***.

پیاوێكی گه‌نجم بیر دێته‌وه‌ ـ پیاوێكی هێشتا گه‌نج ـ كه‌ خودی مه‌رگ ڕێگر بوو له‌ مردنی، له‌وانه‌شه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی نادادپه‌روه‌ری. هێزه‌كان توانیبوویان له‌ سه‌ر خاكی فه‌ره‌نسا سه‌قامیگر ببن. ئه‌ڵمانه‌كان به‌ شكستخواردوویی، به‌ بێ ره‌حمییه‌كی بێ سوود، له‌ خۆڕا ده‌جه‌نگان. له‌ ماڵێكی گه‌وره‌دا {كه‌ پێیان ده‌وت كۆشك}، به‌ شێویه‌كی شه‌رمنانه‌ له‌ ده‌رگایان ده‌دا. ده‌زانم پیاوه‌ گه‌نجه‌كه‌ هاتبوو بۆ كردنه‌وه‌ی ده‌رگاكه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بێ گومان داوای یارمه‌تییان ده‌كرد.

ئه‌مجاره‌یان، نه‌ڕه‌و و هاوارێك: {هه‌مووان بۆ ده‌ره‌وه‌}.

ئه‌فسه‌رێكی نازی، به‌ زمانێكی فره‌نسی ساده‌ی حه‌یابه‌ره‌وه‌‌، سه‌ره‌تا كه‌سه‌ به‌ ته‌مه‌نه‌كانی كرده‌ ده‌ره‌وه‌ و پاشانیش دوو ئافره‌نی گه‌نج.

{بۆ ده‌ره‌وه‌، بۆ ده‌ره‌وه‌}. ئه‌مجاره‌یان ده‌ینه‌ڕاند و هاواری ده‌كرد. ئه‌مجاره‌یان‌ پیاوه‌ گه‌نجه‌كه‌ هه‌وڵی ڕاكردنی نه‌ده‌دا، به‌ڵام به‌ كاوه‌خۆ ده‌چووه‌ پێشه‌وه‌، تا ڕاده‌یه‌ك به‌ شێوه‌یه‌كی قه‌شه‌ئاسا. ئه‌فسه‌ره‌كه‌ پاڵی پێوه‌نا، قه‌باخه‌ فیشك و گوله‌كانی پیشان دا، ئه‌وێ له‌ گۆڕه‌پانی جه‌نگ ده‌چوو، زه‌وی ، زه‌وی جه‌نگ بوو.

ئه‌فسه‌ره‌كه‌ له‌ نێو زمانێكی سه‌یروسه‌مه‌ره‌دا له‌ په‌لوپۆ كه‌وت و كۆمه‌ڵێك فیشك و نارنجۆكی خسته‌ به‌رده‌م ئه‌و پیاوه‌ گه‌نجه‌ی به‌ره‌و پیری ده‌چوو {زوو پیر ده‌بین} هاوارێكی كرد: “ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ چاوه‌ڕانتان ده‌كرد”.

پیاوه‌ نازییه‌كه‌ پیاوه‌كانی ڕیز كرد تا بتوانن به‌پێی ڕێساكان نیشانه‌ له‌ مرۆڤایه‌تی بگرن. پیاوه‌ گه‌نجه‌كه‌‌ وتی: “لانی كه‌م بهێڵن كه‌سوكارم بگه‌ڕێنه‌وه‌ ماڵه‌وه‌”. واته‌: پووره‌ “94 ساڵه‌كه‌ی”، دایكه‌ گه‌نجه‌كه‌ی، خوشك و براژنه‌كه‌ی، گروپێكی درێژ و هێواشی هاوڕێیان، كه‌ بێده‌نگن، به‌ شێوه‌یه‌ك هه‌موو شتێك پێشتر ته‌واو كرا بێت. ده‌زانم ـ ئه‌یزانم ـ من ـ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێشتر ئه‌ڵمانه‌كان كردبوویانه‌ ئامانج، چاوه‌ڕوانی هیچ نه‌بوو جگه‌ له‌ بڕیاری كۆتایی، له‌ هه‌مان كاتدا هه‌وڵیده‌دا هه‌ستێكی سووكی ناوازه‌ ئه‌زموون بكات، جۆرێك له‌ به‌خته‌وه‌ری ئه‌به‌دی {به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ دوور له‌ شادی}ـ به‌خته‌وه‌رییه‌كی ئه‌به‌دی؟ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی مه‌رگ به‌رانبه‌ر به‌ مه‌رگ؟

له‌ باتی ئه‌ودا، من نامه‌وێت ئه‌و هه‌سته‌ سووكییه‌ ته‌فسیر بكه‌م. له‌وانه‌یه‌ له‌پڕدا ئه‌و كۆڵنه‌ده‌ر بووبێت. مردوو ـ نه‌مر. له‌وانه‌یه‌ جۆرێك له‌ خه‌ڵسه‌. زیاتر دڵسۆزی بۆ ئازاری مرۆڤایه‌تی، به‌خته‌وه‌ر نه‌بوون نه‌ بۆ نه‌مری نه‌ بۆ ئه‌به‌دی بوون. له‌م ساته‌ به‌ دواوه‌، له‌ رێگای هاوڕێیه‌تییه‌كی نه‌بینراوه‌وه‌ گرێدرا بوو به‌ مه‌رگه‌وه‌.

له‌م ساته‌دا، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی له‌ناكاو بۆ دونیا، ده‌نگێكی گه‌وره‌ له‌ پێكدانێك له‌و نزیكانه‌دا به‌رگوێ كه‌وت. برایانی مه‌كی ده‌یانویست فریای یارمه‌تیدانی ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ون كه‌ ده‌یانزانی له‌ به‌رده‌م مه‌ترسیدان. ئه‌فسه‌ره‌كه‌ دوور كه‌وته‌وه‌ تا بارودۆخه‌كه‌ هه‌ڵسه‌نگێنێت. ئه‌ڵمانه‌كان له‌ ریزه‌كاندا وه‌ستابوون، ئاماده‌ی مانه‌وه بوون‌ له‌و شوێنه‌ی كه‌ كات ده‌وستێنێت به‌ڵام له‌ نزیكیانه‌وه‌ كه‌سێك به‌ ده‌نگێكی جیدییه‌وه‌ وتی: “ئێمه‌، نه‌ ئه‌ڵمان، نه‌ رووس” و، به‌ جۆرێك له‌ لاقه‌تییه‌وه‌‌ وتی: “سوپای ڤالاسۆڤ، دواتر ئاماژه‌ی بۆ كرد تا له‌وێ دوور كه‌وێته‌وه‌. بڕوام وایه‌ دووركه‌وته‌وه‌، هاوكات له‌ ناو هه‌مان هه‌ستی سووكیدا، تا له‌ كۆتاییدا گه‌یشته‌ دارستانێكی دووره‌ده‌ست، كه‌ ناوی “دارستانی گسكه‌جاڕه‌كان” بوو، له‌وێدا ئه‌و دره‌ختانه‌ كه‌ باش ده‌یانیناسی بوون به‌ داڵده‌ی. له‌و دارستانه‌ شه‌خه‌ڵه‌دا له‌ ناكاو و پاش چه‌ند ساتێك، دووباره‌ هه‌ستی واقیعی[1] به‌ده‌ست هێنایه‌وه‌. له‌ هه‌موو شوێنێك ئاگر كه‌وتبۆوه‌، كه‌ به‌ دوای یه‌كدا ئاگر هه‌ر به‌رده‌وام بوو، هه‌موو مه‌زراكان ده‌سووتان. پاش كه‌مێك، تێگه‌یشت كه‌ سێ كه‌سی گه‌نج، واته‌ كوڕی وه‌زێره‌كان كه‌ نامۆبوون له‌گه‌ڵ هه‌ر به‌رخودانێكدا و‌ له‌ گه‌نجێتییان زیاتر هیچ زیانێكی تریان نه‌بوو، كوژرابوون.

ئینجا ئه‌و ئه‌سپانه‌ی‌ ڕه‌میان كردبوو له‌ سه‌ر جاده‌، له‌ كێڵگه‌كان، ئه‌وه‌یان پشتڕاست ده‌كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌م جه‌نگه‌ درێژه‌ی خایاندووه‌. له‌ ڕاستیدا، چه‌ند كات به‌ فیڕۆ چوو بوو؟ كاتێك ئه‌فسه‌ره‌كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ و هه‌ستی به‌ دیارنه‌مانی گه‌نجه‌ كۆشك نشینه‌كه‌ كرد، بۆچی تووڕه‌بوون، هه‌ڵچوون، پاڵی پێوه‌ نه‌نابوو بۆ ئه‌وه‌ی  كۆشكه‌كه‌ {وه‌ستاوه‌ و شكۆداره‌} بسووتێنێت؟ چونكه‌ كۆشك بوو. له‌ سه‌ر رووی ده‌ره‌وه‌ی كۆشكه‌كه‌، وه‌كوو بیره‌وه‌رییه‌كی خۆڕاگر، مێژووی 1807 هه‌ڵكۆڵرا بوو. ئایا ئه‌وه‌نده‌ خاوه‌ن سه‌قافه‌ت بووبێت كه‌  زانیبێتی ئه‌مه‌ ساڵی به‌ناوبانگی ئێنا یه‌، واته‌ ئه‌و كاته‌ی ناپلیۆن له‌ سه‌ر ئه‌سپه‌ بچووكه‌ خۆڵه‌مێشییه‌كه‌ی، له‌به‌ر په‌نجه‌ره‌كانی هیگڵدا تێده‌په‌ڕی، واته‌ ئه‌و هیگڵه‌ی ناپلیۆنی وه‌كوو»رۆحی دونیا « به‌دی كردبوو كه‌ هاوكات ئه‌م وته‌یه‌ی بۆ هاوڕێیه‌كیشی نووسیبوو؟  درۆ و هه‌قیقه‌ت، چونكه‌، هیگڵ بۆ هاوڕییه‌كی تریشی نووسیبووی، فره‌نسییه‌كان ماڵه‌كه‌یان تاڵان و كاول كردووه‌. به‌ڵام هیگڵ ده‌یزانی شتی ئه‌زموونی و جه‌وهه‌ری له‌ یه‌ك جیا بكاته‌وه‌. له‌ ساڵی 1944دا، ئه‌فسه‌ره‌ نازییه‌كه‌ ڕێز و ئیحترامێك  یان حساب و كتابێكی هه‌بوو كه‌ مه‌زراكان دنه‌ی ئه‌م شته‌یان نه‌ده‌دا. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هه‌موو شوێنێك گه‌ڕان. هه‌ندێك پاره‌یان هه‌ڵگرت. له‌ نێو ژوورێكی جیادا، » ژووری  باڵای بڕیاردان«، ئه‌فسه‌ره‌كه‌ هه‌ندێك كاغه‌ز و ده‌ستنووسێكی قه‌به‌ی دۆزییه‌وه‌ كه‌ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی پێده‌چوو پلانی جه‌نگی بووبێت. ئاخیرییه‌كه‌ی به‌ڕێ كه‌وت. هه‌موو شتێك ده‌سووتا، جگه‌ له‌ كۆشكه‌كه‌. ڕه‌چاوی شاهزاده ‌و كوێخاكان كرابوو. له‌و كاته‌دا بێ گومان بۆ پیاوه‌ گه‌نجه‌كه‌ ئازاری ناعه‌داله‌تی ده‌ستی پێ كردبوو. چیتر خه‌ڵسه‌یه‌ك بوونی نه‌بوو. ئه‌م هه‌سته‌ش ئه‌گه‌ر زیندووش بووبایه‌ ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ بوو كه‌ له‌ پێش چاوی ڕووسه‌كاندا وه‌كوو كه‌سێك له‌ چینێكی باڵادا ده‌رده‌كه‌وت. جه‌نگ ئه‌مه‌ بوو: ژیان بۆ چه‌ند كه‌سێك، بۆ ئه‌وانی تریش، بێ به‌زییه‌كی بكوژانه‌‌.

به‌ هه‌ر حاڵ، ته‌قه‌كردنێك له‌و نزیكانه‌ له‌ چاوه‌ڕوانیدا بوو، هه‌ستێكی سووكی هه‌بوو كه‌ نازانم چۆن ده‌ریببڕم: ئازادیی ژیان؟ ناكۆتایه‌ك كه‌ ده‌كرێته‌وه‌؟ نه‌ به‌خته‌وره‌ی، نه ‌ماڵوێرانی، نه‌ غیابی ترس له‌وانه‌شه‌ پێشتر شتێك نه‌ك به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌. ده‌زانم، وێنای ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ ئه‌م هه‌سته‌ ته‌فسیربوۆنه‌كه‌ره‌ ئه‌و به‌شه‌ی بوونی گۆڕیبێت كه‌ مابووه‌وه‌‌. وه‌كوو بڵێی پاش ئه‌مه‌ مه‌رگ له‌ ده‌رەوه‌ی ئه‌ودا نه‌یده‌توانی به‌ركه‌وتنێكی تری له‌گه‌ڵ هیچ شتێكی تردا هه‌بێت جگه‌ له‌گه‌ڵ مه‌رگی ناوه‌وه‌یدا نه‌بێت. » من زیندووم. نه‌، تۆ مردووی«.

پاش ماوه‌یه‌ك، له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ پاریس، مالرۆی بینی. ئه‌میان بۆ ئه‌وی گێڕایه‌وه‌ كه‌ زیندانی كراوه‌ ( بێ ئه‌وه‌ی بناسرێته‌وه‌)، ‌ توانیبووی هه‌ڵبێت، له‌وكاته‌شدا ده‌ستنووسێكی ون كردووه‌. »كه‌ چه‌ند تێڕامانێك بووه‌ له‌ سه‌ر هونه‌ر، به‌ ئاسانیش ده‌كرێت سه‌ر له‌نوێ به‌رهه‌م بهێنرێته‌وه‌، به‌ڵام ناتوانی ده‌ستنووسه‌كه‌ به‌رهه‌م بهێنیته‌وه‌«. له‌ گه‌ڵ ژان پۆلان[2] چه‌ند كه‌سێكیان سه‌رقاڵی توێژینه‌وه‌ كردبوو كه‌ نه‌یانده‌توانی هیچ ئه‌نجامێك بده‌ن به‌ ده‌سته‌وه‌. گرنگی چییه‌. ته‌نیا هه‌ستی پووچی ده‌مێنێته‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش مه‌رگه‌، بۆ ئه‌وه‌ش وردتر قسه‌مان كردبێت، ساتی مردنم له‌م ساته‌ به‌دواوه‌ هاوكات له‌ چاوه‌ڕوانیدایه‌.

سه‌رچاوه‌:

BLZNCHOT, Maurice, L’instant de ma mort, paris, éd. Gallimard, 2002.

[1] Le sens du réel

[2] Jean Paulhan

The post چركه‌ساتی مردنم appeared first on ژنەفتن.

كاتێك من له‌ ئاستی ئه‌م جیهانه‌دام، له‌و شوێنه‌ی كه‌ شته‌كان و بوونه‌وه‌ره‌كان هه‌ن، ئه‌وا بوون[1] به‌ شێوه‌یه‌كی قووڵ به‌شاراوه‌یی[2] ده‌مێنێته‌وه‌ (به ‌هه‌مان شێوه‌ كه‌ هایدیگه‌ر داوه‌تمان ده‌كات پێشوازی له‌م هزره‌ بكه‌ین). ئه‌م شاردنه‌وه‌یه‌ ده‌توانێت ببێته‌ چالاكییه‌ك، نه‌فی[3]. «من هه‌م»(له‌ نێو جیهاندا) به‌ره‌و ئه‌و واتایه‌ ده‌چێت كه‌ من هه‌م، ئه‌ویش ته‌نیا له‌و كاته‌ی بتوانم خۆم له‌ بوون داببڕم: ئێمه‌ نكۆڵی له‌ بوون ده‌كه‌ین ـ یاخود به‌ ڕوونكردنه‌وه ‌و تیشكخستنه‌ سه‌ری له‌ ڕێگای حاڵه‌تێكی تایبه‌ته‌وه‌، نكۆڵی ده‌كه‌ین و، گۆڕانكاری به‌سه‌ر سروشتی بووندا ده‌هێنین ــ له‌م نه‌فییه‌دا كه‌ خۆی چالاكییه‌كه‌ و هه‌م نه‌فی كاتیشه‌، بوونه‌وه‌ركان به‌دی دێن و، مرۆڤه‌كانیش له‌نێو ئازادیی «من هه‌م» خۆیان ڕاست ده‌كه‌نه‌وه‌. ئه‌وه‌ی من ده‌كات به‌ من[4]  بڕیاردانه‌ بۆ بوون[5]‌ وه‌ك دابڕانی بوون له‌ بوون، بوونی بێ بوون، بوونێك كه‌ هیچ شتێك قه‌رزاری بوون نییه‌، بوونێك كه‌ هێزه‌كه‌ی له‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی بوون سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، [من] به‌ شێوه‌یه‌كی ڕه‌ها “له‌سروشتكه‌وتووم[6]“، به‌ شێوه‌یه‌كی ڕه‌ها دابڕاو، واته‌ به ‌شێویه‌كی ڕه‌ها ڕه‌ها‌.

ئه‌و هێزه‌ی كه‌ له‌ ڕێگای ڕه‌تكردنه‌وه‌ی بوونه‌وه‌ من پێداگری له‌ خۆم ده‌كه‌م، ته‌نیا له‌نێو كۆمه‌ڵگای مرۆییدا ڕاسته‌قینه‌یه‌، له‌نێو جووڵه‌ی هاوبه‌شی چالاكییه‌كان و چالاكی كات. «من هه‌م» وه‌ك بڕیارێكی بوون به‌بێ بوون[7]، ته‌نیا له‌و كاته‌دا هه‌قیقه‌تی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م بڕیاره‌ له‌سه‌ر بنه‌مای كۆی مرۆڤایه‌تیدا بێت، یان ئه‌م بڕیاره‌ له‌نێو ئه‌و جووڵه‌یه‌دا درا بێت كه‌ ده‌یكات به‌ واقیعی‌ و ده‌ستبه‌ری ده‌كات: ئه‌م واقیعه‌ هه‌میشه‌ مێژوویییه‌، ئه‌وه‌ جیهانه‌ كه‌ هه‌میشه‌ به‌دیهێنه‌ری جیهانه‌.

«من هه‌م» وه‌ك بڕیارێكی بوون به‌بێ بوون، ته‌نیا له‌و كاته‌دا هه‌قیقه‌تی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م بڕیاره‌ له‌سه‌ر بنه‌مای كۆی مرۆڤایه‌تیدا بێت، یان ئه‌م بڕیاره‌ له‌نێو ئه‌و جووڵه‌یه‌دا درا بێت كه‌ ده‌یكات به‌ واقیعی‌ و ده‌ستبه‌ری ده‌كات

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌و بڕیاره‌ی كه‌ بوون به‌ من ده‌دات له‌ ده‌ره‌وه‌ی بوون، كه‌ ڕووناكی ده‌خاته‌ سه‌ر ڕه‌تكردنه‌وه‌ی بوون به‌ په‌یوه‌ستبوون به‌و دره‌وشانه‌وه‌ تاقانه‌یه‌ كه‌ له‌وێدا «من هه‌م»، ده‌شێت‌ ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ ناوازه‌یه‌ش بێت كه‌ بوون بێبه‌رییه‌ له‌ بوون، دابڕاو له‌ بوون، هه‌روه‌ها ببێته‌ دابڕان له‌ بوونه‌وه‌ران: ڕه‌هاییی “من هه‌م[8]” كه‌ ده‌یه‌وێت خۆی بسه‌لمێنێت بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌وانی تر. ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی پێی ده‌وترێت ته‌نیایی (له‌ ئاستی جیهاندا). ده‌شێت ته‌نیایی وه‌ك له‌خۆباییبوونێكی ئاغایانه‌ی كه‌سێكی ته‌نیا و گۆشه‌گیر ئه‌زموون بكرێت، كولتووری جیاوازیكردن، چركه‌ساتێكی سووبێكتیڤیتێ كه‌ ئه‌و گرژییه‌ دیالێكتییه‌ تێك ده‌شكێنێت كه‌ له‌ ڕێگایه‌وه‌ خۆی به‌دی ده‌هێنێت. ئینجا ده‌شێت ته‌نیاییی «من هه‌م» ئه‌و عه‌ده‌مه‌ كه‌شف بكات كه‌ بنه‌مای منه‌. ئینجا منی ته‌نیا خۆی به‌ دابڕاوی ده‌بینێـته‌وه‌، به‌ڵام چیتر ناتوانێـت له‌م دابڕانه‌دا بارودۆخی ده‌سه‌ڵاتی خۆی به‌دی بكاته‌وه‌، چیتر له‌م دابڕانه‌ كه‌ره‌سته‌ چالاكی به‌ده‌ست ناهێنێت، ده‌ربڕین و هه‌قیقه‌تێك كه‌ هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌ ده‌ره‌كییه‌كان بنیات ده‌نێت.

بێگومان ئه‌م ئه‌زموونه‌ی كۆتایی به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی ده‌ردێته‌ پاڵ شۆكی دڵه‌ڕاوكێ[9]. مرۆڤ به‌رانبه‌ر خۆی وه‌ك شتێكی دابڕاو ده‌گاته‌ ئاگایی، غیابی بوون، ده‌گاته‌ ئه‌و ئاگایییه‌ی كه‌ زاتی خۆی په‌یوه‌سته‌ نا‌بوونی[10]. گه‌رچی ئه‌م شته‌ جێی داخیش بێت، به‌ڵام هه‌ر ئه‌و چركه‌ساته‌ پێویسته‌ ده‌شارێته‌وه‌.

ئه‌وه‌ی من هیچ نیم، به ‌دڵنیایییه‌وه‌ به‌ واتای ئه‌وه‌ دێت كه‌ «من خۆم له‌ هه‌ناوی عه‌ده‌م[11] هێشتووه‌ته‌وه‌»، كه‌ ئه‌مه‌ش تاریك و قه‌له‌قكه‌ره‌، به‌ڵام هاوكات به‌و واتا ناوازه‌ش دێت كه‌ عه‌ده‌م هێزی منه‌، كه‌ من ده‌توانم نه‌بم: و له‌مه‌وه‌ ئازادی و ئاغایی و داهاتووی مرۆڤ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت.

كاتێك مردن ده‌گۆڕێت بۆ هێز، مرۆڤ ده‌ست پێ ده‌كات، ئه‌م ده‌ستپێكه‌یش واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی جیهان هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی بوونه‌وه‌ران هه‌بن، ده‌بێت غیابی بوون هه‌بێت.

من ئه‌وه‌م كه‌ نییه‌، كه‌سێك كه‌ دابڕاوه‌، كه‌سێكی دابڕاو، یاخود به‌و شێوه‌یه‌ی كه‌ ده‌وترێت كه‌سێك كه‌ بوونی خستووه‌ته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. مرۆڤه‌كان له‌ ڕێگای هێزی نه‌بوونه‌وه‌ پێداگری له‌سه‌ر خۆیان ده‌كه‌ن: به‌م شێوه‌یه‌ كردار ده‌نوێنن، قسه‌ ده‌كه‌ن، به‌رده‌وام ئه‌و شتانه‌ له‌خۆ ده‌گرن كه‌ نین، هه‌ڵاتن له‌ بوون له‌ ڕێگای ده‌سته‌ویه‌خه‌بوون له‌ گه‌ڵیدا، له‌ ڕێگای خۆخستنه‌ مه‌ترسییه‌وه‌، ده‌سته‌ویه‌خه‌بوونێك كه‌ تا ساتی مردن به‌رده‌وامه‌ و ئه‌مه‌ خودی مێژووه‌. ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ هیگڵ پیشانی داوه‌ «له‌گه‌ڵ مردن ژیانی زه‌ین ده‌ست پێ ده‌كات». كاتێك مردن ده‌گۆڕێت بۆ هێز، مرۆڤ ده‌ست پێ ده‌كات، ئه‌م ده‌ستپێكه‌یش واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی جیهان هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی بوونه‌وه‌ران هه‌بن، ده‌بێت غیابی بوون هه‌بێت.

ئه‌مه‌ به‌ چ واتایه‌ك دێت؟

كاتێك غیابی بوون هه‌یه‌، ئه‌وكاته‌ی‌‌ عه‌ده‌م ده‌گۆڕێت بۆ هێز، مرۆڤ به‌ ته‌واوه‌تی مێژوویییه‌. به‌ڵام كاتێك غیابی بوون هه‌یه‌، ئایا غیابی بوون هه‌یه‌؟ كاتێك غیابی بوون هه‌یه‌، ئایا به‌و واتایه‌ دێت ئه‌م غیابه‌ هیچ شتێك قه‌رزاری بوون هه‌یه‌‌؟ یان به‌و واتایه‌ دێت كه‌ غیاب بوونێكه‌ كه‌ به‌ شێویه‌كی قووڵ له‌ غیابی بووندایه‌، كه‌ غیابی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ هاوكات غیابی بوون، كاتێك كه‌ هیچ شتێك بوونی نییه‌ وه‌ك خۆی ده‌هێڵێته‌وه‌؟ كاتێك غیابی بوون هه‌یه‌، ئه‌وا هێشتا بوون به‌ شێویه‌كی قووڵ شاردراوه‌ته‌وه‌. كه‌سێك كه‌ له‌م غیابه‌ نزیك ده‌بێته‌وه‌، ئه‌و غیابه‌ كه‌ له‌ “ته‌نیاییی پێویست”دا ئاماده‌یی هه‌یه‌، له‌ ڕێگای بوونێكه‌وه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌وێ كه‌ غیابی بوون ئه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، ئه‌م چیتر بوونێكی شاراوه‌ نییه‌، به‌ڵكوو بوونه‌ وه‌ك بوونێكی شاراوه‌: خودی شاراوه‌یی خۆیه‌تی.

بێگومان لێره‌ هه‌نگاوێكمان زیاتر ناوه‌ بۆ ئه‌و شته‌ی مه‌به‌ستمانه‌. له‌نێو ئارامی ژیانی ڕۆژانه‌دا، شاراوه‌یی خۆی ده‌شارێته‌وه‌. له‌نێو ئه‌كتدا، ئه‌كتێكی ڕاسته‌قینه‌، ئه‌وه‌ی ئیش و چالاكی مێژووه‌، شاراوه‌یی هه‌وڵ ده‌دات ببێت به‌ نه‌فی(نه‌فی ئه‌ركی ئێمه‌یه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌ركی هه‌قیقه‌ته‌). به‌ڵام ئه‌و شته‌ی ئێمه‌ ناوی لێ ده‌نێین ته‌نیاییی پێویست، شاراوه‌یی هه‌وڵی ئاشكرابوون و ده‌ركه‌وتن ده‌دات.

كاتێك غیابی بوونه‌وه‌ران هه‌بێت، بوونێك كه‌ وه‌ك قووڵی شاراوه‌یی ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌وێدا بوون ده‌بێته‌ نابوون. كاتێك شاراوه‌یی ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌م شاراوه‌یییه‌ ده‌ركه‌وتووه‌، “هه‌موو شتێك ده‌شارێته‌وه‌”، به‌ڵام له‌م “شاردنه‌وه‌ی هه‌مووشته‌” ده‌ركه‌وتنێكی تر دروست ده‌كات، ده‌ركه‌وتنێك كه‌ له‌مه‌ودا له‌ “هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ نه‌ماون” ده‌رده‌كه‌وێت. ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌ ده‌ركه‌وتن ناوی ده‌به‌ین: “هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی دیار نه‌ماون” ده‌رده‌كه‌ون. ده‌ركه‌وتینش ده‌قاوده‌ق به‌و واتایه‌ دێت كاتێك هه‌موو شتێك دیار نامێنن، هێشتا شتێك هه‌یه‌: كاتێك هیچ شتێك بوونی نییه‌، غیاب زاتی بوون ئاشكرا ده‌كات و ئه‌مه‌ بوونه‌ هێشتا لێره هه‌یه‌، بوون تا ئاستی شاراوه‌یی….

[1]L’être

[2]dissimulé

[3]La négation

[4]moi

[5]L’être

[6]dénaturé

[7]Sans L’être

[8]Je suis

[9]à Ébranlement de l’angoisse

[10]n’être pas

[11]Le néant

ژێده‌ر:

Blanchot, Maurice, l’espace littéraire, «La solitude essentielle et la solitude dans le mond», É. Gallimard, 1955, pp.337-340.

The post ته‌نیاییی پێویست و ته‌نیایی له‌ جیهاندا appeared first on ژنەفتن.