The post وەرین appeared first on ژنەفتن.

چقڵ

دوادیداری من و دایکم دە ساڵی ڕەبەقی بەسەردا تێپەڕیوە.

سێ ساڵ دوای ئەوەی سوێندم خوارد جارێکی دی چاوم بە چاوی نەکەوێتەوە.

کاتێک چوومە ماڵەوە، پاڵی بە قەنەفەکەدا دابووە، قاچ لەسەر قاچ، قولەپێی دەلەراندەوە.

سووراوەکەی دەتگوت قنەجگەرەی پرتەقاڵییە بە لالێویدا لکاوە. هەڵمدەژمی ئەڵقە بە ئەڵقەی ئەو دووکەڵەی بە ڕوومدا دەیدایەوە، هەمان ئەو ئەڵقانەم هەڵدەمژی کاتێک خزابوومە هەناویەوە، هەمان ئەو قەفانەی خەرمانەیان بە دەورمدا دەکێشا و تاڤگەئاسا خلۆر دەبوونەوە، بەو تەمەنی چوارساڵییەم گەروومیان هەڵدەگوشی وەک تەنافی سێدارە.

«ها، چییە تۆش فێری جگەرەکێشان بووی؟»

پرسیارەکەی تێ گرتم کاتێک کەنتە ڕەساسییەکەم وەک ئاماژەی هێز لە جانتاکەم هێنایە دەرەوە.

ئەم جارەیان من دیلی دەستی ئەو نیم. نیکۆتین دزەی کردە سییەکانمەوە،

دووکەڵەکەیم بە با کرد. چینی خۆڵەمێشی هاوشێوەی بێدەنگییەکەمان بە دارودیواردا هەڵگەڕا

و لەسەر سەرمان نیشتەوە. پێکەوە ژوورەکەمان بە پەڵەهەوری چڵکن قانگ دا.

هەڵدانەوەی پاشناو

گۆمێکی ئاڵ لە بیلبیلەی دایکمدا خۆی مەڵاس داوە. وردەشووشەیش لە قوڕگی گیر بووە. باوکم کەوچکێک قوڕ هەڵدەقوڕێنێت، منیش ڕابوردووم وەک بەرسیلەی مزر قووت دەدەم. ڕابوردوو. گوێزانێک لە سوورێنچکمدایە. ڕابوردوو. ڕابوردوو کێیە؟ کاک ڕابردووی داگیرکەر، کیشوەر بە کیشوەر ڕەدووم دەکەوێت، ڕووخسارە خورمایییەکان بە دوای خۆیدا ڕادەپێچێت. چاوم بە چڕنووکی هەڵدەکۆڵێت. گوایە خوێن لە ئاو ئەستوورترە. خوێنم تەڕوتازەیە، بەهاراتی ناو و ڕووخساری پێدا پرژێنراوە، دەکوڵێت و بە هەڵم دەبێت، ساڵەکانم لە پاش جێ دەهێڵێت. ئەو ساڵانەی پاڵتۆی تەپوتۆزی پێدا دراوە؛ ئەو ڕووخسارانەی بە خۆڵەمێش داپۆشراوە؛ قردێلەی پێست؛ برینی دەمداچەقاو؛ ئەو کونیلانەی دایکم بە هەشتا جگەرەکەی سیخورمەی تێ دەژەند؛ باوکیشم بە هەشتا جگەرە سیخورمەی تێ دەژەند. ناوێکیش، ناوێک، ناوێک، ناوێک، ناوێک. من و ناوەکەم، ناوەکەم و من؛ هەر یەکێکمان کۆیلەی ئەوەی ترمانین. ناوم دڕکێکی قیرسچمەیە، لەناو دەمارمدایە. سەدەیەک تێپەڕیوە، کەڵبەی ناو لە گەردنم چەقیوە.

بەناخداچوونەوە

نیازمە شیعرێک بنووسم و ئەم لاپەڕەیە بە پەیڤی لەوەوپێش نەگوتراو ڕەش بکەمەوە. قەڵەمەکەم خودائاسا لەناو پەنجۆڵەمدا سنگی دەرپەڕاندووە، فەرمانم بەسەردا دەکات مەرەکەبی سوور بەسەر ڕووخساری خورماییدا بچۆڕێنمەوە. تا لێوارەکان بنەخشێنمەوە و بریکەبریکی چاوەکان ڕزگار بکەمەوە. ئەو ڕووخسارانەی کاڵ بوونەتەوە بەڵام لەسەر دەریا هەڵکۆڵراون، ئاوێتەی خاک بوون. نینۆکی سوورم و قەڵەمەکەم لەسەر مێژووی ئەم ڕەنگە هەڵکەوتەیە وتووێژیانە، ناکۆکییەکەیشیان ئەوەم بیرم دەخەنەوە جارێکیان «ئای خۆزگە فیستیڤاڵی تەماتە هەبووایە تا خەڵک فێر ببن ڕەنگی سوور لەگەڵ شتێکی تردا تێکەڵ بکەن» لە زاری هاوڕێیەکم خلۆر بووە. دانیشتووم لای جامی ئەو پاسەی بەسەر ئەم خاکە نامۆیەدا دەمسووڕێنێتەوە. چاو دەبڕمە جادەوبانی پانوپۆڕ و ڕووخساری گەرموگوڕ و مێژووی بێبنک بەدەم ئەوەی لە خۆم دەپرسم: «کاتێک ڕەنگ کاڵ دەبێتەوە، چۆن دەشێت ببریکێتەوە؟»     

شەڕی ناسڕیە

٢٣ـی ٣ـی ٢٠٠٣

تەمەنم شانزە ساڵ بوو. بەو قرچەی نیوەڕۆیە، تەپوتۆز و چڕەدووکەڵ ئاسمانی تەنیبووەوە. خزابوومە پشتی ئەو پەنجەرەیەی تیپی ئەستووری لێ درابوو و دەمڕوانییە ئەو مووشەکانەی بەسەر خانووی دەرودراوسێدا بەر دەبوونەوە. زرێپۆشێکی ئەمریکی دوو کۆڵان لەولای ماڵمانەوە تەقییەوە. پاشنیوەڕۆ بێدەنگی باڵی بەسەر دنیادا کێشا، وچانێکی درێژ درا. بنجکۆڵ بووم. بۆنی مەرگ لە دەرەوەی ماڵ وەک گسکی کارەبایی هەڵیلووشیم. کەوتمە سەرەتاتکە لە کەلەبەرێکی دەرگاکەمانەوە، حەشاماتێک چاوی قۆستمەوە. گوللەئاسا بەسەر جادەکەدا دەرپەڕیم و سەرم هەڵبڕی بەرەو شورای ئەو منداڵ و مێرمنداڵانەی، ئەو ژن و پیاوانەی گەمارۆی سەربازە ئەمریکییە بێگیانەکانیان لە گۆماوی خوێندا دابوو. ژەنگ و بارووت. پیاوێکی چەقۆبەدەستی بنێس و مردەڵە، بە دسداشەیەکی کرێمیی پەڵەپەڵەوە، گوێی سەربازەکانی دەبڕی و نێزەی شیشی کەبابی تێ دەچەقاندن. خۆم لێ مۆڕ کردەوە، چاومان لەسەر چاوی یەکتر نیشتەوە. گرژینەوە لێوی تەنییەوە بەدەم سمینی گوێچکەیەکی ترەوە.         

The post چوار شیعری یەڵدا ئەلعانی appeared first on ژنەفتن.

تەمی شەوقێک لە شووشەی پەنجەرەکەم دەدات،

کە هەم جەلادە و هەم پەیامبەر

بەرلەوەی بمرم،

بە تیشکێک دەمکوژێت و

دوای ئەوەی دەبم بە خۆڵەمێش،

بە فوویەکی سارد،

لەنێو شووشەی چاوەڕوانیدا،

دەمژێنێتەوە

من لەم هەرێمە غەریبەدا،

دڵم نەخۆشخانەیەکی چۆڵە و

زمانم،

عیسایەکە لەسەر عارەبانەی کەمئەندامیی وشەکان

دەستەکانی بە تەلەفۆنی بێدەنگییەوە بەستراون و

کاتێک دەیەوێت بڵێت: خۆشمدەوێیت،

جیهان دەبێتە تەمومژێکی چڕ و

دێڕەکان لەژێر پێی هێماکاندا دەپلیشێنەوە

من لێرەم…

لەسەر شەقامێک کە هێڵەکانی درێژکراوەی حەسرەتن

هەر هەنگاوێک،

بزمارێکە بۆ سەر جەستەی ڕێگا

هەر تەماشاکردنێک،

خاچێکی مۆدێرنە لە کۆنکرێت و ئاسن و دووکەڵ

من لەسەر ئەم خاچانەدا،

خوێن نا،

کاتژمێرە مردووەکانی تەمەنم هەڵدەواسم

ئەی ئەو کەسەی لە ناوەوەی مندا بەتاڵیت!

شەوقی تۆ، وەک تیشکی لەیزەر،

پێستی ناوەوەی یادەوەریم دەسووتێنێت و

لۆژیکی یادیشت،

برینەکانم بە خوێی فەرامۆشی ساڕێژ دەکات

ئێمە لە سەدەی سڕبوونی وێنەکاندا دەژین

دڵم عیسایەکە،

بەڵام بێ هەست

خاچەکەشم چوارڕێیانێکی قەرەباڵغە لە نائومێدی

تۆ،

لە یارییەکی ئەلیکترۆنیی بێدەنگدا،

کە تێیدا،

تەنیا کۆدێکی سەرگەردانم لە نێوان مەرگ و مانەوەدا،

دەمکوژیت و دەمژێنیتەوە

The post سێبەرێکی کۆدکراو لەسەر چوارڕێیاندا appeared first on ژنەفتن.

The post شەرابی خەونەکان appeared first on ژنەفتن.

لەسەر کورسییەکی دارین دانیشتووم؛

کتێبەکەم دەکەمەوە و

خەریک ئەم شیعرەی خۆم

(کە ئێستێ تۆش دەیخوێنیتەوە)

دەخوێنمەوە!

ڕێک لەو کاتەی خەریکم

یەکەم قوم لە قاوەیەکی قەزوان دەدەم،

خەیاڵم دەبێتە ئەو باڵندانەی

ڕۆژانێ نیشتەجێی بان داری

کورسییەکەی ژێرم بوون،

بزەیەک دەمگرێ و لە دڵەوە دەڵێم:

نها کە سەرم لانەی ئەم خەیاڵاتانەیە،

ڕۆژێ دێ منی سەر-دار-یش

تەوری مەرگ (کوشتن) دەمبڕێتەوە…

بەڵام، ئاخۆ ئێسکوپروسکی منی شاعیر

دەبن بە کورسیی کام ستەمکار یان

چی جڕوجانەوەرانێک؟!

The post گەمەی قەزوان و تەور appeared first on ژنەفتن.

کرانەوە

موحسین عیمادی

لە ئیسپانییەوە: ژیار هۆمەر

دەهزریم لە ژوورۆچکەیەکی هێلسنکیین و خزاومەتە ئامێزتەوە؛ حوزەیرانی ساڵێکی نەزانراوە. ئەسپی سرک لەسەر دیوارەکانی سمکۆڵانیانە. کەشەکەیشی هەر هاوینە. ڕۆژانە لەو ژوورەدا وەرز دەگۆڕا: ئەو ڕۆژەیان پاییز بوو و ڕامدەمووسییت. لێوت تامی خۆکوشتنی دەدا و هەناسەیشت بەرامەی ماڵاواییی ئێجگار دوورودرێژی دەدایەوە. دەستم دەژەندە هەموو شتێک و تینووی لاواندنەوە بووم. باڵاخانەکە بووە بنکی زەریایەکی کەیلی کەشتیی نوقم. ئەم کەڤری هەڵدەگرت، ئەو چەکی کەونارا، ئەویدی بارووت. دەهزریم لە ژوورۆچکەیەکی هێلسنکیین. ماچومووچ، وێنەی زەریای سڕاوەی سەر نەخشەیش لە ناخمدا دەنەخشایەوە. شوێنێک بانگی دەکردین. کەس پێ ناخاتە سەر هیچ خاکێک مەگەر خاکەکە بانگی بکات. ئەوەی لەو ژوورەدا بانگی دەکردین دەشێت زەریایەکی نەناسراو بووبێت. دەشێت منداڵیم بووبێت و دەستلەناودەست لای کەنداوەکەوە هەنگاومان هەڵهێنابێت. دەشێت ئەو شوێنە سڕاوەیە لە کەنداوێکی هێلسنکیدا بەرەو لامان هاتبێت. دەشێت شەوگار بووبێت، ڕەنگیشە ڕۆژێکی نەبووی مانگی حوزەیرانی ساڵێکی نەزانراو بووبێت.

کەنداوەکە بە لاشەی نەورەس تەنرابوو. دەستلەناودەست لەگەڵ منداڵیمدا هەنگاوت هەڵدەهێنایەوە، منداڵیشم مەلیچکێکی لۆقدرێژ. نزم دەفڕی. سڵی لە مرۆ دەکردەوە. بەرەبەیان هێلانەکەی جێ دەهێڵا و تاریکان دەگەڕایەوە. دەچوو لە قەراغی ئاوەکە دەنیشتەوە. تینوویشی بووایە لێی نەدەخواردەوە. نەیدەویست ئاوەکە کەم ببێتەوە. تا تینووتر با، زیادتر دەڕسکا. ڕۆژێک هێندە زەبەلاح بوو تا سێبەرەکەی باڵی بەسەر هەموو ئاوەکەدا کێشا. خۆی لەناو ئاوەکەدا بینییەوە. ئەو مەلە مڵۆزمە ئێمەی لە سێبەرەکەیدا دەشاردەوە. بەبێ‌ ڕووخسار، بەبێ دەنگ. باڵی فش دەکردەوە و ڕووناکییەکەی دەشاردەوە. بەو ڕێژنەیە، چاوی دەترووکاند و ڕێی لە بارانەکە دەگرت. دەستی گرتییت و فرمێسکی گەشت هەڵوەراند. هەر لە مەلێکی هەڵنیشتووی سەر هەژگەڵ دەچوویت و دەتچریکاند. هێندە پەلت فرتاند تا ئاورنگی پەڕوباڵت بەر هەژگەڵەکە کەوت و ئاگری تێ بەر دا. خۆت لە ئاگرەکەوە دەرهاویشت، منیش بوومە خۆڵەمێش. هێلکەیەک لەناو خۆڵەمێشەکەدا بوو؛ مەلێکی تێدا زا کە ئەسرینەکەی کۆنەبرینی پێ ساڕێژ دەکرا. هەر کاتێک دەستوپلت دەلاوێنمەوە، ئەو مەلە لەسەر هەژگەڵەکە هەڵنیشتووە.

ناتوانم بە «ئەڤین» ناوت بهێنم چونکە ئەم وشەیە لە سنووری لەشولارتدا هیچ ئاماژەیەکی ژینی تێدا نییە: چەشنی هەژدیهای سەر جامی شەرابە. توێکارییەکەی کەیلی واقوڕمانە، کەچی ئەمێستا هەموو ئەندامەکانی بەبێ هیچ مەترسییەک بەرچاوە. لاقت دەکەیتەوە، دەستبەجێ شوێنەکە لە هەوا و ئەو پەیڤانەی لە زارمەوە ناگەنە گوێت بەتاڵ دەبێتەوە. گشت پەیڤێکی دڵداری وەک منداڵێکی زۆڵە کە دایکی لە ترسان دەیهاوێتە ناو بیرەوە. تاساو، خۆم هەڵدەدەمە ناو بیرەکەوە تا منداڵەکە بدۆزمەوە. چاو هەر لە ڕەهەندی تاریکیدا دەکرێتەوە. بەبێ ئاسۆ، بەبێ بنک. لە ناختدا نیشتەجێ دەبم وەک ئەو کەسەی لە مەڵبەندی کپی و نووتەکیدا نیشتەجێیە. من لەناو دڵی مردووەکەدام و نەمردووم. ناتوانم بە «مردن» ناوت بهێنم.

تاریکی لە دژی ڕووناکی یەک دەگرێت. کاتێک دواگڕ لە بێکەڵکیی چاودا، لە ناواخنی شێتیدا دەکوژێتەوە، تێکڕای پیاوانی ڕابوردووت دێنە ناوتەوە: ئەوانەی ڕەنگێنراون بە چێژ و تۆڵەسەندنەوە. دەکەومە چاڵێکی ناو زەریاکەوە، تا بگەمە پێش‌مێژووت. چاوی پێستی گریاوم خۆی لە بنکی چاڵێک هەڵدەسووێت کە سترانی بە هەموو زمانێک لێ هەڵدەقووڵێت. کاتێک باران دادەکات، هیچ سترانێک نابیسترێت. ئەوسا پێل قووڵاییی زەریایەکی مەنگ هەڵدەقڵیشێنێت. زەریا پیاوەکان هەڵدەلووشێت و ئێسکوپرووسکیان دەگەڕێنێتەوە. ئەوسا زەریاکە چاڵێکە. گەر ئاوەکەی جوێ بکەنەوە، دەبێتە خوێن و گەر خوێنەکە دوورتر بخەنەوە، دەبێتە کەڤر. ئەوسا زەریایەکی مەندە بە کەناراوی بەبەردبووەوە. هەر شتێک بکەوێتە ناو ئاوەکەوە، چڵێسانە لەسەر بەردەڵانی کەناراوەکەی بەرەنگاری دەبێتەوە. بە بانگکردنێکی بێ‌زایەڵە، شوێنێک لە ناو تۆدا بانگم دەکات. لەو شوێنەی یەکەمین مرۆڤ درکی بە ڕووتییەکەی کردووە؛ ئەوەی نیوەی لە ئاوەکەدا و نیوەی لەسەر خاک نێژراوە. ڕووتوقووت لە گۆڕەکەیدا، لە ناخی چوار توخمەکەدا، چاو هەڵدەهێنم. ئەفسانەیەک لە زەمەندا حەقیقەت هەڵدەلووشێت. هیچ چیرۆکێک باسی گۆڕەکەی حەوا ناکات. ئەو قەت نەمردووە. من ئادەمم: هەڵماڵینی ڕووتییەکەی تۆ واقی وڕ ماندووم.

ڕووناکی لە تاریکیدا دەزێت. ئەوە تاریکییە وشە بۆ فۆڕمی خۆی دەگەڕێنێتەوە. من ئاژەڵێکی فۆڕمم؛ فۆڕمی ڕامووسین، فۆڕمی لاواندنەوە. ناوی واتایی و ڕاناو لە زماندا دەتوێنەوە. چوار توخمەکە لە ژوورۆچکەیەکی هێلسنکی گەمارۆیان داوم، کەچی من چاو لە چاوت ناترووکێنم. گۆڕەکەی ئادەم لە پێخەفەکەتدا شی دەبێتەوە. ناتوانم بە «ئەڤین» ناوت بهێنم. ناتوانم لە مانگی حوزەیرانی ساڵێکی نەزانراودا بە «مردن» ناوت بهێنم. ڕاتدەمووسم و لێوت ڕەنگەکان لە ناخمدا دەتەقێنێتەوە. هەوا دیار دەبێت. گەردیلەی هەوا لەسەر پێستمان. گەردیلەی هەوا لەسەر زارمان. گەردیلەی هەوا لە نێوان پەیڤەکان. چاوت هەڵدەهێنیت. پێکەوە گەیشتووین. منداڵییت دەستی منداڵیم دەگرێت. بارانی بەخوڕە و هەژگەڵەکە تەڕوبڕە. مەلێک لە بزەتدا ئاو دەخواتەوە. مەلێک لە بزەتدا نسێ دەبەشێتەوە. مەلێک لە بزەتدا ڕۆندک هەڵدەڕێژێت. خۆشەویستم، گشت جارێک مەل لە بزەتدا دەزێت.

سەرچاوە:

Obertura, Mohsen Emadi, Sonata en la ceniza (Una égloga), P: 9-15, Olifante Ediciones de Poesía – 2022 (traducido al kurdo por Jiyar Homer)

The post کرانەوە appeared first on ژنەفتن.

پەنجەرەکە

بڕیار دەدەی ساڵی داهاتوو

لۆکە بچێنیت،

کە هاوین دێت، هەندێک هەور

دەدزیت و بە دەمبووس،

بە ئاسمانی ناو تابلۆی سەر دیوارەکەدا

هەڵی دەواسیت..

یەکێک لە کراسەکانت با دەیبات

لە ساڵڕۆژی شکستی پاشا

لەبەری کرێکارێکی شارەوانیدا

دەیناسییتەوە،

لە ترسی پیسبوونی شەقامەکان،

ناتوانی هاوار بکەیت..

چونکە بە منداڵی وێنەیەکت

بە دەمانچەکەی باوکتەوە گرتووە

پۆلیسەکان گەڕان و

دەستێکی تۆیان بە بڕاوی لەژێر

سەرینی کچێکدا دۆزییەوە..

هەمیشە لە نیشتنەوەی باڵندەیەک

دەترسی،

نەک لەبەر ئەوەی ساڵەکەی گرانییە و

دانەوێڵە دەست ناکەوێت،

دەترسی کۆترێک بێتە ناو

خەونەکانتەوە و چاوەکانت بە دەنووک

هەڵبکۆڵێت..

دەتەوێت بە خواردنی گڵۆپێک

 لاساییی دەروێشەکەی کۆڵانی ماڵی

داپیرەت

بکەیتەوە،

تا شەڕێ ناوخۆ هەڵدەگرسێت،

شارێک بە تاریکی دەمێنێتەوە..

کاتێک بەسەر قاپی میوەکەدا

بەردەیتەوە،

دایکت لەناو ئەلبومێکی کۆندا

هاواری لێ هەڵدەستێ

دراوسێکان لەجیاتی خۆت، بۆڵێک

ترێی زامدار دەبەن بۆ

نەخۆشخانە..

تەپڵەکێکی جگەرە لەسەر

مێزەکەیە،

جگەرەکێشەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە

هێشتا لە خەوێکی قوڵدایە ..

قاوەکەی بەردەمم کەمێک تامی

فرمێسک دەدات،

لەسەر مێزەکەی تەنیشتم

خاتوونێک ملوانکەیەکی شین

بەناو دەستیدا پساوەتەوە و

چاوڕێمە..

لەبەر خاتری ژەمێک قارچک

لێوی خۆت بە بڕاوی لەناو تاوەیکدا

لێ جێ دەمێنێت،

 بەیانی بە ئارامی دەنووی

ئیتر ناتوانی ئەو گۆرانییانە بە دەنگی

بەرز بڵێیتەوە

کە شەوان

خەوی لە چاو دەتۆراندی..

The post “نەوسن” appeared first on ژنەفتن.

باران پێیەکی لە ئاسمان و پێیەکی لە زەمینە.

بەڵام ئیتر کێ گرینگی بە تەڕەساڵی و سەوزاییی سەحرا ئەدا؟-

کە ڕەهێڵە هەرچی کەوتە بەر تەوژمی

برژاندی و خەزانی کرد.

-وینستۆن لە دوێنێ گرانتر بووە

ئیدی بەهمەنیش کار ناباتە ئاکام

پاکەتێک تیر نەبێ.

ئەچمە لای پەنجەرەکە و سەیری کۆڵانەکەمان ئەکەم..

پیرەپیاوێک عەرەبانەیەکی پیرتر لە خۆی پێیە و خەریکی کۆکردنەوەی شەخەڵە

بیر ئەکەمەوە:

ئاخۆ ژیان ڕێکترە یان ژان؟-

دێمەوە و لەسەر کورسییە بەناوبانگەکەم دائەنیشم، لاپەڕەیەک دەردێنم و پێنووسێک ئەکەمە هاوڕێی سپێتییەکانی

بۆ کوێ ناڕوا ئەم خەیاڵە خەڵەتاوە بە خەڵات!

بەڵام باڵی ئەم لاپەڕە بۆ هەموو مەژگم بەش ناکا-

هەر بەم چەن سانتە ڕازی ئەبم.

ئەکەومەوە بیری برینەکانم- بەهاری ئەوساڵیش نەیتوانی هیچی لێ بڕوێنێ.

لە گۆشەیەک ئەنووسم بچووک: بەهار، ئەفسانەیەک زیاتر هیچی تر نەبوو.

کە حزبەکان ئێمەیان پێ خەڵەتاند.

بیرەیەک هەڵئەدەم و بیر بە بیرە نەوتەکان ئەکەمەوە و ئەترسم ڕۆژێک چاڵەکان خۆڵ زیاتر هیچی تر نەتفێننەوە

لە گۆشەیەکی تر ئەنووسم:

دڵنیا بن! خەڵکی خەوپیاکەوتووی خەراباتەکانی هەمیشە مەست

دڵنیا بن!

ڕۆژێ دێ-کە ڕۆژ ناتوانێ نەهاتن-

چاڵەنەوتەکان تەواو ئەبن

چیتر نەوتی ڕەشی لەشی ئەم وڵاتەیان دەس ناکەوێ

ئیتر هەموومان ئەگرن و لە دەمارەکانمان چاڵە نەوت ئەگەڕێن.

لە ناکاو دەنگە دەنگێ دێ

سەر هەڵئەبڕم ئەبینم

ئیزرایڵ سواری مووشەکێک بووە و بەرەو بادییەیەکی نادیار ئەڕوا

بای بای ئەکا!

ئەمخاتەوە بیری جەنگ

ئەنووسم بە ڕەنگی سوور و ڕەش و گەورە لە سەر لاپەڕەکە:

جەنگ، منداڵانەترین یارییەکە گەورەکان ئەیکەن.

بیری دایک و باوکم ئەکەومەوە و هەناسەکانیان.

بەس بوو بیانبیسم تا بزانم

هەناسەکانیان شاد کێشاوە یان نا؛

درێژدە ئەدەم:

من هەناسەناسێکی لێهاتووم…

بەشێکی زۆری لاپەڕەکە ئەهێڵمەوە بۆ نووسینی شتێ کە نازانم چییە.

تا… (با) یادەکانی تۆ دێنێ و بە فۆنتی تەڕی باران و پیتی بەپەلەی دڵۆپ، لەسەر پەنجەرەکەم ئەینووسێ..

دەس ئەکەم بە نووسینی دەقێکی نوێ

شتێک کە وابزانم شێعر نییە

وە کەسیش بە شێعر قبووڵی نییە

-تۆ تێیتە کایەی ئەم ناشێعرەوە-

بەڵام ئەمە ڕازێکی دەمەو ئێوارەیە و

زامێکی هەتا هەتاو هاتنە

هەر تۆ ئەیزانی و

با هەر خۆیشت بیزانی

ئەوەی باسی تۆی تێ بکرێ.. شێعرە

تەنانەت ئەم چەن دێڕە!

The post تۆ تێیتە کایەی ئەم ناشێعرەوە appeared first on ژنەفتن.

دەمکرد موتاڵای کۆمەڵێک کتێبی پڕ ڕاز و بەسەرهاتی ئەودەم — [1]

هەرچەن دەچەمیمەوە، خەو دەیبردمەوە، کتوپڕ لەدەرگادانێک بۆرژانی لێ بردمەوە،

چەشنی لێدانێکی ئەسپایی، پیاکێشێتە دەرگای ژوورەکەم

چرپاندم: “هەر سەرلێدەرێکە، پیادەکێشێتە دەرگای ژوورەکەم—

تەنیا ئەمەیە و شتێک نییە بە پێچ و تەم.”

ئاهـ، ڕوون ڕوون بیرمە و یادهێن، لە بەفرانبارێکی هیوابڕی ورەبەزێن؛

هەر سەرەبزووتێکی سەر ئەرزەکەش پەرتەواز و خێوهێن، سازی دەکرد شۆپی دێوەزمەیەکی پڕ ترس و بۆر.

ئارەزووی سبەینێ بووم تاسەمەندانە؛ لە تەقەلادا بووم پڕوپووچانە

لەناو کتێبەکانم بۆ هەتوانی ئەم برینەم، زامی لەدەستچووەکەم؛ لێنۆر—

بۆ ئەو شەنگۆڵە کەمپەیدا و درەوشاوەیەی وا فریشتەکان گازیان دەکرد بە ناوی لێنۆر—

ئەمێستاش لێرە بێناو ماوەتەوە و تاهەتایە بێناو و چۆڵ.

خشەخشە ناسک و ژاکاو و گومانبارەکەی هەریەک لە پەردە ئاوریشمیینەکان

هەژاندمیان، تژیان کردم بە ترسێکی خوونەگرتووی سەمەرە وا هیچوەختێک نەبووە ئەم هەستەم:

بۆ خاوکردنەوەی ترپەترپی دڵم، هەڵستام و چەندپاتەم کردەوە:

“هەر سەرلێدەرێکە داوای هاتنە ژوورەوە دەکات بۆ ژوورەکەم—

تەنیا سەرلێدەرێکی ناوەختە دەیەوێت بێتە ژوورەکەم—

هەر ئەوەندەیە و شتێک نییە زیاد و کەم.”

 دەسبەجێ ڕۆحم گۆڕا و بوێرانەتر؛ لە باری دڕدۆنگییدا نەبوو چیتر

گوتم: “کاکە، یان دادە، لە ناخمەوە بەخشینتان لێ داوا دەکەم.

دەی ڕاستییەکەی خەو دەیبردمەوە، تۆش بە کزە لێدانێکی هێند ئەسپایی و

هێند نەرم و سووک دەتکێشا بە دەرگاکە، بە دەرگای ژوورەکەم،

کە نیوەچڵ لە بیستنی خاترجەم بووم.”— لەم سەروبەینەدا پانوپۆڕ کردمەوە دەرگاکەم؛—

ئەمما جگە لە تاریکاییەکی قەترانیی شتێک نەبوو پێچدار و تەم.

قووڵ لەو تاریکییە ڕامام، سەروەختێکی دوورودرێژ لەوێ وەستام، دەحەپەسام، دەترسام

گومانکرد دەمام، ئەندێشەی خەیاڵگەلێکم دەکرد نەکراوە جورئەتی بینینی لای هیچ کەسێکی دەرەگۆڕ

بەڵام کشوماتییەکە هەروا مایەوە نەشکێندراو، کپوکڕییەکە نەیدەدا کزەیەکی بیستراو

تاقە پەیڤێک لەوێ گوترا پەیڤە چرپێندراوەکە بوو: “لێنۆر؟”

ئەوەم چرپاند و زایەڵەیەک بە سرتە گەڕایەوە: “لێنۆر!”

هیچ شتێکی تر، هەر تەنیا ئەمەیە و پەنهان و چۆڵ.

بامداوە بۆ ناو ژوورەکەم، کڵپەی بوو سەرتاپای ناخ و دڵە گڕگڕتووەکەم،

ئەمجارە لە بەروەخت بەرزتر، هەمدیس بیستمەوە تەقەی دەرگاکەم.

گوتم: “بێ ئەملاوئەولا، دەنگەکە لە پەرژینی پەنجەرەکەوەیە؛

سا با بنۆڕم و بزانم چییە، ئەم ڕازە کپ و ماتە سەر بخەم—

دڵم بۆ چرکەساتێک بسرەوێت و ئەم ئەفسوونە دەرخەم —

ئەفسووس تەنیا فووە بایەکە، شتێک نییە پێچدار و تەم!”

واڵام کرد بەربەندی پەنجەرەکەم لووتوبزووت، هات دەنگی باڵ لێدان و شەقوکوت،

قەلەڕەشێکی ڕۆحزل و مەند، پەیوەست بە ڕۆژگارێکی کەونار و دێرین، شەقاوە باڵی نایە ژوورەکەم؛

نەینواند تەنانەت تیزە ڕێزێکیش، نەدەوەستا و نەدەحەجما بۆ ساتێکیش؛

کەچی بە خوودوخدەی خانمێک یانەخۆ گەورەزادێک، نیشتەوە سەر دەرگای ژوورەکەم —

هەڵنیشتە سەر نیمچەپەیکەری پاڵاس[2]، ڕێک لەبان دەرگای ژوورەکەم —

هەڵنیشت، بێخشپە دانیشت، ئیتر هەر ئەوەندە، شتێک نەبوو زیاد و کەم.

ئەودەم قەلەڕەش پەژارە خەیاڵبردەکانمی وەراند، بەرەو خەندە و بزەی وەرچەرخاند

بەو نیگا توندگرە بەسامەی پۆشیبوویە چاو و دەم

گوتم: “هەرچەند ڕووتەنە شکڵ و شێوەت، قرچالە نیت و خاوەن جورئەت،

ئەی مڕومۆچی تۆقێنەر، قەلەڕەشی دێرینی پەڕەوازەی لێوار شەوگاری تار و تەم

پێم بڵێ ناوە ڕەسەنەکەت لە کەوشەنی ژوورجیهانی ڕازئامێزت [3]بێ زیاد و کەم!”

قەلەڕەش وەڵامی دایەوە: “ئیتر ئەستەم.”

مەدهۆش مام ئەو فڕندە خاووخلیچکە سستەپەڵە وەها ڕوونچەشن وشە دەردەبڕێ

گەرچی چکە وەڵامەکەی پێبەند نەبوو بە مانای شکە پرسیارەکەم

سا گەرەکە تەواو هاوڕابین، نەبووە وەک من تاقە مرۆک و بەختیارترین

وەها بەهرەوەر بووبێتم بە بینینی باڵدارێک بەسەر دەرگای ژوورەکەم—

فڕندە یانیش دڕندەیەکی هەڵنیشتوو لەبان نیمچەپەیکەری سەر دەرگای ژوورەکەم،

بە ناوێکی نائاشنا و سەمەرەی وەک “ئیتر ئەستەم.”

کەچی قەلەڕەش، تەنیای تەنیا بەسەر پەیکەرە سرەوتووەکە هەڵنیشتبوو،

وەک ئەوەی سەرلەبەری ڕۆحی پڕژاندبێتە ناو ئەم وشەیەوە، تەنیا وتی: “ئیتر ئەستەم”.

نەیگوت شتێکی تر— نەیجووڵاند دەنکێ پەڕوباڵی تر—

تا بە ئاستەم منگەوپرتەم کرد: “پێشوەخت لێم هەڵفڕیون زۆرێک هاودەم—

بەیانی ئەویش جێمدێڵێ، وەک چۆن جێیانهێشتم ئارەزوو و هیوای ئەودەم.”

ئەوسا قەلەڕەش هاتەوە گۆ: “ئیتر ئەستەم.”

بە وەڵامێکی هێند لەبار و گونجاو، لە ئاست پچڕانی کپوماتییەکە ڕاچڵەکاو،

گوتمە خۆم: “ئەرخەیانم ئەوەی دەیڵێ تاکە دەسمایەیەتی بێ زیاد و کەم

چنگی کەوتبێ لە ئەربابێکی بەدشانس و کڵۆڵ

ئەربابێک وا ڕۆژەڕەشی شۆپەوشۆپ ڕاوی ناوە تا هەڵبەستەکانی باربەست کراون لە داخ و خەم —

تاکو بەستەی پرسەباری تەما و هیوا لەکیسچووەکانی کۆڵکێشکران لە هەمان باری ماخۆلیا و خەم

بارکراو بە سەنگ و گوشاری: ‘ئەستەم — ئیتر ئەستەم'”.

هەمدیس قەلەڕەش پەژارە خەیاڵبردەکانمی وەراند، بەرەو خەندە و بزەی وەرچەرخاند،

یەکەوڕاست کورسیێکی ڕاحەتم ڕاکێش کردە بەر فڕندەکە، بەردەم پەیکەر و دەرکی ژوورەکەم،

ئەوسا لەناو کورسییە قەدیفەکە خۆم قووڵپاند، خەیاڵ دوای خەیاڵم لە یەکتری دەئاڵاند

واقوڕماو لە باڵندەی کەوناری شووم و جیهانی ئەودەم —

تۆبڵێی قەلەڕەشی شێلگری بارناخۆشی قاقڕی ورەبەری نەگریسی کەوناری ئەودەم

مەرامی چی بووبێت لە قیڕاندنی: “ئیتر ئەستەم.”

زارم نەیگوت یەک دەنکە بڕگە، دانیشتم بە خەیاڵ و گومان دەستەویەخە

لەو باڵدارە چاو گڕکێشەی ئەمێستا دەیسووتاند کڕۆکی ڕۆحە بارخەمەکەم؛

دانیشتم پتر دەبووم نوقم و نخوون، سەرم لارکردەوە ئاسوودە و ڕوون

لەسەر باڵنجی ئەو کورسییە ئەرخەوانییە مەخمەڵییەی دەبریقایەوە لەژێر چرا نەبزواوەکەی فانووسەکەم،

ئەو نێوپۆشە ئەرخەوانییە مەخمەڵییەی دەبریقێتەوە لەژێر چرا نەبزواوەکەی فانووسەکەم،

ئاهــ، جارێ تر نایەتەوە سەری، ئیتر ئەستەم!

ئەودەم ئەندێشەم کرد هەوا خرسەک دەبوو و تێکترنجاو، بە قانگی عەتری بخوورێکی نابەرچاو

بردەوهێن ڕایدەژەند فریشتەی باڵا، تەپەوخشپەی پای جرینگەجرینگیان بوو لەسەر ئەرزە دارینەکەم.

زیکاندمە خۆم: “لێقەوماوی بەستەزمان، خوا بۆ تۆ ناردوویەتی، بەو فریشتەیە بۆت هاوردوویەتی؛

وردیلەیەک حەسانەوە، پشووێکی کورتەماوە، بە شەرابێکی پەرجووتیرە بۆ خامۆشکردنی یاد و بوویەری لێنۆرەکەم؛

قووڵ هەڵیقووڕێنە، گوڕی کە ئەم شەرابە زامڕەوێنە، با لەیاد بکرێت پەژارەی لێنۆرە لەدەستچووەکەم!”

وەڵامی دایەوە قەلەڕەش: “ئیتر ئەستەم.”

گوتم: “پێشبین! وەیا هۆ قێزەوەنی سەربار پێشبینی بەدڕەسەن! — گەر فڕندە بیت یانیش ئەهریمەن! —

گەر ڕەوانەی کردبێتی ئەهریمەن، یانیش تووڕهەڵدرابیتە ئەم زەمینە بە باهۆزێکی تار و تەم،

تەنیای کزوماتی خاڵی لە ترسان، لەسەر زەمینێکی تەلەسماویی و چۆڵستان —

لەم ماڵە خێوڕیزەی پڕتارمایی — پێم بڵێ بەدروستی و ڕاستی، دەپاڕێمەوە و تکا دەکەم:

ئەرێ هەیە — هەیە هەتوانێک لە گرد و تەپۆڵکە پیرۆزەکانی ئەودەم[4]؟ — بڵێ پێم — پێم بڵێ، تکا دەکەم!”

قەلەڕەش گوتی: “ئیتر ئەستەم.”

دیسان گوتم: “پێشبین! وەیا هۆ قێزەوەنی سەربار پێشبینی بەدڕەسەن! — گەر فڕندە بیت یانیش ئەهریمەن!

بۆ خاتری ئەو بەهەشتاسمانەی لەبانمان نووشتاوە— بۆ خاتری ئەو یەزدانەی ستایشی دەکەین بێ زیاد و کەم —

بڵێ بەم ڕۆحە کۆستکەوتووەی مات و مەلوول، داخۆ لە فیردەوسی تەریک و دوور،

ئامێزگر دەبم بەو شۆخە دەستلێنەدراوە پیرۆزەی فریشتەکان گازیان دەکرد بە ‘لێنۆرەکەم’ —

باوەشگر دەبم بەو شەنگۆڵە کەمپەیدا و تیشکدەرەی وا فریشتەکان گازیان دەکرد ‘لێنۆرەکەم؟’”

قەلەڕەش قیڕاندی: “ئیتر ئەستەم.”

هەڵبەزیم و لێم گوڕاند پشووتەنگ: “باڵندە وەیا شەیتانی دڕندە! ڕێبدە ئەم وشەیەی لێکبوونمان ببێتە مۆر و بەرژەنگ.

بگەڕێوە نێو توندەبای تیژوتەنگ، بایدەوە نێو کەوشەنی ڕاخستەی مەرگاویی، نیشتنگەی ڕەشتاڵەی تومان و تەم!

بۆ ئەو چەوتەوشانەی ڕۆحت هەڵیڕشتن چەتوون و سەختناک! تاریکە شاپەڕێکیش مەهێڵە وەک ژێتۆن و میناک،

واز لە تەنیایی ڕووتم بێنە و مەیخە ناو جل و پۆشاک! — دابەزە لە پەیکەری بان ژوورەکەم!

دندووکت لە دڵم وەدەربێنە، لایبەرە کۆتە و کەلاکت بەسەر دەرگای ژوورەکەم!”

قیڕاندی قەلەڕەشی تۆخڕەنگ و تەم: “ئیتر ئەستەم.”

قەلەڕەشی هێشتا هەڵنیشتوو و نەبزواو، دانیشتووە مات و هەڵترووشکاو

لەبان نیمچەپەیکەری ڕەنگپەڕیو و بزرکاو، ڕێک بەسەر دەرگای ژوورەکەم؛

چاوەکانیشی دروست و یەکبین، هاوچەشنن بە چاوی شەیتانێکی خەوبین،

چرا بریسکەدارەکەی فانووسەکەش، سایەکەی هەڵدەڕێژێتە سەر ئەرزی ژوورەکەم؛

ڕۆحیشم ڕاکشاو لەژێر خەفکەی ئەم سێبەرە تەنیوەی سەر ئەرزی ژوورەکەم

نابینێ ئاواڵە و دەرەتان بۆ هەردەم — ئیتر ئەستەم!

چەند ڕستەیەک دەربارەی شاعیر

لەنێو پانتایی ئاڵۆز و تاریکڕێژی ئەدەبیی گۆتیکدا، پۆ (١٨٠٩-١٨٤٩) لەو دەنگانەیە وا هەمیشە بە زایەڵەیەکی قووڵی تەنراو و هۆشبەر سەرتاپای ناخی خوێنەر دەهەژێنێت. هەر وشەیەکی بە دەربڕینێکی چڕبێژ ژوورۆچکەیەکی تاریکی پڕ لە نهێنی لەناو هزرماندا دەکاتەوە کە تیایدا ترس و تاسەباریی، تاوان و ئارەزووێکی بێکۆتا بە کێش و سەروایەکی ڕووەودوا بە قووڵایی ناخماندا ئاواز دەچرپێنن. خوێندنەوەی پۆ دەمەونخوونبوونە بەنێو قووڵایی داڵانە پێچەڵاوپێچەکەی ناخی مرۆڤ. داڵانێک وا عەشق دەگۆڕێت بۆ لەدەستچوون، لۆژیک و ئاگایی لەرزیوئاسا بەرانبەر ئەندێشەیەکی تیژڕەوی تاریکی ترسێنەر، هەڵدەکورمێن. هەڵە نییە گەر بڵێین تاقە نووسەری سەردەمی خۆی بوو کە جوانیی لەنێوان ترس و تۆقیندا بینی، بەختەوەری لەنێو بێهیوایی، و ترپە و ژەنینی ژیانیش لەنێو کڕۆکی هۆڤێتیی. شیعرەکانی جیاواز لە هەر پارچە نووسینێکی تری، لەمەڕ جیهان و بابەتێکی دەرەکییەوە نین، بگرە ڕۆچوونە ناو نیوەشەوێکی ناواخنبووەوەمانە وا هەریەک لە ئێمە لەناو دەروونە تاریک و لێڵەکەماندا، قفڵمان داوە.

“پۆ” وەک تاقە ناوێک ماتەوزەی ئەوەی تیایە کۆی قورسایی ئەدەبیاتی گۆتیک هەڵبگرێت. هەرچەندە گۆتیک تەنیا بینا ڕووخاو و قەڵا ترسێنەرەکانی سەدەکانی ناوەڕاست ناگرێتەوە کە بە بروسکە و هەورەتریشقەی خێوئاساوە دەورەدرابێت [بەڵکوو ئەو ئەدەبیاتە تەمتومانەی سەدەی هەژدەیەمیش دەگرێتەوە کە هەستی تۆقین و ترس وەک شاهێزی بونیادی دەقەکانی لە هەموو گۆشە و گوێ چەمێکی وشەکان حزووریان هەیە. هەڵبەت، تەوری شووم و قەترانیی ڕۆمانتیسیزمی تاریکی ئەوکاتی ئەمریکاش بەدەست کەسێکی پڕاوپڕ لەم تایبەتمەندییانە بوو: ئێدگار ئالان پۆ]. نووسینە تاریکەکانی پۆ دەستەویەخەن بە خێچکردنەوەی دەروونی مرۆڤ. شیعرەکانی چەشنە نووسینێکن وا لە منداڵدانی ترسە شاراوە و ئارەزووە لاڵکراوەکانەوە لەدایکبوون. تاراماییەکانی پۆ یادەوەریین. دێوەزمە و دەعباکانی سۆز و ئەڤینن. خانوو و ژوورە تۆقێنەرەکانیشی ڕووبەرە دەستەپاچەبووەکەی هزرن. لەم شیعرەیدا، قەلەڕەش، کە هەم بەناوبانگترین شیعری ناوبراو و هەمیش سەردەمەکەی خۆیەتی -واتە ڕۆمانتیسیزم-، پۆ وێنەی باڵندەیەک وەردەگێڕێتە سەر ڕەمزی بیرنەچوونەوەیەکی بێکۆتا، وەک ئەوەی بڵێین شەقەی دوو باڵی قەترانیی بۆ تاهەتایە لە ئاسماندا ئاوازی پەژارەیی دەچڕێنن. شیعرەکە لە یەک کاتدا هەم ئاوازدارە و هەمیش سەرووئاواز. بە مانایەکی تر، ئاواز و مانای دەقەکە بەشێوەیەکی هێند پێکداچوو بەنێو یەکتری ئاخنراون، کە فەرامۆشکردنی هەر کامێکیان لەقکردنی ئەوەی دیکەی لێ دەکەوێتەوە.

سەرچاوە

Poe, E. A. (1902). The Raven. In J. A. Harrison (Ed.), The complete works of Edgar Allan Poe.

[1] — بۆشایی درێژ لە شیعرەکانی پۆ هاوشێوەی وشە دووبارەبووەکانی ئامادەییەکی زۆریان هەیە کە ئاماژەن بۆ وەستانی شاعیر یاخود پچڕان لە هزر یانیش نووسین، بەمەش تۆنگۆڕکێیەک دێنێتە ئارا و لەپاڵ ئەمەشدا، ناجێگیریی و دڵەڕاوکێی دەروونیی شاعیر نیشان دەدەن.

[2] ئەم پەیکەرە ئاماژەیە بۆ خواژنی دانایی لە ئووستوورەی یۆنانییدا. هەرچەندە لە ئووستوورەی یۆنانیی ئەتێنا وەک خواژنی دانایی هەژمار دەکرێت، کە لە مێشکی زیوس لە-باوک-دەبێت، بەڵام لە هەندێ گێڕانەوەکاندا ناوی پاڵاس لەبری ئەتێنا بەکاردێت، گوایە پاڵاس پەرییەک بووە و جارێکیان خۆی و ئەتێنا زۆرانبازییەکی هاوڕێیانە دەکەن، ئەتێنا لە ئانوساتی دۆڕاندا دەبێت و زیوس بە بینینی ئەمە -ئەگەرچی زۆرانبازییەکە هاوڕێیانە بووە- تووڕە دەبێت و بە قەڵغانەکەی خۆی پاڵاس دەکوژێت. لە ئەنجامدا ئەتێنا تووڕە دەبێت و وەک ڕێزلێنان و شکۆیەک بۆ پاڵاس، ناوەکەی دەخاتە سەر ناوی خۆی، واتە هەردووکیان چ ئەتێنا و چ پاڵاسیش ئاماژەن بۆ خواژنی دانایی.

[3] لێرەدا شاعیر پێچێکی پێویست لێدەدات و لە ئووستوورەی یۆنانییەوە بەرەو ئوستوورەی ڕۆمانیی دەگیرسێتەوە، کە لە دەقەکەدا بەمشێوەیەیە  “Night’s Plutonian shore”، پلوتۆ ئاماژەیە بۆ سەردار، یاخود خواجیهانی ژێرەوە، جیهانی ژێرەوەش واتە جیهانی مردووەکان، کە لە ئووستوورەی یۆنانییدا هەیدیس سەرداری ئەم جیهانەیە و ڕۆح و کێشانی ڕۆح لەژێر دەسەڵاتی ئەودان. Plutonian لەم بەستێنەدا بە مانای ئەو شوێنگەیە دێت وا پلوتۆ تیایدا دەسەڵاتدارە. Nightیش هەروا بەسادەیی مانای شەو نادات بەدەستەوە، بەڵکوو مەبەست لێی جیهانەکەیە، واتە ئەو جیهانەی کە پلوتۆ تیایدا حوکم دەکات جیهانێکی تاریکە چەشنی شەو، بۆیەش لە وەرگێڕانەکە جیهان لەبری شەو بەکارهاتووە. پۆ مەبەستی لەو ئاماژەدانە شوێنگۆڕکێکردنێکە بە قەلەڕەشێکی ئاساییەوە بۆ ئۆبێکتێکی مەرگاویی ڕەمزدار، کە نیگابڕکێ لەگەڵی بە بیرهێنەرەوەی لەدەستچووەکان کۆتایی دێت.

[4] لێرەدا پۆ ئاماژە بۆ شوێنێک دەکات بە ناوی جەلعاد “balm in Gilead”، کە لە ئینجیلدا لە کتێبی جێرێمایا [ئیڕمیا]دا ئاماژەی پێ کراوە وەک شوێنێک وا ماتەوزەی خودای تیادا شوێنگر بووە بۆ ڕەوینەوە و نەهێشتنی ئازارە دنیاییەکانی مرۆڤ. لە ئەمڕۆدا، ئەم شوێنە دەکەوێتە باکووری ئوردن، کە ناوچەیەکی شاخاویی و بەپیتە.

The post قەلەڕەش appeared first on ژنەفتن.

كاتی کەمتر  

……………..

کاتێکی کەمتری پێویستە بۆ وتن، کەمتر لەو فرمێسکەی پێیدەچێت  بۆ مردن؛

 من حسابم بۆ هەموو شتێك کردووە، لەوانەی تۆ هەتە.

 سەرژمێریی بەردەکانم کردووە، ئەوان ژمارەیان هەیە، وەک پەنجەکانی من و هەندێکی تر؛

هەندێک نامیلکەم بەسەر ڕووەکەکاندا دابەش کرد، بەڵام هەموویان ئامادە نەبوون قەبوڵی بکەن،

تەنیا یەک چرکە هاوەڵیی مۆسیقام کرد و ئێستا من چیتر نازانم بیر لە چی خۆکوشتن بکەمەوە،

 چونکە هەرکات گەر بمەوێت لە خۆم جیا ببمەوە، دەرچوونەکە لەم لایەوەیە، بەدئاکام بۆی زیاد دەکەم،

 دەرگای چوونە ژوورەوە، دووبارە چوونە ژوورەوە لە لایەکی ترەوەیە.

 دەبینی چیتر دەبێ بکەیت، کاژێرەکان، خەمناکی، حسابێکی ماقوڵیان بۆ ناکەم،

من تەنیام، لە پەنجەرەکەوە تەماشای دەرێ دەکەم؛ ڕێبوارێك نییە، یان باشتر وایە بڵێین کەس تێناپەڕێت،

 (هێنانی هێڵ بە ژێر تێپەڕین). تۆ ئەم پیاوە دەناسی؟ ئەوە کاک هەمان شتە

ئەی ئایا دەتوانم خانم خاتوونت پێ بناسێنم؟ وهەروەها منداڵەکانیان.

 پاشان دەگەڕێمەوە سەر هەنگاوەکانم، هەنگاوەکانم، هەروا گەڕانەوە دواوە،

 بەڵام تەواو نازانم دەگەڕێنەوە سەر چی؟ ڕاوێژ بە خشتەیەك دەکەم؛ کە

ناوی شارۆچکەکان گۆڕدراوە بە ناوی ئەو کەسانەی ڕادەیەك لە منەوە نزیک بوون،

ئایا بچم بۆ (ئەی)، پاشان بگەڕێمەوە بۆ (بی)، لە (ئێکس) بیگۆڕم، بەڵێ، بەدڵنیایییەوە، من لە (ئێکس) دەیگۆڕم.

فەراهەم هێنراوە، من پەیوەندی بە بێزارییەوە لەدەست نادەم! ئێمە لەوێین: بێزاری، ئەی هاوتەریبی جوان،

چەندە هاوتەریبەکان جوانن لە ژێر گومبەزی ئاسماندا.

***

٢

مۆنۆمێنتی تا

………………….

پیادە بە  پارکەکەدا چووم بۆ مۆنۆمێنتی تا.

لە ناوەندی چوارگۆشەیەکی شووشەییدا بوو  

 دەورە درابوو بە گوڵ و نافورەی سوور.

مۆنۆمێنت لە شێوەی ئەسپی دەریاییدا بوو،

تابلۆیەکیش نووسرابوو:

گەرم بووین و مردین..

***

٣

شەپقەی کافکا

………………

لەگەڵ بارینی بارانەکەدا

بە نەشتەرگەری لەسەر سەقفەکە،

قاپێ ئایسکرێمم خوارد

کە لە کڵاوی کافکا دەچوو.

قاپێ  ئایسکرێمی ئاوها بوو

تامی مێزی نەشتەرگەری دەدا

کاتێك نەخۆشەکە نیگا دەکات

  لە بنمیچەکە.

***

بایۆگرافی و ستایڵ:

ڕیچارد گاری بڕاتیگان ( ٣٠/١/١٩٣٥ – ١٤ /٩/ ١٩٨٤) نووسەری ئەمریکی، خاوەنی ١٠ پەڕتووکی هۆنراوەو ١١ ڕۆمان و ١ پەڕتووکی کورتە چیرۆكە، هەروەها پەخشانیشی نووسیوە. لە تاکۆمای واشینگتۆن لەدایک بووە، لەساڵی ١٩٥٦ چووتە سانفراسیسکۆ، هەر لەو ساڵانەشدا خۆی لە دنیای نووسین و داهێناندا بینیوەتەوە و بەرەو جیهانیبوون هەنگاوی نا، مه‌خابن ناوی لە لیستی ١٠٠ نووسیارو بیرمه‌ندی دیدایە کە لە سەدەی بیست و لە ١٤ی سیبتەمبەری ١٩٨٤ بە ڕووداوی خۆکوژی کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا.
وێڕای ئەوەی سەر بە ڕێبازی پۆستمۆدێرنیزم ناوزەد دەکرێت؛ ئەمڕۆ نووسەران، خوێنەران، هونەرمەندان، میوسیکژەنان …. ئیلهام لە کارەکانی  وەردەگرن و پەرچڤەی سەر زیاد لە بیست و پێنج زمان کراون. دوا ڕۆمانی (ژنێکی بێ بەخت) لەساڵی ٢٠٠٠دا لە چاپدرا.

هەر لەسەرەتای لاوی و گەشەکردنیەوە ژیانی زبرو برسێتی حزوری بەردەوامیان هەبوو لای براتیگان ، بۆ نموونە لە تەمەنی بیست ساڵیدا ئەو دەسگیرکرا چونکە بەردێکی گرتبووە پەنجەرەی پۆلیسخانەیەك. تا بچێتە زیندان و لەوێ بواری نان خوارنی بۆ دەرەخسێت ، بەڵام لەبری زیندان ڕەوانەی نەخۆشخانەی دەروونی ئۆریگۆن کرا.   بیانوی توشبوونی حاڵه‌تی شیزۆفرینیای به‌دگومانیی.

دیکنسن و ولیەم کارۆلس ویلیەمس کاریگەریان لەسەر بەرهەمەکانی  بووە، پەخشانەکانی زۆر جار بەلای شێتۆکەیی و سەمەرەدا دەچن، بەسەرهاتە سوریالیەکان، یان ئەو تێبینی و وێکچواندنانەی لەگەڵ یەکدا بەرەنگاردەبنەوەو نەگونجان و دوورکەوتنەوەیەکی گەورەیان لەخۆ دەگرت، لە کارەکانیدا تێبینی دەکرێن بەڵام جارانێکی تریش سادەوئاسان بوون. ئەو حەزی دەکرد ڕۆمانەکان لەگەڵیەکدا بدورێت، پەرەگرافی بەشەکان به‌جۆرێك درێژدەبوونەوە لە نێوان هاتن و چووندا، لە نێوان داڕشتنە لەناکاوەکان و ئاڵۆسکاندنی سۆزداری و وێناکردنی سادەی تێبینیکراوی ژیانی ڕۆژانە.
چەندڕەگەزێکی دیاری کراو لە بوونەوەران و شمەك لە نووسینەکانیدا دووبارە دەبوونەوە، وەك تەختەدارەکان، ماسییە خاتوونەکان، ڕووبارەکان .. چیرۆکەکانیشی پڕ بوون لە گۆڕانکاریە سەیرەکان: ناوەکان دەبوون بە کردار، مرۆڤەکان دەبوونە بیرۆکەکان، ناونیشانی پەڕتووکەکان دەبوونە پیت.

  (ئەبۆت کیت )ی ڕەخنەنووس دەڵێت: شیکاری ڕەخنەیی بۆ شێوازی بڕاتیگان وای ڕاڤەدەکەن کە برەوی بڕاتیگان وەك نووسەر لە شێوازی کاریگەری بەکارهێنانی زۆرانبازی و گرژی نێوان واقیع و خەیاڵدایە.
باشترین ڕۆمانی لە ساڵی ١٩٦٧دا چاپکرد بە ناوی ( ڕاوکردنی ماسیەخاتوونە لە ئەمریکا).
جێگۆڕکێیه‌کی سه‌یر له‌ زاراوه‌و وشه‌کاندا هه‌یه‌ له‌ سه‌ره‌تاو ناوه‌ندو کۆتایی ده‌قه‌کاندا، جارانێك گوێ به‌ هیچ یاسایه‌ك نه‌دراوه‌ له‌ ناویاندا، جارانێکیش ساتیرو گاڵته‌کردنه‌ به‌ عه‌قڵی مرۆڤگه‌لێك، جارانێك سیفه‌ته‌ دژه‌کان پێکه‌وه‌ ده‌گونجێنێت، تیایاندا  ئایرۆنیکییه‌کی جوان و بێ ئازار ده‌بینرێته‌وه‌.. هه‌ڵقوڵاو له‌ نامه‌عقولی ژینی که‌ڵه‌ نووسه‌رێکی به‌دبه‌خت و ناکام..

سەرچاوەکان:

   1- Poetry Book, Richard Brautigan, Atlas  Pack, October 1969

2- richardbrautigan.net ,  poems and Biography,

The post هێڵێک بە ژێر (تێپەڕین)دا appeared first on ژنەفتن.