خەڵک شێوازی کەشوهەوا لەگەڵ هەستە تایبەتەکانیان پەیوەست دەکەن، کەوایە زۆر گرنگە کە فۆتۆگرافەر هەوڵ بدات لەگەڵ کەشوهەوا کار بکات، بۆ دەستخستنی وێنەیەکی فۆتۆگرافیی جیاواز.

ڕوونە کە “کات و شوێن” دوو پێکهاتەن، بینەر زوو ڕادەکێشن و وا دەکەن پەیوەندییەکی خێرا دروست بێ لە نێوان چاو و هزری بینەر، لەگەڵ خودی وێنەکە.

زۆر ڕێگە هەن بۆ ئەوەی فۆتۆگرافەر بتوانێ کات و شوێنی وێنەیەک ڕێک وەک خۆی بگوازێتەوە. لێ قسەکە ئەوەیە تا چەند ڕێگەکان هونەرین و لایەق بەوەن؛ بینەر بوەستێنن.

ئەتمۆسفێری وێنە، باشترین بژاردەیە کە فۆتۆگرافەر بتوانێ کاری لەسەر بکات و لەم ڕێیەوە بینەر تێکەڵ بە هەمان هەست و دۆخی ئەو کات و شوێنە بکات، کە وێنەی تێدا گرتووە و لێیدا گرتووە.

چەند ڕێگەیەک هەن، بۆ ڕاکێشانی سەرنجی بینەر، تا وایان لێ بکەین هەست بەوە بکەن کە ڕاستەوخۆ لەگەڵماندا وەستاون. لێرەدا “کات” و “شوێن” وەک دوو نموونەی زیندوو باس دەکەم:

کات

پێناسەی کات لە فۆتۆگرافیدا پێناسەیەکی ئاڵۆزە. چونکە لە کامێرادا مامەڵەکردن لەگەڵ کات، مامەڵەیەکی تەکنیکییە. دەتوانیت وێنەیەک بە کەمتر لە چرکەیەک بگریت، هەمان وێنە، دەتوانیت بۆ گرتنی سی چرکەت پێ بچێت. بۆیە لە فۆتۆگرفیدا کات بریتییە لەوەی ساتەکان لە کاتەکان دابڕین و وێنەیان بگرین.

هەندێک کات هەن، هەڵگری پەیام و لێکدانەوەی تایبەتن بە مرۆڤ، پێناسەی تایبەت و ئاماژەی دیاریکراوی بۆیان هەیە.

هەندێک کات بە نموونە:

(تەم)

 فۆتۆگرافەران، لە کاتە تەماوییەکان، تایبەت دەردەچن بۆ ئەوەی بتوانن وێنەیەکی کاریگەر و پڕ لە مانا بگرن. تەم، بژادرەیەکی زۆر باشە بۆ دروستکردنی نهێنی. هەروەها دەتوانێت ئاماژە بە تەنیایییش بکات.

(باران)

بە باران، دەتوانیت هەستێکی دڵتەنگ و خامۆش دروست بکەیت لە وێنەکەتدا. هەروەها ئامرازێکی زۆر باشە کە فۆتۆگرافەر بتوانێت لەم ڕێیەوە ڕیتم بۆ وێنەکانی دروست بکات بە شێوازێکی  سروشتی.

(بەفر)

هیچ شتێک هێندەی بەفر، وا لە مرۆڤ ناکات هەست بە ئارامی بکات.

(خۆر)

تیشکی خۆر دەتوانێت هەستی دڵخۆشی و گەرمی  دروست بکات. بە دەرکەوتنی تیشکی خۆر لە وێنەکەتدا، دەتوانیت ئەم هەستانە باشتر بگەیەنیت.

(هەورەکان)

دیاردەی دروستبوونی پەڵەهەور لە ئاسمان، دیاردەیەکی سەرسوڕهێنەرە، هەمیشە کە سەیری ئاسمان دەکەین بە بوونی هەورەوە، جگە لەوەی سەرنجڕاکێشترە، شکۆی زیاترە. بۆیە دەکرێت ئەو سەنگینی و شکۆردارییە بخزێنیتە ناو وێنەکەت، وێنەکەت بەهای زیاتر بکات.

(خۆرهەڵاتن و خۆرئاوابوون)

لەم دوو کاتەدا، ڕووناکییەکی نەرم بڵاو دەبنەوە، ڕووناکییەک بەرهەم دێت، کە درەوشاوەیەکی گەرم و جوانە. لەگەڵ بوونی کۆنتڕاستێکی سەرنجڕاکێش لەم کاتەدا، هەستێکی دراماتیکی بە وێنەکەت دەبەخشێت.

(نیوەڕۆی ڕۆژ)

خۆری نیوەڕۆی بەهێز، سێبەری قورس دروست دەکات. گەر ورد بینەوە لەو وێنانەی لە نیوەڕۆدا گیراون، بەهۆی جیاوازی توندی نێوان ڕووناکی و سێبەر، دەتوانیت حاڵە گرژ و ئاڵۆزەکان بگوازیتەوە. بۆ نموونە لە وێنەی پۆرترێتدا، دەکرێ ئەو سێبەرە چڕە وەک تەکنیک سوودی لێ ببینی بۆ شاردنەوە و ئاڵۆزکردنی هەندێک لایەنی نێو وێنەکە.

(ئاسمانی ڕەش، یان خۆڵەمێشی)

ئەم جۆرە ڕەنگانە لە ئاسمان، نیشانەی توڕەیین. دەکرێ کەشێکی ترسناکیشیان پێ دروست بکەیت. یان حاڵەتێکی فریودەرانە! بە شێوەیەک کە مرۆڤ لە بەرانبەر ئەو ئاسمانە گەورە و توڕەیەدا، خۆی

وەک کائینێکی بچووک ببینێت.

(مانگ)

مانگ زۆر لە شیعر دەچێت، تەنیا ئەوانە تێی دەگەن، کە سەری بۆ بەرز دەکەنەوە. کەوایە بوون و دەرکەوتنی مانگ لە ناو وێنەدا ئیمکانی نییە چاوی بینەر وەک موگناتیس ڕانەکێشێت. ئەو وێنانەی مانگیان تێدان جگە لە وێنەیەکی فۆتۆگرافی، پتر وەک وێنەیەکی ئەدەبییش دەبینرێن.

مانشانۆن ئێڵ دەڵێت: مانگ بۆیە زۆرینەی کات لە تاریکیدا دەژیت، بۆ ئەوەیەتی تا ببینێرێت.

(تۆز و خۆڵ)

هەستێکی دڵتووندکەرە کاتێک دێیتە دەرەوە، دەبینی کەشوهەوا پیسە. نائومێد دەبیت لە دەرەوە، بینینی هیچ شتێک شادمانت ناکات. کەوایە دەرفەتێکی گونجاوە تا فۆتۆگرافەر لەم کەشەدا، وێنەیەکی خەماوی بگرێت.

“شوێن”

شوێن، دەکرێ تەوەرێکی سەرەکی بیت لەو پەیامەی کە فۆتۆگرافەرەکە کاری لەسەر دەکات. یان دەکرێت بابەتێکی لاوەکی بێت. هەروەها دەتوانرێت یارمەتیدەر بێت لە بنیاتنانی گێڕانەوە لە وێنەدا، تا هاوکارێکی زۆر باشی بینەر بێت تا لە مەبەستی پشت وێنەکە تێ بگەن.

هەندێک شوێن بە نموونە:

یەکەم: هەندێک شوێن، دروستکەری هەستن. بە شێوازێک، هەستەکە بووەتە هەستێکی جیهانی.

بۆ نموونە: زۆربەی خەڵک، کەشوهەوای کڵێسا، بە ڕێزگرتنێکی بێدەنگ پەیوەست دەکەن.

دووەم: نەخۆشخانە، یەکێکە لەو شوێنانەی کە هەمیشە ژینگەیەکی ڕەق و ترسناکی هەیە. بۆیەش هەمیشە ئیدیتۆرە جیهانییەکان، ئیدێتی ئەم جۆرە وێنانە بە ڕەش و سپی دەکەن. تا زیاتر ئەو هەستەی تێدا ببینرێ.

سێیەم: کۆڵان و گەڕەکەکان.

دەرکەوتنی کۆڵانەکان و یاریکردنی منداڵان تێیدا لەنێو وێنەکاندا، مانا بۆ چیرۆکی وێنەکە زیاد دەکەن. هەر خۆی بینینی منداڵ، هیواخواستن و گەڕاوەنە و ئومێدی گەورەکانە.

چوارەم: هەندێک شوێنی تر هەن، پەیوەندییەکی تایبەتیان لەگەڵ خودی فۆتۆگرافەرەکە هەیە، واتا دەکرێ زۆر کەسییش بن بۆی، بەڵام زۆر جار بیرەوەریی هاوبەش دروست دەکات لەگەڵ بینەراندا.

بۆ نموونە ئەم وێنەیە، ماڵی باپیرەمە، هەستێکی دڵخۆشانە و نۆستالژیا دەگوازێتەوە.

پێنجەم: زانایانی دەروونزانی دەڵێن: یەکێک لە هۆکارەکانی دڵنەرمی، سەیرکردنی شوێنە ڕووخاوەکانە. سەیرکردنی دیمەنی دیوارە ڕووخا و داتەپیوو و دەڵزبردووەکان، گەڕانەوەیە بۆ نۆستالژیا.

شەشەم: دارستانە چڕەکان.

دیمەنی دارستانەکان، ئەگەرچی دیمەنی سروشتی و ڕیاڵیستین، بەڵام کە لەوێ پرۆسەی بینین دەست پێ دەکات لەوێ، بینینەکە بینینێکی ئاسایی نابێت.

کاتێک تۆ لەژێر دارە بەرز و چڕەکان سەیری سەرەوە دەکەیت تا باڵای دارەکان ببینیت، هەستێکی سەیرت بۆ دروست دەبێت، وەک ئەوەی دارەکان بیانەوێت بڕۆن و ئەو شوێنە جێبێڵن.

ئەگەر بە پێچەوانەوە لە سەرەوە بڕوانیتە دارەکان، وا هەست دەکەیت تۆ دەتەوێ بڕۆیت و بەرز بیتەوە.

حەوتەم: کەنارەکان

قەراغ ئاوەکان، لە ئازادترین شوێنەکانی دنیان کە مرۆڤ تێیدا هەست بە ئازادی بکات. یەکێکە لەو شوێنانەی مرۆڤ دەگەڕێنێتەوە بۆ ناوەوەی خۆی.

هەشتەم: بیابان

مرۆڤ کە گوێی لە وشەی بیابان دەبێت، چۆڵی، تێنوێتی، زریان و ڕەشەبا دێتە خەیاڵی. بینینی وێنەی بیابان، هەستێکی تاقەتپڕوکێنە، بێ ئومێد دەبیت و هیلاک…

The post “ئەتمۆسفێری وێنە” appeared first on ژنەفتن.

وێنەی شەقام

وێنەی شەقام، وێنەگرتنی خەڵکی سەر شەقامە. ئەگەر چی لە هەموو کاتدا مەرج و پێویست نییە خەڵک تێیدا  نیشان بدرێت. قەتیسکردنی چرکەساتی شوێنێک، دەرخستنی شوێنە قەرەباڵغەکان لە کاتی چۆڵدا، شێوەی بازاڕ و شەقامەکان لە درەنگانی شەو، یان بەرەبەیان، بێ بوونی هیچ فیگەر و سەبجێکتێکی دیاریکراو و زەق، هەر دەچێتە قاڵبی وێنەی شەقام.

ئەم شێوازی وێنە، جیاوازی لەگەڵ وێنەی ئاساییدا ئەوەیە؛ فۆتۆگرافەر چیرۆکێکت بۆ دەگێڕێتەوە. یان حاڵەتی دەگمەن و نامۆ دەگوازێتەوە. هەڵبەت ئەوانە وا دەکەن ببن بە دیمەنێکی سەرنجڕاکێش بۆ بینەر و فۆتۆیەکی ڕاگوزەر نەبێ بۆیان. وێنە واتا ئەو بوونەی کە بەپێی سروشتی خۆی، خۆی نیشان دەدات و دەردەکەوێ. چیەتیی وێنە، حەتمەن هەر لەناو دەرکەوتنەکاندایە. ئەم قسەیە تەنیا بۆ وێنە فیزیکییەکان ڕاست نییە، بەڵکوو بۆ هەموو وێنە خەیاڵییەکانیش دروستە. ئەو وێنانەی کە لە ئەندێشە و هزرمان وێنایان دەکەین، لە پرۆسێسێکی خەیاڵئامێزانەدا، دەیخەینە نێو فرێمێک لە خەیاڵدانمان و ئەمەیش ئۆتۆماتیکی دەبێتە وێنەیەکی زهنی.

 پێچەوانەی ئەوانە، ناکرێ هەر وێنەیەک لە شەقامدا بگیرێت، بخرێتە ژێر ڕۆشناییی ئەو ستایلە. دەبێ جووڵەیەک، پەیامێک، مەبەستێک و هۆکارێک هەبێ. ئەوانە وا دەکەن بە وێنەیەک بڵێین؛ وێنەی هونەری. فۆتۆگرافی وەک چۆن زانستە، ئاواش هونەرە. دەشبێ تێیدا بەرجەستە بێت و ببینرێ. هونەر لە وێنەدا، ئەرکی ئەوەیە مامەڵەیەکی جۆرایەتی لەگەڵ خودی وێنەکە بکات، بە چۆنیەتیی دەرخستنی وردەکارییەکانی ناوی.

وێنەگرتنی ڕۆژانەی خەڵک لە ژینگەکەیان، کارێکی ئاسان نییە. پێویستی بە خۆڕاگری و ماندووبوون و زۆر جاریش ئازایەتی هەیە. چونکە لە هەندێک وێنەدا، پێویستە فۆتۆگرافەر تەواو نزیک بێتەوە لە خەڵک، تا گۆشەیەکی جیاواز و پەیامدار بگرێت.

گێڕانەوەی چیرۆکی کەسەکان بە وێنە، جیاوازە لەگەڵ گێڕانەوەیان بە نووسین. هیچ کاتێک نووسین وێنەی کتومتی شتەکان ناتوانێ نیشان بدات، بەڵکوو هێزی ئەو بریتییە لە بەدەنگکردنی شتەکان. بە پێچەوانەوە وێنە؛ بریتییە لە خودی شتەکان وەک ئەوەی کە هەن. بەڵام هیچ کات وێنە نابێ بگیرێت بۆ ئەوەی دیمەنەکان بگوازێتەوە، ئەوە دەبێتە لەبەرگرتنەوە و گرنگی و بەهاکەی لەدەست دەدات. دەبێ وێنە بۆ ئەوە بگیرێت کە دیمەنەکان بگۆڕێت. گۆڕینیان بۆ دۆخی دیکەی وەک؛ ئیستاتیکا، یان بۆ شێوازێک لە سوریالی و یانیش بە فۆڕمێکی زانستی نیشانی بدات.

هەر بۆیە ئەم شێوازی وێنەگرتنە لایەق بەوەیە کە دەڵێن “یەکێکە لە قورسترین ژانرەکانی فۆتۆگرافی.”

٢

فۆتۆگرافەری شەقام و دزینی ساتە جوانەکان

شەقامەکان تژین لە ڕووداو و بابەت، لێ کەسێکی دەوێت کۆیان بکاتەوە. فۆتۆگرافەر گونجاوترین کەسە کە بتوانێت ئەرکی ئەو کۆکردنەوەیە لە ئەستۆ بگرێت و لە فرێمێکی هونەری نیشانی بدات. گومانیش لەوەدا نییە گرتنی هەر وێنەیەکی شەقام، خزمەتکردنە بە خەڵک و هونەری ئەو شارە. بۆیە شارەزایانی بواری فۆتۆگرافی دەڵێن: بەو پێیەی شەقام موڵکی گشتییە، شەقام و ئەوەشی تێیدایە، دەبێ بۆ فۆتۆگرافەر موڵکی گشتی بێت و حەڵاڵ بۆ ئەو ببینرێت.

هەموو ئەو فۆتۆیانەی پەیامدەرن، یان سەرنجڕاکێشن و بینەر لەسەریان دەوەستێ، فۆتۆگرافەر لە هەموو کەس باشتر دەزانێ بە چ شێوازێک دەڕۆستیان دێت. بۆیە پێویستە بزانین، کە فۆتۆگرافەری شەقام پێویست نییە و ئیشی ئەویش نییە، فۆتۆی دڵخوازی کەس بگرێت. بەڵکوو گواستنەوەی دیمەنێک و قەتیسکردنی چرکەساتێک ئیشی ئەوە، ڕەنگە دواتر بۆ کەسانی ناو فۆتۆکەش جێی سەرنج بن.

زۆربەی ئەو وێنانەی بە نائاگاییەوە گیراون، بە یەکێک لە جوانترین وێنە گیراوەکان پۆلێن دەکرێن. لە زۆر حاڵەتدا پێویست بەوە ناکات کەسانی ناو فۆتۆکە ئاگادار بکرێنەوە. چونکە سیحر و جوانی و چیرۆکی ناو فۆتۆکە دەشێوێ، یان دەگۆڕدرێ.

بیرمان نەچێ مرۆڤ گەر تێبینیی ئەوە بکات، کامێرایەک هەیە و هەوڵی گرتنی وێنەی دەدات، خۆی دەخاتە حاڵەتی ئامادەیی. ڕوانینی لە وێنەکەدا جۆرێک و شێوازێکە؛ بینەر ئاسان درک بەوە دەکات کە ئاکتە، یان پێکەنینەکەی ساختەیە. یان…

بۆیە لەم حاڵەتانە ناحەز بەدیار دەکەون. کەسەکان نا، بەڵکوو چیرۆک و پەیامەکە!

ڕۆژانە چەندین دیمەن دەبینرێن کە تایبەتن و سەرنجڕاکێشن بۆ کەسانێک، ئەوانیش چێژەکە بەش دەکەن و بۆ کەسانی دیکەی دەگێڕنەوە، یان ئەگەر توانستی ئەوەیان هەبێت دەشێ لە دەقێکی ئەدەبی جێی بکەنەوە. بۆ فۆتۆگرافەریش هەمان شتە. ئەوەی دەیبینێ بە گۆشەیەکی جوان، فیگەر و کات و ڕەنگ و حاڵەتەکان دەکاتە وێنەیەکی دیجیتاڵی و پەبڵیکی دەکات.

ئەوە مانای ئەوەیە وێنە، گێڕانەوەی چیرۆکێکە و وێنەگرەکەش گێڕەرەوە. چۆنیەتیی گێڕانەوە لە ڕێگای دوو شتەوە دەکرێ:

یەکەم: گۆشە، کە بە خاڵێکی گرنگی ئەو ستایلە دادەنرێ، بۆیە پێویستە فۆتۆگرافەری شەقام زۆرترین زانیاری لەسەر یاساکانی گۆشە هەبێ و بیانکاتە پراکتیک.

دووەم: وردبینی فۆتۆگرافەر. بریتییە لە بینینی ئەو شتانەی کە خەڵکی ئاسایی نایبنیێ، یان دەیبینن و هەستی پێ ناکەن. بەڵام بینین بەو مانایە نا کە شتە ئاشکرا و دیارەکان ببینێت، بەڵکوو وەک ئەوەی هایدێگەر دەڵێت “بینین ئەوەیە هەرچی شتە شاراوە و پەنهانەکان هەیە، ببینرێت و بکرێتە بینراو”.

جیاوازتر لەوانەش؛ ئیشکردنە لەسەر شتە پەراوێزخراوەکان. وەک “سێبەر، حاڵەتە پاڕادۆکسییەکان، پانتایی، نێگەتێڤ سپەیس، هەروەها ڕەنگە لێکچوو و دژەکان.”

٣

فۆبیای خەڵک لە کامێرا.

کامێراکان چونکە داهێنانێکی تا ڕادەیەک نوێن، بۆیە تا ئێستا پێناسەیەکی تۆکمە بۆ فۆبیای وێنەگرتن نەکراوە. بەڵام فۆبیای هاوشێوەی ئەو هەیە، کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ. بۆ نموونە: “سکۆپۆفۆبیا” جۆرە ترسێکە دروست دەبێ لە کاتی سەیرکردنی کامێرا. هەروەها “ئایسۆپترۆفۆبیا” کە ترسی خەڵکە لە بینینی ڕەنگدانەوەی خۆیان. هەندێک لە کولتوورەکان ترسیان لە کامێرا هەیە لەبەر هۆکاری ئایینی، یانیش ڕۆحی. بەشێکیشیان باوەڕیان وایە کە وێنەکان دەتوانن ڕۆحی کەسێک بدزن یان ڕێگری بکەن لە تێپەڕبوونیان بۆ دوای ژیان.

ئێستا تا ڕادەیەک سۆشیاڵ میدیا ئەو ترسەی شکاندووە، بەو پێیەی وێنە؛ زۆر دەگیرێ و دەبینرێ. لێ بەداخەوە میدیای نەرێنی بەربڵاوترن. بۆیە لە ئێستادا خەم و ترسی گەورەی خەڵک لە وێنەگرتنیان لە شەقام، ترسی بەدناوبوونە. لێرەدا ئەوە ئیشی فۆتۆگرافەرە ئەوە ترسە نەهێڵێت و ئەوە بسەلمێنێ نیشادانی هەر کەسێک و حاڵەتێکی شەقام، مانای بەدناوکردنی نییە! بەڵکوو هونەر نیشاندانییەتی…

بۆ کەمکردنەوەی ئەم فۆبیایە، فۆتۆگرافەران پێویستە ڕەچاوی ئەم خاڵانە بکەن.

یەکەم: بوونی کامێرا و لێنزێکی بچووک ترسی خەڵک لە فۆتۆگرافەر کەمتر دەکاتەوە. چونکە خەڵک وا ڕاهاتوون، کەسەکان بە کامێرایەکی بچووکەوە، زیاتر وەک گەشتیار ببینن.

دووەم: سڵاوکردنی فۆتۆگرافەر لە خەڵک و زەردەخەنەکردن بە ڕوویانەوە، ڕێگایەکی زۆر باش و بەجێیە بۆ زووتر و زیاتر نزیکبوونەوە لێیان.

سێیەم: پێویستە گرتنی وێنەکان لە ڕێگای سکرین “شاشە”ـەوە بێت، نەک دەرچەی بچووک”viewfinder” بەم شێوازە فۆتۆگرافەر ئەوەندە ترسناک دەرناکەوێ.

چواەم: لە هەمووی گرنگتر بێدەنگکردنی کامێرایە “selnd”، چونکە دەنگی شەتەر “shutter” دەنگێکی تۆقێنەرە بۆ ئەو کەسەی کامێرات ڕوو تێ کردووە. تەنانەت ئەوانەیشی لە نزیکتن و یان لە دەوروبەرتن، هەمانشت ئەو ترسەیان لێ دەنیشێ! بۆیە زۆر گرنگە فۆتۆگرافەر ئەو شتانە بزانێت و پەیڕەویان بکات لە وێنەی شەقامدا.

The post فۆتۆگرافەری و وێنەی شەقام appeared first on ژنەفتن.