نیگارکێشانی مەیدانی ڕەنگەکان، لەوانەش نیگارکێشانی ڕووکاری ڕەنگەکان، جۆرێکە لە دەربڕینی هونەری هاوچەرخ، کە تایبەتمەندە بە کێڵگە گەورە و یەکسانەکانی ڕەنگ کە پڕ دەکرێنەوە. ئەم بزووتنەوە هونەرییە لە ئەمریکا لە ناوەڕاستی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە دەربڕینی ئەبستراکتەوە پەرەی سەند. مارک ڕۆتکۆ(١٩٠٣-١٩٧٠)[1]، بارنێت نیومان(١٩٠٥-١٩٧٠)[2] (کە لە سوور و زەرد و شین دەترسێت) و کلیفۆرد تا ئێستاش پێشەنگ و نوێنەری ئەم ستایلەن.

زۆرجار، بۆیاخەکە ڕاستەوخۆ دەخرێتە سەر کانڤاسێکی ئامادەنەکراو (بەتاڵ دەکرێتەوە، ڕژاو، یان ڕشێنراوە) بەبێ بەکارهێنانی ئامێری نیگارکێشانی کلاسیک و بەم شێوەیە ڕاستەوخۆ دەچێتە ناو قوماشەکەوە (تەکنیکی تەڕکردنی پەڵە) – تەواو بەراورد دەکرێت بە بۆیاخکردنی کانڤاس.

نیگارکێشی ڕەنگاوڕەنگ مانایەکی زۆر گشتی هەیە بۆ بوون بە ڕەوتێکی هونەری، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە بە شێوازی زۆر جیاواز خۆی دەرخستووە، بەپێی ئەو وڵاتەی کە تێیدا گەشەی کردووە. بەم شێوەیە دەتوانرێت بەسەر دوو ئاراستەی سەرەکیدا دابەش بکرێت: یەکێک لە ڕیزبەندییە گەورەکان مارک ڕۆتکۆیە، کە تێیدا مەیلێک هەبووە بۆ بەکارهێنانی کۆنتراست لەنێوان کێڵگە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بەرهەمەکانی ڕۆتکۆ لە ڕاستیدا بە باندەکانی دوو یان سێ ڕەنگی دژبەیەک تایبەتمەندن، کە وەک بوونێکی داگیرکەر نیشان دەدرێن. ئاراستەیەکی دیکە پەیوەندی بە لێکۆڵینەوە لە یەک ڕەنگ هەیە، ئەویش گەڕان بەدوای تاکڕەنگدا.

         مەیدانی ڕەنگ

لە کۆتایییەکانی پەنجاکان و سەرەتای شەستەکاندا، هونەرمەندە گەنجەکان لە ڕووی ستایلییەوە دەستیان کرد بە جیابوونەوە لە دەربڕینی ئەبستراکت. تاقیکردنەوە لەسەر شێوازی نوێ بۆ دروستکردنی وێنە؛ و ڕێگەی نوێ بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ بۆیاخ و ڕەنگ. لە سەرەتای شەستەکاندا، زۆرێک لە بزووتنەوە نوێیە جۆراوجۆرەکان لە نیگارکێشی ئەبستراکتدا پەیوەندییەکی نزیکیان بە یەکەوە هەبوو و، بە شێوەیەکی ڕووکەش پێکەوە پۆلێن کرابوون؛ هەرچەندە لە درێژخایەندا جیاوازییەکی قووڵیان هەبوو. هەندێک لەو ستایل و بزووتنەوەیە نوێیانەی کە لە سەرەتای شەستەکاندا سەریان هەڵدا، بە وەڵامدانەوە بۆ دەربڕینی ئەبستراکت ناوزەد کراون: قوتابخانەی ڕەنگی واشنتۆن، نیگارکێشانی ڕەق، ئەبستراکتکردنی ئەندازەیی، مینیمالیزم و مەیدانی ڕەنگ.

هەروەها جەین دەیڤس(١٩٢٠-١٩٨٥)[3] نیگارکێشێک بوو کە بە تایبەتی بە تابلۆکانی هێڵی ڕاست و ڕەنگی ناسرابوو، وەک لێدانی خۆڵەمێشی ڕەش، ١٩٦٤، هەروەها ئەندامی گروپی نیگارکێشانی ئەبستراکت بوو لە واشنتۆن دی سی لە ماوەی شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا کە بە قوتابخانەی ڕەنگیی واشنتۆن ناسرابوو. نیگارکێشانی واشنتۆن لە دیارترین نیگارکێشەکانی مەیدانی ڕەنگی ناوەڕاستی سەدەدا بوون.

جاک بوش(١٩٠٩-١٩٧٧)[4]، بیگ ئەی، ١٩٦٨. بوش نیگارکێشێکی کەنەدی بوو لە ئیکسپرێشنیستەکانی ئەبستراکت، لە ساڵی ١٩٠٩ لە تۆرۆنتۆ لە ئۆنتاریۆ لەدایک بووە، پەیوەندییەکی نزیک بەو دوو بزووتنەوەیە هەبوو کە لە هەوڵەکانی ئێکسپرێشنیستەکانی ئەبستراکت سەریان هەڵدا: نیگارکێشانی مەیدانی ڕەنگ و ئەبستراکتکردنی لیریک.

هونەرمەندان کە لە ساڵانی شەستەکاندا پەیوەندییان بە بزووتنەوەی مەیدانی ڕەنگەوە هەبوو، لە ئاماژە و دڵەڕاوکێکان دوور دەکەوتنەوە لە بەرژەوەندیی ڕووکاری ڕوون و گێستاڵت. لە سەرەتا تا ناوەڕاستی شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا، نیگارکێشانی مەیدانی ڕەنگ زاراوەیەک بوو بۆ کارەکانی هونەرمەندانی وەک ئان ترویت(١٩٢١٠١٩٨٨)[5]، جۆن مەکلافلین(١٨٩٨-١٩٧٦)[6]، سام فرانسیس(١٩٢٣-١٩٩٤)[7]، سام گیلام (١٩٣٣-٢٠٢٢)[8]، تۆماس داونینگ(١٩٢٨-١٩٨٥)[9]، ئێلۆسۆرس کێلی(١٩٢٣-٢٠١٥)[10]، پاوڵ فیلی(١٩١٠-١٩٦٦)[11]، فریدێل دزوباس(١٩١٥-١٩٩٤)[12] و جاک بوش، هاوارد مێهرینگ(١٩٣١-١٩٧٨)[13]، جەین دەیڤس، ماری پینچۆت مێیەر(١٩٢٠-١٩٦٤)[14]، جوڵس ئۆلیتسکی(١٩٢٢-٢٠٠٧)[15]، کینێس نۆلاند(١٩٢٤-٢٠١٠)[16]، هێلین فرانکنتالەر(١٩٢٨-٢٠١١)، ڕۆبەرت گودنۆ، ڕەی پارکەر، ئەل هۆڵد(١٩٢٨٠٢٠٠٥)[17]، ئیمێرسۆن وۆڵفەر، دەیڤید سیمپسۆن(١٩٣٧-٢٠١١)[18] و ئەوانی دیکە کە پێشتر پەیوەست بوون بە بەرهەمەکانی نەوەی دووەمی دەربڕینی ئەبستراکت. وە هەروەها هونەرمەندانی گەنجی وەک لاری پۆنس(١٩٣٧-)[19]، ڕۆناڵد دەیڤس(١٩٣٧-)[20]، لاری زۆکس(١٩٣٧-٢٠٠٦)[21]، جۆن هۆیلاند(١٩٣٤-٢٠١١)[22]، واڵتەر داربی بانارد و فرانک ستێلا(١٩٣٦-)[23].

هەمووان بە ئاراستەیەکی نوێدا دەڕۆیشتن دوور لە توندوتیژی و دڵەڕاوکێی پالێتی کردارەکان بەرەو زمانێکی نوێ و بەڕواڵەت ئارامتر لە ڕەنگەکان.

هەرچەندە مەیدانی ڕەنگ پەیوەندی بە کلیمەنت گرینبێرگ(١٩٠٩-١٩٩٤)[24]ەوە هەیە، بەڵام لە ڕاستیدا گرینبێرگ کە ڕەخنەگرێکی هونەری زۆر کاریگەریی سەدەی بیستە پێی باش بوو زاراوەی ئەبستراکسیۆنی دوای نیگارکێشی بەکار بهێنێت. لە ساڵی ١٩٦٤ کلیمەنت گرینبێرگ پێشانگایەکی کاریگەری بەڕێوە برد، پێشانگاکە پێناسەی نیگارکێشی مەیدانی لە ڕەنگدا فراوانتر کرد. نیگارکێشانی مەیدانی ڕەنگ بە ڕوونی ئاماژەی بە ڕەوتێکی نوێی لە نیگارکێشی ئەمریکیدا دەکرد، دوور لە دەربڕینی ئەبستراکت. لە ساڵی ٢٠٠٧ کارێن ویلکین کۆڕاتۆر پێشانگایەکی بە ناونیشانی ڕەنگ وەک مەیدان: نیگارکێشانی ئەمریکی ١٩٥٠-١٩٧٥ ڕێکخست کە گەشتێکی بۆ زۆرێک لە مۆزەخانەکانی سەرتاسەری ئەمریکا کردووە. لە پێشانگاکەدا چەند هونەرمەندێک بەشداربوون کە نوێنەرایەتی دوو نەوەی نیگارکێشیان دەکرد.

[1] Mark Rothko

[2] Barnett Newman

[3] Gene Davis

[4] Jack Bush

[5] Anne truitt

[6] John McLaughlin

[7] Sam francis

[8] Sam Gilliam

[9] Thomas downing

[10] Ellsworth kelly

[11] Paul Francis

[12] Friedel Dzubas

[13] Howard Mehring

[14] Mary Pinchot meyer

[15] Jules Olitski

[16] Kenneth Newman

[17] Al Held

[18] David G. Sorensen

[19] Larry Poons

[20] Ronald Davis

[21] Larry Zox

[22] John Hoyland

[23] Frank Stella

[24] Clement Greeenberg

The post مەیدانی ڕەنگ<br> ئەبستراکت و ڕەنگکردنی تابلۆکان appeared first on ژنەفتن.

خاتووزین لە مانگی ئابی ١٩٢١ لە گوندی «بۆگەبەسی» سەر بە شاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. وەک لە زمانی خۆیەوە دەگێڕنەوە وتویەتی کە “هەر لە منداڵییەوە عاشقی خاک و ئاو و تێکەڵکردنیان بووە”.

خاتووزین خوێندەواری نەبووە و لە تەمەنێکی درەنگەوە دەست دەکات بە دروستکردنی پەیکەر کە پێکهاتەیەکی سەیریان هەبووە، بەڵام وەک دەگێڕنەوە خۆی پێی سەیر و سەمەرە نەبوون.

خاتووزین ٣١ ساڵ پێش مەرگی خۆی، هاوسەرەکەی کۆچی دوایی کردوه و ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی کە جێگەی باوکی منداڵەکانیشی پڕ بکاتەوە و بۆ بەدەستهێنانی بژێوی ژیان زیاتر لە جاران خۆی ماندوو بکات. ناوبراو بۆ ئەم مەبەسته دەستی داوەته درووست کردنی تەنوور و سازکردنی گۆزەی سووری سەرشانی کچان و دێزه و دەرخۆنەی هەمەڕەنگ و کارگەیەکی خۆماڵی لە ماڵی خۆیدا لە گوندی بۆگەبەسی سازکردبوو.

پەیکەرەکانی خاتووزین، بەردەنگی پیشەگەر و هونەرمەندی ئەمرۆ دەرگیری پرسیارگەلێک دەکات، کە ئاخۆ ئەم خاتوونە ئاشنایەتی لەگەڵ بەرهەمە مێژووییە دێرینەکان هەبووە؟ یان ئەسڵەن ئاگاداری هونەر بووە تا ڕیباز یان ستایلی وەک ئەبستڕاک بناسێتەوە؟ چەندە لەژێر کاریگەری ئەدەبی (زارەکی-ڕوایی) دابووە، کە سینە بە سینە لە نەوەکانی پێشینەوە بۆ ئەم گواسترابێتەوە، یان لە چییەوە ئیلهامی تەرحە ئەفسانەییانەی بۆ هاتبێ؟ و چەندین پرسیاری دیکە.

خاتووزین لە وەڵامی ئەو جۆرە پرسیارانەدا وتویەتی: “چەند ساڵ پێش لە ناخمدا هەستم بە شۆر و شەوقی دروستکردنی کەلەپەلی جگە لە تەنوور و گۆزە کرد، منیش وەڵامی هەستەکانمم دایەوە و ئەو باڵندە و زیندەوەرانەی کە بە درێژایی ژیانم بینی بوونم و هەروەها ئەو پاڵەوانانەی کە لە (بەیت و حەیران و حکایەتی کوردی) بیستبوومن لە زەینی خۆمدا دەمکێشانەوە، گیانم دەکردە بەر قوڕ و خاکەکە، و خەڵک پێیان دەوت هونەر و منیش زیاتر هەوڵم دەدا کە ئەم هەستانە دەربڕم”.

دوو سال بەر لە مردنی و لەساڵی ١٩٩٣ چەند بەرهەمی لە فیناڵی پەیکەرتاشی تاران دەخرێنەڕوو و سەرکەوتوو دەبی لە بەدەستهێنانی (پلەی ئیمتیاز). ئیتر لەلایەن خەڵک و بەردەنگەکانییەوە نازناوی دایکی ئەفسانەکانی کوردستانیان پێدەدرێ.

ئێستا چەندین بەرهەمی گرنگ و سەرسووڕهێنەری ناوبراو لە مۆزەخانە مرۆڤناسی ماڵی کورد لە شاری سنە پارێزراون.

پەیکەرەکانی خاتووزین زۆرتر لە خەون و خەیاڵیدا فۆرمۆڵە دەبوون. شێوەگەلی پەتی و دەرهەستی و سەیروسەمەرە کە تێکەڵەیەک بوو لە ئەندامی ئاژەڵ و باڵندەکان. بەرهەمەکانی پێکهاتوون لە دوو بەشی ئاژەڵەکان و گریوفن (کە لە دێرینەناسیدا بەو ئاژەڵانە دەوترێ کە تێکەڵەیەکە لە چەند ئاژەڵ).

ئەو پەیکەرەکانی بۆ گوزەرانی ژیان دەروست دەکرد و بە خەڵکی گوندەکانی دەفرۆشت. هەوڵدان و بەردەوامی لەسەر ئەم چالاکییە بووە هۆی پێشکەوتنی ئەو لە دوانزەساڵی کۆتایی تەمەنیدا. “حەمە هاشم” هونەرمەندی شێوەکار و نووسەر لە یەكێ لە نووسینەکانیدا لەژێر ناوی “ئەبستڕاکت ئاڕت چییە؟” کە لە ماڵپەڕی ژنەفین بڵاوکراوەتەوە لە بەشی ئەبستڕاکت و پەیکەرتاشیدا ئاماژە بە ناو و پەیکەرەکانی “خاتووزین” دەدات و کارەکانی ناوبراو بە لوتکەی ئەبستڕاکت ناوزەد دەکات. “حەمە هاشم”ی شێوەکار لە لێدواێکیدا بۆ ژنەفتن لەبارەی ئەو بۆچوونەی و پەیکەرەکانی خاتووزین گوتی: “بۆچى من واى ده‌بینم كه‌ هونه‌رى (خاتووزین) په‌یكه‌رسازى خۆڕسكى كورد، نزیكمان ده‌كاته‌وه‌ له‌ هونه‌رى مۆدێرن، بابه‌تێكى ئاڵۆز نییه‌، ئه‌گه‌رچى (خاتووزین) خۆى شتێكى ئه‌وتۆى نه‌زانیوه‌ له‌سه‌ر زانسته‌كانى هونه‌رى مۆدێرنه‌، به‌ڵام ئیدراككردن به‌و هێزه‌ ستاتیكییه‌ خۆڕسكه‌ى كه‌ له‌ هه‌سته‌كانییه‌وه‌ هاتووه‌ و مه‌یلى تێكشكاندنى شێوه‌ى مه‌ئلووفى فیگه‌ره‌كان بۆ خۆى ئه‌و تێڕوانینه‌مان به‌ڕاست دەسەلمێنێت. ده‌توانین شێوه‌ده‌ربڕین ئامێزه‌كانى ئه‌و فیگه‌رانه‌ بگه‌ڕێنینه‌وه‌ سه‌ر سه‌بكه‌ هونه‌رییه‌ تازه‌كانى وه‌ك (ئه‌بستڕاكتى ده‌ربڕینخوازى)، چوونكه‌ بنه‌ماكانى ئه‌بستڕاكت له‌ كاره‌كانیدا یه‌كه‌م به‌ردیده‌ن بۆ كه‌سێك كه‌ بگه‌ڕێت بۆ بینگه‌ هونه‌رییه‌ ڕه‌هاكان له‌ كارى هونه‌رییدا، ئه‌و بنه‌مایانه‌ى كه‌ ئه‌بستڕاكت له‌ شێوه‌ و ساده‌كردنه‌وه‌ و تێماى ده‌ربڕینه‌كانى پێویستى پێیه‌تى، هه‌ر بۆیه‌ من شێوه‌ بینراوه‌كان له‌ فۆڕمى ئه‌بستڕاكتیدا چڕده‌كه‌مه‌وه‌، بێگوومان ئه‌مه‌ش رێگا به‌خۆدانه‌ به‌ پاڵپشتى ئه‌و ئاسته‌ زانستیانه‌ى كه‌ له‌ هونه‌رى ئه‌بستڕاكتدا كه‌ڵه‌كه‌ بوون له‌لاى من. بۆى هه‌یه‌ به‌پێى ئاستى بینینى ستاتیكیانه‌ له‌لاى خه‌ڵكى چێژوه‌رگر ئه‌م دیده‌ى من زۆر پێشوازى لێكراو نه‌بێت، به‌ هۆكارى ڕێژه‌یی له‌ چێژبینینى گشتى ستاتیكادا كه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ یه‌كێكى دى گۆڕانكارى به‌سه‌ردادێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ ڕێگامان لێناگرێت بۆ تێڕوانینى گشتى ئه‌بستڕاكتییانه‌ى كاره‌كانى خاتووزین. به‌شێكى سه‌ره‌كى له‌ تۆكمه ‌نیشاندانى ئاستى ستاتیكى كاره‌كانى (ماتریاڵ)ى به‌رهه‌مه‌كانییه‌تى، به‌كارهێنانى (قوڕ) به‌و جۆره‌ سه‌ربه‌خۆییه‌ و ئاوێته‌بوونى له‌گه‌ڵ په‌نجه‌كانى و شێلان و درووستكردنى شێوه‌بینراوه‌كان بۆ خۆى فه‌زایه‌كى (ئه‌بستڕاكتیانه‌یه‌)، چوونكه‌ نه‌ فیگه‌ره‌كان واقیعى و ڕاسته‌قینه‌ن و نه‌ ئه‌و ئیدراك و هه‌ستانه‌ش كه‌ خاتووزین ده‌یبه‌خشێته‌ بارسته‌ و جووڵه‌ و ساو(مه‌لمه‌س)ى په‌یكه‌ره‌كانى ئه‌كادیمین، ئه‌مه‌ش كتومت ئه‌ندێشه‌ى ئه‌بستڕاكتیانه‌ى ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌مان بۆ نزیكتر ده‌كاته‌وه‌ و ڕوونده‌بێته‌وه‌ كه‌ ئه‌م هونه‌ره‌ى (خاتووزین) كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌مى هونه‌رى (ئه‌بستڕاكتیڤن) له‌ كه‌شى ده‌ربڕینى ساكارى ژنێكى لادێیدا”.

خاتووزین لە قۆناخی گەنجیدا بە تەنیا خاکی پەیکەرەکانی لە داوێنی چیاکانەوە هێناوە و پەیکەری پی دروست کردووە، بەڵام پاشان کوڕ و بوکەکەیشی یارمەتیان داوە.

خاتووزین میهربان و قسەخۆس بووە و ڕوخسارێکی سەرنجڕاکێش و چاوانێکی ڕەنگینی هەبووە. وەک دەگێڕەنەوە بۆ هەر پەیکەرێکی چیرۆک و حکایەتێکی هەبووە کە لە گێڕانەوەیدا چێژی وەرگرتووە.

خاتووزین بە هۆی بەرهەمە بەجێماوەکانی پاش مردنی ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد، بەڵام وەک دەگێڕنەوە ناوبراو بە درێژایی ژیانی لە هەژاریدا ژیا.

خاتووزین لە ساڵی ١٩٩٥ لە تەمەنی ٧٤ دا لە گوندەکەی خۆی کۆچی دوایی کرد.

The post “خاتووزین پەیکەرەکانی لوتکەی هونەری ئەبستڕاکتن” appeared first on ژنەفتن.

ئەم بەشەدا نووسەر پەرژاوەتە سەر ئەبستڕکت ئاڕت لە پەیوەند بەمانە:

-ئه‌بستڕاكت له‌ ته‌لارسازییدا

– ئه‌بستڕاكت و ڕیتم

– ئه‌بستڕاكت له‌ په‌یكه‌رسازییدا

– ئه‌بستڕاكت و لۆگۆ

– فه‌لسه‌فه‌ى ئه‌بستڕاكت

– ڕوانین و تێگه‌یشتن له‌ ئه‌بستڕاكت

The post ئه‌بستڕاكت ئارت چییه‌؟ appeared first on ژنەفتن.