ئەرێ، من کرێکاری ئەوم!

نیوەشەوان، هەر خۆیەتی لە خەو دەرمدەپەڕێنێت. یەکەوڕێ بە شوێن سیگارەکەمدا دەمگێڕێت. هێشتا چاوم نوقمی خەوە و تاسەی چڕەدووکەڵم پێ دەکات، تومەز بە دووکەڵ لە خۆم، لە خەو وە دەرم دەنێت، ڕاپێچی دنیای زیندووانم دەکات. لە خورێنی چەن سیگارم پێ دەکێشێت، هەتا جەستەم ئامادەی خۆی دەکات. دوایی دەمبا لەسەر لەپتاپەکەم دامدەنیشێنێت و بێ ئەوەی هیچ پلانێکم هەبێت، خۆیم پێ بە تاشین دەدات. ئەرێ، شتێکی دەوروبەری مێشکم پێ دەتاشێت کە ناوکی خۆیم لێ ئاشکرا بکات. سەیر ئەوەیە، وشەکانی ئەو کاتانەم لەگەڵ وشەکانی باقیی ڕۆژەکەم جیاوازە، تومەز تازەن، یان ڕەنگە وشە بەجێماوەکانی دوێنێمن کە دوای ئەوەی بە تەواوی نائومێد بوون لە تاشران، لێم هەڵپرواون و لەگەڵ فێنکاییی شنەیەک، گەڕاونەتەوە بۆ نێو مێشکم، یان چوزانم بۆ نێو هەناوم…

کاتێک هەوا بە تەواوی ڕوون دەبێتەوە، ڕوونم دەکاتەوە و وە هۆش خۆم دێنێتەوە، تێم دەگەیەنێت کاتی چوونەدەرەوە و کارە. دەڵێت ماڵ ‌و خێزانم پێویستیان بە بژێوییە و دەبێ هەر لە ڕێگەی ئەوەوە شتێکیان بۆ بهێنمەوە، لە ڕێگەی وشەوە. چونکە لەم جیهانە پانوپۆڕەدا، تەنیا ئەو کارە دەزانم، تاشینی وشە. سەعات نازانم چەنی بەیانی دەچمە سەر کار، پێستی پەمەییی نیوەشەوم لەبەر دادەکەنێت و کەمێک قاوەیی، یان شین، یان هەر ڕەنگێک کە لە ڕەنگی بنیادەم بکات، دەکاتە بەرم. سەر لەپتاپی کارەکەم لەگەڵ سەر لەپتاپی ماڵەوەم جیاوازە، لەوێ دەبێ بۆ هەمووانی داتاشم. هەرچەند نازانم بە هەمووان دەگات یان نا، بەڵام ناچارم. حەقدەستەکەم بۆ ئەوەیە کە دڵخۆش بم بەوەی هەر وشەیەکم دەگاتە دەست هەمووان و ڕۆژێک کاردانەوەی دەبێت.

سەرەتا پێنج خولەک تا دوو سەعات گێژم. نازانم چ وشەیەک بۆ کێ، بۆ کوێ دابتاشم. بەڵام دوایی وردە وردە گەرمم دادێنێت و دەستم بە کارەکەم ڕادێنێت. ئەوسا وشەم لێ هەڵدەپروێنێت، ئەمما وشەم لێ هەڵدەپروێنێت…

سەرم پێ دەکات بە هەموو کونێکدا: ناو فایلەکانی دامودەزگا حکومییەکانم پێ دەپشکنێت؛ لێواری تاریکییەکانی مرۆڤم پێ سنگوسووژن دەدات؛ سەرلەبەری زامەکانی نێو کۆمەڵگەم پێ تاوتوێ دەکات؛ دەستم پێ دەکات بە جانتای بەرپرساندا، کەروێشک، بە کڵاوی لایەنگرانیاندا، کۆتر و بە کەوای شوێنکەوتووانیاندا، کوڵکەمارم پێ دەردەکێشێت؛ بە نێو میدیا نێوخۆیییەکاندا ڕۆمدەکات بۆ نەختێک ئاماری ژنانی نەزۆک، کچانی بە-منداڵی-بەشوودراو، مێرمنداڵانی ئالوودەی مادە هۆشبەرەکان، لەشفرۆشی، ژنکوژی، خۆکوژی، ئەموئەوکوژی، کچانی هەڵاتوو، کۆڵبەرانی دە دوانزە ساڵ؛ ئەو رێکارانەی کە چەند مانگە مووچەیان نەدراوە؛ ئەو منداڵانەی لەسەر شەقامەکان فڕێ دراون؛ ئەو ژنانەی بەهۆی نەبوونی نان و بژێویی ژیان، کڕدراون؛ ئەو کچانەی بە زۆر بە شوو دراون؛ ئەو کوڕانەی لەبری باوکیان بە کرێ گیراون. ئەمجار دەمگەڕێنێت بە شوێن هۆکارەکانیاندا، لە دووی دەستەکانی ئەودیو پەردە، لە دووی مەبەستی سیاسیی بەرپرسان، بە شوێن ئەندازەی زامەکان، درێژاییی ئازارەکان و پانتاییی ڕەنجەکاندا. کە هەموو ئازارەکان و ئامارەکان و هۆکارەکانی پێ کۆکردمەوە، دەستەویەخەی خۆیم دەکاتەوە و دەمخاتە نووسین، دەمخاتەوە داتاشینی. دەبێ جۆرێک بیتاشم کە کونوکەلەبەرەکان پڕ بکاتەوە، سووچ نەهێڵێت، لە زاڵەکاندا کار بکات و ترووسکەی هیوایەکیش بخاتە دڵی زوڵملێکراوان. دەبێ وای بنووسم، ئەوەی چاوی پێی دەکەوێت، داچڵەکێت و کەمێک بە خۆیدا بچێتەوە…

دوای هەشت سەعات، سەرم پێ لە لەپتاپی شوێنی کارەکەم هەڵدەگرێت و قرتەیەکم لە پشتم پێ دێنێت کە ئامادەم بکات بۆ گەڕانەوەم بەرەو ماڵ.

تا دەمگەیەنێتەوە ماڵ، نازانی، چ ئامارێکی ئەو هەشت سەعاتەیە، دەیانخاتە شوێنم و لەسەر شەقام بەملا و بەولامدا تێیاندەپەڕێنێت؛ بەرپرسەکان بە کۆتوشەڵوار و کراواتەکانیان و ئۆتۆمبێلە گرانبایییەکانیانەوە، کرێکاران بە ڕوخساری قاوەیی و لێوانی هەناسەلێبڕاویانەوە، کچان بە ئاهـ و حەسرەتی ژیانی چاوەڕواننەکراویانەوە، منداڵان بە زمانی بێبنی داهاتوویانەوە، نێرینەکان بە هەست-بە-سەروەری-کردنیانەوە، تەنافەکان بە خەمۆکییەکانیانەوە، ویترینی شاراوەی لەشفرۆشان بە گەرمیی بازاڕیانەوە و نەزۆکەکانیش بە هەموو ئازارەکانیانەوە… هەمووان، هەمووان، لەسەر شەقام دەخاتە شوێنم و منیش، چی بکەم، تا دێم زیاتر خۆم کز دەکەم کە نەمناسنەوە.

هەر کە دەشمگەیەنێتەوە ماڵ، دوو سەعاتی ڕێک دەممرێنێت. ئەرێ، ڕێک دوو سەعات ناچارم دەکات لە دنیا نەمێنم تا کەمێک ڕوحم پاکژ بێتەوە. ئەویش بە چی؟ خۆ دەخزێنێتە نێو مێشکم و دەست دەکات بە بۆڵەبۆڵ. دەڵێت “ئاگات لێیە، کەس منت لێ ناکڕێت، کەس منی تۆی بە توورێک ناوێت؟” و ئاوا من بەردەداتەوە لە ژیان. لە سووچێک هەڵدەلەرزم و دەمرم. نازانم دوای چەند سەعاتێک هەڵمدەستێنێت و خوتوخاڵی دەمگەڕێنێتەوە، هەر کە چاو دەکەمەوە، دەبینم بەدیارمەوە دانیشتووە و چاوەڕێی تاشرانە. ئەوسا من هەر لەنێو ژوورەکەمدا دێم و دەچم، دێم و دەچم، دێم و دەچم، هەتا گەرم دەبم بۆ بزەیەک بەدیاریەوە و وشە شاراوەکانی ژێر داوێنیم بۆ دەردەخات. ئیتر دەنیشمە پشت لەپتاپەکەم و دەست پێ دەکەم و دەنووسم ئەمما دەنووسم. بۆ ئەوەی لە خۆمی نەتۆرێنم، هەرچی نیوەشەوە دەبێ سەرەتا بە یەک ڕستەوە دەست پێ بکەم و دوایی ئەوەی دیکە خۆی، وردە وردە دەینێرێت…

«من پێناوداری وشەم، جا با کەس بە تمەنێکیش نەیەوێت…».

The post کرێکاری وشە appeared first on ژنەفتن.

بەڵام من ئیتر وەڕەز بووم لە گێڕانەوەی زاربەزار و خەریکم هەموویانت لەسەر هەوا بۆ دەنووسمەوە، لەسەر هەوا. لەوانەشە هەزاران نیشانە لەم گێڕانەوانەدا هەبن، کە تەنیا ئەو داپیرە لێی تێبگات و پەردە لەسەر نهێنییەکانی هەڵبگرێت؛ کەواتە دەبێ کارت بە پێشودواکردنی ڕستەکانم نەبێت و ئەوەی لەسەر ئەو مولوکوولانە بۆت جێ دێڵم، تۆش ڕێک ئەوە بخوێنیتەوە. بەشکەم بە هەموومانەوە بتوانین ئەو شارە، لەژێر ئەو زەوییەی وا پێش شەقارشەقاربوونی برینەکانی، خۆی گرمۆڵە کرد بەسەر کووچە و کۆڵانە ورینەکانیدا، هەتا بتوانێت بیکات بە کان و بە بووژاندنەوەی بەردەوامی، بیپارێزێت، ڕاچڵەکێنین.

دەبێ هەموو ئەم ڕستانە و ڕووداوە ناواخنکراوەکانی، کتومت وەک خۆی بخوێندرێنەوە، دەبێ بە دروستی ئاماژە بە ئامارەکان و ئاکارەکانی ئەوێ بکرێت و وەها لەبزی گێڕانەوەکە و قوڕساییی بەسەرهاتەکان، بپارێزرێن، کە داهوو، لەگەڵ بیستنی یەکەم ڕستەکانی ئەم بەسەرهاتە، خێرا خۆی تەیار بکاتەوە بۆ گەڕانەوە بەرەو کەلە کاولەکانی ئەو دەڤەرە و هەر گرمەگرمی هەنگاوێکی نزیکبوونەوەی لە پەراوێزەکانی شار، زرمەزرمێک بخاتە نێو دڵی نووستووانی کان.

ئێستاش پێم وایە دەبێ نێونیشانی داهووت پێ بدەم، هەرچەند دەزانم ئەوەندە پوختە نیم کە بتوانم لەسەریەک ئاماژە بە هەموو خاڵەکانی بکەم. بەڵام پێویستە لە نێوان ڕستەیەکیشدا بێت، هێمایەکی داهوو، هەر هەبێت. بۆیە پێویستە خۆت بە باشی ئامادە بکەیت بۆ نزیکبوونەوە لەو هەموو ودمەی لەم ورکەگێڕانەوانەدا، لەگەڵ هەوا، دەپژێن بەسەر ئاوەزتدا. پێویستە بیهێنیتە بەرچاوت کە شارێکی پەرتی لە پەسێوان کەوتووی جوگرافیایەکی دوور، وا هەڵکەوتووە هەتا ڕۆژێک لە ڕۆژان ژنێکی بێسێبەری تێدا ون بێت. بەڵێ، زار بە زار پێم گەیشتووە کە داهوو لەمێژ ساڵ بووە، بێسێبەر بووە و دەڵێن گوایە سێبەرەکەی لە دارستانەکەی نزیک شار، لە لقوپۆپی داربەڕوویەکی پیر ئاڵاوە و لە بەری داکەنراوە.  

چووەتە دەم ئەشکەوتێک بۆ چنینەوەی نێرگزە کێوییەکان کە سوپای ساڵحان بیکاتە چا. لەمێژ بووە بە نێرگزی ئەو ئەشکەوتانە فێر بووە و بۆ هەر کەسێکی خانەدانەکەی، شتێکی پێ ساز کردووە. تەنیا نەیزانیوە ئەو نێرگزانە بدات لە بەرۆکی کێ، بەرۆکی کەسی بە شیاوی نێرگزی ئەو کوێستانانەی داڵەهوو نەزانیوە. گوایە هەمیشە خۆی، پێش نووستن گێڕاوێتییەوە بۆ ڕۆڵەکانی: کاتێک یەکەم جار، سوارچاکە تیژتێپەڕەکە دەبینێت لە دۆڵەکانی قەڵاواڕیدا بۆ تەختکردنی پێدەشتە قیرسیچمەکەی زەهاو، پۆلێک داڵی شوێن خۆی خستووە؛ چڵە نێرگزێک، لە نیوەڕۆوە لەنێو ئارەقەی پەنجەکانی داهوو، خووساو، چاوەڕێ بووە. تەپوتۆزی سوارچاک، چڵەنێرگز دەخاتە هەلەکەسەما لە لەپی دەستیدا. داهوو ئانوسات دەوەستێت و ئاوڕێکی مەند لە غارغارێنی ئەسپەشێی سوارچاک دەداتەوە و دەزانێت، ئەو غارغارێنە فشەیە، بەو زووانە بەرگە ناگرێت، سوارچاک. نا، هێندی نەماوە بە بۆنی نێرگز دامرکێتەوە و بگەڕێتەوە بەرەو هەناوی پێکراوی. خێرا لەسەر تەختەبەردێک هەڵدەکوڕمێت، پێکراوە هەناوی داهوو بە ڕمبەڕمبی ئەسپەشێی سوار، بە گەردەلوولی دەوری ناڵەکانی. کەچی ڕووی نیگاهی دەکاتە پێچەوانەی ڕەوتی سوارچاک و دەژمێرێت: یەک، دوو، سێ، چـ… هێندە باوەڕی بە بۆنی پیرۆزی نێرگز هەبووە، دڵی نایەت بگاتە کۆتاییی چوار و نێرگزەش کە ئەوە دەزانێت، پێش کۆتاییی چوار، سوارچاکی بۆ دەخاتەوە بەردەمی، بە هەمان غارغارێن، هەمان لەز، بە هەمان تەپوتۆزەوە. دەڵێن؛ خۆی گێڕاوێتییەوە داهوو، لەو کاتەدا کە ئەسپەشێی سوارچاک لەنێو تەپوتۆزەکەی بەردەمیدا دەکەوێتە حیلەحیل، هەڕەشەیەک لە خۆر دەکات، خێرا ملی بشکێنێت و لەو پەڕانە ئەودیو بکەوێت. جا بیهێنە بەرچاوی خۆت، زەردەپەڕێکی نائومێد لە بەریەککەوتنی دوو دڵداری تاهەتایی؛ تەپوتۆزێکی بێهیوا، لە شاردنەوەی ڕامووسانێک کە ڕەنگە ئانوساتێک ڕوو بدات؛ پۆلێک داڵی تیژتێپەڕی شەودەهندە کە ناتوانن بەرگەی هیچ تیشکێکی ئەو سەردەمەی سەر زەوی بگرن؛ ئەسپەشێیەکی بێلمووز کە چیتر ناتوانێت بەر بە هۆشی سوارچاکەکەی بگرێت و… داهوویەکی بێجوگرافیا کە تەنیا چارەی لە ڕۆچوون بەنێو زەویدا دەبینێتەوە بۆ وەچەخستنەوە، بۆ مانەوە. بیهێنە پێشچاوت؛ هەزار سوارچاک لەو دۆخەدا کە نووساون بە گەردنێکی زێڕینی ژیدەهندەدا، چۆن دەتوانن دەرباز بن لەو تڵیشانە کە هەریەکەو حوکمی خلۆربوونەوەی ئادەمیزاد دەکەن بەرەو بن، بەرەو ژێری هەرچی لەم جیهانەیە وا ڕووبەرەکانی پەراوێز خراون. بیهێنە پێشچاوت ڕۆژێک لە ڕۆژان، جا ئەگەر دوای هەزاران ساڵیش بێت، خەوێکی مەند، بە ئاهۆیەک، دانیشتووانی ئەو دەڤەرە نەباتەوە بۆ بنباخەڵی مەخمەڵینی داهوو، لەژێر ئەو هەموو مەخمەڵەی جیهاندا، نەیانخاتە نێو لینگی ژیدەهندەی بە هەموو ئاسەوارە نەگبەتەکانییەوە بۆ درێژەدانی مرۆڤ بە ژیان، چی دەبێت؟

سوارچاک کاتێک ئەسپەکەی لە بەردەم تەختەبەردەکەدا، دەکەوێتە حیلەحیل، دەزانێت نووتەکێکی لەبەرە کە بە هەزاران تیشکی قیرسیچمەی زەهاو، کەوی ناکرێت و دەبێ بیگەیەنێتە تاریکایییەک، لە خوێنی خۆی خەستتر. بۆیە هەر زوو داڵەکانی بەسەر سەریەوە کۆ دەکاتەوە و دەهێڵێت پێشیان بکەون بەرەو دارستانێک لە بێروونیدا. سەیرە هێشتا ئەو هەموو زانستەی مرۆڤ بەوە ڕانەگەیشتووە: چۆنە ئەو کاتەی داهوو لەوپەڕی دەشتی زەهاوەوە، بانگی ئەو داڵە تیژتێپەڕانە دەکات کە پێی وایە لەمێژە تیژ لێی تێپەڕیون و کەچی هێشتا بە سوارچاکەکەی نەگەیشتوون وا سەدان مەتر لێیەوە تێپەڕیوە و لەگەڵ گەڕانەوەی بەرەو داوێنی پەشۆکاوی، هەموو داڵەکان، بەسەر ئەو خاڵخاڵانەوە دادەبەزن کە هەریەکەو لە مامزێک، کەروێشکێکی پێدەشەکانی دەم داڵاهوو دەکەن، ناپوێتەوە؟ داڵەکان ئاوا دابەزینە نێو داوێنی داهوو، ئا، ئاوا ژیانی ئەو دەڤەرە دەستی پێ کرد…

ڕەنگە ئەمە هەموو ڕووداوەکە نەبێت، نازانم. بەڵام دڵنیام لەژێر ئەو هەموو ڕەمزانەدا، هەزاران خاڵی نوستوو خۆیان ڕنیوەتەوە کە لە خەو ڕاپەڕێندرێن. خەوێک کە بە خەونی سوارچاک “باباواز” کۆتاییی دێت و دەمودەست، درێژەشی دەبێت. خەونێک بۆ ئەوەی لێی ڕاچڵەکێی، پێویستت بە خەوتنێکی زیاترە؛ ڕێک وەکوو ئەو خاڵەی داهوو کە ئەو شەوە ئەوەندە ڕاچەنیبوو لە ڕوومەتی، خێرا زانیبووی “باباواز” چی لێ قەوماوە و دەبێ تا دنیا دنیایە، ڕۆڵە و نەوە و نەبیرەشی چاوەڕێی بەئاگاهاتنەوەی بن. ڕێک وەکوو ئەو خاڵەی کە منەتی بە هیچ خاڵێکی پێش و دوای خۆی نەما و تەنیا هەوڵی ئەوەی دەدا ئامار و ئاساری ئەو ژێرخانە تەریکە بخاتە ڕوو کە لەمێژ بوو هەزاران گەڕیدەی لێ پەیدا ببوو بۆ ئەوەی بیدۆزنەوە و دەستیان، پێی وە دراوێک بکەوێت لەو شارەی لەمێژ ساڵ بوو لەو ژێرزەوییە، بە خۆی و داڵەکانیەوە، نووستبوون و کەس لێی نەدەزانی دەبێ چلۆن بە ئاگایان بێنێتەوە، چلۆن دانەدانەی ئەو داڵە نوستووانە لەو کونە تەنگەبەرەوە، وە فڕین بخاتەوە بەرەو باگایی…

بۆیە کاتێک باباواز پڕی دەداتێ کە لەو تەختەبەردەی هەڵکەنێت و دووری بخاتەوە لە چی پێدەشت و پێخۆری دانیشتووانێتی، داهوو تەنیا ئەڵقەیەک بە دەوری گەردنیەوە دەکات کە لە ئەسپەشێ، لەو شێیە خوێنینەی باباواز بەر نەبێتەوە و بگاتە ئەوان دارستان. بۆیە کاتێک دەگاتە ئەوان دارستان بەسەر سنگی باباوازەوە، چی سێبەرە لە خۆی دادەکەنێت و دەیانبەخشێت بەو بەڕووە پیرانەی هەزاران ساڵە یەکەو کڵاوێکیان لەسەر ناوە بۆ ئێشکدانی داوێنێک کە بڕیارە تێکڕا هەزاران داڵی لە ژین دابڕاو تێی بکەون و خوا دەزانێ بۆ هەزاران ساڵ بخەون.

کەواتە ئەمە ئامار و ئاساری ئێستای ئەو شارەیە: لە کۆی ئەو هەموو کۆڵانەی کە پێش ڕۆیشتنی داپیرەی تۆراو بەرەو لێواری ئەشکەوتە پەککەوتەکانی داڵەهوو، بە دەوری ماڵباتی خۆی و بنەماڵەی خۆڕاگریەوە، پاپۆپکەی دابوو بە دەوراندەوری شاردا و مەگەر ناسیاوانی شار، ئەگینا نەیارانی، هەرگیز تێنەدەگەیشتن بە چ فێڵێک خۆ بگەیەننە ماڵی داپیرەی بێسێبەر و لەوێوە دەستدرێژی بە بنەماڵەکەی بکەن؛ تەنیا چەن کۆڵانی لارولەوێری نیواونیو وێران، ماونەتەوە کە ئەویش بە حاسانی، حەسارە ڕووخاوەکانی ماڵی ئەوان، پێشان یار و نەیاران دەدات و لە بن هەر داروپەردوویەکی ئەو کەلاوە خەمبارانەی نێو کۆڵانەکانیش تەنانەت، سوارچاکێکی شار نوستووە و خۆی نازانێت، پێویستی بە ئاوپرژێنێکە کە بیری باڵی داڵە نوستووەکانی نێو کان بکەوێتەوە و ڕاچەنێت. ئەو داڵە نوستووانەی خەونە پەتاکەی باباواز، زەفەری پێ بردن و بۆت باس دەکەم کە چۆن داهوو، یەکە یەکەیانی گواستەوە بۆ زمکان. ئەو کانەی کەوتووەتە ژێر ئەو شارەوە کە ئێستا هێندەی نوستووانی خانووبەرەی هەیە بە تاقی ئاسمانەوە. جا نییە بە دەوراندەوری شاردا دەسووڕێیتەوە، پێت وایە تەنیا دوو شەقام گەڕاویت، بە چاوترووکانێک، تەواو ئەبێت. کەچی جاران وا نەبوو. ئەو وەختەی داهوو هێشتا لە شار دەرنەچووبوو بۆ ڕنینەوەی نێرگزی ئەو ئێوارەیە، جاری وا بوو لە بەیانییەوە جا، لەمسەری شار، دەمانتوانی بگەینە ئەوسەری و سەرێک لە هاوڕێکانمان بدەین. لە بیرمە جاران، دە جار لە گەڕەکێکدا ون بووم و دەیان جار زیاتر لە کووچە و کۆڵانەکانیدا، سەرم لێ شێواوە و بە نیوەڕۆژێک جا گەیشتوومەتەوە جێی خۆم. کەچی ئێستا ئەوەندە پانتاییی شار بچووک بووەتەوە دەڵێی، لە ئاو کراوە، لایەک بکەیتەوە لە پشتەسەرت، لەوسەری شاریت و تەنیا بە وەرسووڕانەوەیەکیش لە هەمان کاتدا، دەگەیتەوە جێی خۆت. سەرەڕای باری بەرزاییی شار کە دەتوانم بڵێم ماوەیەکی زۆرە، لەو ئێوارەوە کە پەتاکە باڵی بەسەر ناوچەکەدا کێشا و باباواز، شووە سوارچاکەکەی داپیرەی بێسێبەر، بۆ یەکەم جار خەوی لێ کەوت و هەرچی داهوو هەوڵی دا، دوای ڕۆژێک و هەفتەیەک و بگرە مانگانێکی زۆریش، خەوەری بکاتەوە، نەیتوانی و باری بەرزاییی شار، هەر هات و زیاتر ڕووی لە ئاسمان کرد، توومەز ڕاساوە لە چی نوستووە.

سەرەتا لە ڕۆژانی یەکەمەوە کە تاکوتەرا، ماڵباتی داهوو لەو خەوە نەگبەتەی باپیرە تێگەیشتن و زانییان ئەوە چەن ڕۆژێکە بە هیچ کلۆجێک خەوەری نابێتەوە، دەوری داپیرەیان گرت و هەریەکەو بە دەربڕینی ڕای خۆی، مشووری ئەو نەگبەتییەیان دەکرد؛ تەنیا داپیرە بوو دەیزانی چی بەسەر هاتووە، چی بەسەر دێت. ئەگەرچی داپیرە هەر زوو، نیوەشەوی دوای ئەو ئێوارە کە چەن جار بانگی باباوازی کردبوو تا وەک شەوانی پێشوو، سەر بکاتەوە نێو کتێبە کەونینەکانی و دوای چەن چرکە کە تۆزاڵی دێرینی کتێبەکان، هەموو کەشی نێو ژوورەکەیان دەگرت و لەگەڵ عەترە چەورەکە بەسەر دیوارەکانەوە دەنیشتن، ئاگاداری بەرزبوونەوەی باباواز بێت؛ لێ، ئەو شەوە بە هیچ کلۆجێک وەڵامی داهووی نەدابۆوە؛ داهووی بێچارەش کە دوایی لە لایەن ژنانی خانەدانییەوە، ناوی “داتۆراو”ی بەسەردا سەپێنرا، هەتا سپای ساڵحان خەو لە چاوی نەکەوتبوو. بۆیە هەر کە دنیا ڕوون ئەبێتەوە دەنێرێت بە شوێن حەکیمی شاردا و دوای ئەوەی چەن ڕۆژ لەگەڵ حەکیم، خەریکی بەئاگاهێنانەوەی دەبن و دەزانن باگایی لێ بەر نایەت، وازی لێبدێنن و لێی دەگەڕێن تا ئەمە خوایە و خۆی، ڕۆژێک لە ڕۆژان ڕاچەنێت.

ئەزانم ئەمانە پێوەندییان بە گەڕانەوەی داهووی داتۆراوەوە نییە و ڕەنگە بڵێی بەسەرهاتی ئەو ڕۆژانە بە ئێستا چی؟ بەڵام ئەوەی لە نێوان ئەم ڕستانەدا ڕوو دەدەن، ئەو ڕەمزانەن کە تۆ دەبێ، بێ کەموکوڕی و پێشودواکردن، بیانگەیەنیتە داهوو. خۆی دەزانێ گوێ لە کامە چەمکی نووستووی نێو ئەم ڕستانە بگرێت و بهێڵێت دڵی نەرم ببێتەوە و بگەڕێتەوە. بۆیە پێت وا نەبێ لە خۆوە باسی ئەو ڕۆژانەت بۆ دەکەم و نەکەی یەک ڕستە لەم چیرۆکە، نەدیدە بگریت. خۆی ئەمە ببیستێت دەزانێ چی بووە و ڕەنگە پێشت سەیر بێ ئەگەر بڵێم ئێستا ئەو چەنێک چاوەڕوانی ئەم ڕستانەیە تا ئاگاداری ڕاچەنینی من و ئەوانەش بێت کە ئەم ڕستانە دەگوازنەوە بۆ هەناوی نادیاری. ئاوا دەزانێ کە من لە کەیەوە هەستاوم و خەریکم ئەندازیاری ڕستەکان دەکەم و بەپێی فۆرموولە نهێنییەکان وا خۆی لە لابەلای کتێبەکانی باباوازدا، جێی هشتبوون بۆ یەکەم لە خەو دەرپەڕیوی شاری چی، یەکەم لە خەو دەرکراو؛ ئەم گێڕانەوەیە دادەڕێژمەوە لەسەر مولوکوولەکانی هەوا. لەو فۆرموولانەدا نووسراوە کە دەبێ سەرەتا بە گێڕانەوەی ڕابردووە تێکچڕژاوەکانی پێش ئەو ئاهۆیە، دەست پێ بکەمەوە کە یەکەم خەوی لە باباواز خست و ڕستە بە ڕستە، هەوڵی شکاندنی بەردەکانی دەوری دڵی داهوو بدەم. ئەرێ. ئەو برینانەی بە دەوری دەروونیەوە، قەتماخەیان بەستووە و چەنای چەن ساڵە خەریکن لێی دەبن بە تاشەبەرد و تەنانەت بە دەربەند و چیاش؛ تەنیا بە زەبری ڕستە، درزیان تێ دەکەوێت و دیارە هێشتاش هیوایەک هەیە بۆ شکاندن و وردکردنیان.

بە زەبری گێڕانەوەی ئەم داستانە، تەنانەت لەوێوە کە داپیرە هەر زوو دەزانێت ئەمە ئاهۆیەکی پیاوانەیە و دوای چەن ڕۆژ بۆی ڕوون دەبێتەوە کە ئەم ئاهۆیە، سەرەتا لەو پیاوانە دەدات وا هەواڵی نووستنی باباواز دەبیستن و بۆیان گرنگ نییە. ئەو ڕۆژەی کە لە ئێوارەیدا، داپیرە دەنێرێ لە شوێن کوڕ و زاواکانی و دەیەوێ بە جۆرێک، ئاگەداریان بکاتەوە لەو پەتایەی باپیرەیانی داگرتووە و ڕەنگە نەشیزانیبێ کە ئاهۆیەکە و ئەگەری ئەوەی دەبێ کە کەسانێکی دیکەش بگرێتەوە. کاتێک ڕوو دەکاتە کوڕ و زاواکانی، لە چاوی هەندێکیاندا، حەزێکی قوڕسی خەوتن بە دی دەکات و بۆ یەکەم جار دڵی دادەخورپێت، چۆن. پەشیمان دەبێتەوە کە بیڵێ، بەڵام نازانێ بڵێ بە چ بیانوویەک بانگهێشتی کردوون و پێی شوورەیی دەبێت قسەکەی بخواتەوە. بێ ئەوەی بیەوێت، قسەکانی ئاوا دەست پێ دەکات: باپیرتان نەخۆش کەوتووە… هەموو کوڕ و زاواکانی بۆ ساتێک دەشڵەژێن. قەت بیریان لەوە نەکردووەتەوە کۆشکەکەی سەر زمکان کە ئەو هەموو ساڵە داهوو چیرۆکی بۆ لێ گێڕاونەتەوە، بێ باباواز، چۆن دەمێنێت. بۆیە سەرەتا چرپەچرپ و دواتر ژاوەژاو دەکەوێتە نێویان و کوڕە گەورەکەی ئیزنی ئەوە بە خۆی دەدات، بە پێچەوانەی دابونەریتی دێرینیان کە قەت تا تەواوبوونی قسەکانی داپیرە، ئیزنی قسەیان بە خۆیان نەداوە، قسەکانی دایکی ببڕێت و بڵێ: نەخۆشیی چی؟ لە کەیەوە؟ ئەی بۆ باستان نەکردووە؟ داهوو بێ ئەوەی بشڵەژێت لە پرسیاری کوڕەکەی، داوایان لێ دەکا ئارام بن و نەهێڵن خەڵکی شار بەم شتە بزانن. جا بەسەریاندا دەگەڕێت و لەگەڵ نەوازشکردنی هەریەکەو شوێنێکی سیمایان، پەنا ملیان، یان سەر و شانیان، هەوڵی ئەهوەنکردنەوەیان و درێژەدانەوەی بە قسەکانی دەدات.

«من لەمێژە چاوەڕوانی ئەم نەخۆشییەی باباتان بووم، مەڵێن خەرفاوم. ڕاستی بێژم، لە ماوەی ئەم سەدان ساڵەدا کە هاوژین بووین، هەزاران جار خەونم بە وێرانبوونی ئەم زمکانەی ژێر داوێنمەوە بینیوە. هەمیشەش وێرانیی زمکان لە باباوازەوە دەستی پێ کردووە لە خەونەکانمدا. هەمیشەش یەک ڕووداو و یەک بەسەرهات، شاری پێکاوە، ئەگەرچی هەرجارەی لە لایەکەوە نیشانم دراوە. چیاکان دەبنەوە خوری و ڕووبارەکانی دەوری شار، یەک لە دوای یەک دەبنە هەڵم و ڕێگەوبانەکان هەمووی هەڵدەوەشێنەوە و چوزانم، پێدەشتەکان یەک بە یەک دەڕووتێنەوە لە چی کارمامز و کەوبارە. ئەشکەوتەکان دەبنە ئەنوای پەککەوتەکان و زیندووانی شار، پێش مردن، قەبرەکانیان دیاری دەکەن کە بخزێنە ناوی و هەتا مردن تێیدا بحەوێنەوە. هەر قەبرەو دەڕوێت لە پەنا ملی چرچتێکەوتووی شاردا و خەڵکی پێی دەڵێن ئاپاڕتمان و تێی دەخزێن. هەمیشە سێبەری ئەو قەبرانە، جا هەرجارەی لە لایەکەوە، دەکەوێتە سەر زمکان و ئەو سێبەرانە ئەوەندە قوڕس و تیژن، کە دار و دیواری زمکان، دەتوێنێتەوە و لە ماوەیەکی زۆر کەمدا، هەموو نهۆمەکانی سەرەوەمان ڕووەو ڕووخان دەچێت و بەسەر نهۆمەکانی خوارەوەماندا، دادەتەپێت. ئەرێ ڕۆڵەکانم، بەم زووانە، هیچ شارێکی لێ نامێنێت و قەبرستانێکی حەوانچە لەم دەڤەرە، جێی شار و مردووانێکی ئەوەندە ئەوەندەی، جێی دانیشتووانی ئەندەهوو ئەندەهووی دەگرێتەوە. جا لەو خەونانەشمدا، هەر جارێک هەمووی ئەمانە، بە ئاهۆیەک دەست پێ دەکات کە یەکەم جار، دەیدات لە کەللەی باباوازتان و داخەکەم هەمووتان دەگرێتەوە، کوڕەکانم! ئاهۆیەک کە نەخۆشینەکەی، خەوتن و هەر خەوتن و هەر خەوتنە و تا ماوەیەکی نادیار، هەستانەوەی بە شوێندا نایات و هەر ئەمە وا لە شار دەکا کە مانەوە تێیدا ئەستەم بێت. خەوێک کە دەتانکاتە دوو دەستە، زۆربەتان لەسەر شار و بەشێکیشتان لەژێر شار، هەتا کاتێکی نادیار دەنوون. نازانم چیتان لێ بکەم، نازانم چۆنتان لەو پەتایە دەرباز بکەم؟»

دەڵێن قسەکانی تەواو نەکردووە داپیرە، کە یەکەمین کەس کە زاوای بیستوحەوتەمینی بووە، گوایە، لە باوەشی خێزانەکەیدا دەبوورێتەوە و هەموو ئەوانەی لەوێن بە هەراسەوە سەیری دەکەن و هەندێکیان بە هەڵەداوان دەوری دەگرن. خێزانەکەی کە دەستی یەک لە کوڕەکانی خۆی گرتووە تا زەندەقی نەچێت، بە قوڕگی ئاوساوەوە، داوای ئاو دەکا تا چەن دڵۆپێکی لێ بپرژێنێت و وە هۆش خۆی بێنێتەوە. قسەکەی تەواو نابێت کە کوڕەکەی ئەو زاوایەشی بە دەردی مێردەکەی دەچێت و دەڕووخێتە نێو باوەشی کچەکەی داهوو، جووتێک مەیت بەسەر لێژاییی مەمکەکانی کچەکەیەوە بەرەو کان دەبنەوە. ڕەنگە هەر بۆیە کچەکەی چیتر خۆی پێ ڕاناگیرێت، دەقریشکێنێت. تاکوتەرا لەمسووچ و ئەوسووچی دیوەخانەوە، کوڕ و زاوا و کوڕەزا و کچەزای داهوو، دەکەون و دەخەون، بە پرخەپرخ و بەوپەڕی بێخەمی و ئەرخەیانییەوە. قریشکە بەر دەبێتە ژنان و کچانی بنەماڵە و تەنانەت چەن کەس لە ژنانی خانەدانەکەی، هەڵدەکوتنە سەر داپیرە و یەکیان بەوپەڕی ڕقوقینەوە، بەربینگی دەگرێت و بەسەریدا دەنەڕێنێت “هۆی! سێحربازی پیر، دیسان چ سێحرێکی دیکەت بە دەستەوەیە؟ سەرئاسن، هەڵیانسێنە…”. بەڵام داپیرە، بێ ئەوەی خۆی بشەمزێنێت لە سووکایەتیی کچ و بووکەکانی، دەست دەخاتە سەر شانی یەک دوویەکیان و بە ئارامی دەست پێ دەکاتەوە:

«ڕۆڵەکانم، گرنگترین ڕۆڵی ئەم بەسەرهاتە، ئێوە دەیگێڕن، ئێوە. ئێوە دەتوانن بە هێمنی چارەی ئەم ئاهۆیە بکەن و نەهێڵن لانیکەم منداڵەکانتان، ئاخ منداڵەکانتان…»

یەک لە ژنانی خانەدانەکەی، قسەکەی پێ دەبڕێت و دەقیژێنێ بەسەریدا «نەخێر، تۆ مافی منداڵەکانی ئێمەت نییە، بزانە چی دەڵێیت…»

بێدەنگییەک هەموو دیوەخان دادەگرێت. داهوو، بێ ئەوەی ئاوڕ بداتەوە کە بزانێ ئەو قسەیە لە دەمی کێ هاتووەتە دەر، سەر دادەخات و بۆ یەکەم جار لەو سەدان ساڵەدا، ڕوو دەکاتە دەرگا نهێنییەکەی ژوورووی دیوەخان کە لە پشت چەندین پەردەی ڕەنگاوڕەنگەوە، شاردراوەتەوە.

دەرگای دێرین: دێرینترین دەرگای ماڵی داهوو، دەرگایەک بوو کە تەنیا چەند کوڕ و کچێک لە نۆبەرەکانی داهوو، بینیبوویان و ئەویش دوو بەشی لە بیریان نەمابوو لە کوێوە دەست پێ دەکات، دەبێت چۆن وە ژووری بکەویت. دەرگایەکی زەردی ڕزیو کە بە قوفڵێکی سەوزی تێر، حەوت گاڵە درابوو. کلیلەکەی، تەنانەت بە دەست باباوازیشەوە نەبوو. تەنیا داهوو، کلیلەکەی لە ملیدا بوو، ئەویش پێویستی بە وێردێک بوو کە لە ملیدا بیدۆزێتەوە و دواییش دەبوو دەست بگرێت بە پەتەکەیەوە هەتا دەسووڕێت و دەسووڕێت و دەسووڕێت و دەکەوێتە سەر تڵیشی مەمکی. ئەویش شانس بوو، جاری وا بوو دەشکەوتە سەر تڵیشە تێڕاماوەکە، کەچی داهوو نەیدەتوانی دەری بێنێت، تومەز بە سووچێکی ئەو تڵیشە خوێنخۆرە فێر بووە کلیل. توومەز وەرسووڕانی بەو ئاوازانەوە بەندە کە لە باڵوەشانی داڵە نوستووەکانی ژێر کانەوە بەرز دەبنەوە و خوا دەزانێت، کەی ئەو ئاوازانە هەڵدەستن هەتا داهوو بسووڕێننەوە بە دەوری سووڕی ئەو مانگەیدا کە دوور کەوتبووەوە لە خۆرە سوورهەڵگەڕاوەکەی داوێنی. دواییش دەبوو کاتێک لە ملی دەریدەکێشێت و دەیخاتە نێو کڵۆنی دەرگاکەوە، ئەوەندە بەو وێردە، بیسووڕێنێت و کڵۆنەکەی پێ هان بدات، هەتا بە ودمی دەکرێتەوە. یەکەم دێڕی وێردەکە ڕێک ئاوا دەستی پێ دەکرد: «ئەی دەهندەی گیانی پڕ شکۆ بە هەرکە خۆت مەیلت لێبێ!». کلیل، بە موگناتیزی ودمی یەکەم دێڕی وێردەکە، وەردەسووڕا و هەتا دێڕی دووهەم بە زاری داهوو دەهاتە گۆ: «ئەی ئەفرێنەری زەکاوەتی هەرهە، کە گیاندارانت هەمیشە ئاوا مەدهۆشتن». ئەوسا مەدهۆش دەبوو داهوو، بە کڵۆنەوە ئاوێزان. جا سووڕی سێهەم دەستی پێ دەکرد و ئیتر کلیل تێگەیشتبوو لە بەزمەکانی کرانەوە و دەمێک بوو دەیزانی دەبێ مل بدات بەو هەموو ودمەی لەگەڵ عەترە چەورەکەی نێو باخەڵی داهوو، دەپژا بەسەر دار و دیواری شاردا. «ئەی ئاشنا بە سووچە دەردەدارەکانی دەروونم کە من ناتزانم، تومەز هەر نابێ بتزانم…» کلیل بە عامی ئاشکرا دەکەوتە هەلەکەسەما لە کونی کۆنی کڵۆندا و وێردەکانیش دەسووڕانەوە بە دەوری دەهەندەیدا. ئەو وێردانە تەنیا شتێک بوون کە داهوو، هەتا کۆتایی نەیتوانیبوو گوێی لێ بگرێت و هێشتاش هەرکەس نەیزانی چۆنن، چۆن دێنە سەر زمانی و دەبن بە کرانەوە، بە کران.

چەن ژنێک لەوانەی خۆشیان دەویست، هەوڵیان دا فریای بکەون و نەهێڵن دەرگاکە بکاتەوە، داهوو. ئەوانەشی لەمێژ بوو ڕقیان لێی هەڵگرتبوو، دوای ئەودیو دەرگا کەوتنی، ناویان لێ نا داتۆراو. بەڵام نەبیرەیەکی، بەری هەڵمەتی ژنانی گرت و نەیهێشت دەستیان بەرن بۆ شانی، قۆڵی، بۆ هیچ کوێی ئەندامی جاڕەس لە زەمینی، خێرا دەستی کرد بە داڕشتنی کەلیمە لە هەوادا و ئەوەی بەسەرهاتی ئەو ڕۆژانە بوو لە داهاتوو و دانەهاتووی داپیرەیدا بینیبووی، لە هەوادا تۆماری کرد. هەوانووس بوو، دەیزانی چۆن، وشەکان بە ئەستۆی کامە مولوکوولەوە بە جێ بێڵێت بۆ زەمان کە خەڵکی، گوێ بۆ گێڕانەوەکانی ڕادێرن و داوەشێن. بە هەر ئیشارەتێکی ئەو نەبیرەیەی، ئەلیکترۆنەکانی جەستەی داهوو، وەها دەشەمزان و ژیان بزر دەبوو لە سایەی ودمی داپیرەیدا، کە نەدەکرا دەستت بەر شوێنێکی کراسە دۆشداماوەکەی بکەوێت و نەپوێتەوە.

وای لێ دێ هەموو ژنانی شار لە دەرگا و بانی خانووە گەورەی داپیرەی شارەوە، دەچنە ژوور و بە ژاوەژاوی خۆیان و قیژاندنیان بەسەر کچ و کوڕەکانی داپیرەدا و دواجار بەسەر سەرحەپۆلی نەبیرەیدا کە هەر بە شەمزاندنی هەوا، خەڵکی بێئاگا لە دەرگای دێرین دوور دەخاتەوە هەتا داپیرەی، خۆی لە هەموو سێبەرەکانی داکەنێت؛ هەوڵی هەستاندنی باباواز دەدەن. پێیان وا دەبێ ئەو ئاهۆیە بە هەستانی باباواز کۆتاییی پێ دێت. سەرەتا دەروازەی ماڵە گەورەکە دەشکێنن کە دەکەوێتە چەقی زەمینێکی چوارگۆشە لەوپەڕی شاردا کە لە حەوت نهۆم لە سەرەوە و شەش نهۆمیش لەژێر عەرزەوە دروست کرابوو. عاشقی سیانزە بوو، داهوو… پێی بڵێیت، بۆ نهۆمەکانی خوارەوەی گەورەماڵەکەی، بێ پیلکانە و تەنیا لە ڕێی پەیژەیەکی گوریسچنی پیرەوە، دەکرێت بۆی وە خوار بکەویت، خێرا خۆی دەزانێ باسی چی دەکەم و دەیداتە پرمەی گریان. نهۆم هەبووە لەو ماڵەدا، هێشتاش بە وەرگۆڕانی شار بەو ئاهۆیە پیاوانە و وەرتۆرانی داپیرەی نەزانیوە و نهۆمی چواری خوارەوەیە پێم وابێ، هێشتاش هەر خەو بە چیاکانی دەوروبەری شار و حەوت نهۆمی سەر عەرزی خۆیەوە دەبینن و پێیان وایە دەبێ ڕۆژێک، چیها ئەسپی سەرکەشی تێدا پەروەردە دەکرێت، لەوێوە بگەڕێنەوە بۆ کوێستانەکانی لاملی داهووی بێسێبەر کە وای لێ هاتووە شەوانە تا بەیانی لە دیوارەکاندا، قسە بۆ نەوە و نەتیجە و نەبیرەی دەکات. ئەوێ شوێنی پەروەردەی ئەو کەسانەیە کە داهوو، لە گەردنیاندا ئەسپەکانی خۆی بینیوەتەوە و خێرا بێ یەکودوو ئەمری بە دایکەکانیان کردووە ئازادیان بکەن بۆ نهۆمی پەروەردە و بە باوکەکانیانیشی ئەمر کردووە تا گەڕانەوەی ئەسپەکان، پاسەوانی دڵی هاوسەرەکانیان بن و نەهێڵن تەمی کێوان، زەفەر بە ئەگریجەکانیان ببات، نەهێڵن چیتر هیچ داڵێک، تیژ دابەزێتە نێو ئەو داوێنە کاولانە و هەتا بن عەرز، ڕۆبچێت بە چی پەردوودایە. دوای ئەوە، ئەو منداڵانە یەکسەر لەبەر چاو ون بوون و بە دەستی داپیرە، لە ڕێگەی پەیژە پیرەکەوە، دەخزێندرانە نهۆمەکانی خوارەوە. لەمێژ بوو پەیژەیەکی پیری وە لا نابوو بۆ دەربازبوونی نەبیرە گوناحەکانی کە ڕێک بە دەستی خودی داپیرە دەبوو ببرێنە خوار و ڕادەستی پارێزەرانی نهۆمی چوارەم و خوارووتریش بکرێن. لەنێو هۆڵی پیرۆزی گەورەماڵەکەی ئەوان بوو، ساڵانە ئەو هەموو بەپیرۆزکردنە ڕووی دەدا و چەندەها ئەسپی سووچنشین، پێشکەشی نهۆمی پەروەردە دەکران کە ئامادەی گەڕانەوەیان بکەن. بەڵام کچ و بووکەکانی، وایان لێ هاتبوو، یەکەو بەرقێکیان لەسەر لەپی دەستیان نەخشاندبوو بۆ ئەوەی تەنیا بەربەرەکانێی داهووی پێ بکەن. شەوانە هەر بەو بەرقە، کۆڵان بە کۆڵانی شاری سەر زمکان دەگەڕان و نە دەیانهێشت مێرد و کوڕ و براکانیان باگا ببنەوە کە داڵە نووستووەکانی ژێر شار ڕاچڵکەێنن لەو خەونە سەدان ساڵەیە.

جا ئەمانەت لەنێو ئەم هەوایەدا بۆ دەنووسم کە تەنیا جێگۆڕکێ دەکات و ناگۆڕێت. بۆ ئەوەی بزانیت دەرگاکانی ئەو کانەی بەم هەموو فێڵ و کەڵەکە، هەوڵم دا تێتبگەیەنم چۆن لێیەوە تێی دەخزێیت بۆ دامران، دوای ئەو تیشکانە دەکرێنەوە کە لەو تیسکانەوە سەرچاوە دەگرن وا لەبن باڵی ماندووی ژنانی ئەو شارەوە دەست پێ دەکرێن کە بۆگەنیوی گەییوەتە چیاکانی دەوراندەوری ئەو شوێنەی وا سەردەمانێک ناوی زمکان بووە و کەس پێی نەزانیوە. بەڵام ئێستا بە شتێکدا ڕۆچووەتە خوار کە گوایە پێی دەڵێن؛ مۆبایل.

پێی بڵێ…

بانە، پاییزی 2018

The post کانی داڵە نوستووەکان appeared first on ژنەفتن.

سەرەتا هیچمان ناویمان نەدەزانی و تەنانەت بە مێشکیشماندا نەدەهات، بە جۆرێک دایکی هەموومان بێت؛ دایکی هەموو ئەو سکاڵاکەر و سکاڵالێکراوانەی لە ژووری ڕائیدی پۆلیسی شار کاتیان بۆ دانرابوو تا هەریەکەو دۆسیەی خۆی لەگەڵ پێشمەرگەیەک ببات بۆ دادگای هەولێر. بە منداڵێکەوە هاتە ژووری ڕائید و دوایی زانیمان تەمەنی خۆی چل ساڵە و تەمەنی منداڵەکەی نێو باوەشیشی چل ڕۆژە. لای خوارووی ژوورەکە و لەبەر پەنجەرەکەدا، ڕێک لە بەر دیمەنی دووری قەڵادا کە تا ئەوکات کەس سەرنجەی نەدابوو، ڕاوەستا و بە قوڕگێکی گریاوەوە، سڵاوی کرد، ئەوسا ڕائید، لەبەری قنجەپێ هەستا.

پێم وابێ چوار کەس دەبووین لە ژوورەکەدا، من و دوو پیاوی دیکە و ژنێک کە پێیان دەگوت “سابات” و پێش ئەوەی “هەمین” بێتە ژوور، بە قسەکردنی گەرموگوڕی لەگەڵ فەرمانبەرێکی ژووری ڕائید، سەرنجی هەموومانی بۆ خۆی ڕاکێشابوو. هەر ئەوەش وای کرد، کەس گرنگی بە هاتنی هەمین نەدات. سابات هەر لە فەرمانبەرەکە دەپاڕایەوە مۆبایلەکەی بداتەوە. فەرمانبەرەکەش دەیگوت “ئەمن ناتوانم، بە ڕائیدی برێ”.

-بەو بێ هەر ناهێڵێ چاویشـم پێی بکەوێتەوە.

-ئیدی ئەوە موشکیلەی خۆتانە، ئەمن حەقم بەسەر وەی نییە.

سابات بە نازێکەوە سەیری ڕائیدی کرد، دەنگی کز کرد و لەبن قوڕگەوە، گوتی: “مامۆستا بەس یەک دەقە مۆبایلەکەم دەوێ، پارەم پێ نەماوە دەبێ ژمارەی هاوڕێیەکم بدۆزمەوە، پێی بڵێم بێت، پارەم بۆ بێنێت.”

ڕائید هەندێک کاغەزی لە بەردەستدا بوو، خەریک بوو دانەدانە واژۆی دەکردن. دوایی زانیمان دۆسیەی “هەرمان” ناوێک بووە کە سکاڵای لەسەر براکەی کە هاوسێشی بوو، تۆمار کردبوو. دەتگوت هەر گوێشی لە قسەکانی سابات نییە.

-مامۆستا… توخوا!

هەمین کە تا ئەوکات هیچمان نەمانزانیبوو ئەوە ناوێتی، لە سابات نزیک بووەوە و کۆرپەکەی لە باوەشی دوور خستەوە، کەمێک داینەواند کە بگاتە ئاستی نیگای سابات لەسەر کورسییەکە و گوتی: “تەماشاکی ناکەی؟ بزانە چەند لۆم جوان کردی!”. سابات بێ ئەوەی سەیری کۆرپەکەی باوەشی هەمین بکات، گوتی: “توخوا لایبە لە بەرچاوم، خۆم خەفەتم کەمە…” و ڕووی کردەوە ڕائید و بە هەمان نازی پێشووەوە گوتی: “دە دەی توخوا مامۆستا، هەر دوو دەقە…”

هێشتاش نازانم دەبێ چەندە نزم ببمەوە بۆ بینینی سەرەتا، نازانم هۆی بینینی سەرەتا، کاتێک دەنگێک لە پەنامدا پاڵم تێوە دەنێت لە سەرەتا بمێنمەوە و نەبمەوە بۆ تۆزاڵی ئەم ڕۆژانە؛ کاتێک تۆزاڵێک بە سەرمەوە چەماوەتەوە کە هەڵینەبڕم بۆ ئاوڕدانەوەیەک لەو داهاتووەی سەرەتام لە بیر دەباتەوە. چی لە داهاتوومدا دابین کراوە بۆ لێکنران؟ نازانم. چی لە لێکنرانمدا هەیە بۆ سەرەتا؟ ناتوانم بیزانم…

ڕائید بە تووڕەیییێکەوە سەیری ساباتی کرد و بە ڕێزەوە بە هەمینی گوت: “ئەوە چییە هەر قسەشی لەگەڵ بکەیت خات هەمین، فەرموو دانیشە، فەرموو…”

هەموو ژوورەکە بۆ چەند چرکە بێدەنگ بوو. هەموومان دەتگوت بە بیستنی ناوی هەمین نهێنییەکی گەورەمان بیستووە. سەیری باڵای کورت و ئارامیم دەکرد کە خەریک بوو بە هێمنی دەخزا بەرەو پەنجەرەکەی لای خوارووی ژوورەکە تا لەسەر یەک لە مۆبلەکانی بەر پەنجەرەکە ڕۆنیشێت، لەبەر دیمەنی بە خۆڵ پواوی قەڵا کە لە دوورەوە ئارام ڕۆنیشتبوو لە چەقی چەوری هەولێردا.

تا کەی ئەوەندە ئەو جووتەئەستێرە پواوە لە یەک نزیک دەکەیتەوە و بە یەکیان ناگەیەنیت؟ بۆچی ئەوەندە بە دوورڕاگرتن، پواندووتن؟ چۆنە نازانی ئەو هامشۆیە بۆ گەردوونت خراپە، وەڕەزی دەکات لە وزەت؟

سەری بۆ نێو باوەشی دانەواند و لەگەڵ کۆرپەکەی کەوتە دووان. ئازای ئەندامی دەتگوت بە دووان دەشێوێت، شی دەبێتەوە و وێک دێتەوە؛ کتوپڕ سەر بە جەستەیەوە نەما و یەکسەر بوو بە شان و باوەش، بوو بە قەڵا، ئەو قەڵایەی سوبح و ئێوارە خەڵک پێیدا سەردەکەون تاوەکو لە چینەکانی داوێنییەوە سەر بکەون، خۆ بکەن بە تڵیشی مەمکی مەییویدا و لەوێوە سەردانی شوێنە کەونینەکانی بکەن، کانییە کاولکراوەکانی، ئافاقی پڕ لە شەڕوشۆڕی، درەختە چیرۆکبێژەکانی.

بە دەنگی ڕائید وە خۆم هاتمەوە. هەرمان سەری کێشابووە سەر مێزەکەی ڕائید و خەریکی خوێندنەوەی دۆسیەکەی بوو. جاروبار پرسیارێکی لە ڕائید دەکرد و ئەویش بە هێمنی وەڵامی دەدایەوە.

-باسی ئەوەت تێدا کردووە کە تا ئێستا چەند جار نیوەشەوان بەسەر دیوارەکەماندا هەڵگەڕاوە و هاتووەتە نێو ماڵەکەم؟

-بەرێ، بەرێ. هەمووی نووسرایە.

-شایەتیشم هەیە.

-شایەتەکانت دێن؟

-بێگومان، ناویان نووسرایە. نەتنووسییە؟

-بەیچۆن، هەر سێیان ئەوەتان…

لاپەڕەکانی هەڵدایەوە و یەکیانی لە بەرچاوی هەرمان گرت و ناوی شایەتەکانی یەک بە یەک بۆ خوێندەوە.

-تەواوە. ئەو ئەبووبەکرەیان ئاگای لەوەش بووە کاکم چەند جار لە کۆرانیش دەستی بۆ تەنوورەکەی هاوژینم بردووە. دەرێ بێمە دادگای ئەوەش دەرێم.

لە دەرگاکەوە پێشمەرگەیەک بە جگەرەیەکەوە وە ژوور دەکەوێت، پێیەک لە عەرز دەکوتێت و دەڵێت: “من ئامادەم، دۆسیەکە تەواو بووە؟”

ڕائید سەیرێکی دەکات.

-ڕاوەستە ئەوە تەواو دەبیتن.

هەمین لە سووچی خوارووی ژوورەکە، لە نزیک دەرگاکەوە سەیری هەرمان دەکات و چاوی تەڕاییی تێ دەزێت. لەبەر خۆیەوە دەناڵێنێت: “هەی ماری وێرانم، ئاخرزەمانە” و سەیرێکی من دەکات کە چاوم بڕیوەتە نیگاهی پیری و دەپرسێت: “برای خۆی بووە؟ بە براژنەکەی فێر بووە؟”

بە نیگاهم پێی دەڵێم “ئەرێ” و دەڵێت: “هەی کۆرە بم هەیش”.

فەرمانبەری نێو ژوورەکە، بیست خولەک دەبێ لەنێو دۆسیەکاندا دەگەڕێت، دەنەڕێنێت: “بیلال، بیلال مستەفا” و کۆتایی بە قسەکانی هەرمان دێنێت. هەمین سەر دەکاتەوە بەنێو باوەشیدا و لەگەڵ کۆرپەکەی نێو باوەشی، سرتەسرت دەکەوێتەوە قسان. بیلال مستەفا دێتە ژوور و بەدواشیدا، مێرمنداڵێک. بیلال یەکسەر تاوەکو بەردەم فەرمانبەر ناوەستێت، بەڵام مێرمنداڵەکە قوتوویەک شیری پێیە و دەچێتە بەردەم هەمین، قوتووەشیرەکەی بۆ ڕادەگرێت. هەمین بە ئەسپایییەک پێی دەڵێت: “نامهەوێت، تێرە”. ئەوسا بە دەستێکی کورسییەکەی پاڵ خۆی نیشان مێرمنداڵەکە دەدات و دەڵێت: “دانیشە”.

دەبێ چ شیرێک بمکاتەوە بە وجوود، کاتێک هێشتا لە شیری کەشکەشانێ ڕانەپسکاوم؟ دەبێ کامە مەمکی مەییو پەیوەستم بکاتەوە بە زەمین، کاتێک هێشتا هیچ بارستایەکیم لێ ئاشکرا نەبووە؟ بڵێی لەگەڵ کامە باوەش پێکدا بلکێین تاوەکو لێکنران؟

دەنگی بیلال و فەرمانبەر بەرز دەبێتەوە و دەمگەڕێنێتەوە نێو ژوورەکە. فەرمانبەر بەسەریدا دەنەڕێنێت: “خۆ قەردارت نینە برام، پارەی ساختەی پێ بووە، ئەوەش 20 ملیۆن دینار”.

-بە خودای هیی خۆی نەبووە، برادەرێکی لە جانتاکەی ناوە.

-ئێمە کارمان بەوەی نییە، ئەوە کاری دادوەرە لێکۆڵینەوەی لۆ بکاتن. ئێمە دەزانین پارەکە بە دەست ئەو بووە و کاتێک ویستووێتی لێی خەرج بکاتن خاوەن فرۆشگەیەک گرتووێتی.

-ئەمنیش نارێم بەو نەبووە، بەس دەرێم ناوی ئەو کەسەش بنووسن کە پارەکەی دایتێ.

-ئەوە کاری ئەمە نییە، ئەوەیان دەبێ لای دادوەر بنووسرێت و فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەربکاتن. ئەوەختە ئێمەش دەستگیری دەکەین.

دۆسییەی براکەی بیلال دەخاتە بەردەستی ڕائید و دەڵێت: “سەیدا! ئەوە واژۆ بکە، با بینێرم بۆ دادگە”.

ڕائید بێ ئەوەی سەیری نووسراوەکان بکات، واژۆی دەکات و دەیداتەوە. فەرمانبەر هاوار دەکات “سۆران، سۆران… وەرە ئەوە دۆسییەکە ئامادەیە، بە ڕێ بکەون”.

کاتێک سۆران دێتە ژوور و دۆسیەکە وەردەگرێت و لەگەڵ بیلال دەردەچن، فەرمانبەر ڕوو دەکاتەوە سابات و دەڵێت: “ئێ…”

سابات بە نازێکەوە دەڵێت: “ئێ… تەواو بووی. دە ئەمجار مۆبایلەکەی من بێنە”.

فەرمانبەر بە تیزێکەوە دەڕوانێتە سابات و سەیری ئێمە دەکات، دەڵێت: “سەعاتێکە لێرەیە، داوای منداڵەکەی ناکات لە تەنیشتێتی، داوای مۆبایلەکەی دەکات، هەی داوەشێی…”

-منداڵم بۆ چییە؟ خۆمم بە حاڵێکی خۆش بۆ بەخێو دەکرێت، منداڵێکیش لە خۆم بار بکەم؟”

هەمین لەولاوە بە ئەسپایی دەڵێت: “ئەوجە خۆ نارێین بەخێوی کە، هەر تەماشایەکی کە، بزانە چەند جوانە دەرێی خۆرە…”

ئەوسا باوەشی دەکاتەوە و کۆرپەکەمان نیشان دەدات.

دەڵێی خۆرە لە تاریکاییی چارشێوەکەی هەڵدێت و ژوورە چڵکنەکە ڕووناک دەکاتەوە. دەڵێی خۆرە، تیشکەکەی لەگەڵ تیشکی ئەو خۆرەی لە دەرەوەڕا، خزاوەتە نێو ژوورەکە تا لە تەپوتۆزی شار خۆی ڕاپسکێنێت، یەک دەگرنەوە و دەبنە بارستایەکی نوورانی لەسەر بارستای ڕزیوی ئەوێ. کتوپڕ دەڵێی شتێک لەنێو ژوورەکەدا دەشڵەقێت، تومەز بە بەریەککەوتنی دوو وزە، تەکانێک لە مەکانێک دەدرێت.

ڕائید سەیرێکی من دەکات و لەبەر لێوەوە، وەها کە کەس گوێی لێ نەبێت، دەڵێت: “ئەوە منداڵی ئەوەیە” و بە گۆشەبرۆیەک ئاماژە بە سابات دەکات. کتوپڕ وەک هەموو ئەوانەی لەنێو ژوورەکەدان، بیستبێتیان؛ بارستای ژوورەکە جووڵەیەکی تێ دەکەوێت و هەمووان تێکڕا سەیری سابات دەکەن. شەرمێک دەیگرێت و بۆ چەند چرکە مۆبایلەکەی لە بیر خۆی دەباتەوە و ڕوو دەکاتە هەمین.

-هەر نامەوێ بیبینم، ئەترسم سۆزم بۆی بجووڵێت. توخوا چارشێوەکەتی پێیا بیەرەوە، خەوتووە با هەڵنەستێت.

کۆرپەکە پەنجەتووتەی خستووەتە نێو دەمی و نوستووە. هەمین سەری دەخاتە نێو باوەشی و بە هێمنی پشتەدەستی ماچ دەکات.

-نەنووستییە، چاوی لێک نایە…

جا چارشێوەکەی دەداتەوە بەسەریدا و ڕوو لە سابات دەڵێت: “بە خودای ئەوهات فڕێ نەدایە سۆزت لەبۆی بجوورێ”.

دڵۆپێک فرمێسک کە لەمێژ بوو لە کونجی چاوی چەپیدا قەتیس ببوو، بە گۆنایدا دێتە خوار و ناهێڵێت بکەوێتە سەر کۆرپەکە، بە پشتەدەستی کە لەسەر دەستی کۆرپەکەیە، دەیگرێتەوە و بە ئەسپایی فڕێی دەدات. سەیرێکی من دەکات و هەناسەیەک هەڵدەکێشێت، وەک بیهەوێت دەست بە گلە و گازندە بکات، سەری قسان دەکاتەوە.

-حەفتەک بوو مندارم لە بار چووبوو، شەوان هەر گێم لە دەنگی گریانی دەبوو لە کۆرانێوە. دەمگۆ خەیارە، بە بابی مندارانم دەگۆ گێم لە دەنگی مندارەکەمە دەگریێ، شێت بوویمە. مارێیان بێدەنگ دەکرد، هەر یەکەی گێی دەنا بە جێیەکی مارێوە و پاش قیچەک دەیانگۆ: “خەیارە”. شەوەکیان سەعات چەند بوو نازانم، دەنگەکە لە خەوی راچرەکاندم، هەمووانم بە خەبەر هیناوە، گۆتم خەیار نییە. ئەم کوڕەم بەری هەمووان گێی لێ بوو.

بە دەست ئاماژە بە کوڕەکەی دەکات کە لەو کاتەوە هاتووەتە ژوور، بە جانتایەک و بەتانییەک، بەسەر دایکییەوە، دەستەونەزەر وەستاوە. لە شەرمان سوور دەبێتەوە و تەنیا سەیری کۆرپەکەی نێو باوەشی دایکی دەکات.

-گۆتی ئۆدە ئەو دەنگە لە کۆرانێوە دێت و ڕایکرد. هەر کەس نەیزانی کو دەرکەی کردەوە و کو گەیشتە کۆرانێ، نەڕاندی…

سابات قسەکەی پێ دەبڕێت.

-توخوا باشە بیری ئەو شەوەم مەخەرەوە.

ئەوسا ڕوو دەکاتەوە فەرمانبەرەکەی ڕووبەڕووی و بە چاو داوای مۆبایلەکەی دەکاتەوە. فەرمانبەریش سەیرێکی ڕائید دەکات و دەڵێت: “جا توخوا حەقە بیدەنێ؟”

دەبێ چ شەوێک گونجاو بێت کە تێیدا بکەویتە نێو جیهان، دەبێ کامە سات لە کامە شەودا، ئامادەی پێشوازی لە گرمۆڵەزامێک بێت کە لەم گۆمەی بنێت؟ ئاوارەیەک لە پەنای پەرژینی پاڕکێک، نووستووە؛ لێقەوماوێک لە پاڵ دیوارێکی نیوەڕماو، پەکی کەوتووە؛ یا نە مەستێک لە لێواری شەقامێکدا، ڕێگەی ون کردووە… دەبێ چ کاتێک بێت کە زەوی هێشتا لە ئازارێک ڕزگاری نەبووبێت، ئازارێکی دیکەیان بۆ بە ڕێ کردووە؟

هەمین سەیرێکیان دەکات و بێدەنگە. تومەز چاوەڕێی بڕیاری ڕائیدە. پۆلیسێک دێتە ژوور و دوای ئەوەی پێیەکانی لە عەرز دەکوتێ دەڵێت: “سەیدا ئەمە ئەو پیاوەیە کە دوێشەو بە مەستی سەیارەی لێخوڕیوە و داوێتی لە سەیارەی ئەم پیاوە”. دەستی بەرەو من دەکێشێت. سیمای دەناسمەوە و حەز دەکەم شتێک بڵێم، بەڵام هێشتا قسەکانی هەمین بەری نەداوم. ڕائید دەڵێت: “بە مەستی لە سەیارەی خەڵک دەدەیت و بە چەک هەڕەشەشی لێ دەکەیت؟ نایخۆی”. ئەوسا بە تووڕەیییەکەوە دەرگاکە نیشان پۆلیسەکە دەدات و دەڵێت: “با بڕواتە دەر، چاوەڕێ بکات.” کاتێک پۆلیسەکە تاوانبار دەباتە دەر، ڕائید سەیری من دەکات و دەڵێت: “نەمگوت دەگیرێت، داروبەردی ئەم شارە کامێرای چاودێرییە.”

هەمین لەولاوە هەڵدەداتێ و دەڵێت: “خۆزیا لە بەردەرکەی مارێ مەش کامێرای لێ دەبوو.”

سابات قسەکەی پێ دەبڕێت و بە تووڕەیییەکەوە دەڵێت: “جا کامێرای چاودێریت بۆ چییە، ئەوە نییە خۆم ددانم پێ داناوە و دەتدەمێ.”

-ئەمن هەوڵمە نەیدەیە من، بەخۆت بەخێوی بکەی، کچم. چەندەم پارە لێ دەستێنیت کە بمدەیێ، سێ هێندەت دەدەمێ، بەخۆت بە سەرییەوە بی…

دەنگی کز بووەوە و ئانەو گریان بێدەنگ بوو. ئەوەندەی نەخایاند، لەبەر خۆیەوە گوتییەوە: “کامێرام لۆ ئەو قۆدییەبیبسییە دەوێ کە ناوکیت پێ بڕییە، بزانم کو تانیتت…”

بۆچی ناوکم لە کەشکەشان دەبڕیت، لە ئاسمانم دەکەیتەوە؟ ئەم جیهانە چی هەیە وا بێبەزەیییانە لە خۆتم هەڵدەکەنیت و لە بارستایەکی ساردم دەنێیت کە پێی دەڵێن زەمین؟ بۆچی نەدەبوو بزانی حەزم لە دەرپەڕین لەو هێشووە وزەیە نەبووە؟ ئەم کەنارە کەی دەتوانێت بەرگەی ئەو بەلەمانە بگرێت کە لە شانی چەپمەوە ڕەوانەی حەیات کراون، حەیات بێ…

لە دەرگاوە پیرەژنێک بە چێوشەقێک بەبن باخەڵێکییەوە دەردەکەوێت و کوڕێکی گەنج خۆی داوەتە ژێر ئەو باخەڵەی وا بەتاڵە. لێوی، گووپی، برۆی، تەنانەت لووتی وا دەنوێنێت زۆر تووڕەیە وا سڵاوی کەس ناکات و یەکڕاست دەچێتە سەر مۆبلە چۆڵەکەی پەنای هەمین، ڕۆدەنیشێت. چێوشەقەکەی دەخاتە حاستی نێوان قاچەکانی و بە چەناگەی، خۆی بەسەردا شۆڕ دەکاتەوە. هاتنەکەی وایە ئەوەی لەنێو ژوورەکەدایە، قڕوقەپ دەبێت. بۆ چەند خولەکێک تەنیا دەنگی هەناسەی ئەو چەند کەسە دەهات کە لەوێ بوون. دوایی وردە وردە بێدەنگیی شکاند و زانیمان، ناتوانێت بە لێو قسان بکات. ئەو دەستەی بەرز دەکاتەوە کە دەیتوانی واز لە چێوشەقەکەی بێنێت، ڕێک بەرەو گەرووی دەیبات و شتێک دەخاتە سەر کونێک. هاڕەی دێت.

-هەمە سی هەتنێهە هۆ هوڕی مهنتانهـ نهاوهەتەوهە؟

ڕائید وەک بڵێی تێنەگەیشتبێت، سەیرێکی هەموو دانیشتووانی نێو ژوورەکە دەکات و دەڵێت: “ها؟” فەرمانبەرەکەی بۆی وەردەگێڕێتەوە و دەڵێت: “مەقسەدی ئەوەیە کەتنێکمان بۆ کوڕەکەی ناوەتەوە.”

-وەڵا دایکی من هیچ تەقسیری مە نییە، ئەم خاتوونە لە سکاڵاکەیدا ناوی چەند کەسی هێناوە کە بەگومانە لەوەی باوکی منداڵەکەی بن، یەکیان کوڕی تۆیە. داوای فەحسیشی کردووە و فەحسەکەشی دەبێ بچتەوە بەغدای، لێرە فەحسی لەو جۆرەمان نییە.

-هەی هووی هەش بهێ..

-ها؟

-دەڵێ رووی ڕەش بێ قوربان.

سابات لەولاوە بە لێوەقرچەیەک سەیری پیرەژن دەکات و دوایی ڕوو دەکاتە کوڕەکەی کە شانبەشانی کوڕەکەی هەمین، بەسەر دایکییەوە وەستاوە، دەڵێت: “پێت نەگوتووە شەوانە لە کوێ ڕۆژ ئەکەیتەوە وا پێی وایە کەتنیان بۆ ناویتەوە؟”

کوڕی ژنەکە بێ ئەوەی سەیری بکات و نیگاهی لەسەر ڕائید هەڵبگرێت دەڵێت: “ئەمن ئەتوم هەر نەدیتییە خاتوون، نازانم باسی چ دەکەی.”

-ئا ئا ئەزانم من ناناسیت، با فەحسەکەو بێتەوە ئەوەختە بیرت ئەکەوێتەوە.

-بە خوای دەزانم کۆرێک خەرجم پێ دەکەیت و دەمنێرییە بەغدای، بەرام بە مەقسەدی خۆت ناگەی. دەتەوێ منداری خەرکی بەسەرە من ساغ بکەیەوە.

هەمین هەناسەیەک هەڵدەکێشێت و دەڵێت: “بە خوای تازە منداری کەس نییە، هیی خۆمە. خوا دەیزانی شەوان هەموومان تا بەیانی ئێشکی دەدەین”. جا دەست بۆ کوڕەکەی دەکێشێت و دەڵێت: “ئەو شێرەکوڕەت دیتییە، بیستوچوار سەعات ئاوا بەسەریەوە وەستایە نەوەکو برسیی بی. دەرێم جەرگۆ، لە مەمکێ خۆمی تێر شیر دەکەم، خۆ ئەوەتانی مەمکەکانم هێشتا ڕسقی براکەی خۆتانی لێوە دێت. خوا دەیزانی ئەوە دەچتە چل ڕۆژ لای مەیە، هێشتاکە نەیهێشتییە کەس حەفازەکەی بگۆڕیتن، هەر بەخۆی…”

کوڕەکەی دیسان سوور دەبێتەوە لە شەرمان و دەستێک دەخاتە سەر شانی هەمین، وەک بیهەوێت بێدەنگی بکات. بەڵام هەمین واز ناهێنێت.

-سەد ناوی لۆ دیتیتەوە تا هەنووکە. تاوەک دەرێ ناوی دەنێین زم زم چی؟ ئادی، زمناکۆ، تاوەک دەرێتن ناوی دەنێین زاموا… چوزانم بە خوا. ئەمن هەر پێی دەرێم بوەستە با حکوومەت بەرگەکمان لۆ بنووسیتن، ئەوەختە ئیی خۆمانە هەر ناوەکی لێ بنێین هەوە”.

دیسان لە سیلەی چاوەکانییەوە قەڵا دەبینمەوە، ئا، ڕێک لە سیلەی چاوەکانییەوە، خشتە کەونینەکانی دەست پێ دەکەن و دەبنە باوەشێک ئەوەندەی گڕ و گەرمای شار. بە هەر ئەم جیهانە دەتوانی ڕستەیەک بدۆزیتەوە کە پڕە لە ئەندەهوو، پڕە لەو ئەندووهە دوورەی تەنیا لە ئادەمیزاد نزیکە. ڕێک وەک قەڵا، زیاتر خۆی کۆم دەکاتەوە کە کۆرپەکەی لە سابات و کوڕی پیرەژنە گەرووکونەکە بشارێتەوە. تومەز پێی وایە بە زوویی مشتومڕەکانیان دەبێتە هۆی لێسەندنەوەی کۆرپەکەی و دوورخستنەوە لە ئامێزی ئەندازەی.

بۆچی ئەندازەی ئەو ئامێزەت لە بەرچاو نەگرت کە دەبوو منی لێ بنێیت، چۆن نەتزانی هیچ فەحسێک نامهێنێتەوە سەر تۆ؟

ڕائید دەڵێت: “ئەمە کاری خۆمان دەکەین و ئێوەش کاری خۆتان بکەن. ئێستا با پۆلیسی تایبەتی دادگا بێتن، کوڕەکەت، ناوی چ بوو؟ -لاپەڕەی کاغەزەکانی بەردەستی هەڵدەداتەوە و بەردەوام دەبێت لە قسەکانی- ئا، کاکە دەشتی، دەچێت بەڵگەی فەحسەکەی لە دادگا وەردەگرێتن، نموونەی خوێنەکەی لێ دەستێنن و دەینێرنە موختەبەر لە بەغدا. دوو هەفتەی پێ ناچێت، جواب دێتەوە و هەموو شتێک دەردەکەوێت.”

دەشتی بە دەست، دەستی هەڵدێراوی دایکی دەگرێت کە خەریکە لە گەرووی نزیک دەبێتەوە تاوەکو شتێک بڵێت و دەڵێت: “کێشەمان نییە، حازرین.”

هەمین وەک وەڕەز بووبێت لەو هەموو کاتەی کە لێی بە فیڕۆ چووە، دەڵێت: “ئەی بابە، دوو حەفتەی پێ دەچی؟”

-ڕەنگە زیاتریش، دوو هەفتە بەس بۆ جوابی موختەبەری بەغدا کاتی دەوێت، تا دەگاتەوە دەستی ئێمە، زۆرتریش کات دەبات.

سابات لەولاوە هەڵدەداتێ و دەڵێت: “ئەی مۆبایلەکەی من؟”

دیسان هەموو ژوورەکە بێدەنگ دەبنەوە، دەڵێی تووڕەیییەک دەبێتە هۆی وەستانی زەمین و زەمان. لە دەرگاوە حاجییەکی پیر وە ژوور دەکەوێت و پۆلیسێک و گەنجێکیش بەدوایدا دێنە ژوور. گەنجەکە لاواز و لەرزۆک مەچەکی چەپی بە مەچەکی ڕاستی پۆلیسەکەوە کەلەپچە کراوە و دەستی ڕاستیشی بە دەمووچاویەوە، خەریکی لووتسڕین و سڕینی ئارەقەی تەوێڵ و گەردنێتی. هاتنەژوورەوەی حاجی، بێدەنگیی نێو ژوورەکە دەشکێنێت و وا دەکات هەموو چاوەکان بەرەو وی بسووڕێنەوە. بە دەنگێکی لەرزۆک دەڵێت: “ڕائید جەبار ئەتوی؟” ڕائید لەبەری هەڵدەستێت و فەرمووی دەکاتە لای سەرووی من، جێگە بە هەرمان چۆڵ دەکات و دەڵێت: “ڕێگەی بکە کاک هەرمان، دۆسیەکەی تۆ هیندەی نەمایە.” هەرمان دەچێتە کورسییەکی لای چەپی من و هێشتا حاجی نەگەیشتووەتە جێگەکەی ئەو، ڕۆدەنیشێت.

-ئەم پیاوەم بۆ تەحویلی دادگا بکە، حەیفیشە پێی دەڵێم پیاو.

-بە چاوان حاجی. ئێستا تەرتیبی دەکەم. دیتت گۆتم هیندەی نابا دەستگیری دەکەین. هیندەمان کامێرای چاودێری هەن، کەسمان لێ بزر نابیتن.

هەمین سەیرێکی من دەکاتەوە و بە بزەیەکەوە و بە ئەسپایییەکەوە دەڵێت: “ئەگەر کامێرا لە بەردەرکەی مارێ من دەبوو ئێستاکە ئەم خاتوونە ئۆندە دەنگی دلێر نەدەبوو.”

خۆم پێ ناگیرێت و جێگەکەم لەگەڵ هەرمان دەگۆڕمەوە. “سڕەی تۆیە، جارێ کاری من ماوێتی، وەرە ئێرە.” ئەویش بە قسەم دەکات و لە هەمین نزیکتر دەبمەوە، ئەوەندەی کە تەنیا کوڕە گەورەکەی لە نێوانماندایە.

-بە خوای کە کوڕەکەم لە کۆرانێوە هەرای کرد و گۆتی: “مندارەکیان کوشتییە” چۆکم شل بوون. نەمدەزانی خەوە، ڕاستە؟ ئەوە حەفتەک نابیتن مندارێ خۆم لە بار چووە، هێشتا لەسەر جێیان کەتبووم، بەردەوام هەر وەم بە خەیارێدا دەهات بابی منداران تەرمەکەی نەناشتییە و لە بەردەرکەی فڕێ دایتن. هەراتم، نەمزانی کو خۆم گەیاندە بەردەرکەی. دیتم حاستەمەک گیانی بە بەرەوە مایە. گازێکم دیت مێشکی بەردام و بەسەریەوە شل بوومەوە. گرتمە باوەشم. لەو شەوەوە لە باوەشم دامنەگرتییە، ئەوە چل شەوە…”

-لەوێ فڕێ درابوو؟

-خۆزیا هەر فڕێدرابا، ناوکیان بە قۆدییەبیبسییەکی دڕای بڕیبوو، لە عەلاگەکیان خستبوو، لێی گەڕابوون بە ئامانێ خودای، عازای گیانی خوێن بوو، هێشتا قۆدییەکە بە ناوکییەوە چەقیبوو.”

دەنگەدەنگی حاجی لەگەڵ ڕائید، قسەکانمان پێ دەبڕێت. وا دەردەکەوێت هاتووە ئەو کوڕەی لەگەڵێتی، ڕادەستی بکات و جاروبارێک لە قسەکانیدا، بێ ئەوەی ڕووی تێ بکات، دوعایەکی لێ دەکات و بێدەنگ دەبێتەوە و گوێ بۆ ڕائید دەگرێت.

هەمین هەموومانی لە بیر دەچێتەوە و ڕوو دەکاتە حاجی.

-جارێ دیار نییە تاوانبارە حاجی گیان لەخۆڕا لۆ لەعنەتی لێ دەکەیت؟ کێ نارێ کابرا دوژمنایەتییەکی لەگەری هەبووبیتن؟

-تاوانیشی نەکردبێت نەدەبوو شتی وا ڕووی دابا، بەم تەمەنەوە من کەی بۆ هاتووچۆی مەوزوعی وا دەبم؟

-وازی لێ بینە، گەنجە با نەشکێتن…

هەموومان پێمان خۆشە بزانین چی ڕووی داوە، بەڵام هیچیان، درێژە بە قسەکانیان نادەنەوە. سابات لەگەڵ فەرمانبەرەکە کەوتووەتە سرتەسرت و لە بێدەنگیی ژوورەکەدا، سرتەکانیان دەبیسترێن، بەڵام کەس تێناگات چی دەڵێن. ڕائید، بانگی موزەفەر ناوێک دەکات و حاجی و کوڕەکەی لەگەڵ دۆسیەکەیان، ڕادەستی دەکات بۆ دادگا و بە ڕێیان دەکات. دیسان خۆمان دەمێنینەوە. ژنە گەرووکونەکە، سەری داخستووە و دیار نییە لە نیگارەکانی سەر چێوشەقەکەی ورد بووەتەوە کە پێ دەچێت نەوەیەکی کێشابێتنی، یان لە گوڵی کاشییەکانی عەرزەکە. کوڕەکەی خەریکە چەند کاغەزێک واژۆ دەکات و هیچ ناڵێت. کە لێ دەبێتەوە لە واژۆکردن، ئاوڕێک لە هەمین دەداتەوە و دەڵێت: “باشە دۆسیەی ئێوە چ پەیوەندیی بە منەوە هەیە؟”

-وەرا برام ئەمن نازانم، ئاگام لە هیچ نییە. دەرێن لۆ ئەوەی نامەی بەخشینی کۆرپەکە واژۆ بکرێتن، دەبی داک و بابی کۆرپەکە دیار بن.

-من باوکی نیم، لەخۆڕا خۆتان سەرقاری من دەکەن. خۆشی دەزانێت.

سابات بە لێوهەڵقرچانێکەوە لێی بە دەنگ دێت:

-ئەی خۆ باوکم نییە، کە سەرخۆشن ئاگاتان لە خۆتان نییە، دوایی بە ده کەس دەبێ پیسایییەکەتان کۆ بکەنەوە.

هەمین هەناسەیەک هەڵدەکێشێت و دەڵێت: “بە خوای پیساییی نییە و جارەکی دی باوەشی دەکاتەوە و کۆرپەکەمان نیشان دەداتەوە.”

-خۆم هەر حەزم لێیە ناوی لێ بنێم جوان، سەیر کە…

قژی کاڵی لە تاریکاییی چارشێوەکەیەوە دەدرەوشێتەوە، ئەو ڕۆژە. ئەو خۆرەتاوەی کەس بەرگەی نزیکبوونەوەی ناگرێت هەمین نەبێ، ئەوەندە ئازایانە قۆڵەکانی بۆ کردووە بە هەرێمێک بە دەوری بێدەرەتانییەکەیەوە، پەلەوەری کڕکەوتووت بیر دەخاتەوە. هەرکەس بە جۆرێک باسی کۆرپەلەی باوەشی دەکات، خێرا هەڵدەچێت و گرژ دەبێتەوە. بۆچی خۆت لەسەرم ئاوا گرژ نەدەکردەوە لە جیهان، بۆچی بەسەر دانیشتووانی بێبەزەییی زەمیندا، هەڵنەدەپڕژایتەوە لەسەرم؟

-بۆیە پێم خۆشە زوو ڕزگارم بێ لەم بەزمەی. دەترسم نەگەینە دوو هەفتەی دی، خۆم و جوانی جوانم، کەس و پەنام.

دەنگی جەڕەسی مۆبایلێک، هۆشمان لە هەمین دەستێنێتەوە. مۆبایلەکەی ساباتە، کەس نازانێ کەی هەڵیکردووەتەوە و هەر هەڵیشبووەتەوە، جەڕەسی بۆ هاتووە. ڕائید خۆی لێ تووڕە دەکات و دەڵێت: “ئەوە نەمگۆ تا کارتان تەواو نەبێ، نابێ هەڵبکەیتەوە؟”

کەس ئاگای لە ڕێککەوتنەکەیان نەبووە، بەڵام خێرا سایلێنتی دەکات و بە عیشوەیەکەوە دەڵێت: “بەخوا وەعد بێ، ئەوە بەس ئەو برادەرەمە پێی دەڵێم پارەم بۆ بێنێت، خۆت ئەزانی من لێرە کەسم نییە…”

-پارەت بۆ چییە؟ لێرە تەواو بووی دەچیتەوە بەرەو شێڵتەر.

-نا توخوا، شێڵتەر نا، بەخوا خۆم جێگەم هەیە بێخەم بە.

-بێخەمی چی؟ یاسایە دەبێ تاوەکو تەواو دەبێت و ئەنجامی دۆسیەکەت دێتەوە، لەژێر چاودێریی ئێمەدا بیت.

دەکەونە مشتومڕ و کەس حەزی لێ نییە چاوەڕوانی ئەنجامی مشتومڕەکەیان بێت. هەمووی سەیری هەمین دەکەن. بەسەر “جوان”ـەوە کەوتووەتە وەنەوزدان و کوڕەکەی دەستێک لە شانی دەدات کە وە هۆش خۆی بێنێتەوە. بە گوێیدا شتێک دەچرپێنێت و هەر کە تەواو دەبێت، هەمین ڕوو دەکاتە ڕائید و دەڵێت: “ئەدی مە چبکەین کاک…”.

-ئێوە هەر ئەم واژۆیەمان بۆ بکەن کە بزانین بە جددی کۆرپەکەتان دەوێتن، ئیدی خوداتان لەگەڵ بێت تاوەکو لە ئەنجامی فەحسەکە ئاگادارتان دەکەینەوە.

هەڵدەستێ کە بچێتە لای ڕائید بۆ واژۆکردن.

-پێویست ناکا عەزیەت بکێشی، با مندارەکەشت لە خەو هەرنەستێ…

-نەنووستییە.

بە لاچاوێک سەیری من دەکات و دەڵێت: “هەر با وابزانن نووستییە” و دەچێتە سەر مێزەکەی ڕائید بۆ واژۆکردن.

مێشک ئەوەندەی نامێنێت هەرکات ڕووبەڕووی ئەو هەموو سەمەرەیییە دەبێتەوە، مێشک دەتوێتەوە لە خۆیدا و هیچی لێ نامێنێت. چۆنە هێشتاش نازانیت؟ کەی ئادەمیزاد بەرگەی ئەو هەموو سەمەرەیییو دەگرێت لە وجوود؟ کەی دەتوانێت بە شڵەژان، ئاوا ژان نەکات؟ دە ئەو قەڵاتەم لێ ون بکە وا لە تارماییی چارشێوەکەی هەمینەوە، دەبریسکێتەوە، ئەو دیوارە کەونینانەم لێ بشارەوە. کوا زەمین ئەوەندە ئەندازەیە؟

هەمین لەگەڵ ڕائید لەسەر چی ڕێکدەکەون، نازانین. بەڵام کاتێک دەیەوێت لە دەرگای ژوورەکە بچێتە دەر، ئاوڕێک لە هەموومان دەداتەوە و دەڵێت: “کۆرە بم، نابینایە شکور…” و لە چوارچێوەی دەرگاکەدا نامێنێت.

سابات سەری لەنێو مۆبایلەکەیەتی و خەریکی نووسینە؛ ڕائید جگەرەیەکی بە لێویەوە ناوە و واقوڕماو ئامادەی داگیرسانە؛ پیرەژنە گەرووکونەکە بە دەمی کراوەوە، دەستی ناوەتە سەر کونەکەی گەرووی و هەر هاڕەهاڕی دێت؛ کوڕەکەشی ئارەقەیەک بە تەوێڵیەوە چۆڕاوگەی بەستووە. فەرمانبەر بەرزەپێ هەڵدەستێت و بەدەم گواستنەوەی کۆمەڵێک دۆسیە بۆ نێو کەوەنتەرەکە، دەڵێت: “دە بڕۆ دەی، بە خودا بابم، مادەم کۆر بێت، کەس خۆی ناکاتە خاوەنی…”

بۆ کەس خۆی ناکاتە خاوەنم، ئەو پەتە کوا؟ ئەو پەتە دڕندەیەی کە دەتوانێت بارستاکان لێک بکاتەوە، بۆشایی بڕەخسێنێت؟ بۆ لەوەتای لەو هێشووەوە فڕێ دراوم، ئەو پەتەم بە دەستەوە نەماوە، هەرچەندە بە سەمای قامکی شایەتمانەشم بۆی بگەڕێم لەسەر قامکە گەورەم؟ ئەو پەتە بۆ لە دەستم دەرچووە کە نەتوانم لێکنرانی بارستاکانی پێ بکەمەوە، ئەی چۆن ببینم؟ چۆن لابەلای پێڵووم، بە چی لێک بترازێنم. تا کەی ناتوانم کەمێک بۆشایی، کونێک، درزێک بڕەخسێنم بۆ نیگاهم؟ خۆ لەوەتای دەرت کردووم لە خۆت، من هەر عەڤداڵی خاوەنم. کوێر بم، ئامێزت کوا؟

بەهاری 2022

The post <strong>دایکی هەموومان هەمینە</strong> appeared first on ژنەفتن.

تومەز باپیری لێقەوماوم، لە پاش ساڵانێکی زۆر تووشی نەخۆشیی فەرامۆشی بوون و هەر نەمردن، چەن شەوێک لەمەوپێش، لە نیوەی هەمان شەودا کە تەپوتۆزێکی خەنەیی بۆ هەزارەمین جار، باڵ دەکێشێت بە سەر کەشوهەوای شاردا، یەکپا لە خەلسە خورمایییەکانی ڕادەبێت و پڕ بە ژوورەکەی و پڕ بە ماڵە بێ ئاوێنەکەیان و پڕ بە گەڕەک و بگرە پڕ بە شاریش دەنەڕێنێت: بۆ نایەیت؟

جا چونکە لەو ئانوساتەدا کە بانگی کردووم، کەسی بە دەورەوە نابێت تا لێی تێبگەن، من ئەو داواکارییەی باپیرم ئەم ئێوارەیە، یان بڵێین ئێوارەی کوشتنەکەی بیستم. بەڵام دەتوانم بڵێم بەوەیدا کە هەمیشە هاوکات لەگەڵ گۆڕانکاری بەسەر حاڵەتەکانی باپیرمدا، خێرا گۆڕانکارییەکیش بەسەر مندا دەهات و بۆ وێنە لەرزێک لە هەموو جەستەم دەگەڕا، یان کاسەی سەرم لە لای چەپەوە تەزوویەکی لە ئاسمان وەردەگرت و دەینارد بەرەو دڵم و لەوێرا بڵاو دەبۆوە بە عازای جەستەمدا، من یەکەم کەس بووم کە دەبوو بزانم نارەتەکەیم پێ گەیشتووە، کەچی وەک هەمیشە دەربایستی نەبووم و خۆم لێ نەبان کردووە تا ئەم ئێوارە کە زانیومە ئەو نارەتەیە، بریتی بووە لە ڕستە سەرماهێنەکە بۆ من و خێرا سەرمایەک دایگرتووم و بردوومی تا لە لێوارە لێڵەکانی شاردا بمکاتە ناو ناخی شەو و بمدات بە کەناری کانییەکدا کە باپیرمی لێ بکوژم.

من دەمزانی، باپیرم، یان خوا ئەزانێ باپیری باپیری کام باپیرم، هەر چاوەڕوانی من بووە کە بچم و بەپێی هەموو ئەو تەکنیکانەی بە نهێنی، فێری خوێندنەوەی مێشکی بەساڵاچووی کردووم، کۆتایی پێ بێنم و پێش –یان ڕەنگە دوای- کۆتاییپێهێنانی، بیگێڕمەوە کە چۆن لەم چەندین سەدەیەدا کە باپیرمان بووە، هەر خۆی، خۆی فێر کردووە ئاوەکانی ژێر زەوی دەستەمۆ بکات و حاکمی کانییەکان بێت. بە ئازار، ڕاهاتووە سواری بوومەلەرزەکان بێت و کە شوویان لێڕاکێشا، بڵێت: “هۆش!”. بۆیە ئاوا نەڕاندوویەتی بچم خاشەی بکێشم، چونکە گوایە لە دوای کارەساتێکەوە کە هەر من لە مێشکیدا خوێندوومەتەوە و دەیزانم، دەسەڵاتی بەسەر هیچکام لەو وزە نهێنییانەی جیهاندا نەماوە و بڕاوەتەوە. زۆر جار لە دڵیدا، گەلێک جار لە مێشکیدا و هەندێک جاریش لە دوایین هەناسەی بڵقەکانی سەر ئاودا، بەسەرهاتی باپیرمم زانیوە و تێگەیشتووم بۆچی لەو سەردەمەوە، تاوەکوو هاتنەدنیای من، لە دنیا ماوەتەوە. گێڕانەوەی هەموو ئەو حاڵەتانەش یەک شێواز بووە، بۆیە دڵنیام هەمووی هەر خۆی بووە و بەستێنی زەمانی وا بۆ خۆش کردووم کە بگەمە ئەو شەوەی بە ئاسانی، دەیکوژم و تەرمەکەی بۆ هەمیشە فڕێ دەدەمە نێو باخەڵی دەردەدارم.

دەگێڕنەوە: ئەو وزانە وەها بە ئەسپایی، ئەسپێکیان لە تەپوتۆزەکانی داهاتوو بۆ چێ کردووە، هیچ کەس پێی نەزانیوە. هەر ئەو ئەسپەش گەیاندوویەتیە ئێرە و ئێستا و خوا دەزانێ لە کام سووچی شار، هەوساری پچڕاندووە و بەری داوەتەوە، ئەوسا بە ئاسۆی شاردا بڵاو بووەتەوە و بووەتە بەڵا لێمان. هەر لە ئێوارەیەکی قانگدراو بە ئەسپە خەنەیییەکەی باپیرمدا، گوێم لە نارەتەی بوو کە داوای دەکردم و چاوەڕێی خاشەکێشانی تەمەنە تەماوییەکەی بە دەست منەوە بوو. منیش خێرا خۆم گەیاندە ماڵە کەونینەکەیان کە لەمێژ ساڵ بوو دەتگوت مەحف بووەتەوە وا کەس سەردانی ناکات. کاغەز و قەڵەمم لەگەڵ خۆم بردبوو، چونکە دەمزانی چیتر بیریم لەبیر نامێنێت لە ساتە دوایییانەدا. بە دڵمدا هات: بۆ دەبێ من کۆتایی پێ بێنم؟ لە دڵمدا وتی: ژنێکی پوختەکراو لە ئەنگوستە ئاسنێکدا، هەزار ساڵە دوعای ئەوەی لێ کردووە بە دەست نەبیرەکەی بکوژرێیت. پێدەکەنم. پێکەنینێک کە بۆنی گریانی لێ دێت. دەگریم، گریانێک کە لەبری قینە و بە قینەوە دەستم لەسەر کاغەزەکە وێڵ دەکەم تا بە قسەی بڵقە نادیارەکەی سەر ئاوێک بکەم کە چەنای چەن ساڵە وشک بووە؛ گوێ لە دەنگی دڵێک دەگرم کە چەندین هەزارەیە چیایەکی لەسەرە و کپی کردووە بۆ هەمووان؛ چاو بە مێشکێکدا دەخشێنم کە دەڵێی ملیۆنان ساڵە مەیلەو مەرگە. دەڵێ سەرەتا، ئەسپە خەنەیییەکەم بانگ بکە، وا چەن شەوە هاتۆتەوە و لە کەشوهەوای شاردا بڵاو بۆتەوە، با بێتە نێومان و لە مەیدانانمان، غارغارێنی خۆی ببرێنێتەوە هەتا پەرشوبڵاو دەبێتەوە. دوایی هەستە لە جێی خۆت و کاغەزەکەت بخە سەر دەمارێکی گرژی زەمین و غاردە.

بۆیە ئەو شەوە هەر بەسەر ئەو کانییە وشکەوە ماقم وڕما و بە چاوە چڵکنەکانم خەریکی تەپوتۆزە خەنەیییەکانی دەوری شار بووم کە ڕازییان بکەم  بێن و خۆ بکەن بە بیرەوەریی دایرە وردەکانی ئاوی کانییەکەدا و لەنێو بچن. سەرەتا بە گوێیان نەدەکردم، بەڵام دوایی بە کەمێک لاڵانەوە ڕازیم کردن مەحف ببنەوە. ڕەنگە ساڵانێکی پێش ئەو شەوە، باپیرم فێری کردبووم چلۆن لەنێو چەقی گەمارۆی دووکەڵەکانی شەڕێکدا، ئاوەکانی دەستم بگرمەوە بۆ چنگاڵە تاریکەکانی دووکەڵ و هەر هێواش و لە سەرەخۆ، بانگی ڕەشایییەکانی جیهان بکەم بۆ ناو داییرەی ئاوەکانی هەر ئەو کانییە کە باپیرم نەخۆشیی خەمۆکی تێدا لە ئەستۆ گرتبوو و چەندین سەدە پێش ئەوە، بە خەڵکی شاری گوتبوو: “لە ئاخرزەماندا تەپوتۆز زیاد دەکات و نەخۆشییەک لەگەڵ تەپوتۆزەکە بەسەر ماڵاندا بڵاو دەبێتەوە کە پێکەنین لەبیر لێوانی مرۆڤ دەباتەوە و فێری داخزان بەنێو بەندەنەکانی خۆیدا دەکات، بۆیە من لەم کانییە، مرۆڤە خەمۆکەکان لە ئەستۆ دەگرم، بێن و سێ جار وسڵی تێدا بگرن و دوایی دانیشن بە دەم خوێندنەوەی وێردێک بە ڕووتی، لێگەڕێن خۆیان وشک ببنەوە، هەتا بە تەکاندنی پەنجە، نەخۆشییەکەیان لێ هەڵدەپروێت”. لەم ساڵانەدا کەس وێردەکەی لەبیر نەمابوو، تەنانەت باپیرم خۆشی، بەڵام شەوێک لەنێو لاپەڕەکانی کتێبە دێرینەکەی باپیرمدا کە دەگوترا لە چواردە پشتەوە بۆی ماوەتەوە، کوتەکاغەزێکم بەرچاو کەوت، لەسەری نووسرابوو: “ئوم، ئەی ئەوەندەی دڵی کەون، کۆن”… من لە وێردەکە تێنەگەیشتم، بەڵام کە بۆنم بە کاغەزەکەوە کرد، دیمەن دەهاتنە بەرچاوم، دیمەنی ئەو دەمانەی باپیرم لەنێو ئەو دارستانەی ئەو سەردەمەدا کە ئێستا ڕووتەنە، ئەم کانییەی دیتبووەوە و گۆڕێکی لە کەنار کانییەکە هەڵکەندبوو کە شەوان بخزێتە نێوی و تێیدا ئەو وێردە بخوێنێت؛ کتوپڕ باپیرم لەبەر چاومدا دەیگرماند: “ئوم، ئەی ئەوەندەی دڵی کەون، کۆن”…

 باپیرم وا بوو: بە تافی لاوێتی ڕووی کردبووە هەر گوند و مەڵبەندێکی ئەم وڵاتە، ئاوات و ئاوەدانی لەگەڵ خۆی بردبوو و حەتمەنە شتێکی لە ئەستۆ گرتبوو کە خەڵکەکەی لە دوای ڕۆشتنی ئەو، لەبیریان بمێنێتەوە. بڵێم چی ئیستا نەماون ئەو پیرەمێردانەی حیکمەتەکانی باپیرمیان وەک ئایەت لەبیر بوو، شەوانە بۆ منداڵەکانیان دەگێڕایەوە. ئەگینا خۆتان دەتانبیست کە: چلۆن شەڕی نەگریسی نێوان دوو تایفەی، هەر بە تێپەڕینێکی ئاسایی بە نێوان هەڕەشەکانیاندا، کوژاندووەتەوە و ئاشتی لە نێوانیان دامەزراندووە. دەگێڕنەوە دەیان ناکۆکیی نێوان خەڵکی هەر بە درەخت، چارەسەر کردووە و حەتتا دەیانگوت هەڕەشەی لە جۆگە خوێنی نێوانیان کردووە کە بگەڕێنەوە سەرچاوەکەیان و هەر خێرا بە قسەیان کردووە. دەیانگوت: هەمیشە، تەنها بە ئەسپێکی خەنەیییەوە لێرەو لەوێ بینراوە و ئاوپڕژێنی زەوی کردووە و ئاوەدانی داوەت کردووە بێتە شوێنە بێبەشەکان. هەمیشە هۆشداریی بوومەلەرزە یەک لەدوای یەکەکانی ئاخرزەمانی بە خەڵکی دابوو و گوتبووی: هەتا من هەبم، نایەن، بێخەم بن. بەڵام وای لەو ڕۆژەی کە من نەمام…” و دەڵێن لەو کاتەدا بە هەناسەیەکی قووڵەوە، نەمامێکی دەچەقاندە ئەو عەرزەی لەسەری ئەو قسەیەی کردبوو و لەبەر خۆیەوە دەیگوت “هۆش!”

دەیانگێڕایەوە: داپیرەی باپیرم بۆ خەڵکی وا گێڕاوەتەوە کە گوایە لە دوای تاعوونە گەورەکەی ئەو ساڵەی شار کە دایکوباوکی باپیرم مردوون، باپیرم خێرا زمانی لە گە پساوە و هەر زوو بە یەکساڵی دەستی بە قسەی پیرۆز کردووە. ئەو پیرە پیاو و ژنانەی حەکایەتەکانی ئەو سەردەمەی شاریان لەبیرە، گێڕاویانەتەوە: باپیرم زوو، زۆر زووتر لە کاتی خۆی، پێگەییوە و هەر لە هەڕەتی لاویدا، دایرە وردە نهێنەکانی ناو ئاوی بینیوە و شەوانە قسەکانیانی بۆ داپیرەی گێڕاوەتەوە. داپیرەشی دوای ئەوەی تا کۆتایی گوێی لێگرتووە، سەری ناوە بە سینگی پڕ لە مێخەکییەوە و پێی وتووە “نابێ ئەو قسانە بۆ کەس باس بکات، دایرەکان لێی دەتۆرن”. بەڵام باپیرم ئەوەندە جوان ئەو ئەڵقە نوورانییانەی ناسیوە و لێیان نزیک بووەتەوە کە وردە وردە وتەکانیانی نووسیوەتەوە و لە شوێنی خۆی، بۆ کەسانی دەردەدار و نەخۆش بەکاری هێناون. گوایە هەر بە یارمەتیی ئەو ئەڵقە کڕیستاڵیانە، توانیوێتی ئەسپێکی خەنەیی بە تەپوتۆزەکانی داهاتووی شار دروست بکات و شەوانە بە دەوراندەوری شاردا، بسووڕێتەوە و لە هەر لایەک هەستی بە لێدانی دەمارەکانی زەمین کردبێت بۆ قەوماندنی بوومەلەرزەیەک، گڕکانێک، شتێک، ئەو ئەڵقە کریستاڵیانەی بەسەردا پڕژاندوون و لەبەر خۆیەوە، وێردی پیرۆزی خوێندووە. دەڵێن لە هەر شوێنێکیش نەخۆش و لێقەوماوی بینیوە، بێ ئەوەی بهێڵێت خۆیان ئاگاداری کارەکانی بن، چی دایرەی نادیار‌ی بە دەستەوە بووە، بە ڕێی کردوونەتە نێو کانییە ژەنگاوییەکانی لەشیان، بەڵێنی درەختی بە جەستە دەردەدارەکان داوە و ناچار بە شفای کردوون.

من هەر چی ئەچووم بۆ لای هیچی بە خۆم نەدەوت. بەڵام دەڵێن کاتی خۆی لەنێو خەڵکدا بە پیری بوومەلەرزەکان ناسراوە و وتوویانە دەزانێ چۆن گوێ لە دەماری زەمین بگرێت. کەچی ئێستا تومەز ئەوەندە دایرەی ئاوەکانی داگیر کردووە قسەی لەبیر چووەتەوە. ئەگەرچی لەگەڵ من قسەکانی دەگواستەوە نێو دڵم و بێ ئەوەی پێویستی بە کەلیمە بێت، بە چرپەیەکی نەرم و نەبیس، مەبەستەکەی دەگواستەوە نێو مێشکم تا من بیانکەمە قسە و بۆ خەڵکی بگێڕمەوە. هەر من دەمزانی ئەو هەموو چارەڕەشی و نەمرییەی باپیرم لەو ڕۆژەوە، یاخود لەو نیوەشەوەوە دەستی پێکردووە کە ژن و مێردێکی گرفتار، ڕوو لەم شارە دەکەن و پەنای بۆ دەبەن. لە پێشدا کە ئازارەکەیان دەبیستێ، پێی سەیر دەبێت کە ئەو ژن و پیاوە چلۆن پێیان زانیوە و ئاگەدار بوون کە مرۆڤێکی لەو چەشنە هەیە و ئەو هەموو کارەی لە دەست دێت؟ بەڵام دوایی ژن و پیاوەکە دادەنیشن و بە وردی بۆی دەگێڕنەوە کە ماوەیەکی زۆرە لەشکرێکی سەیر و نادیاری گەرم و چەور، ماڵەکەیانی داگیر کردووە و خۆیان و ماڵ و مناڵیان وەڕەز کردوون؛ بۆی باس دەکەن: نیوەشەوان چ دەنگەدەنگێکیانە، کاتێک دەچنە گیان دەفرەکانی چێشتخانەکەیان و بە تەقەتەقی پێکدادانی دەفرەکان هەڵیاندەستێنن لە شیرینی خەو و هەر کە دەچنە چێشتخانەکە، هیچ نابینن، تەنیا ئەوەندە نەبێ گوێیان لە نەڕەنەڕێکی سەیر دەبێت کە لە دەنگی ڕژانی ڕۆن دەچێت و نەڕەنەڕەکە بەردەوام هەڕەشەیان لێ دەکات تا زووە ماڵیان بۆ جێ بهێڵن. باپیرم هەر ئەو کاتە پەنجەکانی دەخاتە نێو ڕیشی و سەری دادەخات، وەک بیەوێت بانگی وردیلەکانی نێو ئاو بکات بۆ ڕاوێژکردن. ئەوان، ژن و مێردەکە، هەر بەردەوام دەبن لە چیرۆکەکەیان و دەڵێن: پاش ماوەیەکی کەم، منداڵە پاشەبەرەکەیان کە کچێکی چوار پێنج ساڵان دەبێت، بەدەم خۆیەوە دەست بە ورتەورت دەکات و زۆر جار بینیویانە لەگەڵ خۆی کایە دەکات، کە لێشیان پرسیوە ئەوە چی دەکەیت؟ ئاماژەی بە دەوروبەری کردووە و وتووێتی “لەگەڵ هاوڕێکانم کایە ئەکەم، نایانبینن؟” تەنانەت نیوەشەوێکیش ئاگایان لێی بووە منداڵەکەیان لە سەر جێی خۆی نەماوە. کە ماڵەکە دەگەڕێن و نایبینن، ڕوو دەکەنە حەوشەکە و دەرگای دەرەوە بە کراوەیی دەبینن. دایکوباوکی هەڵدێنە دەر. لە دەرەوە مانگ، تیشکێکی خستووەتە سەر کانییە کۆنەکەی بەر پیلکانەی مزگەوتی گەڕەکەکەیان. لەوێ کچەکەیان دەدۆزنەوە کە نانێکی وشکی بە دەستەوە گرتووە و کوتێکی خۆی دەیخوات و کوتێکیش دەخاتە بەردەم تیشکەکە، کەس نازانێ بە کێ دەڵێ: بخۆ! بخۆ! گوایە هەر لە دوای ئەو شەوە، وردە وردە منداڵەکانی دیکەشیان، لەشکرەکە دەبینن و خێرا خێرا دەقیژێنن: دایە دایە! ئەشا ئەو نوورە پێی گرتووە! جا دەستەو دامێنی چی مەلا و پیاوچاک دەبن، هیچیان، هیچیان لە دەست نایات و هەر دێن و زۆر تر دەبن. تا وای لێ دێت نیوەشەوێک کە منداڵەکانی ئەو لەشکرە ئاژاوە دەنێنەوە و هەر بە قسەی گەورەکانیان ناکەن، گەورەیەکیان بە هێنانی ناوی باپیرم، دەیانترسێنێت: داسەکنێن! ئیتر ئاوا دەبێ باپیرم دەناسن و دەگەڕێن تا دەیدۆزنەوە…

دەگێڕنەوە باپیرم دوای ئەوە کە بار و دۆخی ئەو بنەماڵە بەستزمانە دەبینێت، خێرا ڕێ دەکەوێت بەرەو ماڵەکەیان و ئەوان لە ماڵی خۆی دادەنێت و دەڵێت تا خۆم نەنێرم لە دووتان، مەیەنەوە. ئەمە کەس ئاگای لێنەبووە، باپیرم لە مێشکیدا، لە بیرەوەرییەکانیدا نیشانی دام. ئەو شەوە هەر کە دەگاتە ماڵی ژنومێردەکە، دەست بە تۆزتەکێنیی دار و دیواری حەوشەکە دەکات و دوای ئەوەش ناو ماڵەکە بە ئەڵقە کریستاڵییەکان ئاوپڕژێن دەکات. ئەمجار لە چەقی چێشتخانەکەیاندا دادەنیشێت و جگەرەیەکی توتن و پەڕە دەپێچێتەوە و لە گەڵ داگیرساندنی و قانگدانی دووکەڵەکەی، چاوەکانی تیژ تیژ دەکات و نیگاهی بە نێو دووکەڵدا ئەو دیو دەخات. یەکەوڕێ بۆ سەرکردەکەیان دەگەڕێت و هەواڵیشی لە کەس ناپرسێت، خێرا دەزانێت هەموویان خۆیان شاردووەتەوە بەڵام بە ترپەترپی دڵی ئەهوەنی، دەکوتێ بە حەشارگەی تاریکییاندا و وردەوردە ترپەیان لێ دەکاتە گرمە و دواییش بە نارەتە. من هەر ئەوەندەی دەزانم، ئاخر هێشتاش نە لای کەس باسی کردووە چی بووە و نەش هیچی دیکەی لەو بەسەرهاتە گواستەوە نێو مێشکی من. ئەوەندە نەبێ، نیشانی دام، کاتێک سەرکردەی لەشکری نادیار لە تاریکییەوە وەدی دێت، بۆ ئەوەی باپیرم وازی لێ بێنێت، کوتەئاسنێکی دەداتێ کە لە قەبارەیدا، داهاتووی خۆی دەگێڕێتەوە. ڕەنگە هەر ئەو قەبارە ئاسنینە بووە بەردەوام هۆشداری بە باپیرم داوە لەسەر داهاتووی خەڵکی ئاسنپەرەست، وا باپیرم ببووە وێردی سەر زمانی و هەمیشە دەیگوت: هەمووتان بە ئاسن دەمرن، یان هەمووتان بە ئاسن لە ژیان دەردەپەڕێنن… شتێکی وا. ئیتر بێدەنگ دەبوو و دەرگای ماندووی مێشکی لێ دادەخستم.

هەرچەندە لەوە بەدوا، مێشکی هیچی نیشان نەدەدام، کەچی من هەرکات بەو کاتانەدا دەچمەوە، زیاتر دەچمە پێش، تیشکی مانگەکەی ئەو شەوەی سەر کانییە کۆنەکە، خێرا دەکەوێتە سەر بستێکی دیکە لە بەسەرهاتەکەی باپیرم و دەزانم لە دوای چەن ڕۆژێک، بەیانییەکی زوو دەنێرێتە شوێن ژن و پیاوە خاوەنماڵەکە و کە دەگەرێنەوە، دەبینن لە بەر شۆڕەبییەکەی حەوشەکەیاندا کانییەکی ئەوەندە هەڵقوڵیوە و باپیرم شانی داوەتە بەر شۆڕەبییەکە و بە ئاسوودەیییەوە قاچەکانی هەڵماڵیوە و خستوونیە نێو ئاوی کانییەکە و خەریکە شڵپەشڵپ، بە قاچەکانی گوڵ و گیای تازە ڕوواوی دەوروبەری کانییەکە ئاوپڕژێن دەکات. دەزانم کاتێک باپیرم چاوی بە خاوەنماڵەکە دەکەوێت، بە دەم هەناسەیەکی قووڵەوە دەڵێت: ها، ئەوەش کانییەک، بۆ ئەو منداڵانە… بیستیشتان کەسێک دەعبای تاریک زەفەری پێ بردووە، بەم ئاوی کانییە بیشۆن، خوا کەریمە.

من ئێستا دەزانم، باپیرم کانییە نوێیەکەی نێو ئەو ماڵەی بۆ کامە دەرد، لە ئەستۆ گرتووە، بەڵام کەس نازانێت ئەو کانییە لە کوێیە و تەنانەت منیش تەنیا دەتوانم تا سەر کانییە کۆنەکە بچمەوە کە ئێستا وشکی کردووە و ساڵ دوانزەی مانگ، تەنیا چەند شەوێک، ئەویش لە سەعات دوانزەی شەو بەولاوە، چەند دڵۆپە ئاویکی لێ دەچۆڕێت و بەس…

کاتێک ئەو بەیانییە، باپیرم لەو ماڵە دێتە دەر، بێ ئەوەی بیری لێ بکاتەوە و بزانێت چ چارەنووسێک چاوەڕێیەتی، دەگەڕێتەوە بەرەو ماڵی خۆیان و دوای ئەوە ئیتر هیچ کەس، لە دەر و دەشت نایبینێت و کەسیش هیچی لێ نابیسێت. هەتا هەفتەیەک، لەرز دەیگرێت. حەوت ڕۆژی ڕەبەق لەژێر لێفە لێڵەکان نایاتە دەر. تەنیا ناڵەیەکی نهێنی لێ دەبیسترێ لەو ژێرەوە کە دەگرمێنی “ئوم، ئوم، ئوم”. دوای حەوت ڕۆژ بەیانییەکی زوو دەنگی دێت کە لە سەرشۆرکە تاریکەکەی ماڵ خەریکی خۆ خاوێنکردنەوەیە و جارێکیان خۆی لە مێشکیدا نیشانی دام: گەڵکوو هاتنە دەرەوەی لە ژووری سەرشۆرکەکە دەست دەکات بە شکاندنی ئاوێنەکانی ماڵ و هەر ئەو بەیانییە دوای شکاندنی هەموو ئاوێنەکان، بە دەم پێچانەوەی جگەرەیەکی تووتن‌وپەڕە، لە دەم پەنجێرەی دیوەخان، یەکەم قسەی نائاسایی لێ دەبیستن و لەگەڵ مژینی قووڵی دەمنەکەی، بڕیار دەدات: ئیتر ئاوێنە قەدەغە بێت… داپیرم لێی وەدەنگ دێت و تا ماوەیەکی زۆر لە شیشەی پەنجێرەکاندا خۆی دەڕازێنێتەوە. دواییش زانیم: باپیرم، ئەو شەوە لە ماڵی ژن و مێردەکە، هەر کە سەرکردەی لەشکرە نادیارەکەی لەنێو دووکەڵەکاندا لێ وەدیدێت، نەڕاندووێتی و نەیزانیوە سەرکردەکە، ژنێکی هەزار ساڵەی لە باخەڵیدا داگیر کردووە و بە نەڕاندن، خستوویەتیە قەبارەی کوتەئاسنێکەوە ئەوەندەی ئەنگوستێک. بۆیە کاتێک بە نەڕەی باپیرم مەحف دەبێتەوە بە ئاسماندا، ژنەکەی لێ بەر دەبێتەوە و چارەڕەشییەکە ڕێک لەوێوە دەست پێ دەکات کە باپیرم هەڵیدەگرێتەوە و دەیخاتە باخەڵی. دەزانم ئەو شەوە تاوەکوو بەیانیی ئەو شەڕە درێژەی کێشاوە و ئاخری سەرکردەکە ڕازی دەبێ کوتە ئاسنەکەی لێ نەستێنێتەوە، بە مەرجێک باپیرم ڕێگەیان بدات بە خۆی و لەشکرەکەیەوە، شار جێ بهێڵن و چیتر نەگەڕێنەوە. باپیرم لە خۆشیی ئەو ژنە هەزار ساڵە پوختەکراوەی نێو کوتەئاسنەکە، ئامادە دەبێت وازی لێ بێنێت و کاتێک لەشکر بزر دەبن، ڕۆژ بووەتەوە. هەست دەکات باخەڵی چەپی هێندەی چیایەک قورس دەبێت و تازە تێدەگات چی کردووە بە خۆی. خێرا هەڵدێتە دەر لە لای شۆڕەبییەک سەر دەکاتە سوژدەوە. کوتەئاسنەکە لە باخەڵیدا، بە پێکەنینێکی هەراسهێنەوە، خێراخێرا هەڵدێت و دەگەڕێتەوە، هەڵدێت و دەگەڕێتەوە و قیژەقیژ هەر پێدەکەنێت. هەر قیژەیەکیشی ڕستەیەکی لەگەڵە کە باپیرم دەخاتە ترسەوە و سەری لە سوژدە پێ هەڵناگرێت هەتا هەست بە تەڕاییی خاکەکەی ژێر تەوێڵی دەکات. باپیرم سەر هەڵناگرێت و هەر دەگریەت. ئاگای لێ نابێت کە ئاوی چاوی خۆیەتی دەڕژێتە سەر خاکەکە و خاک توانای وەرگرتنی نییە و دەریدەداتەوە هەتا دەبێتە کانییەک لەژێر ئەندامی هێزلێبڕاوی باپیرمدا. دوای ئەوە باپیرم هەمیشە دەیگوت نەریتی ئێمە وەهایە کە شتێکمان بەخشی، وەریناگرینەوە. ئەوسا پێدەکەنی و بە چرپە دەیگوت، نیوەی کانییەکانی زەوی، وا دروست بوون… جارێکی دیکەش بیری ڕستەی ژنە هەزار ساڵە پوختەکراوەکەی نێو کوتەئاسنەکە دەکەوێتەوە و ئەم جارە دەهێڵێت منیش بیری ببینم: کاتێک سینگی لێ دەکوتێت و دەڵێت: یاخوا نەوە و نەتیجە و نەدیدە و نەبیرەت بە دەستی خۆت کفن بکەیت و تاوەکو ئاخرزەمان زیندوو بمێنیتەوە و بینەری حکوومەتی ئاسن و لە خەو ڕاچەنینی دەمارەکانی بوومەلەرزەی نێو دڵی گوشراوی زەوی بیت!

پێم وابێ بۆیە باپیرم کە ڕاستییەکەیتان بوێت، نازانم باپیری باپیری کام باپیرم بووە و کەس لەبیری نەمابوو تەمەنی چەندە، ئەوەندە شەو و ڕۆژ مێشکی نیشانی من دابوو و منیش بەسەرهاتە بێ سەرەوبەرەکانیم بۆ ئەم و ئەو گێڕابووەوە، ئیتر هەموومانی وەڕەز کردبوو. نە چیتر توانای ئەهوەنکردنەوەی دەمارەکانی زەوی مابوو کە نەهێڵێت بوومەلەرزەمان تێ‌بەربدات؛ نە چەنای چەن ساڵ بوو چیتر درەختی چەقاندبوو، کانی دروست کردبوو، دەردەداریی ئادەمیزادی لە ئەستۆ گرتبوو، چووزانم تەپوتۆزی پێ کەوی کرابوو، بە تۆفانی گوتبوو “وست”، مۆڕەی لە هەورەبرووسکە کردبوو، نە توانیبووی ئەنگوستە ئاسنەکەی نێو باخەڵیشی ئازاد بکات و بیگەڕێنێتەوە بۆ نێو کانییە نهێنییەکانی ژێر زەوی، تێکەڵ بە وزەکانیان بکاتەوە. لە هەموو ئەم ساڵانەدا، ئەوەندە نەوە و نەتیجە و نەدیدە و نەبیرەی خۆی کفن کردبوو کە بە قەد ئەنگوستێکی لێ مابووەوە و کەس نە دەیبینی و نە ئەگەریش دیتبای، دەیناسییەوە. زۆر جار دەمیبینی لە باخەڵی دانەدانەی ئەو نەوە و نەتیجە و نەدیدە و نەبیرانەیدا بوو کە ئەمڕۆ و سبەی دەیناشتن و لەبیری دەکردن. بۆیە دوێشەو، یان شەوێک لەم شەوانەدا، بڕیارم دا بیکوژم و فڕێی بدەمە نێو یەک لەو کانییانەی کە لەمێژ بوو وشک ببوون، ئەمە خوایە دیجلەیەک، فراتێک، شتێکی لێ هەڵبقوڵێت و جارێکی تر زەوی ببووژێنێتەوە…

پووشپەڕی ١٣٩١ی هەتاوی

The post <strong>ئاخرزەمانی باپیرم</strong> appeared first on ژنەفتن.

٢٠١٩

The post ١٥٠٠ تەقە appeared first on ژنەفتن.

فریا یوونسی

ئەم وتارە بە فایلی (pdf) لە سەرەوە لە دوگمەی (داگرتنی پەڕگەی pdf) دابگرە.

The post بەرەنگاربوونەوەی سینەما و دەسەڵات appeared first on ژنەفتن.

ئەرێ! نوستووە. نا، دامراوە لە چی كفتوكۆیە. ئەگەر مووەكانم دەبوون، چ بژ دەبوون و ئەگەر دەبووم چەنێک چیم دەكرد لە مێروولەی ئەم گشتە ئازارەی كێ ناڵێ هەمووی سەرپۆتە. بریا لێرە نەبووایەتم، نەوەكوو پێم نەزانن و فسكەفسك هەموو ئەو نیوەڕۆ چەورە چەوتانە بگێڕنەوە. بێتەوە یادیان كە چەنێك لەرز گرتبوومی و بە خۆمم گوتبوو دەیخوێنمەوە. (٨) دەڵێت وەیزانیوە خێوەت بەسەر قوونیدا دەكێشم و (یەک)یش دەڵێت خەتێكی ڕێك، قوونی خوراندووە و زووش زانیوێتی هەر كە بوو بە یەك دەنووسم “من”. دەڵێت” لەسەر من، هەر منێکی نووسی و لە سەر شیشەی مێزەكە داینام کە ئاگام لە خۆم بێت” و دەڵێت “هەر كە قوونم خەتـیك خورا، دەمزانی من دەبم بە”من”” و (٨) ناهێڵێت قسەكەی تەواو بکات، هەڵدەداتێ “كەس نازانێت بۆچی بۆ ئەم ئەركە قورسە، منی لە ئیۆە هەڵوەژێر كرد؟”. ئەوسا پشتی دەكاتە هەموویان و دیسان لە بەرخۆوە دەبرمێنن هەموویان “بەشكەم ڕۆح بخوێندرێتەوە” و (٧) دەیهەوێت خۆی بتلێنێتەوە و بگاتە (٨)، بەشکەم دڵی بداتەوە. كەچی (٩) لە نیۆانیاندا دەحیلكێنێت “فەقیرە! لەسەر من هەر فریا كەوت بنووسێت “كەچی” و دەیداتە تریقەی پێکەنین. (١٤) دەقیژێنێت بەسەر (٩)دا تا بیبڕێنێتەوە و (٩) برمەبرم دەڵێت “ناهەقیت ناگرم” و دیسان دەتریقێتەوە.

(٨) دەڵێت “كەس نازانی بۆ” و (١٢) دەڵێت “چی بۆ، حەوتیش بە قەدەر تۆ ئەركی بەسەر شانەوەیە”. ئەوسا پێکڕا (٧) دەخوێننەوە: “گوتم”.

“من چی لە خۆم بكەم سوكومەهتووك بووم لە نیۆتاندا” و (٩) دەیكاتە قریوەقریو: دەڵێت “دەتگوت” و پێدەكەنێت. بەدەم پێكەنینەوە دەڵێتەوە “ئەی باسی (١٦) بۆ ناكەن” و شانزە خۆی كز دەكاتەوە و لە بەرخۆوە دەنووکێنێت “من بڵیم چی؟ خەتای (١٥) بوو”. دەڵێی (٩) باسێكی دیكەی بۆ پێكەنین دەست كەوتووە، قاقا دەکێشێت و دەڵێت: “نەمدەتوانی لە قەبزی دنیا قوتار بم و”… كەس نازانێت ئەو “وو”ـەی ئاخر چییە قوت بووەتەوە لە بەردەم “بم”ـدا. (١) دەڵێت “ویستوویەتی زۆربڵێی پێ بناسێت” و هەموویان لە داخی ئەو هەموو حیلکەحیلکەی (٩) قاقا دەكێشن و دەحیلكێنەوە، چ حیلکانەوەیەک. لەنێو دەنگەدەنگی پێكەنینیاندا، دەنگی (١٧) بەرز دەبێتەوە “ئەی بۆ دەمی بە لای هیچ كامتاندا نەبرد، هەژتان بە سەر؟” و (٩) ناهێڵێت قسەكەی تەواو بێت، دەڵێت “بۆیە. بۆیە تۆ بە شانزەوە بەندی، بۆیە تۆ تەنیا بوویتە “بۆیە”ــیەکی حیز” و هەندێکیان كە بیر لە (١٦) دەكەنەوە خۆیان پێ ناگیرێت و پرتەپرت پێدەكەنن. (٩) دوابەدوای پێكەنینیان دەڵێت “هیچ نییە، مەیخەرە دڵی خۆتەوە، ئەو کاتەش كە دەركەی لێ نەكردبوونیەوە (١٦) هەر سوارت بوو. قەیدی چییە؟ بۆ شازدە كوێی خراپە؟” و ڕوو دەكاتە ئەوانی تر و دەڵێت “”دەبوو گووی دنیا بشێلم”، عەیبی چییە؟” زۆربەیان لە بەرخۆوە پێدەكەنن و شانزە هەر نووكەنووكیەتی.

بریا حەتتا وەهاش هەر نەدەبووم تا ئاگام لە سەرشۆڕیی (٢) نەبێت، دەستەوستان خۆی لە سووچیك مت كردووە و فززە ناکات کە نەوەکوو وەبیری كەسێک بێتەوە.

خۆم لە باران دزی بووەوە و لیكدا لیكدا كاغەزم ڕەش دادەگەڕاند، ئەمە چییە دەمویست بزانم بڵێم چی و بڵێم ئەی بۆ چاوی وا ناڵێت؟ من دەڵێم ڕۆح لەپشت چاوەوە سەرزندە، خەریكی خۆنوواندنە و ئاگام لێیە تۆ ئەوە نیت كە دەیڵێت. نازانم. بڵەی (٩) بەڕاستی بێت؟ خەریكە (١٠) هەڵدڕێت لە داخ  و خەفەت. هەر دەڵێت “خوێندنەوەی چی و نەخوێندنەوەی چی؟” و هەرچی (١٠)ش خۆی لێ گرژ بکاتەوە، نایبڕێنێتەوە، خێرا دەڵێت “ڕۆحی چی کە كەڵكی چی بێت؟” هەر (١٠)ـەیە لەسەر خۆی هەڵدەقڕێت و دەڵێت: “برالە! من تەنیا ژمارەیەكم كە نهێنییەکم تێدا دركاوە، جوان بیری لێ بکەنەوە “خوێندنەوە و نەخوێندنەوەی ڕۆح كەڵكی نەبوو” یانی چی؟ دیارە كوڕە لە مندا دەریدەخات چی بووە و بووشە بە چی”؟ و ئەوانی تر وست، دەڵێی بیری لێ دەكەنەوە.

(١٣) هەڵدەداتێ و دەڵێت “با بە نەحسیشم بزانن، وەلێ ئەوەی کە “بوون بەچی”ـی كوڕە دەردەخات “هەر حەریق تاقی بکەمەوە”ـیە” و (٩) بە تیزێکەوە دەبرمێنێت (١٢)ـەش، (١٢)ـەش.

دوانزەش…

نا. دەڵێم دانەمراوی لە كفتوكۆش. دەنا سەبەبی چییە ئەو حەریقە لە سیانزەدا پەرەی سەندووە و ئەها (١٤) چۆن دەقیژێنێت “دەمقیژاند”یش؟”.

شەوە و تیشکە ساردێکی مانگ، لە درزی پەردەكانەوە خەمۆکی دانەدانەیان دەنوێنێت: هێشتا نەكێشراون.

(٩) ئارامتر لە هەموویان لەبەر پێواری قووتوە سێگارەكەدا كزوڵەی كردووە و پێی وایە ئیتر بمخوێننەوە. هەموویان هاوڕای نۆن و دەڵێنیەكمان هەڵدەبژێرین بۆ گێڕانەوەی ساحەبە بێ ساحەبەكەمان و (٣) دەناڵێنێت “بەڵام ئەو ساحەبی ئێمە نەبوو… ئەو كوڕە قەت ساحەبی هیچ نەبوو، هیچ، تێگەیشتن؟”

وەلوەلەیەك دەچڕێتە نێویان و هەندێکیان قسەی (٣)یان پێ قسەی قۆڕە و هەندێکی تریان لەسەر (٣) هەڵدەقڕین، چۆن.

-“ئاخر تۆچیت، “ببم بە پیاو”ـێكی لەسەر نووسیوی، فڕت سوار بووە بە سەرماندا؟” و (٩) دەیەوێت ئارامیان بکاتەوە، دەڵێت “بیبڕێننەوە، سەرحەپۆلینا! لەسەر چی بە شەڕ دێن، داوەشێن؟ ئەوە من دەیگێڕمەوە بۆتان، ها… “من…چونکە تەنیا دەنكێک كە زۆر زوو–پێش هەمووتان- دەركیشرا، من بووم؛ ئاگام لێ بوو دەیبرماند لە بەرخۆیەوە “خۆم دەزانم، خاویی ئەم ئاتەرانە، چەن سەختە و با تاوەکوو قینم لە سیافامیم هەڵنەستاوە، لێرە دەرتكەم. ئەوەندە خۆم لە باران دزیوەتەوە كە لێرە دەرتبكەم””.

(٦) دەبرمێنێت: “ئەو ڕۆحە، ئەو ڕۆحە هەرهە”… و كەس گوێی لێ نییە.

تومەز كەوتوومەتە بەر تیشکی سڕی مانگ و ڕێک لەو کاتەدا (٦) بینیومی کە خۆم داوە بەسەر سەندەڵییەکدا. كەچی سەریان بە سەرەتەقەی خۆیانەوە قاڵە و (٦) بێدەنگ دەكەن، دەڵێن بیبڕێتەوە، نەیبڕێتەوە دەیبڕێننەوە و (٧) دەڵێت “شەش! ئاخر تۆ بۆ؟ خۆ گوناحەكە هەمووی لە تۆدا نووسراوە، كە ئیمە هیچ ناڵێین تۆ بۆ واز ناهێنیت؟”… و (١٤) بە دەنگی بەرز دەیخوێنێتەوە “لە دنیام هەڵدزی”…

تومەز یانزەیان فەرامۆش كردووە، هەموویان. (٢) خۆی تێدەگلێنێت و وەك قسەیەكی بیر كەوتبێتەوە كە دەبوو لە جوابیاندا بیڵێت، دەڵێت: “لە منەوە تا یانزە، هەمووتان، فشەن، لەخۆوەن. لە یانزەشەوە تا دەگاتە (١٧) هەروەتر. یانی، وەرن (١) و من و (١١) و (١٧) و…”لە ناکاوێک (٥) هەواڵی (١٨) دەپرسێت. دەڵێی لێیان شرتوون بووە و پێیان نەزانیوە. (١) دەڵێتەوە “كە قونچكی منی بە خەتە ڕێکەکە کڕاند، هەژدەی وەلا خستبوو. ئاخر، پێش هەموومان هەژدەی نووسی و دوایی (١٩) و دواییش… ئیش، ئەم چواردەیەش…”. (١٤) لە کەیەوە قیژاندوویەتی “هەژدە! هەژدە!” و هەر (١) گوێی لێ بووە، ئەوانی تر گوێڕایەڵی یەک بوون. (١٩) دەڵێت: “وا دەری ناهێنێت، پێم وابێ بۆی بگەڕێین، چاکترە” وهەمووی تێکڕا بۆی دەگەڕێن.

كەچی هیچ.

(٦) ڕوو دەكاتە (٢) و دەڵێت: “دەی، باسی چیت دەکرد؟”

(٦) دەستەماشانێک دەکات و دەگووڕێنێت: “چی؟ ئەها. دەی گوتم  وەرن (١) و من و (١١) و (١٧) و (١٨) و (١٩) و (٢٠) بنێنە پاڵ یەک”.

شانزە دەست دەکات بە خوێندنەوەیان: “من. چونكە دەسەڵاتم نەبوو. گیرم كرد. بۆیە… ئەرێ هەژدە چی بوو؟”

دەپرسێت و كەس نازانێ چی بڵێت.

پێکڕا ڕوو دەكەنە (١٩) دەڵێن: “دەشێ تۆ بزانیت” و (١٩) بێدەنگە. ڕوو لە كومیدی جلەكان، بەسەر تاقەكەدا چەماوەتەوە و بێدەنگە. دیسان لێی دووپات دەكەنەوە: “تۆ دەزانی. دەی بیڵێ. تۆ دەشی بزانیت”.

چونكە سیافامی وەك من، كە نەیزانی بۆچی ئیتر هەموویان مەیلە و مەرگن، كەچی دیسان لە ترسی مەرگ خۆیان لە هەزار قوژبنی ژیان، شاردووەتەوە و – حەتتا-  مرخیان لە هەناسەكانی خۆشیان خۆش كردووە؛ وا چاك بوو هەر شرتوون بیت.

(٤) دەڵێت: “هەمووی لە مندا پوختە کراوەتەوە. بمخوێننەوە!”.

(١٦)دەیخوێنێتەوە: “ئەودیو چاوێک…” و خێسەیەك لە (٢) دەكات. دەڵێی تازە بە هەموو شتیكی زانیوە (١٦) و (٢) بە تاوانبار دەزانێت كە نەیهێشتووە (٤) بخوێننەوە. دەڵێت: “ئەی (٥) چییە؟” و پێنج لەولاوە لە بەرخۆوە دەناڵێنێت: “كەوتم و…”.

(٢) دەگووڕێنێت: “بەڵام خەتای من چییە  هەژدەتان لێ ون بووە؟” و دەیداتە پرمەی گریان.

(٩) ئارامی دەكاتەوە و دەڵێت: “دەیدۆزینەوە” و (١٩) خۆی لەگەی بنزاری دەپسێنێت و دەڵێت: “لە قەڕەقووپی گیرفانەكانیدا بۆی بگەڕێن” و هەموویان پێکڕا رووە و قەڕەقووپی گیرفانەكانم دەقیژێنن: “هەژدە! هەژدە!”.

دەڵێی دەنگەکان لە بنكی گۆمێکەوە هەڵدەستن، دەڵێی لە سووكنایی سەهۆڵبەندانێكدا ڕچیوە، هەژدە.

دەڵێن: “هەژدە گیان، خۆتمان بۆ بخوێنەوە…” و دەڵێت: “لێتان شرتوون بووم”.

دەڵێن: “دەزانین، بەڵام قەینا خۆت بخوێنەوە بزانین پازڵی ئەم دابڕانە چۆن ڕێک دەخرێت؟”

دەڵێتەوە: “لێتان شرتوون بووم” هەژدە…

دەیانهەوێت پێکڕا بنەڕێنن: “دەتدۆ…” کەچی دیسان دەڵێتەوە: “لێتان شرتوون بووم”…

(٩) ڕوو دەكاتە (١٩) و بە یەئسێکەوە دەبرمێنێت: “لێتان شرتوون بووم”ـی لەسەر نووسراوە” و پڕ بەدڵ هەست بە دڵدانەوەی (١٩) دەكات. شانزە كە بە (٩) دەزانێت نووكەنووک، (١٩) دەخوێنێتەوە: “ئێستاش ئیتر قەڕەقووپی جلەكانم …” و هەموویان، کشومات دەبن.

باران، ڕایەڵەیەك لەبەر تریفەی مانگدا دەچنێت و تریفەش لەسەر (٢٠)  دادەخورێت كە ئێستا ئیتر بە چ قینێکەوە بیر لە چارەنووس دەكاتەوە و لە ترسی وشكبوون پیی وایە بکێشرێت باشترە. هانایەكی دێتەوە و بە خۆی دەڵێت: “تا تریفە بوو، كەس رووی تێ نەکردم بمخوێنێتەوە و “ئێستاش ئیتر هیچ”، بە توون”.

The post چاو appeared first on ژنەفتن.

دەبوو بڵێم لەم شەوانەیا لە ملی دایەما خەوتبووم ئا ئەیووت زووکە پتۆپە ئەمەوێ بحەسێمەوە ئاخر شەوانە هەتا نەیئەخەواندم نەئەخەوت ئەیوت سەرەڕۆم ئەیوتبوو زمانیشم ناساغە جا لە ملیا خەوام ڕیشم چەقیبووە تەختانی سینەیەوە ئاگام لێ بوو سینەی لە ڕیشم ساندەوە وتم قەینا با وەبزانێت ئاگام لێ نییە و ڕۆیی حەتتا شوێن سێبەرەکەشی کەوتم کەچی گەیشتینەوە بەر دزری خێوەتەکە و زانیم قەیرێک خۆی ماتدا کەچی نەمزانی بۆ گەڕایەوە منی نەبینی ئاخر سێبەرەکەمم پێ نەبوو نەمهێنابوو کەچی دوایی سێبەرەکەم لە خۆوە ئەیوت نەخەی من ببووم تۆم نەبردبوو نازانم دوایی لە ترسی دێوەزمەکە بەنێو شارا هەڕام کردبوو سێبەرەکەم لەو بەری شار پێ ئەکەوتبوو کەچی ئەیوت نەخەی تۆ بووی لەمبەری شاری لە پێ خەوتبووی من لەوێ بووم نازانم ئەوەندە نەبێ خەو بردبووینیەوە ئیتر خۆم شوێن دایە کەوتبووم دایە درزێکی خێوەتەکەی پێ حاڵی کردم کە بە فڕکە هەڕرای ئەکردبوو منیش ئەچووبوومە دەم درزەکە کە سەرم سووڕمابێ دادە بۆ لەوێیە ئەوە چی ببوو لەگەڵ کابرای قوڕمساغی ساجەکە وێستاببوو جلە ڕەشەکانی دەلەرزاند لەرەی جلە تاریکەکانی دەگریاند ویستم وتبێتم دادە ئەو کابرایە تەوراسەکەی زۆر غەددارە لاچۆ کەچی نەموێرابوو تەوراسەکەی نەیهیشتبوو بوێرم ئەودیو درزەکە کەوم دادە سەری چەقاندبووە نێو پەشمی بێ شەرەفی سینگی کابرا و هەر خێرا خێرا تەڕی دەکرد کابراش دەستی ناردبووە نێو سەری دادەم و ئەیوتبوو بەڵایەکە و هاتووە کچم تەوراسەکەشی لە حاندی کەفەڵیدا گرتبوو کە چیم پێ بڵێت دەیوت خۆم بەچکەکەت گەورە ئەکەم ئەوەندە ئازا باری ئەهێنم تۆڵەی باوکی بسێنێتەوە جا لە قەستیش ئەگریا ها کەچی من نەمدەتوانی باوەڕ بکەم بە دادەمی وت بڕۆ لە گەڵ یەکەم شەوی پاییز هەستە و خێرا لە ڕوومەتی هەستام ئەبوو بڵێم پایز چییە وتی پاییز باشە ئەو ژنە چڵمە بچێتە خەونی هەر کەسێکەوە ئیتر خەونەکانی هی خۆی نامێنێت کارێک دەکا جگە لەو خەونەی کە پێتەوە ئەبینێ خەوی تر نەبینێ زۆرزانیشە خۆی کەم‌کەم خەو ئەبینێ وتم پایز کەیە وتی ئەو گوڵانە ئەناسی و کتوپڕێک لە بنکی ئەو حەموو فێنکاییە دەریان کێشام کەسم نەئەبینی ئاخر قرچە قرچی شەوێک بە سەرمەوە تەنرابوو دوایی خەڵکی ئەیانوت دڵقی ڕەش بووە ئیتر ڕوومەتی سەر سووری بن شڕم نەئەبینی بوو کێشایانمە بەر با تاوێک قژەکانی قاچم فێنک بوونەوە و تاوێک لە نێڵە نێلێکی نامەرد نزیک کرانەوە لەژێر قرچە قرچی شەوەکەدا عارەقەیەکم دەردا پیس ویستم کەچی نەموێرا بزانم چبەلایە کتوپڕ کزەیەک لە عازای لەشم گەڕا و بوومە مەیتێک بە نێوچاوانی دەشتەوە حەتتا نەمئەزانیبوو چبەلایە و هەر ئەسووتابووم خوارەوەم ئیستاش ساجێکی مەلعونی سوورەوکراوی لەبیرە دەماری بێ سەر و شوێنی لکاببوو بە گٶڵمەزی ئاسنەکەیدا ئیتر لە بەر درگاکەی ماڵی دادەم کەتبووم و هیچم نەدەناسییەوە شەوەکەی سەرم بە دەستمەوە بوو کەچی نازام کەی خوارەوەم میزی سووری ئەکرد کەچی نازام لە کوێوە چاوم کونی نەماببوو کەچی نەمتوانی بزانم چۆن ئەوەندە نەبێ بە کەمێک با چارشێوەکەی دایەم دەناسیبۆوە لە ئاخری کۆڵانەکەدا ڕووی دابوو دوایی خەڵکی ئیستاش ئەڵێن هەر با خەریکی بووە ئیتر هەر دوو چاویشم بە لەتێک لە دڵقەکە ئاخنی وتم با کاکە نەزانێ کەچی ئاجورەکانی حەسارێک هەر ڕایاندەپێچامە کن چارشێوەکەی ئاجورەکان ئیستاش مەندن ناگەنه زیخی کەنار چەمەکه حەزم له ئاودەستەکەیان ئەبوو کە هەر دادە ئاوێنە ساردەکەی ئاودەستەکەیان ئەوەندە بکوتێ حەولەحەولم بێ وەخۆم بێمەوه و نەبتوانم ئاخر ئەو چەتیوه سەر سووره ئەڵێ ئیستا پاییزه و ئیتر ئەبێ دوێشەو بەره و گەرمێنی ببنەوە ئەیوتبوو ئیتر نایەنەوه هەتا ئەو بەچکه دێوەزمه ئەبیسی قیژەوقاوەکەی خێرا خێرا حۆو خێوەتە هەڵئەپێکێ ئەوە گەوره ئەببێ ئائەوەندەی لێ بێ کە وابێ هەرچی خەڵکە له بیریان ئەچووبێتەوه کەچی من له بیرم ئەناچێتەوه و هەر ماشینەکەی کاکەم ئەبیسم بۆقە بۆق بانگم ئەکا چووبێتم درگاکەی لێ بکەمەوە دادەشمی لەگەڵ بووبێ هەڵاتم بەرەو دادەم وتم داده کاکه ماشینەکەی فێر ئەکردی چۆن بتبا وتی مەڵێ کاکه و هێواش بە گوێما ئەچرپێنێ ئیتر مەڵێوه کاکه باش به خۆیەوه هەڵگڵۆفیم وتم دادە ماشینەکە ئەزانێ چۆن بتبا وتی ئا چاوت بۆ وای لێدێ هەمیشە دەی وتم هیچ نییه ئاوه دزی کردووه ئەوە چەمێکی لەو کلکەتەشیانه دزیوه نایانداتەوە لێرەوە لێی ئەڕژا وتی خۆ ئەبێ ئاوی ئەو چەمه زۆر بکەی وتم ناتوانم داده ئیتر ئاوم بۆ زۆر ناکرێ من ئەو چاوەم دەست ناکەوێ کە هەڵیکۆڵم و لە قەراخ چەمەکان بینێژم دەستم ئەکەوێ ها کەچی خۆ نادا به دەستمەوه هەر جرتو فرت پێئەکەنێت و سەرسووری بنشڕە وتی ئەوە چییە بۆنی کلکەتەشیت لێ دێ دیسان له کوێ بووی نەمتوانی بڵێم داده دایکم دیار نییه نەمتوانی بڵێم شەوێک لە حۆو خێوەتانە ئەبینی دەنگێکم بینی لە دایە چووبوو ئیتر نایبینمەوە هەتا له ئاخری ئەو کۆڵانەدا “با” خەریکی چارشێوەکەی ببوو کەچی نەمناسیەوه دوێشەو چووزانم لەمشەوانەدا وتی وست و سەری پووتمی خسته نێوان مەمکەکانی و ئەیوتبوو وست نقەت لێوه نەیا مەمکی توند بوو دیارە مژدی ئەکرد بە بەچکە دێوەزمەوە مەمکی بۆنی مژدی لێ هەڵئەستابوو خەریک ئەبێ خەوی بۆنه مژدی بمباتەوە به دەم هەڵگڵۆفینەوه بردمییه ژوور و لەژێر چارشێوەکەیەوه دەنگی قرچه قرچێکی نیشان دام لە دڵق ئەچووبوو وتی کەمێک وەرە کراسی تازەم بۆ کڕیوی تاقیبکەوە بزانم به بەرت ئەکا خەریک بووم دوگمەکانی بکەمەوە وتم دادە دوگمەکانی نەخۆم لە درزی درگاکەوە چاوی ناردە دەر و باقڵ لای خێوەتە ڕزیوەکان کەمێک  هێشتییەوە کە ئاگای لە کۆکردنەوەیان بووبێت وتی نانا نەکەی نەیانخۆی کەمێکی ماوە بەیەنم پڕ ببوو له سێبەری کلکه تەشی و لقێ گوڵی سەیرم لێ بەر ئەبێتەوە کە ئاگای لێ بێت هەڵوەری و دانەوێتەوە دانە دانەی په ڕه کانی کۆ بکاتەوە و بزەیەک لەسەر لێوی کۆنی ئەوێستاندبوو هەر پەڕێک و دەنکێ سێبەری کلکەتەشی تێ نەخەیت بیدەیتێ بیگلێنێت و بینێتە نێو لێوانی کۆنی من کراسه بۆگەنەکەمم داکەندبوو که داده چاوی له خێوەتەکان ساندەوه کتوپڕێک قامیشەڵانەکەی ژێر باڵمی بینی سەرم دانەواند تا ئاگام له ناوکم بێ وتبووم خوایە زوو پۆشته بێتەوە که سەرم بەرز کردەوه داده لەوێ نەمابوو دادە نەماببوو بۆی ئەگەڕابووم کەچی هیچم نەدەناسیەوه کافر نەبێ نازانم لە شوێنێکی مێشکم کەوتبوو بە لووتا و خۆی ئەخوراند ئەتوت کازاوای دایە لە کەیەوە لەوێیە وتی بەو پیلکانه نەخۆشانەدا هەڵگەڕێم تا بچینە ژوور لەناو ماڵە خەفەتبارەکەی دادە چاوبەستێنێ بکەین وتم نایکەم وتی خۆشه ها بزانین کێمان زیرەکه چاوبێن له چاوی یەکتر دەبەستین و جا خەریک دەبین دەستمان پێ کرد چاو بێنەکه به من ئەوێرابوو زوو زوو شەوی وای بیری چاوم ئەخستەوە نەمزانیبوو کافر چاومی خەریک کردببوو ئیشتیام له بۆنه تاڵەکەی داده بوو وتم ئۆخەی ئاخری منداڵیان ئەبێ ئیشتیام له زیخ بوو هەڵیگڵۆفم کەچی نەمهێشت دڵم بێ بهێڵم زیخەکه هەڵمگڵۆفێ وتم دادەم خوا دایناوه بۆ ئەو زیخه بەس نییه ئاوی چەمەکەش زیا ئەکا ئازایە ئەوەندە ئەوێرێ چی بکات چاوی هەڵکۆڵراوی ناوێ چەمەکە بەس نییە مەمکی زوو پڕ ئەبێ له شیر له جێی خۆی هەڵئەتەقێت چەمی شار شیری پیا ئەڕوات هینە شیر بە چەمی شارا ئەڕۆشتبوو چووزانم پەشیمان ئەبوومەوە وتم ئەی بێتو هەڵیگڵۆفێ بێتو کلکەتەشییەکان بیلێسنەوه و نەختێکی لێ بمێنێ چی وتم داده خوا دایناوه بۆنی شیری لێ بێ شیری لێ بێ وتبووم چەمە شیرەکانی دادە حەموو بەچکەکانی شاری تێر کردبوو وتی سەگە هی ئەو چاوبێنەیە گەوجی ئەوەندە شەوت کردوەتە چاوت ئاگات لە دادەت نەبوو نەهێڵی ببێتە هەڵم و هەتاو بیبا وتبووم ئەها گوێم له هێڵه هێڵی خۆمه له سینەی شکاوما هەڵناستێ بمباتەوە بۆ خۆی دە خوایە بمبەرەوە بۆ خۆت ئێرە ئەها چەنێک شەوە بە چاوبێن لە چاوم کرابوو چ تاڵیشه ئەها ئەمەوێ بگریم و ئەوەندە بنەڕێنم داده دایه بۆ دیار نییە ڕاستە ئەڵێن ئیتر دایه نیه وتی چووزانم وتی ئەها ئیتر کەس لێره نییه کەس لێرە نەماوە شەوەکەی سەرچاوم لادا کاکه به دیار تلویزوێنە کڕێوەکەوە ڕووت خەوتبوو تلویزوێنەکە چ کڕێوەیەک بوو چ بەفرێکی تیا ئەباری ویستم هەڵێم کەچی بەفرەکه چاومی دزی شتێک دەجووڵا لەوێ نزیک ئەکەوتەوە و دوور ئەکەوتەوه دەرئەکەوت و بزر دەبوو له خۆوه وەمزانی سێبەری گوناحی دادەیه و سەرمایەکم ببوو بۆ گریان ئەگەڕام بۆ گەرمایەک نزیک پێستم ئەگەڕابووم زبر بوومەوه پێستم ئەببووە سماتە هەڵاتبووم کاکه وتی بۆ کوێ و هەر هەڵاتبووم وتی ئیستا دێنەوه کەرە وەره فێنک ببین به دوو قاچەوه هەڵاتبووم و ئەترسابووم وتم با کاکه نەزانێ ژێر ناوکم هەر سیخە گەرمەکەی لە بیرە و دوو درگا له حەسارەکه نابینێ که کرابوونەوه و له پیلکانەکانەوە خلۆر بوومه نێو یەکیان دیسان پڕ به ئاوێنەکه بووم وتم خۆسکه ئەمتوانی پۆشته ببمەوە و تماشای خوارەوەم کردبوو چ گەچڵیبوو نەڕاندم داده کەچی داده به دەنگمەوه نەهات وتم تۆڕه جاڵجاڵۆکەیه ئێره خۆ ئاوێنه نییه وا ناتوانم لەرەیەک بتوانم لەرەیەک وەخۆ خەم و ناتوانم له گەڵ دڵقی ئاوێنەکه به مەییوی بهارێمه خوار ورد ببمە نێو کونی کۆنی مەستەراح گوێم له دڵقی ئاوێنەکه بێ بتوێتەوه و ڕمبوکوت له ئاوێنەکه هەڵدەستێ دادە خەوی پێوه بینیبووم له ئاوێنەیەک دەچەقێم و ئەوتبوو من هەر لە خەوەکەدا گوێم هەبووه ئەویش پڕ بووه له هاڕەی ئاوێنەکان ڕمبوکوتێک له ئاوێنەکەدایه و دادەمێک له بنکی چاوما سکی بەتاڵ بووەتەوه و ئەڵێ ئەزانیبووم پێت خۆش بوو فێنک ببیەوه نقەم لێوه نایا باسی دێوەزمەکەش ناکەم ناڵێم چۆن سکی دادەی پڕ کرد و بەتاڵی کردەوە ئەها دەمولوتی پیاو دەئاخنێ و زوو زوو پڕم ئەداتێ لەنێو کونە کۆنەکەی مەستەراحەوە به باوەش هه ڵمئەگرێت و چەن بچووکم له باوەشیا چەن بچووک ببوومەتەوە ئەڵێ ئەو سەر کەنەکه خاوی دێوەزمەکەشی ئاوا بەست و وتبووی فێنکت ئەکەمەوە کەچی ئەو دەمی دەنا به هەر دەمارێکی منەوه و ڕەحەت منی دەخواردەوه قەتیش به گوێی ئەوی نەکرد ئەزانی دەڵێ شەوێک دێوەزمەکە خۆی چاوی له حەموو شتێک بوو ئیتر قینی هەستا و ویستی له فرتوفێڵی ئەو سەر کەنەکه ڕزگارم بکا کەچی خۆی تێکەوت و وتم کاکەش نایه بەر پەڕڕەکانی پانکەکه ئەزانی وتی مەڵێ کاکه و ویستی بڵێ ئیتر مەڵێوه کاکه هەناسەیەکی هەڵکێشا لە بنکی دڵییەوە هات ڕێک لە لای ناوکییەوە کاکه ئاوێنەکەی هاڕاند به سەر و چاوما و ئەو دادەمەی لێ هەڵتەقاندم کە لە بنکی ئاوێنەکەوە هاتبوو ڕێک لە لای ناوکمەوە دەرکەوتبوو وتی دێشێم وتم کاکه ئیتر ناتوانم هەر دوو قاچم ماوه و هەڵات نەڕاندی دێشێم و هەڵات نەمئەتوانی شوێنی کەوم جاران به سێ قاچەوە ئاخری ئەمگرت و ئێشم تیا نەدەهێشت ئیستا نابێ ناتوانم نابێ بتوانم ئیتر قڵپ ئەبمەوه بەسەر کوتە شکاوەکانی ئاوێنەکەدا و دادەم بینی دابوویه قوڵپەی گریانێک و قڵپ ببوەوه لەژێر چاوما وتم داده ئەوە له کوێی ئەها کە دایه باسی دێوەزمە ساردەکانی بۆ دەگێڕاینەوه دانه چیڕەی تۆ بوو ئەرێ گەڕەکێکی تێ دەگەیاندین کەچی ئیستا هێور ئەتوت بۆ هەر هەموو دێوەزمەکانی دنیا دەگریا داده ئا لە کوتێک ئاوێنەی شکاوا گیری خواردبوو دەگریا داده

پاییزی ساڵی ١٣٧٩

The post کتوپڕێک ئا appeared first on ژنەفتن.

کە مەلەکشا ڕۆیی، تازە زانیم دەڵێ چی، دیم هیچکام لەو رۆژنامەنووسانە لە دەوری تەرمی بەجێماوی قەسیدەی نەبوون. 

بۆیە حەزم لێبوو دوای ئەم ماوە لە رۆشتنی، ئەم هەڤپەیڤینە، جارێکیتر بخوێندرێتەوە. پێشتر لە ژمارە (٦)ی گۆڤاری (شی) بڵاوکراوەتەوە.

فریا: پێش هەر شتێک پرسیارم لەسەر بارودۆخی جەستەیی و ڕۆحی خۆتە و دەمەوێ بزانم لە ئیستادا باری سڵامەتیت چۆنە؟

مەلەکشا: باری سڵامەتیم باشە و هەروا کە دەمبینن هێشتاش بە خۆشی و ئازایەتی ژیان دەکەم، نێو سروشت دەچم، کاروباری خۆم بەڕێوە دەبەم و لە هەمووی گرینگتر دەخوێنمەوە و دەنووسم. 

فریا: واتە ئیستاش شیعر دەنووسی؟ دواهەمین شیعرێک کە نووسیت کەی بووە و پێم خۆشە بزانم ڕوانگەی ڕاستەقینەی تۆ لەسەر شیعر چییە؟

مەلەکشا: بەڵێ، ئەی مەگین دەکرێ نەنووسم؟ ئەی شاعیر بە چی شاعیرە، هەر بە نووسینی شیعرە کە دەتوانێ بڵێ من شاعیرم. منیش هەر دەنووسم و دواهەمین شیعرم یەک دوو شەو لەمەوبەر تەواو کرد. من پێم وایە ئەگەر شیعر نەکەینە کەرەستەیەک بۆ خۆ نواندن و ئامڕازێک بۆ دەربڕینی بیروبڕوا سیاسی و دینی و…ــەکان و نەهێڵین شیعر و شوعار جێگەیان بگۆڕدرێت و لە جیاتی وشەی شاعیرانە و ڕوانگەی ئینسانی، نووسراوەکانمان پڕ ببن لە دروشمی سیاسی؛ ئەوە ئیتر هەرگیز شیعر لێمان ناتۆرێت و دەتوانین بەردەوام شیعر بنووسین. باسی ڕوانگەی منت کرد لەسەر شیعر، دەمەوێ ئەوە بڵێم کە بێتو ئێمە بتوانین شیعرییەتی شیعر، وەک خۆی بپارێزین و نەهێڵین ببێتە دەستەچیلەی هیچ مەرام و بیر و بڕوایە، ئیتر شیعر هەر درێژە بە ژیانی خۆی دەدات و لەهەر شوێنێکدا کە پێویستی کۆمەڵگە بێ، دەتوانێ هەم مێژوو، هەم ئایین، هەم سیاسەت و… بێت. هەروا کە هەموومان باش دەزانین شیعرمان هەیە لە زمانی کوردیدا کە ڕەنگە هی ١٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر بێت و لە سەردەمی هاتنی ئیسلامدا بۆ ئەم ناوچە، نووسرابێ. دەبینین وەها بە زمانی شیعر، مێژووی لە خۆیدا تۆمار کردووە کە ڕەنگە دەقە مێژووییەکان بەو جوانییە و بە شێوەیەک کە لە هەموو دەورەیەکدا هەستی مرۆڤدۆستانە ببزوێنێ، باسی ئەو کوشتوبڕانەیان نەکردبێ. وەها بە شیعر و لەڕێگەی وشە و کێش و دووپاتکردنەوەی هەستە جەرگبڕەکان، باس لە وێرانی و بەدبەختی خەڵک لەو سەردەمەدا دەکا، کە بێگومان مێژوو هەرگیز بەو وردەکارییانەوە و لەو ڕوانگەوە باسی ئەو کارەساتانەی نەکردووە. من پێم وابێ هەمیشە هەم و غەمم هەر ئەوە بووە و لە شیعرەکانیشما هەر وام کردووە. لە کاتی ڕوودانی هەر کارەساتێکدا بەسەر ئەم گەلە لێقەوماوەی خۆماندا، من بە زمانی شیعر باسی دەرد و ئازارەکانمانم کردووە و هەرگیز بێدەنگ و بێهەڵوێست نەبووم لە ئاست ئەو گشتە مەینەتی و ناخۆشییانەی کە لە مێژووی ئەم چەن ساڵەدا بە سەرماندا هاتووە. دەبینی لە زۆر کاتدا، شیعرەکانیشم کاریگەرێتی سەدان مانیفێستی سیاسی بووە. من هەرگیز وەکوو شاعیرێک لە ئاست هیچ یەک لەو زوڵمانەدا بێدەنگ نەبووم. لەبیرتانە کاتێ کارەساتەکەی “ئایلان” لە دەریای تورکیا ڕووی دا، هەموو دنیا بە شێوەیەکی سیاسییانە هەڵوێستییان گرت و دەشتوانم بڵێم زۆربەی ئەو هەڵوێستانە، لەلایەن کەسانێکەوە کە خۆیان هۆکاری ئەو کارەساتە بوون، پڕوپاگەندایەکی سیاسی بوو بۆ خۆیان. کاتێ هاواریان دەکرد ئەوە ڕەساڵەتی سەدەی ئێمەیە و بە مەکرەوە دەگریان. من بە شیعر بە گوێی نوستووی ئەواندا هاوارم دەکرد کە ئەوە ڕەساڵەتی ئێوەیە. ئێوەن کە هۆی دروست بوونی ئەم سەدەیە بوون و ئیستاش نکووڵی لە هەموو دزێوییەکانی خۆتان دەکەن. بەڵام نازانن هێشتا کەسانێک هەر ماون کە بە دەنگی خۆشیان نەبێ، بە دەنگی شیعر و چیرۆک و هزریان بە گوێیاندا هاوار دەکەن و ڕۆژێک دەبێ هەر بە وشە و بە شیعر، کۆتایی بە ناحەزی و بەدڕەوشتیی هەموو ئەو ملهووڕانە بهێنن…

فریا: بە تێر و تەسەلی باسی خۆتمان بۆ بکە. باسی ئەو مێژووەی بووە هۆی دروست بوونی کەسایەتی جەلالی مەلەکشا. دەمانەوێ خوێنەرانمان بزانن لە کوێوە و چۆن دەستت پێکردووە و بە ئێرە گەیشتوون؟ سەرەتا لە گەڵ شیعری کوردی چۆن ڕووبەڕووبوونەوە و چۆنتان مامەڵە لەگەڵ زمانی زگماکی خۆتان کردووە بۆ نووسینی شیعر؟ بە تایبەت لە سەردەمێکدا کە ڕەنگە نووسین بە زمانی زگماکی –ئەویش نووسینی شیعر- زۆر سەخت و ئەستەم بووبێت. ئەوەی دیارە و تا ئیستا لە زۆر جێگەدا باسی لێکراوە، ئەوەیە کە ئێوە لە سەردەمی خۆتاندا، یەکێک بوون لە کەسایەتییە پێشەنگەکانی شیعری کوردی و تەنانەت جار و باریش زۆرێک لە قۆناغە جیاوازە ئەدەبییەکان و سەبکە تایبەتییەکانی ئەو سەردەمە، ئێوە دەخەنە پاڵ خۆیان و وەک یەکێک لە داهێنەرانی ئەو ڕەوتە دیارانە، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ناوتان دەبەن. لەلایەکی دیکەشەوە زۆرێک لە شاعیرانی بەناوبانگی سەردەم –وەک شێرکۆ بێکەس- بە باشی باسی ئێوە دەکەن و وەک یەکێک لە باڵەکانی شیعری کوردی لە ڕۆژهەڵاتدا ناوتان دەبات. لەو سەردەمەشدا هەندێک شاعیری دیکە کە ئیستا خۆیان دەنگێکی دیارن لە ئەدەبی کوردی ڕۆژهەڵاتدا، لەگەڵ ئێوە هاوڕێ و هاوهزر بوون –وەکوو بەڕێزان فەرەیدوون ئەڕشەدی و ئیبراهیم ئەحمەدی نیا- کە گەشەیەکی تایبەتیتان بە شیعری ئەو سەردەمەی ڕۆژهەڵات دابوو. دەمەوێ بە وردی باسی ئەو مژارە تایبەتەم بۆ بکەن. 

مەلەکشا: سەرەتا پێم خۆشە خاڵێکی گرینگتر لەوانە بێنمە ئاراوە و ئەویش ئەوەیە کە دەبێ دیان بەوەدا بنێم کە من پیاوێکی گوندیم. واتە کەسێکم کە هێشتاش و هەمیشە هەر عاشقی گوند و سروشت و کشتوکاڵ و هەموو ئەو لایەنە گوندییانەم کە مرۆڤی مودێڕن لێی وەڕەزن و لەگەڵی بێگانەن. هێشتاش هەموو وجوودی من بە گۆشت و پێست و ئێسقانەوە، هەر گوندییە و تاکوو بشمێنم لە گوند نابڕێم. هێشتاش لە گوندی خۆمان زەوینم هەر هەیە و ماڵیشم هەر لەوێ ماوە و دەخوازم تا کۆتایی تەمەنم هەروا بمێنمەوە. هەربۆیە ڕاشەکاوانە دەڵێم ئەم خاڵی گوندنشینی و خۆشویستنی سروشتە لەلایەن منەوە، کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر ڕۆح و هزری من داناوە و هەمیشەش ئەو کاریگەرێتییە بە ڕوخساری شیعرەکانمەوە دەمێنێتەوە. هەر ئەم حەزە کارێکی کردووە کە هەمیشە هەموو هەوڵ و تێکۆشانی من لە پڕۆسەی ئەدەبیی شیعردا ئەوە بێ کە ئاوڕی جددی لە بارودۆخی مرۆڤی گوندنشین –یان باشتر وایە بڵێم مرۆڤی سروشتی- بدەمەوە و هەوڵ بدەم شیعرەکانم هاواری گوندییەکان و سروشتپەروەرەکان بن. بەڵام بەداخەوە بارودۆخی ژیانم بە بۆنەی پیشەی باوکمەوە کە کارمەندێکی دەوڵەتی بوو، ناچاری کردین کە بێینە شار و بۆ هەمیشەش لە شار بمێنینەوە. لە شاریشدا لە جێگایەک دەژیاین کە جێی ژیانی مودیری گشتی ئەو سازمانە بوو کە باوکم کارمەندی ئەوێ بوو. ژیانی ئەوێش بە بۆنەی هاوسێیەتی لە گەڵ مودیری گشتی ئەو سازمانە و دیکەی کارمەندەکانی، بووە هۆی ئەوەی کە ئاگەداری شێوازێکی دیکەی ژیان لە دەروبەری خۆمان بین کە ئەویش ژیانێکی بۆڕژوازییانە و لوکسی شاری بوو. لێرەدا دژوازییەکی گەورە لە ژیانی مندا دروست بوو: ژیانی کارگەری و هەژارانەی ئێمە لە هاوسێیەتی ئەو ژیانە لوکسە بۆڕژوازییانەی مودیر و کارمەندە باڵادەستەکان. بەراوردی ژیانی دوو کەسایەتی ئەم دوو بوارە –کارگەرێک و مودیرێک- دەبێتە هۆی تێڕامانی زیاتری منداڵێک کە هەموو خولیای ئەوەیە ببێتە شاعیر و هاوارەکانی خەڵکی گوندەکەی خۆی بە گوێی دنیا بگەیەنێت. ئەم دژوازی و پاڕادۆکسە کە لە هەموو شتێکدا بە حاسانی دەبیندرا، لە جلوبەرگەکاندا، لە شێوەی قسەکردنەکاندا، لە شێوەی هەڵسوکەوتی کەسەکاندا، لە شتومەکی نێو ماڵەکاندا، بە حاسانی دەهاتنە بەرچاو، ببوونە هۆی ئەوەی کە زیاتر بیر لە ژیان و ئازارەکانی و کەموکووڕی و مەحرووم بوونەکانی بکەمەوە. ئەم پاڕادۆکسە، ڕەنگە لە وجوودی مندا زۆر نەبووبێتە هۆی نەفرەت و ڕق، بەڵام جۆرێک بێزاری لە مندا بە نسبەت ئەو کەسانەوە کە بێ هیچ هۆیەک ژیانێکی خۆشتر و شاهانەتر لە ئێمەیان هەبوو، دروست کردبوو. جۆرێک جیاوازی و لە یەکنەچوون کە هەر ئەم جیاوازی و لەیەکنەچوونە بوو خەریک بوو وردەوردە ڕێگەی بۆ دەردەخستم و دەیبردم بەرەو شیعرەوە و لە شیعریشدا کە ئاساییە ئەو دژوازییە، ڕەنگدانەوەی خۆی هەبێت. لە راستیدا ئەو دژوازیی چینایەتییەی کۆمەڵگەی ئێرانی –کە بە ئاشکرا لەنیو کورد و فارسدا هەبوو، ئیستاش هەر هەیە- ڕۆژبەڕۆژ زیاتر لە من و شیعردا باڵای کردووە و لە گەڵمان گەورە بووە. ئەو سەردەمە بە تایبەت لەنێو سیاسییەکاندا، زۆرتر باس لەو دژوازیی چینایەتییە دەکرا و منیش هەر بەو دژوازییەوە سیاسەت و دوجار شیعرم دەست پێکرد. خەبات لە دژی ئەمپڕیالیزم و چینە بۆڕژواکانی کۆمەڵگە، دەبوونە هەوێنی شیعرەکانم و بەم ڕوانگەوە هاتمە دنیای ئەدەبییەوە. تەنانەت یەکەمین زیندانیش کە چووم، هەر لەپێناو ئەو خەباتە بوو کە لەو سەردەمدا بە بۆنەی ڕوانگە تایبەتییەکانی ماڕکسەوە لە مندا شکڵی گرتبوو. چەند ساڵێک بەم بۆنەوە لە زینداندا مامەوە و دوای ئەوەش چەن جارێک بە بۆنەی بابەتی دیکەی وەکوو بابەتە نەتەوایەتییەکان کەوتمەوە نێو زیندان و ئەم زیندان چوونانەم بووە هۆی ئەوەی لە گەڵ کەسایەتییە گەورەکانی ئەو سەردەمە و بەرهەمە ناوازەکانییان ئاشنا ببم. لە سەردەمی شۆڕشی سپیی ئێراندا کە ڕێفۆڕمخوازییەکی جددی شکڵی گرتبوو، لە قوتابخانە و بەندیخانە، یەکێک لەو کەسانە بووم کە هەمیشە بانگەشەی ئەو خەباتە تازە لەدایکبووەم دەکرد و جاروباریش شیعرم لەو بارەیەوە دەنووسی و دەمخوێندەوە. ئێمە ئاوا گەورە بووین: بە زیندان و شاربەدەرکران و گرتن و ئەشکەنجە، منداڵی و مێرمنداڵیمان تێپەڕاند. منیش وەک زۆرێک لە شاعیرانی کوردی ئێرانی، لە خوێندنەوە و نووسینی شیعر بە زمانی فارسییەوە دەستم پێکرد. کەم کەم لەگەڵ شاعیرانی ناسراو و نەناسراوی ئەو سەردەمەی ئێران، پێوەندیم دروست کرد و لە زۆرێک لە کۆبوونەوەکاندا شیعرم دەخوێندەوە. تەنانەت جارێک چەن شیعرێکم بۆ ئەحمەدی شاملوو خوێندەوە –بە پێکەنینەوە- کە زۆر بە دڵی نەبوو و وتی لەو شێوازە شیعرییە وەرە دەر، کاتی خۆت بە فیڕۆ مەدە لەوەزیاتر. لەگەڵ کەسانی دیکەش وەک خوسرەوی گوڵسورخی پێوەندی باشم هەبوو. چونکە شەو و ڕۆژ بە شوێن جەرەیانی سیاسیی ڕۆژی ئێرانەوە بووم و دەمویست سەری لێ دەر بهێنم. نەک بە مەبەستی ئەوەی کە داخڵ بەو جەرەیانانە ببم، نا. زیاتر بە مەبەستی ئەدەبیات و شیعر وام دەکرد و دەمویست کار بکەم. نزیکیش بوومەوە لێیان. بەڵام کە لەگەڵ زمانی زگماکی خۆم ئاشنا بوومەوە و زانیم بەو زمانە جوانتر و باشتر دەتوانم شیعر بنووسم، لەو جەرەیانانە دوور کەوتمەوە و زیاتر هاتمەوە بەرەو هەستە نەتەوایەتییەکانی خۆمان کە بە هەموو شێوەیەک پاماڵ کرابوون و لەبەرچاو نەدەگیران.

فریا: سەرەتا کە دەستتان کرد بە نووسین بە زمانی زگماکی، شیعرەکانتان لە چ ڕێگایەکەوە بڵاو دەکردەوە؟

مەلەکشا: ئەو سەردەمە نە گۆڤارێکی وەها هەبوو کە تایبەت بێ بە شیعر و بابەتی کوردی، نە کەسیش بە جۆرێکی جددی بیری لە چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێب دەکردەوە. زۆرتر لە کۆبوونەوە و ڕێوڕەسمە سیاسییەکان بوو کە جار و بار هەلێک دەڕەخسا بۆ کەسانێکی وەک من کە شیعرێک بخوێنینەوە. ساڵانیکی زۆر دوای ئەوە کە کەم کەم گۆڤاری کوردی هاتنە ئاراوە، منیش لە گۆڤار و هەفتەنامەکان نزیک بوومەوە. ئەگەرچی زیاتر لە ڕووی باندبازی و کەس و ئاشنا و ڕۆشناوە کارەکان چاپ دەکران. بەڵام من زۆر پێشتر لەوە و لە سەردەمی فارسی نووسینمدا، چەن کەسێکم پەیدا کرد کە بتوانم لە ڕێگەی ئەوانەوە خۆم دەرخەم. یەکیان حەسەنی موزەییەن بوو و یەکیشیان عەلیڕەزا تەبایی. ئیسماعیل خوویی و نووری عەلاش کەسانێک بوون کە زۆر هەوڵییان دەدا یارمەتیم بدەن لەو بوارەدا. گۆڤارێکی بەرشکەستەمان گرتە خۆ بە نێوی “ئومیدی ئیران” کە بە شێوازێکی جددی توانیمان گەشەی پێ بدەینەوە و ناوی بخەینەوە نێو ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی ئەو سەردەمەی ئێران و تەنانەت ڕێژەی چاپی گۆڤارەکەش تا ئاستێکی باش چووە سەر. هەر ئەو کارە بووە هۆی ئەوەی کە تا ڕادەیەکی باش بناسرێم و لەو ماوەدا کەسانێکی جددی داوای بابەتیان لێ کردم بۆ چاپ. ئەوە بۆ من زۆر سەرسووڕهێنەر بوو. لەو کاتەدا خوسرەو گوڵسورخیش لەگەڵ خێزانی گۆڤارێکی چاپ دەکرد بە نێوی “ڕازی گوڵی سوور” کە گۆڤارێکی زۆر پڕۆفێشناڵ بوو. هەموو شومارەیەک بابەتی منی چاپ دەکرد و بە تایبەت شومارەی شەش یا حەوت بوو کە دۆسییەیەکی تایبەتی لە سەر من کردبۆوە و تێیدا کەسانێکی زۆر لە سەر شیعرەکانم نووسیبوویان و ڕێژەیەکی باشی شیعرەکانیشمی پاشکۆی دۆسییەکە کردبوو کە بە گشتی نزیک ٤٠ لاپەڕەیەکی دەگرتەوە. گوڵسورخی خۆمی خۆش دەویست و تەنانەت چەن جاریش هاتە ماڵمان و زۆر نزیک بووین پێکەوە.

لە بواری ناسرانی شیعرەکانیشم بە زمانی زگماکی کە دەتوانم بڵێم زیاتر لە دوای شۆڕشی ئێرانەوە و بە تایبەت لە گۆڤاری سروەی ئەو سەردەمەدا کە سەرەتای بوو و ئاوڕێکی باش و جددیی لە ئەدەب و هونەری کوردی دەدایەوە، دەستی پێکرد. زۆربەی شومارەکانی سروە بابەتی منی تێدا بوو و ماوەیەکیش تەنانەت هاوکارییەکی جددیی ئەو گۆڤارەم کرد و وەکوو پیشەیەک تێیدا کارم دەکرد. هەر ئەوە بووە هۆی ئەوە کە شیعرەکانی من بە زمانی کوردی زیاتر ئاوڕییان لی بدرێتەوە و تەنانەت کەسایەتییە گەورەکانی ئەدەبی کوردیش لوتفی خۆیان نواند و لەسەر کارەکانی من قسەیان کرد. سەردەمێک لەگەڵ خوالێخۆشبوو مارف ئاغایی بە شوێن کۆبوونەوە و ساغ کردنەوەی کارەکانی سوارەی ئیلخانی‌زاده کەوتین و توانیمان لەو بوارەشدا زۆر کار بکەین. بە گشتی هەموو ئەو هەوڵانە بوونە هۆی ئەوەی کە کەم کەم لەنێو کۆمەڵگەی ئەدەبدۆستی کوردیدا جێگە و پێگەیەکی دیار بە دەست بهێنم و شیعرەکانم ئاوڕی جددیی لێ بدرێتەوە.

فریا: چۆن بوو بڕیارت دا بە کوردی بنووسیت و واز لە فارسی نووسین بهێنیت؟ ئایا لەو ئاڵوگۆڕەی زمانی نووسینت خۆشحاڵ هەی؟ پێت وانییە بەو کارە غەدرت لە خۆت کردبێ؟ 

مەلەکشا: من نەک تەنیا پەشیمان نیم لەو کارە، بەڵکوو زۆریش شادمان و ڕازیم. چونکە ئەوەی ڕاستی بێ ئێمە تەنانەت ئەو کاتەش کە خەریکین بە زمانێکی دیکەی جگە لە زمانی خۆمان دەنووسین، لە راستیدا خەریکین خۆمان تەرجەمە دەکەینەوە و ئەو جۆرەی کە زمانی دایکییمان شارەزای هەموو کەلوکوونەکانی بیروهزری مرۆڤانەی ئێمەیە بۆ دەربڕینی هەست و سۆزمان، زمانێکی دیکە ناتوانێ ئەو کارەمان بۆ بکات. هەموو هەستێکی ئێمە بە زمانی دایکیمانە و هەر بەو زمانەیە کە وەرگری ئێش و ئازارەکانمان و خۆشحاڵی و شانازی و سەربەرزی و دیکەی هەستەکانمان دەبین. کەواتە تەنیا بەو زمانەشە دەتوانین بە باشی بەیانی بکەینەوە. زمانی ئێمە زیاتر پێویستی بە کار و خزمەت هەیە و دەبێ هەر کام لە ئێمە لە جێگەی خۆمانەوە هەوڵی بۆ بدەین کە زیاتر گەشەی پی بدەین و ڕازاوەتری بکەین. بۆیە هەرگیز پەشیمان نیم لەوەی کە ڕێگەی خزمەت و گەشەدان بە زمانی دایکیمم هەڵبژارد و لەم ڕێگەشدا ڕەنگە چەرمەسەری و لەمپەرگەلێکی زۆرم لە سەر ڕێ بووبێ، بەڵام ئیستا کە ئاوڕی لێ دەدەمەوە، پڕ بە دڵ رازیم لە هەموو ئەو ئازارانەشی کە لە پێناو ئەو زمانەدا کێشاومە.

فریا: لە پێشانگای کتێبی ئیمساڵی سنە کە لەم ماوەدا بەڕێوەچوو، کتێبی کۆی بەرهەمەکانی بەڕێزتان وەکوو کتێبێک کە لەنێو کتێبەکانی دەزگای چاپی پانیزدا زیاترین فڕۆشی کردبوو ناوی برابوو، هەروەها کتێبی کارەساتیش لە ڕێزی سێهەمی دەزگای کالێجدا ناوی هاتبوو. بە گشتی ئیمساڵیش و زۆرێک لەو ساڵانەی کە کتێبەکانی بەڕێزتان لە پێشانگای کتێب پێشکەش کراوە، فڕۆشێکی باشی بووە و پێشوازییەکی بێوێنەی لێ کراوە. ئایا ئەم پێشوازی و فڕۆشە باشە، هیچ داهاتێکی بۆ ئێوە وەکوو نووسەری کتێبەکان هەیە؟ یاخود باشتر وایە بڵێم ئەو دەزگایانەی کە کتێبەکانی بەڕێزتان چاپ و بڵاو دەکەنەوە، لە داهاتی فڕۆشی ئەو کتێبە کە جاری وایە بە چەندین چاپ دەگات، بەشی ئێوە چۆن حسێب دەکەن؟

مەلەکشا: بەڵێ. ئەوە زۆربەی ئەو کتێبانە کە ئیمساڵ ئەو فڕۆشە باشەیان هەبووە، چاپی دووهەم و سێهەم و تەنانەت پێنجەمیشی بووە. بەڵام بە داخەوە بەشی ئێمە لەو پێشوازییە باشانەی کە لێیان دەکرێ و یا بڵێین نامێننەوە بە سەر دەستی دەزگای چاپەکانەوە، لە سەدا دە و دوازدەیە و ئەمە زۆر بەشێکی کەمە بۆ کەسێک کە بە ڕاستی ماندوو دەبێ بە بەرهەمهێنانی ئەو کتێبەوە و دەکرێ بڵێم بۆ کەسێک کە تەمەنی خۆی لەسەر نووسینی شیعر داناوە و هەموو ئەو شیعرانەش دەبن بە کتێبێک کە داهاتی ڕەنج و ئێش و چەرمەسەریی ژیانێتی، بەڵام خۆی بەشێکی زۆر کەم لەلایەنە پۆزێتیڤەکەی –کە چاپ و بڵاوبوونەوە و فڕۆشی کتێبەکانە- دەستی دەگرێت. بە گشتی بارودۆخی هەموومان وایە و هیچمان لەوە باشتر نین، تازە دەکرێ بڵێم کە ئەو بەشە دە دوازدە لە سەدییە، بۆ من ئاوا حسێب دەکرێ، ئەگینا بۆ شاعیران و نووسەرانی دیکە زۆر لەوە کەمترە و ڕەنگە هەر نەشبێت. بەڵام چاری ناچارە و هیچی لەگەڵ ناکرێ. وایان لێکردووین کە تەنیا بەوە ڕازی بین کە شکور کتێبەکانمان چاپ دەبن و دەچنە بەردەستی خوێنەر، ئیتر هیچیشمان لێی دەست نەکەوت، کێشە نییە. ئەمە فەزای ناپڕۆفێشناڵ بوونی ئەدەب و کولتوورە لەم وەڵاتەی ئێمەدا و هیچیشی لەگەڵ ناکرێ. هەڵبەت هەندێک لەو وەشانخانانە باشترن و بەشێکی زیاتر بۆ من حسێب دەکەن، بەڵام بە گشتی کێشەکە هەر هەیە و چارەسەری ئەستەمە.

فریا: لە چۆنییەتی چاپی کتێبەکان لە بواری کوالیتی و دیزاین و جۆری کاغەز و ڕووبەرگ و… ڕازی بوون؟

مەلەکشا: نا. بەداخەوە جاری وایە کتێبێکم لە بازاڕدا نایابیش بووە من هێشتا نەمدیوە، چ بگا بەوەی پێش چاپ و بلاوبوونەوەی، چەن بەرگێکی کتێبەکەم نیشان بدرێ بۆ ئەوەی کە ڕای من بزانن. کتێبی کۆبەرهەمەکان، لە چاپی یەکەمی کە بە داخەوە بە هیچ شێوەیەک ڕازی نەبووم. بەڵام لە چاپی دووهەمیدا، هاوڕێیەکم بە ناوی “ڕەزا نەقشبەندی” هاوکاری کردم و توانیمان کواڵیتی کتێبەکە لە بواری دیزاین و چنینی شیعرەکانەوە، تا ئاستێکی زۆر بەرز بکەینەوە و باشتر بێ لە جاری یەکەم. خاتوونێکی هاوڕێشم هەیە لە کانادا کە ئەویش بۆ بردنە سەرەوەی ئاستی کواڵیتی کتێبەکانم، زۆر یارمەتیم دەدات. خاڵێکی جێی سەرنج کە پێم خۆش بۆتی بگێڕمەوە ئەوەیە: کە لە چاپی دووهەمی ئەو کتێبەدا، کتێبی “زەڕە زەنجیری شەهیدان” کە کۆمەڵە شیعرێکی زووی خۆم بوو، هەر بە مجەوزی ئەو کۆبەرهەمانە چاپمان کرد و بە چاپی دووهەمەکەمان زیاد کرد و لە ٤٠٠ لاپەڕەوە کردمانە ٦٠٠ لاپەڕە. کە ئەوە زۆر بووە هۆی ڕەزامەندی و خۆشحاڵی خۆم. هەڵبەت من دەربایستی ئەوە نیم کتێبێکم بە چاپی شەشەم و حەوتەم بگات، بەڵام هەوڵ دەدەم لە جاپەکانی دیکەدا، بواری کواڵیتی کتێبەکە لەوەی کە هەیە باشتری بکەم و بەرزتری بکەمەوە.

فریا: لە باشوور-لە شارەکانی هەولێر و سلێمانی- و لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشەکانی ئەوێوە، تا ئیستا هیچ پێشنیارێکتان بۆ چاپی کتێبەکانتان لەوێ هەبووە؟ ئایا بە تەمای ئەوە نین ڕۆژێک لە ڕۆژان کۆی کتێبەکانتان لەوێش –بۆ خوێنەرانی ئەوێ- چاپ بکەن؟

مەلەکشا: بێگومان تا ئیستا لەلایەن دۆستی ئازیزمەوە کاک ئازاد بەرزنجی لە دەژگای چاپ و پەخشی سەردەم، چەن جار پێشنیاری ئەوەم پێدراوە کە ئەو کارە بکەم. بەڵام بە داخەوە هەر جارەی بە بۆنەیەکەوە دواکەوتووە و نەکراوە. بە دڵنیاییەوە لە باشوور ڕێژەیەکی باشی خوێنەری ئەدەبیمان هەیە کە زۆربەی ئەو خوێنەرانە بە جۆرێک لەگەڵ شیعرەکانی من ئاشنان و خوازیاری کتێبەکانم هەن. بەڵام بە داخەوە بە هۆی نەخۆشی و نەتوانینی منەوە، تا ئیستا نەکراوە بچمە ئەوێ و گرێبەستییان لەگەڵ بکەم بۆ چاپی کتێبەکانم. هەڵبەت چەن ساڵ لەمەوبەر چووم و تەنانەت لەلایەن بەڕێز مەسعوود بارزانیشەوە پێشنیاری مانەوەم پێدرا و تەنانەت ماڵ و ژیانێکی باشیشیان خستە ئیختیاری خۆم و دایکمەوە، بەڵام نەمتوانی و بە هۆی ئەوەی کە دڵم تەنیا لەم شارە ئۆقرە دەگرێت و دەحەسێتەوە، گەڕامەوە. بەڵام بە تەمام بەمزووانە دیسان بچمەوە و لەوێ چەندەها کۆڕ و کۆبوونەوەی باش بۆ خوێندنەوەی شیعرم بە دەستەوە دەبێ کە لەلایەن ستافە ئەدەبی هونەرییەکان و کەناڵە ناسراوەکانی ئەوێوە بەڕێوە دەچێت. ئومێدم وایە کە بتوانم لەگەڵ دەزگا ناسراوەکانی چاپ و پەخشی کتێبیشدا، گرێبەستێکی باش بنووسم بۆ چاپی کتێبەکانم لەوێ. ئەوەی ڕاستی بێ باشووری کوردستان لە ئیستادا هەلێکی باشە بۆ نووسەران و هونەرمەندانی ئێمە کە بتوانن لەوێ کارەکانیان بڵاو بکەنەوە. بەڵام بە مەرجێک لەوێش باسی باندبازی و ئاشنا و ڕۆشنا نەیاتە گۆڕێ و زیاتر مەبەستییان لە خزمەت و ناساندنی ئەدەبیاتێکی جددیی و پڕۆفێشناڵ بێ تا ناساندنی کەسە نزیکەکانی خۆیان لە باری خزمایەتی و سیاسییەوە. ئیستا لە هەموو کاتێک باشتر دەتوانین لە فرسەتەکانی ئەوێ کەڵک وەربگرین بۆ دەوڵەمەند کردنی ئەدەبیاتەکەمان و بە جیهانی کردنی ئەم پڕۆسە مەزنە کولتوورییە.

فریا: شیعرەکانی ئێوە ئەوەندەی کە لە فەزای مەجازی و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، دەست بە دەست دەگەڕێت، لە فەزای چاپی و وەشاندا وەکوو کتێب یاخود گۆڤار، بەو جۆرە کە شیاوە، بەداخەوە کاری لەسەر نەکراوە و هەر ئەمە ڕەنگە بە جۆرێک لە جۆرەکان بەرهەمەکانی ئێوەی وا لێکردبێت کە ئاستی ڕێنووسی و چنینییان، بە پێی نووسینی ناشارەزایانەی کەسەکان لەو جۆرە فەزایانەدا، دابەزێت. هەڵبەت ئەم کێشەیە بە گشتی لەگەڵ زۆرێک لە نووسەرانی کورد هەیە. بەڵام لە بەرهەمەکانی ئێوەدا ڕەنگدانەوەی ئەم خاڵە بەجۆرێکی دیکە بووە. ئێوە بۆ زۆر بۆنەی تایبەت وەکوو شەهیدبوونی کەسایەتییە گەورەکانی کورد، ئێعدامی ڕۆڵەکانمان، کۆڕەوەکانی کورد لە چوار پارچەی کوردستان، هەرەسهێنانی سیاسەت و ئابووری لە پارچە غەدرلێکراوەکانی دیکەی کوردستان و… هتد، زۆر بابەتی گەورە و تایبەتیتان نووسیوە کە بە حاسانی هەر لە ڕێگەی ئەم تۆرە کۆمەڵایەتییانەوە، زووتر لە کتێبەکانتان چوونەتە نێو خەڵکی. ئایا ئەم خاڵە چەنێک دڵخوازی خۆتانە و ڕای بەڕێزتان لەسەر ئەم بابەتە چییە؟

من بە ڕاستی شاعیری “بۆنە” نیم و کەم شیعرم هەیە کە بە تایبەت بۆ بۆنەیەکی دیار و تایبەتیی مێژووییم نووسیبێ

مەلەکشا: ئەوەی بە پێویستی دەزانم باسی لێبکەم، ئەوەیە کە پێم خۆشە خوێنەرانم بزانن کە من بە ڕاستی شاعیری “بۆنە” نیم و کەم شیعرم هەیە کە بە تایبەت بۆ بۆنەیەکی دیار و تایبەتیی مێژووییم نووسیبێ، نا. ئەگەر دانیشی بە وردی شیعرەکانی من بخوێنیتەوە و ڕێککەوتی نووسینەکەیان بەراورد بکەی، دەبینی کە زۆرێک لەو شیعرانە بە هیچ بۆنەیەکەوە نەنووسراون و تەنانەت لەگەڵ ڕێککەوتی ئەو بۆنانەی کە خەڵکی پێیان وایە بۆنەی فڵانە شیعری منن، مەودایەکی زۆریان هەیە. بەڵام ئەوە ڕەنگە لایەنێکی مێژووی ئێمە، یا خود شێوازێکی ئەو جۆرە شیعرانە بێ کە وەها بە حاسانی لەگەڵ بۆنە جۆراوجۆرەکاندا دەگونجێت و ڕێک دەخرێن. بۆ نموونە من بێ ئەوەی لە بیری شتێکدا بووبێتم یا مەبەستێکم بووبێ، هاتووم لە شیعرێکدا لە سەر مەرگی کەسێک، شەهیدێک وەکوو ناوێکی گشتی نەک ناوێک بە نموونە، چەند کۆپلەیەکم نووسیوە، دوایی لێیان پرسیوم –بە پێکەنینەوە: یەخەیان گرتووم- کە ئەو شیعرەت بۆ کێ نووسیوە؟ بۆ کێم وتووە؟ ئەبێ ئەم هەموو ساڵە بۆتان دەرکەوتبێ کە من لایەنگری هیچ حیزبێک و ڕێبازێکی تایبەت نیم، ئەوەشی کە دەبینن هەر ئەو شیوەنەی کە وا من کردوومە بە شیعر بۆ شەهیدێک و کەسایەتییەکی نادیار، بە بۆنەی شەهیدبوونی ڕێبەرانی کوردەوە داندراوە، من ئاگەداری نەبووم و ناکرێ بۆ ئەوەش هیچ وەڵامێکی لایەنێکی تایبەت بدەمەوە کە بۆ وابووە؟ ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ مێژووی ئێمە و ئەو بەسەرهاتانەی کە وا لە درێژای ئەم مێژووەدا بە سەرماندا هاتوون. ئیتر بە مەحزی ئەوە شاعیرێک لە شوێنێک شیوەنێک دەهۆنێتەوە، خێرا ئەو بەسەرهاتانە دەگرێتەوە، نابێ کەسی پێ تاوانبار بکرێت و بخرێتە ژێر پرسیارەوە. زۆر نموونەی دیکەی ئاوا هەن. بۆ نموونە شیعرێکم هەیە کە ئاوا دەست پێدەکات: کە خۆم ناسی، وتم دایە/ من کێم و چیم؟

لە هەزاران جێگە ئەو شیعرە بەکار هاتووە و ڕەنگە هەر کەس بە مەرامی خۆی بە بارێکا خستبێتی. لە حاڵێکدا مەبەستی من هیچ یەک لەوانە نەبووە کە باسی لێدەکرێت. هەر کەسێکیش موختارە لە بۆنە و ڕێوڕەسمی خۆیدا شیعری من یا هەر شاعیرێکی دیکە بەکار بهێنێت و لە مابەینی وتار و پڕۆگرامەکانیدا، بیخوێنێتەوە. بەڵام ئەوە نابێتە هۆی ئەوە کە جەخت بخەینە سەر شاعیرەکەی و بڵێین تۆ سەر بەو ڕێکخراوە و حیزبەی کە شیعرەکەی تۆیان خوێندووەتەوە و یا نەخێر و تۆ ئەو شیعرەت بۆ ئەو بۆنەیە نووسیوە. من پێکەنینم بەم ڕوانگە و هەڵوێستەی هەندێک کەس و لایەن دێت. من وەکوو خۆم ئیستا بەو قەناعەتە گەیشتووم کە شیعر دەبی بچێتە نێو خەڵک. شاعیر دەبێ هەموو هەوڵی ئەوە بێ کە شیعرەکانی ڕێگە بکەنە نێو دڵی کۆمەڵگا و ببنە وێردی سەر زمانی خەڵکی ئەو کۆمەڵگایە. هەڵبەت دیارە مەبەستی من لەمە، شیعری کلاسیک و سوننەتی نییە، بەڵکوو من باسی شیعری نوێ ئەکەم. شیعری نوێ زیاتر باسی ژانەکانی کۆمەڵگایە و ئیتر لەو ڕوانگەیەی شیعری سوننەتی و کلاسیک کە هەر باسی گوڵ و بولبول بوو، دوور دەکەوێتەوە و زیاتر لەسەر ئەوە پێداگری دەکات کە ئازارە مێژووییەکانی گەلەکەی بەرباس بداتەوە. ئەم خاڵەش کە باسمان لێکرد، خۆی نیشانەیەکە بۆ ئەو مەبەستەی کە وتم. واتە ئەوەی وا شیعرێک بۆ هەر بۆنە و ڕێوڕەسمێکی دیاریکراو، بەکار دەهێندرێت و دەخرێتە پاڵ ئەو جۆرە بۆنانە، خۆی نیشان دەدات کە ئەو شیعرە باسی ئازارە گشتییەکانی کۆمەڵگای کردووە و چووەتە نێو دڵی کۆمەڵگا و –بە پێکەنینەوە- چیش لەمە باشتر؟

فریا: دوایین بابەتێک کە لە ئێوە بڵاو بووبێتەوە چی بووە و لە کام بڵاڤۆکدا و کەی بڵاو بووەتەوە؟

مەلەکشا: ئەوەی ڕاستی بێ زۆر حسێبی ئەوانەم لە دەستدا نییە. دوایین بابەتێک کە بڵاو بووبێتەوە و خۆم ئاگەداری بم بە شێوەی وتار بووە کە لە گۆڤارە کوردییەکاندا و لەسەر کارەکانی من نووسراوە. بابەتی خۆشم لەم چەند مانگەی دواییدا لە چەند گۆڤارێکی کوردیی ناوخۆ و دەرەوەدا بڵاو بووەتەوە کە بە داخەوە ئیستا لە زەینمدا نییە کام گۆڤارانە بوون. چونکە ئەوەی ڕاستی بێ من زۆر ئیهتیمام نادەم بە کۆکردنەوەی ئەو لاپەڕە گۆڤارانەی کە کارەکانی منی تێدا بڵاو بووەتەوە و هەمیشە بە پەرشوبڵاوی لەملاوئەولا بینیومن، یا لە ڕێگەی دۆستانەوە ئاگەدار بوومەتەوە. مرۆڤ کاتێ تەمەنی تێپەڕ دەبێ و دەڕوا بەرەو ژوور، زۆر تاقەتی هەنێک کاری نامێنێ. منیش وەک خۆم –هەمیشە- بە خەمی نووسینەوە بووم زیاتر. بۆ بڵاو کردنەوەی بابەت هەمیشە کات هەیە و نەشبێ –بە پێکەنینەوە- دوای مردن کەسانێکی دڵسۆز هەر پەیدا دەبن کە شانی ژێر بدەن و بابەتەکان بڵاو بکەنەوە. ئەوەختە ئەوەی باشە هەرچی بکەوێتە دەستیان چاپی دەکەن. –کەمێک پێدەکەنێ و دوای چەن چرکە بێدەنگی دیسان درێژە بە قسەکانی دەداتەوە- زەمانێک لە گەڵ مارفدا –مارف ئاغایی- دەگەڕاین بە شوێن شیعرەکانی سوارە ئیلخانی زادەدا و هەموو هەموغەممان ئەوە بوو شیعرەکانی بە کامڵی پەیدا بکەین. هەمیشە قسەم ئەوە بوو بۆ مارف، ئەمگوت: “مارف ئەوەت لە بیر بێ سوارە لە چاو شیعری فارسیدا، شاعیرێ زۆر گەورە نییە، ها! ئەوەت لەبیر بێت. ئەگەر بێ تەعەسوب حسێبی بکەین، ئەو شاعیری دەرەجە سێی شیعری فارسییە.” کەچی ئیستا ئەبیسم کەسانێک هەڵساون و ئەڵێن سوارە هیچ کەمییەکی لە شاعیرە گەورەکانی فارس نییە و تەنانەت لەگەڵ شاعیرانێکی وەک نیما و شاملوو بەراوردی دەکەن. من ئەم تەعەسوبەم پێ باش نییە. کابرا چووە لەسەر سوارە نووسیوێتی: شاعیرێکی تاقانە کە شیعرەکانی گشتی دانسقەن و تازە وەکوو ئەو وجوودی نابێتەوە! کاکە بۆ وا دەکەن؟ دەتانەوێ بەو کارانە چی بسەلمێنن. بەخوا ئەو تەعەسوبە جگە لە سووکی و بێ بایەخ کردنی ئەو شتانەی کە هەمانە و پێویستە بە بێ تەعەسوب خوێندنەوەیان لەسەر بکەین تا مێژووی ئەدەبیی خۆمانی پێ دروست بکەین؛ هیچ دەسکەوتێکی دیکەی نییە بۆمان. داوەرییەکانی ئێمە هیچی زانستییانە نین و کاتێکیش قسە دەکەی هەمووی تاوانبارت دەکەن بەوەی کە ڕێزی کەسە باشەکانی خۆمان ناگرم. وا نییە برا. کەسێک بهێنن بە چاوێکی زانستییانە و شیعرناسانە بەراوردی بکات. زمانی زگماکی جیاوازی زۆرە لەگەڵ زمانێکی بێگانە کە تۆ دەتەوێ شیعری پێ بنووسی. من سەرەتا بە زمانی فارسی دەستم بە نووسینی شیعر کرد. دڵنیا بن ئەگەر سەد ساڵی دیکە خۆم ماندوو بکردایە بە نووسینی شیعری فارسییەوە، هەرگیز نەدەگەیشتمە شیعری ئەخەوانی سالس. من لەنیوەی ڕێگەدا بووم کە شیعری فارسیم لابرد و هاتمەوە نێو زمانی زگماکی خۆم و بە کوردی دەستم بە نووسینی شیعر کرد. بەو حاڵەوە هەر یەکەم شیعری کوردیم بووە وێردی زمانی خەڵکی ئەو سەردەمە. ئەزانی بۆ؟ چونکە ئەوە زمانێکە کە من بیری پێ دەکەمەوە، قسەی پێدەکەم، پێی دەژیم، پێی دەگریم و هەموو خۆشی و ناخۆشییەکانم بەو زمانە ئەزموون دەکەم و لەگەڵ هەموو تایبەتمەندییەکانی ئەو زمانەدا ئاشنام. کاتێک ئێژم: ئـــــــــــــــاخ، کزەی جەرگم! دە وەرە بە فارسی ئەم هەستەم بۆ دەربڕە، بەشێوەیەک کە کوردێک هەستی پێی بجووڵێت.

فریا: پرسیارێکی گرینگ کە هەیە، چۆنیەتی هەڵسوکەوتی ڕۆژنامە و گۆڤارە کوردییەکانە لەگەڵ بەڕێزتان. چەندە ئاگەداری ئەو بابەتانە هەی کە لەسەر ئێوە دەنووسرێت و لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا بڵاو دەبێتەوە. ئایا ئەوانەی گفتگۆیان لەگەڵ کردووی، چەندە دەروەست و ڕاست بوون بە نسبەت پرسیارەکانیان و ئەو وەڵامانەی ئێوە کە بە لاڕێدا بردبێتیان یان نا؟

دەبێ ڕۆژنامەنووس ئەوەندە دەروەست بێ بە کارێک کە دەیکا کە هیچ قسەیەکی ناڕاست نەنێ بە زاری ئەو کەسەوە کە خەریکە وتووێژی لەگەڵ دەکات

مەلەکشا: ئەوەی ڕاستی بێ، هەروا کە پێشتریش باسم کرد، تەنیا لە ڕێگەی دۆستانەوە ئاگەدار دەکرێمەوە و زۆرجار لینک یا خود وێنەی ئەو بابەتانەی لە سەر شیعرەکانی من نووسراون، بە دەستم دەگات. هەڵبەت لە بواری وتار و شیکاریی شیعرەکانەوە کە ئەوە من نابێ هیچ بڵێم. چونکە مافی ئەو توێژەرەیە کە خۆی چۆنی پێ زانستی و پسپۆڕانە بێ، لەسەر بابەتێک بدوێت و بە پێی ئەو خوێندنەوەی کە لەو بابەتە هەیەتی، شیکاری و توێژینەوەی خۆی پێشکەش بکات. بۆ نموونە هەر لەو ژمارەی گۆڤاری “شی”ـدا کە ئێوە خوێندنەوەیەکتان لەسەر شیعرەکانی من و دنیای نووسینم، دانابوو و بە قەڵەمی هاوڕێی لاو “ئەنوەری عەڕەب” نووسرابوو. بە گشتی شیکارییەکی خراپ نییە، بەڵام لە زۆر جێگەدا بێ ئەوەی ئەو جۆرە کە شیاوە بچێتە نێو ناخی ڕاستەقینەی شیعرەکانەوە، باسی ئەوە بۆ خوێنەر دەکا کە دنیای شیعری من، دنیایەکی تاریک و نائومێدانەیە. لە حاڵێکدا ئەوە بە ڕای من خوێندنەوەیەکی دروست نییە. ئەمە من خۆم نابێ باسی بکەم، بەڵام پێویستە خوێنەر ئەوە بزانێت کە ئەو بیرۆکەیە دروست نییە. چونکە لە شیعرەکانی مندا، تەنانەت لەوانەدا کە بۆنی خەم و کەسەرییەکی قووڵی لێدێ، ئومید بەرق دەداتەوە و بە ئاشکرا دەدرەوشێتەوە. هەرچەن پێم وابێ خوێنەر خۆی ئەمە بزانێ و پێویست بەوە نەکا ڕوون کردنەوەی بۆ بدرێت. چونکە هەروا کە وتم بۆ ئەو وتار و لێکۆڵینەوانەی کە لەسەر شیعرەکانی من نووسراون و لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بڵاو بوونەوە، پێویست ناکا من دەخالەت لە هیچ خاڵێکیدا بکەم. بەڵام کاتێک باسەکە دێتە سەر گفتگۆ و وت‌ووێژ، ئیتر جیاواز دەبێتەوە. دەبێ ڕۆژنامەنووس ئەوەندە دەروەست بێ بە کارێک کە دەیکا کە هیچ قسەیەکی ناڕاست نەنێ بە زاری ئەو کەسەوە کە خەریکە وتووێژی لەگەڵ دەکات. زۆر جار ئەو شتە بۆ من پێش هاتووە کە بە داخەوە بووەتە هۆی ناڕاحەتی و دڵئێشانم. بۆ نموونە لەم دواییانەدا لەلایەن دۆستێکمەوە ئاگەدار کرامەوە کە لە ڕۆژنامەی هەولێردا بابەتێک وەکوو ناساندنی من بڵاو بووەتەوە کە گوایە لەوێدا باس لەوە کراوە کە شاملوو لە سەر شیعری من قسەی کردووە و وتوویەتی شیعری من و شەفیعی کەدکەنی وەکوو یەک وان و… هەندێک قسەی زۆر نابەجێی دیکە کە بەڕاستی بۆ من زۆر جێی داخە ئەو قسانە بە بێ ئەوەی هیچ تەعەهود و ڕاستییەک لە خۆ بگرن و پڕن لە درۆ و ناڕاستی، لە ڕۆژنامەیەکی کوردیدا بڵاو دەبنەوە. یان لە زۆر وت‌ووێژی دیکەدا کە لە خۆڕا هەندێک قسەی ناڕاست و درۆ نراوە بە دەمی منەوە. لە حاڵێکدا من هەمیشە وتوومە کە ئەوانە گشتی درۆن و شاملوو هەرگیز لە هیچ شوێنێک باسی منی نەکردووە. تەنیا ئەو باسە نەبێ کە خۆم جاری تر ئاماژەم پێکردووە و وتوومە کاتێک شیعرم لە حوزووری شاملوودا خوێندەوە، زۆر بە ناخۆشی و تووڕەییەوە باسی شیعرەکەمی کرد و وتی دەورەی ئەو شیعرانە ئیتر بەسەر چووە. ئیتر من نازانم ئەمە لە کوێ شاملوو شتی وای دەربارەی من وتووە، خۆم نەمزانیوە؟ بە دڵنیاییەوە من باوەڕم وایە شاعیر کەسایەتییەک نییە کە بە تەئید و تاریفی شاعیرێکی دیکە ببێتە شاعیر و بەرز ببێتەوە. شاعیر لە ڕێگەی شیعرەکانییەوە پەیوەندەی دەکا بە دڵی کۆمەڵگەی خۆیەوە و تەنیا شیعرە دەبێتە هۆی سەنگینی و سووکی شاعیرێک. هیوادارم ڕۆژێک ڕۆژنامەوانیش لە لای ئێمە بەو ئاستە پڕۆفێشناڵە بگات کە نووسەران و شاعیران و هونەرمەندان هەراسی ئەوەیان نەبێ لەگەڵ گۆڤار و ڕۆژنامە، دانیشتن بکەن و نەترسن لەوەی قسەکانیان تەحریف دەکرێت و بەلاڕیدا دەبردرێ. کە ئەوە بە دڵنیاییەوە لە سەر کەسایەتی ڕاستەقینەی ئەو شاعیر و هونەرمەندانە کاریگەریی خراپی دەبێت و نابێ ڕۆژنامەکان ئیجازە بدەن بۆ بازاڕگەرمیی خۆیان، هەموو چەشنە درۆ و ناڕاستییەک لەسەر ژیانی کەسایەتییە ئەدەبی و هونەرییەکان، بگاتە دەست کۆمەڵگە و ببێتە هۆی ڕووخانیان.

فریا: شتێک کە ئیمڕۆ بە ڕاستی لە نێو کۆمەڵگەی شاعیران و نووسەرانی ئێمەدا، بە شێوەیەکی زۆر ئازاربەخشانە هەست بە نەبوونی دەکەین، دەروەست بوونی نووسەرانمانە. ئەو جۆرەی کە من ئاگەداری ئەو بابەتە هەم، هەر ئیستا لە ڕۆژهەڵات زیاتر لە پێنج‌هەزار نووسەر و شاعیرمان هەیە کە لە هەموو کۆڕ و کۆبوونەوەکاندا، دەبیندرێن و تەنانەت زۆرینەی ئەمانە چەندەها کتێبی بڵاوکراویان هەیە. بەڵام دەبینین هێشتا ڕێژەی چاپی کتێبی نووسەرێکی کورد لە ٥٠٠ دانە و هەزار دانەدایە، کە ئەمە ئاماژەیەکی تاڵە بەوەی کە تەنانەت شاعیران و نووسەرانی ئێمە، ئامادە نین کتێبی یەکترین بکڕن و بەو جۆرە پشتیوانی لە خۆیان و لەو کۆمەڵگەی کە هەمیشە لە لایەن چاوچنۆکانەوە، حەز بە نەمانی دەکرێ، بکەن. لەوە گرینگتریش ئەوەیە لە تەنگانەکاندا کە دەبینین کێشەیەکی جددی بۆ کۆمەڵگە دێتە پێش، وەکوو کوشتنی کۆڵبەران، یا خود زۆرێک لەو پڕۆسە جەرگبڕانەی کە ساڵانە بەسەرماندا دێن، یەک نووسەر و هونەرمەندی کورد –تەنانەت لە کاناڵە تاکەکەسییەکانی خۆشیاندا لە فەیسبووک و ئینستاگرام و تێلێگرام و…- متەقیان لێ نایەت. پێنج هەزار بێدەنگی… ئەوە لە حاڵێکدایە کە لە وەڵاتانی دیکە –زۆر دوور نەچین، تەنانەت- لە نێو هەر ئەم کۆمەڵگەیەی فارسی پەنادەستی خۆماندا، لە هەر کێشەیەکی ورد و درشتی کۆمەڵگەدا، هەست بە سێبەری قورسی نووسەران و هونەرمەندان دەکەین و زۆر جار دەبینین دەسەڵات لە ترسی لایەنگرییەکانی ئەوان لە مژارە کۆمەڵایەتییەکاندا و لەو زوڵمانەی لە کۆمەڵگەیان دەکرێ، دەکشێتەوە و ناوێرێ چیدی درێژە بەو باس و خواسە بدات. پێم خۆشە بیر و ڕای بەڕێزتان لەسەر ئەم نەبوونی تەعەهوود و دەروەست بوونەی نووسەران و هونەرمەندانی کورد بزانم.

مەلەکشا: بە داخەوە ئەوە کێشەیەکی زۆر گەورە و ڕیشەدارە و پێم وانەبێ چیتر بە قسە کردن و بەرباس دانەوەی، چارەسەری بکرێ. من پێم خۆشە لەسەر ئەم بابەتە بە وردی قسە بکەم و هەموو هۆکارەکان و خەسارەکانی ئەم خاڵە گرینگە بخەمە بەرباس. بەڵام هەروا کە دەزانن ناکرێ. هەر ئەو نەبوونی تەعەهوودە کارێکی کردووە کە ئەو چەند کەسەش لەنێو شاعیران و نووسەراندا کە دەتوانن و دەیانەوێ قسە بکەن، نەوێرن بە عامی ئاشکرا پشتگیری لە کۆمەڵگاکەیان بکەن. ئەگەرچی من هەر بە شیعرەکانم، هەمیشە دەرەوەست بوونی خۆمم نیشان داوە و بە زمانی وشە بە کۆمەڵگاکەمم وتووە کە لەگەڵتاندام، بەڵام… –هەناسەیەکی قووڵ هەڵدەکێشێت و بێدەنگ دەبێت. وەها کە ئیتر مافی ئەوە بە خۆم نادەم لەوە زیاتر درێژە بەو باسە بدەم-.

ئەدەبیات نەک تەنیا نەیتوانیوە من بژیەنێت و بژیوی ڕۆژانەی ژیانم تەئمین بکات، بەڵکوو زیاتر منیشی بە قوڕدا بردووە و هەمیشە ئەوە من بووم بۆ ئەوم خەرج کردووە و لە هەموو حەز و تاسەکانم گوزەراوم، ئەو هیچی بۆ من نەکردووە تا ئیستا

فریا: پرسیارێک کە ڕەنگە زۆر بە کەمی لە نووسەرێک کرابێت لە بواری ماددیی ئەدەبیاتەوەیە و ئەویش ئەوەیە ئایا ئەدەبیات چەندە توانیوێتی بژیوی ڕۆژانەت تەئمین بکات و بتژیەنێت؟ 

مەلەکشا: هیچ. بە داخەوە ئەدەبیات نەک تەنیا نەیتوانیوە من بژیەنێت و بژیوی ڕۆژانەی ژیانم تەئمین بکات، بەڵکوو زیاتر منیشی بە قوڕدا بردووە و هەمیشە ئەوە من بووم بۆ ئەوم خەرج کردووە و لە هەموو حەز و تاسەکانم گوزەراوم، ئەو هیچی بۆ من نەکردووە تا ئیستا…

فریا: ئایا پێت وایە ڕۆژێک لە ڕۆژان، ئەدەبیات چیتر بەم شێوە لەگەڵ ڕۆڵەکانی خۆی مامەڵەیەکی وا دڵڕەقانە نەکات و ڕۆژگارێک بێت کە نووسەران و شاعیرانی ئێمەش لە ڕێگەی کتێبەکانیانەوە بژین و کاری چاپ و پەخشی کتێب لە نێو ئێمەشدا وەها پڕۆفێشناڵ ببێتەوە کە چیتر پێویست بەوە نەکا نووسەرانمان لە لایەکەوە بە شوێن بژیوی ڕۆژانەی ژیانیاندا عەوداڵ بن و لەلایەکی دیکەشەوە لە خەمی نووسین و تەواو کردنی بەرهەمەکانیان و چاپ و بڵاوکردنەوەیاندا بن؟

مەلەکشا: نا. پێم وا نەبێ ئەو شتە هەرگیز ڕووبدات. یان لانیکەم بەم زووانە ڕووبدات. هەڵبەت ئەوە نیشانەی بەدبینی من نییە، بەڵکوو من ئەوەی وەکوو ڕووی ڕاستیی باسەکە دیومە و ئەزموونم کردووە، دەیخەمە بەردەست. ڕەنگە لە ئەورووپا، لە ئەمریکا، ئەو شتە بۆ نووسەرێکی ئێمە تا ئاستێک ڕووبدات –کە دەبینین بۆ نووسەرانی خۆیان لە ئاستێکی زۆر باڵادا، ئەو بابەتە بایەخی خۆی پەیدا کردووە و چیتر نووسەرانیان ناچار نین بۆ پەیدا کردنی بژیوی ڕۆژانەی ژیانیان، لە سەر نووسینەکانیان بوێستن و ماوە ماوە لێی دابڕێن- چونکە ئەوان ئیتر بە پێی ئەو گشتە تەمرینی ڕۆشنبیرییە کە کردوویانە و خۆیان لە بواری کلتووری و هونەرییەوە بەهێز و پتەو کردووەتەوە، بوونی نووسەر و ئەدەبیات بۆ کۆمەڵگا بە زەروورەتێکی زۆر جددی دەزانن و هەر خەڵکەکە خۆی –تەنانەت بە کڕین و خوێندنەوەی کتێبیش بووبێ- ناهێڵن نووسەرانیان پەکیان بکەوێت. هەر بەو هۆیەشە کە ڕێژەی چاپ و فڕۆشی کتێب لەوێ هەزار ئەوەندەی لای ئێمەیە. بەڵام لە وەڵاتانی ڕۆژهەڵاتدا –بە تایبەت ئەو وڵاتانەی کە تێیدا هیچ دەنگێکی دیموکڕاسی نییە- هەموو نووسەران و هونەرمەندانی بە خراپترین شێوە دەژین و دەمرن و هیچ ڕێزێک لە بەرهەمەکانیان ناگیرێت و تەنانەت ڕێژەی چاپ و فڕۆشی کتێبەکانیشیان –بە زۆرەملێ- خۆی دەگەیەنێتە ٥٠٠ دانە و هەزار دانە کە بە داخەوە خەرجی چاپەکەشی دەرناهێنێتەوە. لێرە هیچ شاعیر و نووسەرێک نابینی بارودۆخێکی باشی هەبێ.

من لە شاعیر بوون پەشیمان نیم. هەر نووسەر و شاعیرێک بە بڕوای من خوداخالەقە، واتە نووسەران خالەق و ئەفرێنەری دنیایەکن کە خۆیان بە جوانی دەزانن و حەز دەکەن هەموو خەڵک لەو جوانییە بەشدار بێت. نووسەران چیها جیهانی جیاواز دروست دەکەن و مرۆڤانێکی جیاواز لەم مرۆڤانەی لە دەوروبەرمان هەن دەخوڵقێنن، ڕێک وەک خودا حاکمن بە سەر ژیانی ئەو مرۆڤانە و ئەو جیهانەدا کە دەیخوڵقێنن.

فریا: وەکوو دواهەمین پرسیار: ئەگەر جارێکی دیکە لە دایک ببیتەوە، ئامادەی دیسان ببیتە شاعیر؟ پێت خۆشە ئەگەر وابوو، بە چ زمانێک لە دایک ببیتەوە و ببیتە شاعیری چ زمانێک؟ مەلەکشا: (بە پێکەنینێکی تاڵەوە) ئەرێ و نا. بێگومان، ئەگەر جارێکی دیکە لە دایک ببمەوە پێم خۆشە ببمە شاعیر بەڵام نەک شاعیرێک کە شیعر دەنووسێ. من لە شاعیر بوون پەشیمان نیم. هەر نووسەر و شاعیرێک بە بڕوای من خوداخالەقە، واتە نووسەران خالەق و ئەفرێنەری دنیایەکن کە خۆیان بە جوانی دەزانن و حەز دەکەن هەموو خەڵک لەو جوانییە بەشدار بێت. نووسەران چیها جیهانی جیاواز دروست دەکەن و مرۆڤانێکی جیاواز لەم مرۆڤانەی لە دەوروبەرمان هەن دەخوڵقێنن، ڕێک وەک خودا حاکمن بە سەر ژیانی ئەو مرۆڤانە و ئەو جیهانەدا کە دەیخوڵقێنن. وەک خودا بە مەیلی خۆی، دەیانژیەنێ، دەیانکووژێ، چیی پێ خۆش بێ لەگەڵیان دەیکا. ئەمە چێژێکی کەم نییە و پێم وانەبێ هەرگیز بتوانم دەستبەرداری ئەم چێژە بم. بەڵام ئەوەی ڕاستی بێ هەموو خواست و حەزی من ئەوەیە کە ئەگەر جارێکی دیکە لە دایک بوومەوە، لە ڕێگەی شیعر نووسینەوە ژیان نەکەم. بەڵکوو حەزم لە کشتوکاڵە و خۆزگەم دەخواست لە گوندێک لە دایک ببمەوە کە هەر لە منداڵییەوە خەریکی کشتوکاڵ بم، بەڵام بە ڕۆحێکی شاعیرانەوە. هەر بەم ڕۆحەوە کە ئیستا خەریکی نووسین و خوڵقاندنم. چونکە هەروا کە پێشتر باسم کرد شاعیر بوون ژیانی منی بە قوڕدا بردەخوار و هەرگیز هیچ خزمەتێکی ئابووریی بە من نەکرد. بەڵکوو ئەوەشی کە بووم لێ سەندم و لە ڕێگەی ئەدەب و شیعر و کتێبدا، پێی خەرج کردم. بۆیە پێم خۆش نییە ببمەوە بە شاعیر، بەڵام ئاواتم ئەوەیە ئەگەر جارێکی دیکە ئەو هەلەم بۆ بڕەخسێ، کشاوەرزێکی شاعیر بم و شاعیرانە ژیان بکەم.

The post شاعیران خوڵقێنەری جیهانێکی نوێن appeared first on ژنەفتن.