕانەوە بۆ خانەخوێ ئارامەکە/یونی دایک). مرۆڤ هەر دەستکراوە…

The post مرۆڤ: پەیوەستی ڕەگوڕیشەکانی یا چاولەدوی پێیەکانی<br>خوێندنەوەیەک بۆ فیلمی “خۆرم بینی” appeared first on ژنەفتن.

]]>
پۆستەری فیلمی “خۆرم بینی” لە دەرهێنانی “مەهسون قرمزی گول” ٢٠٠٩ تورکیا

پێشەکی

مرۆڤ بەتەنها ڕەگوڕیشەی نییە، هەر پابەستەی خاک نییە و بەو شوێنەوە کە لێی لەدایکبووە، لکابێت. مرۆڤ ڕێوی نییە گەر لە کونی خۆی (مناڵدانی دایکی) هەڵگەڕایەوە، ئیدی گەڕ ببێت، ئەمە دیدێکی میللی و ڕۆمانتیزمی نەتەوەییە،  وەکچۆن تاڕادەیەکی زۆریش دەروونشیکاریانەیە (بە تێرمەکەی میلانی کلاین بۆ جەزرەبەی لەدایکبوون و نۆستالژیای گەڕانەوە بۆ خانەخوێ ئارامەکە/یونی دایک). مرۆڤ هەر دەستکراوە و چاوکراوە نییە، پێیەکانی سیمبولی ئازادیی ئەون لە هامووشۆکردندا، قاچکراوەیشە: چونکە هەر پێیەکانین وای لێدەکەن لە ڕیشە و ڕەچەڵەک و بنەچەکانی خۆی هەڵبێت وەک سیمبول و ئامرازی بڕینی ڕێگای دوور.

ئەو کەسەی کە پێی هەبێت، بتوانێت هەنگاو بنێت، بە هۆی ئەوەوە کە ڕێگا دەبڕێت، هاوکات سەریشی هەڵبگرێت، دەتوانێت دەستکاری بوونی خۆیشی بکات، شوناسگۆڕکێ بکات، تەنها بەو دەموچاو، زمان، جەستە و ئایین و کولتوور و ڕەگەزە جێندەرییەی خۆیەوە کە هەیبووە پابەستە نەبێت، بەڵکو سەرچڵانە ڕیسکی ئەوە بکات کە جەوهەری نەگۆڕ و تاڕادەیەک جێگیری خۆیشی بگۆڕێت. 

تورکیا: وەک زێدی تۆ و مەنفای من

لە تورکیای مۆدێرندا، پرسیاری شوناسی خەڵکی ڕەسەن و ڕاگواستنیان، شانبەشانی پیادەکردنی میتۆدی خاکی سوتماک/وێران (بەتایبەتی لە بەشە کوردستانیەکەیدا) مێژوویەکی دێرینی هەیە کە لانیکەم لە چوار دەیەی ڕابردوودا لە شێوەی ململانێێ سیاسی/سەربازی خوێناوییدا بەرجەستە بووە و زۆربەمان کەمتازۆر بە لێکەوتە و دەرەنجامە تراژیدییەکانی ئاشناین. بەڵام نیشاندانی ئەو ململانێیە لە فۆرمی فیلمدا و بەرجەستەکردنی لە وێنەی سینەماییدا زۆر دەگمەن بووە، گەر هەیش بووبێت، هەمیشە ئایدیۆلۆژییانە بەگەڕخراوە و مەبەست لێی خوڵقاندنی گوتارێک بووە بە قازانجی یەکێتی خاکی تورکیا و نیشاندانی کورد وەک تیرۆریست و هەڕەشە بۆ سەر پیرۆزی و یەکپارچەیی قەوارەی تورکی. فۆبیای کەرتبوون و پارچەپارچەبوون لە مێنتاڵتی و هزری مرۆڤی تورکیدا بە چەشنێک ئامادەیە کە لە کینە و بوغزی مرۆڤی ئاسایی لایداوە و گۆڕاوە بۆ ئایدیۆلۆژییەکی قڕکەر و سڕەرەوە، کە ململانێ و جیاوازییەکان تەنها بە فەرمانی دەرکردن و هەڵکەندن لە زێد و گورزی میلیتاری و هێرشی سەربازی یەکاڵا دەکرێتەوە. هەر لەم ڕوانگەیشەوەیە فیلمی (خۆرم بینی) کە لە نووسین و دەرهێنانی هونەرمەند (مەهسون قرمزی گول)ە، بۆ من شایستە بە ئاوڕدانەوە و خوێندنەوەیە لە کۆنتێکستەکەی خۆیدا، چ وەک گوتارێک لە دەرەوەی هەژموونی ئەو پەیامە ئایدیۆلۆژییە زاڵەی کە هەیە و کورد وەک هەڕەشە دەبینێت بۆ سەر شوناسی پاکوبێگەردی تورک، چ وەک ئەو کەرتکەرتبوونە ناوەکیەی گوتاری کوردییش کە تەواوی ئەندامەکانی و گرفتەکان وەک یەک پارچە و یەکەی یەکگرتوو دەبینێت.

گرنگی فیلمەکە لای من ئەو چەشنە دژایەتیکردنە نەرمەی ئەو دوو سترەکتورەیە کە هەردووکیان بەناوی هەستیاری جوگرافی و هەژموونی ئایدیۆلۆژیای یەکپارچەییەوە تا دێت تاکەکەسەکان، یەکە خێزانی و کۆمەڵایەتییەکان پارچەپارچەتر و ئەتۆمیتر دەکەنەوە، لێکهەڵوەشاندن و ئاوارەبوون و بێگانەبوون بەرهەمدەهێنن، بەناوی هەرچی زیاتری یەکگرتوویەوە، درز و کەلێنی زیاتر  دەخەنە فانتازیای ئەو یەکە یەکگرتوویەوە کە دەیخوازن، جا ئەفسانەی ڕەگوڕیشەی دێرین بێت، بوونی مرۆڤ بێت وەک دانیشتوانی ڕەسەنی ناوچەیەک یان مرۆڤ وەک خاوەنی دوو ڕەگەز لەیەک کاتدا (ترانزسێکسوێڵ).  

پابەندبوون بە پابەندنەبوونەوە

دەستپێک و دیمەنەکانی سەرەتای فیلمەکە (پەلاماردانی ئەشکەوت و شاخەکانی مرۆڤی کورد و گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستان بە کۆپتەری سەربازی) ئەو پەیامەمان پێ دەگەیەنێت کە مرۆڤگەلێک هەن دەبێت ئەو ناوچە یاساغ و سوورە بەجێبهێڵن یا دەبێت بکوژرێن: دەبێت ئەو خاکە لەوانە پاکبکرێتەوە و بەسزا بگەیەنرێن، لەکاتێکدا هەموو ئەوانەی دەکەونە بەر هێرشەکە و خێزانەکانیشیان کە لە گوندەکانی ئەو ناوچەیە دەژین، دەبێت ڕابگوێزرین.

ئەم سەرەتا خوێناوییە ناچارییەی ڕاگواستن و بۆردومانکردن، ڕاستەوخۆ دەمانبەستێتەوە بەو دوو پێناسە باوەی کایەی ئەنترۆپۆلۆژیای کۆمەڵایەتییەوە کە ئەنترۆپۆلۆژێکی وەک (تۆماس هیلاند ئێرکسن)ی نەرویجی بە ململانێی نێوان ڕیشە/پێ ناوی دەبات: ڕیشە وەک سیمبول بۆ پابەندبوون بە جێگە و سروشتەوە، پێ وەک شانسی گەشەی کولتووری و دەرچوون لە سروشت وەک ڕیشە و بنچینە یا ژینگەی یەکەم.

(ئێرکسن) خاوەن دوالیزمەیەکی یەکاڵاکەرەوە و گرنگە لە دروستبوونی شوناسی مرۆڤدا کە بریتییە لە (خاوەنڕیشە/خاوەنپێ): واتە ئەوانەی کە پێیان هەیە و دەتوانن بگوێزنەوە، سەفەر و ڕێ بکەن، پابەستەی یەک ژینگە نەبن و لە تاقە پنتێکی جوگرافی و کۆمەڵایەتی/کولتووریدا نەمێننەوە، هەروەها ئەوانەیشی کە خاوەن ڕەگوڕیشەی توندن بە خاک و ترادسیۆن و ڕابردوویانەوە و زۆر ئاسان ناتوانن دەستبەرداری ببن و شوناسێکی نوێ وەربگرن: بەری جیاواز و نوێ بگرن.

ئێرکسن ڕای وایە کە باست لە شوناس کرد، ناچاریت هاوکات باسیش لە گۆڕان بکەیت، وەک چۆن قسەکردن لەسەر شوناس هیچی جیاواز نییە لە فۆرمەلە بوونی کەسێتی مرۆڤ

بە ڕای (ئێرکسن) دیالەکتیکی دواکەوتن پێشکەوتنی کۆمەڵگەی مرۆیی لەنێوان دوو  وێنەی جیاوازدایە بۆ مرۆڤ: مرۆڤ وەک درەختێکی ڕەگ داکوتاو و وەک بوونەوەرێکی پێڕەو! مرۆڤ چەندە لە درەخت دەچێت، چەندە گرێدراوی ئەو ڕەگوڕیشە سروشتی و خوێنینەیە کە سەرچاوەی یەکەمی هاتنەبوونیەتی وەک خاکوخۆڵ و زێدی خێزانەکەی، هێندەیش پابەندە بە پابەندنەبوونەوە: بە پێیەکانییەوە. مرۆڤ تا گەشە بکات و دۆخێکی کولتووری و سیاسی یا ئابووری جێبهێڵێت، تا شوناسی دیکە وەربگرێت و بەتەنها بەو قەوارەیەوە نەوەستێت کە هەیەتی وەک بونیادێکی نەگۆڕ، پێیەکانی یارمەتی دەدەن کە بڕوات، سەرهەڵبگرێت، نامۆ ببێت، سەفەر بکات و زێدی خۆی بەجێبهێڵێت: ئاوارە و دەربەدەر و بێ ڕیشە بێت.

لە دیدی (هیلاند ئێرکسن)دا ململانێی نێوان ڕیشە/پێ وەک دوو ڕەگەزی دیالەکتیکی و پێکهێنەری شوناسی مرۆڤ، لەبنەڕەتدا میتافۆرێکە بۆ ململانێی نێوان (سروشت/کولتوور)یش. چونکە بەڕای ئەو، شوناسی ئێمە بەتەنها زادەی ژینگە، کەشوهەوا، جوگرافیا و سروشتی فیزیکیمان نییە، بەڵکو بەشە سەرەکییەکەی لە ژێر کاریگەری چواردەورە کولتوورییەکەماندایە وەک پێکدادان، وەک کۆمەڵێک شوناسی کولتووریی کە تەوقیان داوین، وەک کۆمەڵە ئەوانێکی تر، ئەوانی بە ئێمە بێگانە کە هەمان زمانی ئێمە قسە ناکەن و هەمان ئایین و شوناسی نەتەوەیی ئێمەیان نییە.

ئێرکسن ڕای وایە کە باست لە شوناس کرد، ناچاریت هاوکات باسیش لە گۆڕان بکەیت، وەک چۆن قسەکردن لەسەر شوناس هیچی جیاواز نییە لە فۆرمەلە بوونی کەسێتی مرۆڤ: کەسێتی وەک تێمایەکی کۆمەڵایەتی کە پتر پەیوەستی پلەوپایەی کۆمەڵایەتی و ئەو ڕۆڵە کۆمەڵایەتیانەیە کە سترەکتورێک یان شێوازێکی دیاریکراو لە خەلک لێمانی چاوەڕێ دەکەن. شوناس شتێک نییە پێوەی لەدایکبووبیت و پێوەی بمریت، واتە ڕیشەیەکی پیرۆز و وێنەیەکی باوی بۆماوە نییە لە پشت و خێزان و خێڵەکانمانەوە، بەڵکە چەمکێکە، یان ڕاستر پرۆسەیەکی بەردەوامی سەرلەنوێ خوڵقاندنەوە و گۆڕانکاری و گەشەکردنە لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر (گەر بکرێت سیمبولیانە چەمکی پێ و هەنگاونانی بۆ بەکاربهێنین وەک ئەوەی لای ئێرکسن هەیە). 

گۆڕان یان پێکدادانی شوناسە شلۆقەکان

پوختکردنەوەی ئەو دیدە ئەنترۆپۆلۆژی-کۆمەڵایەتیانەی(هیلاند ئێرکسن) سەبارەت بە شوناسی مرۆڤ و هاوکات شلۆقانیشی، بەو ئامانجەیە تا ئەو سێ چەشنە لە تێمای سەرهەڵگرتن، شوناسگۆڕینی جێندەریانە و نامۆکەوتەی شارە گەورەکان و پایتەختی وڵاتان وەک گوتاری سەرەکی فیلمەکە ببینین.

وروژاندنی هەموو ئەم پرسە سیاسی، ئابووری-کۆمەڵایەتی و جێندەریانە بەو سادەییە و لە زمانی دانیشتوانی گوندێکی بچووکەوە، هەروەها دۆزینەوەی لینکی پێکەوەبەستەری نێوانیان لە کێشەیەکی ناوخۆییەوە بۆ گرفتێکی گەورەی دەوڵەت و دواجار بوونی بە قەیرانێکی نێودەوڵەتیش (وەک لە کێشەی پەنابەراندا خۆی بەرجەستە دەکات)، وامان لێدەکات کە کەم نرخ و بێبایەخ سەیری نەکەین و پێمان وا نەبێت کە بەتەنها سیناریۆیەکی دووبارەی هەندێک وێنەی جێگیرە لەسەر کورد، بەڵکو قسە لەسەر لێکەوتەکانی ئەو شوناسەیشە کە نازانیت داببڕێیت لێی باشترە یان پێوەی بلکێیت

گوتاری فیلمەکە هەمووی پەیوەستە بە هەڵاتن، دەرکردن و بەجێهێشتنەوە:

1.   هەڵاتن لە ڕەگەزی نێرانەی خۆت و گۆڕانت بۆ کچ وەک لە ژیانی کوڕە بچکۆلەی ماڵەکەدا (قەدۆ) دەردەکەوێت، کاتێک دەگەنە ئیستەنبوڵ.

2.   دەرکردن لە زێدی دایک و باوکت و خۆت و گۆڕانت بۆ کرێچی شارە گەورەکان وەک ئەوەی لە ژیانی سێ براکەدا دەیبینین و پتر بە برا خێزاندارەکەوە (مەهسون) دیارە، کە بەر مۆدێرنە دەکەون و جلشۆرێکی ئۆتۆماتیکی دەکڕن، کچە بچکۆلەکانی لەبەرئەوەی دایکیان لە خەستەخانە کەوتووە برا کۆرپەلەکەیانی پێ دەشۆن و دەمرێت، هەر بۆیە مناڵەکان لە باوکەکە دەسەننەوە و دەزگایەکی کۆمەڵایەتی سەرپەرشتکاری کۆمەڵایەتی سەر بە دەوڵەت بەخێویان دەکات!

3. بەجێهێشتنی وڵاتی خۆت و بوونت بە پەنابەر لە وڵاتانی ئەوروپی وەک لە خزمەکانیاندا دەیبینین، کاتێک کوڕە گەورەکەیان وەک گەریلای پەکەکە دەکوژرێت کە هاوکات براکەی سەربازە لە سوپای تورکیادا و برا بچکۆلەکەی قاچێکی نییە. بە قاچاغ دێنە نەرویج و دوای بگرە و بێرەیەکی زۆر دەبن بە شاگرد و کرێکار لە فرۆشگەیەکدا.

جەختی زۆری چیرۆکەکە و زوومەکە زیاتر لەسەر ئەم دوو خێزانەیە کە لەناویاندا دابەشبوون هەیە، لەناویاندا خواستی پێچەوانە و دژە ئارەزوو هەیە، وەک چۆن خواستی دژ بە دەوڵەت و سیاسەتەکانیشی بۆ ناوچەکانی دەرەوەی شارە گەورەکان دەبینین:

 هەیانە دەخوازێت بۆ کوردستان بجەنگێت و شەهید دەبێت، هەیشیانە سەربازی سوپای تورکە و لە خزمەتکردن هەڵدێت، هەیشیانە پێویستی بە قاچێکە تا دارشەقەکانی فڕێ بدات و لەسەری بووەستێت، کە بەس نەرویج ئەو خەونەی بۆ دەهێنێتە دی. وەک چۆن لە خێزانەکەی تردا باوکێک هەیە نابینا کە بەردەوام نۆستالژی گەڕانەوەی هەیە بۆ لادێکەی خۆی، ژنێک هەیە ئەوەندە هەوڵی داوە کوڕی ببێت، ئیدی لە توانای مناڵ دروستکردن کەوتووە و دەبێت بیری لێنەکاتەوە و بوەستێت. مێردێک هەیە شەش مناڵی بەسەردا کەوتووە  و کە پێنجیان کچن و تاقە هیوای ئەوەیە کە کوڕەکەی پارێزراو بێت تا گەورە ببێت، برا بچکۆلەیەکیش هەیە کە ڕەفتارەکانی ناسک و مێیینانەن و پاش بوونی بە هاوڕێ لەگەڵ هەندێک نێرەموکدا لە خێزانەکە هەڵدێت و دواجار لەلایەن برا ناوەنجییەکەیەوە دەکوژرێت.

دەوڵەت وەک ئەڵتەرناتڤێکی ساردی پەیوەندییە گەرموگوڕەکان

جگە لە دیالەکتیکی ڕیشە/پێ، ئەوەی وەک تێما سیاسییەکە لەم فیلمەدا سەرنجڕاکێشە، نەمانی قەوارە بچکۆلەکانی دەرەوەی دەوڵەتە: نەمانی گوندنشینە وەک بوونەوەرێکی سەر سنووری دەرە دەوڵەت، نەمانی لادێیە وەک جوگرافیایەکی چەپەکی ناو هەناوی دەوڵەت، نەمانی باوک و برایە وەک بڕیاردەر لەخێزان و هەژموونی دەزگای کۆمەڵایەتیەکانی سەر بەدەوڵەتە، نەمانی ڕەگەزی نێرینەیە و بوونیەتی بە ڕەگەزێکی دوو جەمسەر، بە هەویرێکی شل بە دەستی شاری گەورە و دیسکۆ و باڕەکانییەوە وەک یەکێک لە سیماکانی مۆدێرنبوونی دەوڵەت، نەمانی هاوڵاتی کوردی/تورکییە و کۆچکردنیانە بۆ دەرەوەی دەوڵەت و بوونیان بە هاوڵاتیی لە نیشتمانی تردا.

بە کورتی، هەژموونی دەوڵەتێکی زەبەلاح دەبینین کە بەناوی مەترسییەوە بۆ سەر ئارامی دەوڵەت لە زێدی خۆت دەرتدەکات، لە ڕیشەوە هەڵتدەکێشێت و تا دوا سنوورەکانی دەرەوەی خۆی ڕاوت دەنێت، بە بێئەوەی وەک هاوڵاتییەک ئامێزت بۆ بکاتەوە و چارەسەرێک بۆ کێشەکانت بکات.

دواجار ئەم فیلمە لە سادەترین ڕستەدا، زەقکردنەوەی لەکارکەوتنی وزەکانی دەوڵەتی تورکیایە وەک دەزگایەکی بەڕێوەبردن بۆ چارەسەرکردنی کێشەی زیاد لە ٢٠ ملیۆن کورد لە تورکیا و پوچەڵکردنەوەی هەر هەوڵێکی ئاشتیخوازانە بۆ دانوستان و ڕێکەوتن کە ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی ئەتاتورکیزم و تا ئەردۆگانیزمیش هەر درێژەی هەیە، هەروەها نیشاندانی دڵڕەقیی فانتازییەکانی دەوڵەتەکەیە بۆ هاوڵاتیبوون، بەتایبەتی کوردەکان وەک گوندنشین و نەخوێندەوار، وەک چەتە، کرێگرتە و دەستدرێژیکار.

وروژاندنی هەموو ئەم پرسە سیاسی، ئابووری-کۆمەڵایەتی و جێندەریانە بەو سادەییە و لە زمانی دانیشتوانی گوندێکی بچووکەوە، هەروەها دۆزینەوەی لینکی پێکەوەبەستەری نێوانیان لە کێشەیەکی ناوخۆییەوە بۆ گرفتێکی گەورەی دەوڵەت و دواجار بوونی بە قەیرانێکی نێودەوڵەتیش (وەک لە کێشەی پەنابەراندا خۆی بەرجەستە دەکات)، وامان لێدەکات کە کەم نرخ و بێبایەخ سەیری نەکەین و پێمان وا نەبێت کە بەتەنها سیناریۆیەکی دووبارەی هەندێک وێنەی جێگیرە لەسەر کورد، بەڵکو قسە لەسەر لێکەوتەکانی ئەو شوناسەیشە کە نازانیت داببڕێیت لێی باشترە یان پێوەی بلکێیت، وەک درەختێکی ڕەسەنی ڕەگداکوتاو ببیت بە لقێک لێی، یان هەر قاچێکت بکەیت بە سەد قاچ و هەرچی زووترە وەک خاکێکی وێران و سوتماک لێی هەڵبێیت!

GünesiGördüm (2009)

Director: MahsunKirmizigül

Writer: MahsunKirmizigül

Stars: MahsunKirmizigül, DemetEvgar, Murat Ünalmis |

The post مرۆڤ: پەیوەستی ڕەگوڕیشەکانی یا چاولەدوی پێیەکانی<br>خوێندنەوەیەک بۆ فیلمی “خۆرم بینی” appeared first on ژنەفتن.

]]> https://jineftin.krd/2020/09/17/%d9%85%d8%b1%db%86%da%a4-%d9%be%db%95%db%8c%d9%88%db%95%d8%b3%d8%aa%db%8c-%da%95%db%95%da%af%d9%88%da%95%db%8c%d8%b4%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%db%8c-%db%8c%d8%a7-%da%86%d8%a7%d9%88%d9%84%db%95%d8%af/feed/ 0