ئێوه‌ له‌ دواهه‌مین به‌رهه‌می گرنگی خۆتاندا، «له‌ سه‌رووی بوونه‌وه‌ یا ئه‌ودیوی جه‌وهه‌ر»، ده‌رباره‌ی به‌رپرسیارێتیی ئه‌خلاقی قسه‌ ده‌كه‌ن. هۆسرڵ پێشتر قسه‌ی له‌سه‌ر به‌رپرسیارێتی كردبوو، به‌ڵام یه‌ك به‌رپرسیارێتی له‌ به‌رامبه‌ر هه‌قیقه‌تدا؛ هایدێگه‌ریش ده‌رباره‌ی ڕه‌سه‌نایه‌تی‌ قسه‌ی كردبوو؛ به‌ نه‌وبه‌تی خۆتان، پێم خۆشه‌ بزانم تێگه‌یشتن و چه‌مكسازیی ئێوه‌ بۆ به‌رپرسیارێتی چییه‌؟

من له‌م كتێبه‌دا وه‌ك بونیادی جه‌وهه‌ریی، یه‌كه‌مین و بنه‌ڕه‌تیی سوبێكتیڤیته‌[1] قسه‌ له‌سه‌ر به‌رپرسیارێتی ده‌كه‌م. چون من به‌پێی زاراوه‌ و كاتیگۆرییه‌ ئه‌خلاقییه‌كان سوبێكتیڤیته‌  وه‌سف ناكه‌م. لێره‌دا، ئه‌خلاق، به‌ گرنگییه‌ك بۆ یه‌ك بنه‌ڕه‌تی ئۆنتۆلۆجیی له ‌پێشتر هه‌ژمار ناكرێت؛ خودی چه‌قه‌هێزی سوبێكتیڤ له‌ ئه‌خلاقدا وه‌ك به‌رپرسیارێتی ده‌رك ده‌كرێت و ده‌چنرێت.

له‌ ڕوانگه‌ی مندا، به‌رپرسیارێتی واته‌ به‌رپرسیارێتی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا و، دواجار واته‌ به‌رپرسیارێتی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و شته‌دا كه‌ كرده‌ی من نییه‌، یا ته‌نانه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و شته‌دا كه‌ بۆم گرنگ نییه‌؛ یا ئه‌و شته‌ی كه‌ به‌ وردیی بۆم گرنگه‌ و، له‌ بیچمی سیمادا و وه‌ك سیما ڕووبه‌ڕووی ده‌بمه‌وه‌.

به‌ چ شێوه‌یه‌ك، پاش دۆزینه‌وه‌ی ئه‌ویتر له‌ سیمایدا، مرۆڤ ئه‌ویتر وه‌ك كه‌سێك كه‌ له‌ به‌رامبه‌ریدا به‌رپرسیاره،‌ ده‌دۆزێته‌وه‌؟

به‌ ناساندنی سیما به‌ شێوه‌یه‌كی ئه‌رێنی و نه‌ك ته‌نها به‌ شێوه‌یه‌كی نه‌رێنی. گفتوگۆی پێشوومان به‌بیر ده‌هێننه‌وه‌: دیدار له‌گه‌ڵ سیمادا، یا با بڵێین بینینی سیما، په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ پانتایی ئیدراكی په‌تی و ساده‌وه‌، به‌ پانتایی مه‌به‌ستمه‌ندی یا ئاگایی مه‌به‌ستكراو كه‌ به‌ره‌و هاوده‌قیی [فۆرمی سوبێكتیڤ و واقیعییه‌تی ده‌ره‌كیدا] ده‌چێته‌ پێشه‌وه‌. به‌ شێوه‌یه‌كی ئه‌رێنی، ئێمه‌ ده‌ڵێین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌ویتر نیگای من ده‌كات، كه‌واته‌ من له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ودا به‌رپرسیارم، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هیچ به‌رپرسیارێتییه‌كم سه‌باره‌ت به‌ ئه‌ویتر په‌سه‌ند نه‌كردبێت، به‌رپرسیارێتیی ئه‌و له‌ ئه‌ستۆی منه‌. ئه‌مه‌ به‌رپرسیارێتییه‌ كه‌ له‌و شته‌ی كه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌م، سه‌رتر ده‌ڕوات [و سنووری كرده‌ی من تێپه‌ڕ ده‌كات]. ئاسایی، مرۆڤ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و شته‌دا كه‌ خودی خۆی ئه‌نجامی ده‌دات به‌رپرسیاره‌. له‌ سه‌رووی بوون یائه‌ودیوی جه‌وهه‌ردا، من وتوومه‌ كه‌ به‌رپرسیارێتی له‌ بنه‌ڕه‌تدا جۆرێك بۆ ئه‌ویتره‌[2][یا به‌رپرسیارێتییه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا]. ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌یه‌ كه‌ من له‌ به‌رامبه‌ر خودی به‌رپرسیارێتیی ئه‌ودا به‌رپرسیارم.

چ به‌شێك له‌م به‌رپرسیارێتییه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا ده‌ستنیشانكه‌ری بونیادی سوبێكتیڤیته‌یه‌ یاخود، بونیادی سوبێكتیڤیته‌ پێناسه‌ ده‌كات؟

له‌ ڕاستیدا به‌رپرسیارێتی ته‌نها یه‌كێك له‌ سیفه‌ته‌‌كانی سوبێكتیڤیته‌ نییه‌، وه‌ك بڵێی كه‌ سوبێكتیڤیته‌، به‌ر له‌ شكڵگیریی په‌یوه‌ندیی ئه‌خلاقی، له‌ خۆیدا پێشوه‌خت بوونی هه‌بووه‌. سوبێكتیڤیته‌ پرسێك نییه‌ بۆ خۆی؛ به‌ڵكه‌ سوبێكتیڤیته‌ش، به‌ نه‌وبه‌تی خۆی، له‌ سه‌ره‌تادا بۆ كه‌سێكی تره‌. له‌و كتێبه‌دا [سه‌رووی بوون یائه‌ودیوی جه‌وهه‌ر]، نزیكێتیی ئه‌ویتر وه‌ك ئه‌م فاكته‌ ده‌خرێته‌ ڕوو كه‌ ئه‌ویتر ته‌نها له‌ لایه‌نی شوێنییه‌وه‌ له‌ من نزیك نییه‌ و، یا چه‌شنی نزیكیی دایك و باوك له‌ منداڵ، به‌ڵكه‌ ئه‌ویتر له‌ بنچینه‌دا و له‌ خۆیدا به‌ هه‌مان ڕێژه‌یه‌ك كه‌ خۆم له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ودا به‌ به‌رپرسیار هه‌ست پێ ده‌كه‌م- به‌ هه‌مان ڕێژه‌یه‌ك كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ودا به‌رپرسیارم- به‌ره‌و من نزیك ده‌بێته‌وه‌. ئه‌مه‌ بونیادێكه‌ كه‌ هیچ هاوشێوه‌یه‌كی له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ندیی مه‌به‌ستمه‌ند[3]دا نییه‌، په‌یوه‌ندییه‌ك كه‌ له‌ پانتایی مه‌عریفه‌دا ئێمه‌ گرێ ده‌دات به‌ ئۆبژه‌یه‌كی تایبه‌ته‌وه‌- ئه‌ویش به‌ چاوپۆشین له‌ گرنگیی ئه‌م ئۆبژه‌یه‌ كه‌ ده‌شێت یه‌ك مرۆڤ بێت. نزیكێتی هیچ كات ناگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پله‌ی ئه‌م مه‌به‌ستمه‌ندییه‌ یا په‌یوه‌ندییه‌ مه‌به‌ستمه‌نده‌؛ به‌ دیاریكراویش هیچ كات تا ئاستی ئه‌م فاكته‌ دانابه‌زێت كه‌ ئه‌ویتر بۆ من زانراو و ناسراوه‌.

به‌ ده‌ربڕینێكی تر، من ده‌توانم كه‌سێكی تر به‌ ته‌واوه‌تی بناسم، یا ناسینێكی كامڵی له‌باره‌وه‌ به‌ ده‌ست بهێنم، به‌ڵام ئه‌م مه‌عریفه‌ [و ناسینه‌] به‌ خودی خود هه‌رگیز هاوتای جۆرێك نزیكێتی نابێت؟

نه‌خێر. گرێدران به‌ ئه‌ویتره‌وه‌ ته‌نها وه‌ك به‌رپرسیارێتی گرێ ده‌درێت و ده‌به‌سترێت، ئه‌ویش به‌ چاوپۆشین له‌ په‌سه‌ندكردن یا ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌م به‌رپرسیارێتییه‌، به‌ چاوپۆشین له‌ زانین یا نه‌زانینی ڕێگه‌ی په‌سه‌ندكردنی ئه‌م به‌رپرسیارێتییه‌، به‌ چاوپۆشین له‌ توانایی یا ناتوانایی ئه‌نجامدانی كارێكی به‌رهه‌ست و دیاریكراو بۆ ئه‌ویتر. گوتن: من لێره‌م[4]. ئه‌نجامدانی كارێك بۆ ئه‌ویتر. به‌خشین. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، مرۆڤبوون و به‌هره‌مه‌ند بوون له‌ ڕۆحی مرۆیی. به‌رجه‌سته‌بوونی سوبێكتیڤیته‌ی مرۆیی گه‌ره‌نتیكه‌ری ڕۆحانییه‌ت[ ـی سوبێكتیڤیته‌ی مرۆییه‌] (بۆ من ڕوون نییه‌ كه‌ فریشته‌كان ده‌توانن چ شتێك به‌ یه‌كتر ببه‌خشن یا به‌ چ شێوه‌یه‌ك ده‌توانن یارمه‌تیی یه‌كتر بده‌ن.) دیا-كرۆنی[5] به‌ر له‌ هه‌ر چه‌شنه‌ دیالۆگێك: من په‌یوه‌ندیی نێوان مرۆڤه‌كان به‌ جۆرێك شیكار ده‌كه‌م كه‌ وه‌ك بڵێی، له‌ نزیكێتیی له‌گه‌ڵ ئه‌ویتردا- ئه‌ودیوی ئه‌و وێنه‌یه‌ی كه‌ من خۆم له‌ تاكێكی تر دروستی ده‌كه‌م- ئه‌و شته‌ی كه‌ من له‌ پیشه‌یه‌كدا داده‌مه‌زرێنێت كه‌ خزمه‌تكاری ئه‌و بم، سیمای ئه‌ویتر، و خه‌سڵه‌تی ده‌ربڕ [expressive]ـه‌ له‌ ئه‌ویتردا (و له‌م مانایه‌دا ته‌واوی جه‌سته‌ی مرۆڤ كه‌م تا زۆر ڕۆڵی سیما ده‌گێڕێت). من به‌ ئه‌نقه‌ست ئه‌م شكڵگیرییه‌ زیاده‌ڕه‌وه‌ به‌كار ده‌خه‌م. سیما فه‌رمان به‌ من ده‌دات و من له‌ پیشه‌یه‌كدا داده‌مه‌زرێنێت. مانا یا ده‌لاله‌تی سیما هه‌مان فه‌رمانێكه‌ كه‌ به‌ شێوه‌ی مه‌دلول[6] ده‌رده‌كه‌وێت. وردتر بڵێین، ئه‌گه‌ر سیما بۆ من دال[7] بێت بۆ [ده‌ركردنی] یه‌ك فه‌رمان، ئه‌وا ئه‌م پرسه‌ جیاوازه‌ له‌ ڕێگه‌ی ده‌لاله‌تی هه‌ر نیشانه‌یه‌كی ئاسایی بۆ مه‌دلولی خۆی[8]؛ ئه‌م فرمانه‌ هه‌مان خودی ماناداربوون یا ده‌لاله‌تگه‌ریی سیمایه[9]‌.

ئێوه‌ هاوكات ده‌ڵێن: «فه‌رمان به‌ من ده‌دات» و «من له‌ پیشه‌یه‌كدا داده‌مه‌زرێنێت.» ئایا ئه‌مه‌ جۆرێك لێكدژیی نییه‌؟

سیما به‌ هه‌مان شێوازێك كه‌ مرۆڤ به‌ كه‌سێك كه‌ له‌ژێر باڵاده‌ستیی ئه‌ودایه‌ فه‌رمان ده‌دات، فه‌رمان به‌ من ده‌دات، بۆ نموونه‌ كاتێك كه‌ ده‌ڵێین: «كه‌سێك كاری به‌ تۆیه.» یا «كه‌سێك تكا له‌ تۆ ده‌كات.»

من به‌ وردیی تا ئه‌و سنووره‌ ملكه‌چی ئه‌ویترم كه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان من و ئه‌ویتر په‌یوه‌ندییه‌كی هاوسه‌نگ نییه‌؛ و له‌م مانایه‌دایه‌ كه‌ من به‌ شێوه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی و بنچینه‌یی یه‌ك «سوژه»م.

به‌ڵام ئایا «ئه‌ویتر»یش له‌ پێوه‌ند به‌ منه‌وه‌ به‌رپرسیاره‌؟

ڕه‌نگه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ گرفت[10]ـی ئه‌وه‌. یه‌كێك له‌ تێگه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ته‌واوێتی و له‌كۆتابه‌ده‌ری كه‌ تا ئێستا هیچ قسه‌یه‌كمان له‌باره‌یه‌وه‌ نه‌كردووه‌، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان-سوبێكتیڤیته‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی نا-هاوسه‌نگ [non-symmetrical]ـه‌. له‌م مانایه‌دا، من له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا به‌بێ هیچ جۆره‌‌ چاوه‌ڕوانییه‌ك بۆ په‌یوه‌ندیی هاوسه‌نگ یا دوولایه‌نه‌ به‌رپرسیارم، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر [ئه‌م به‌رپرسیارێتییه] به‌ نرخی ژیانم ته‌واو ببێت. دامه‌زراندنی په‌یوه‌ندیی هاوسه‌نگ گرفتی ئه‌وه‌. من به‌ وردیی تا ئه‌و سنووره‌ ملكه‌چی ئه‌ویترم [the subject to Other] كه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان من و ئه‌ویتر په‌یوه‌ندییه‌كی هاوسه‌نگ نییه‌؛ و له‌م مانایه‌دایه‌ كه‌ من به‌ شێوه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی و بنچینه‌یی یه‌ك «سوژه»م. ئه‌مه‌ منم كه‌ هه‌موو شتێكم له‌سه‌ر شانه‌ و ده‌بێت یارمه‌تیی هه‌مووان بده‌م. ئێوه‌ ئه‌و وته‌ ناسراوه‌ی دۆستۆیڤسكی [له‌ ڕۆمانی برایانی كارامازۆڤ] ده‌زانن: «ئێمه‌ هه‌موومان بۆ هه‌موو شتێك و بۆ هه‌موو كه‌س له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موواندا كه‌مته‌رخه‌مین، و من زیاتر له‌ ئه‌وانیتر.[11]» ئه‌م وته‌یه‌ به‌ مانای دانپێدانان به‌م یا به‌و گوناهه‌دا كه‌ من به‌ ڕاستی كردوومه،‌ یا دانپێدانان به‌ هه‌ڵه‌گه‌لێكدا كه‌ ڕه‌نگبوو بیانكه‌م نییه‌؛ به‌ڵكه‌ بنه‌مای ئه‌م وته‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ من مه‌ینه‌تیی یه‌ك به‌رپرسیارێتیی ته‌واوم له‌سه‌ر شانه؛ به‌رپرسیارێتییه‌ك‌ كه‌ وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌وانیتر و ته‌واوی كرده‌وه‌ی ئه‌وانیتر، و ته‌نانه‌ت وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی به‌رپرسیاربوونی ئه‌وانیتره‌. و «من» هه‌میشه‌ یه‌ك پله‌ زیاتر له‌ ته‌واوی مرۆڤه‌كان و ئه‌وانیتر به‌رپرسیار و وه‌ڵامده‌ره‌وه‌م.

ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وانیتر به‌و شته‌ی كه‌ ده‌بێت كاری پێ بكه‌ن، كار نه‌كه‌ن، كه‌مته‌رخه‌مییه‌كه‌ی له‌ ئه‌ستۆی منه‌؟

پێشتر له‌ شوێنێكی تردا وتوومه‌- و هێنده‌ش پێم خۆش نییه‌ كه‌ ئه‌م خاڵه‌ به‌بیر بهێنمه‌وه‌، چون ده‌بێت به‌ تێبینیگه‌لێكی تر كامڵ بكرێت- كه‌ من له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و سته‌مه‌دا كه‌ لێم ده‌كرێت به‌رپرسیارم. به‌ڵام ته‌نها من! «خزمانی نزیك»ـی من یا «خه‌ڵكی من» پێشوه‌خت ئه‌وانیترن و من، بۆ ئه‌وان، خوازیاری دادپه‌روه‌ری و داواكاری جێبه‌جێكردنی هه‌قم.

ئێوه‌ تا ئه‌م سنووره‌ ده‌چنه‌ پێش!

به‌ڵێ، چون من ته‌نانه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر به‌رپرسیاربوونی ئه‌ویتریشدا به‌رپرسیارم. ئه‌مانه‌ كۆمه‌لێك فۆرمیوله‌ و ده‌سته‌واژه‌ی زیاده‌ڕه‌ون كه‌ نابێت جیا بكرێنه‌وه‌ له‌ زه‌مینه‌ و به‌ستێنی خۆیان. له‌ هه‌لومه‌رجی تایبه‌ت و به‌رهه‌ستدا، زۆرێك له‌ تێبینییه‌كانی تر ده‌خرێنه‌ ڕوو و به‌شداربوونی ئه‌م تێبینییانه‌ ده‌بێته‌ هۆكار تا ته‌نانه‌ت له‌ باره‌ی منیشه‌وه‌ داوای به‌دیهاتنی دادپه‌روه‌ری بكرێت. له‌ پڕاكتیكدا، یاساكان و ڕێوشوێنه‌كان هه‌ندێك له‌ پێشهات و ئه‌نجامه‌كان ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌. به‌ڵام دادپه‌روه‌ری ته‌نها له‌ حاڵه‌تێكدا مانای هه‌یه‌ كه‌ ڕۆحی بێ-مه‌به‌ستی [dis-inter-estedness] بپارێزێت، ڕۆحێك كه‌ ئایدیای به‌رپرسیارێتیی مرۆڤ له‌ به‌رامبه‌ر مرۆڤه‌كانی تردا ده‌بووژێنێته‌وه‌. «من» له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ خۆم له‌ خه‌سڵه‌تی «یه‌كه‌م كه‌س»بوونی خۆم جیا ناكه‌مه‌وه‌؛ «من» مه‌ینه‌تیی جیهان به‌ كۆڵ ڕاده‌كێشێت. سوبێكتیڤیته‌ له‌ زه‌مینه‌ی هه‌مان جووڵه‌یه‌كدا خۆی درووست ده‌كات كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ به‌رپرسیارێتی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا  ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و، به‌م شێوه‌یه‌ سوبێكیتیڤیته‌ تا سنووری جێگرتنه‌وه‌ بۆ ئه‌ویتر ده‌چێته‌ پێش. سوبێكتیڤیته‌ ملكه‌چ ده‌كات بۆ دۆخ- یا نادۆخ[12]-ـی بارمته‌بوون. سوبێكتیڤیته‌ له‌ سنوری خۆیدا له‌ سه‌ره‌تادا بارمته‌یه‌؛ سوبێكتیڤیته‌ تا سنووری كه‌فاره‌ت دانه‌وه‌ بۆ ئه‌وانیتر وه‌ڵامده‌ره‌وه‌یه‌.

به‌رپرسیارێتی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌ ئه‌ستۆی منه‌، شتێك كه‌ من، له‌ لایه‌نی مرۆییه‌وه‌، ناتوانم ڕه‌تی بكه‌مه‌وه‌.

ئه‌م چه‌مكسازییه‌ یۆتۆپی‌، و له‌ دیدگای «من»دا، نامرۆییه‌، ده‌شێت ببێته‌ هۆكاری تووڕه‌یی و ڕسوایی. به‌ڵام مرۆڤایه‌تیی مرۆڤ- ژیانی ڕاسته‌قینه‌- پرسێكی غایبه‌. حضوری مرۆڤایه‌تی له‌ پانتایی بوونی ئۆبێكتیڤ و مێژوویی­دا، خودی بنه‌گیربوونی پرسی سوبێكتیڤ و چالاكیی ڕۆحیی[13] مرۆڤ له‌ دۆخی چاودێریی یا هۆشیارییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌یدا، هاوتای هه‌مان بوونێكه‌ كه‌ دۆخی بوون یا بوونی خۆی وێران ده‌كات:‌ [ئه‌مه‌ واته] بێ-مه‌به‌ستی [14][dis-inter-estedness][یاخود له‌-بوون-ڕزگاربوون]. مه‌به‌ست له‌ ناونیشانی كتێبه‌كه‌ی منیش هه‌ر ئه‌مه‌یه‌: سه‌رووی بوون. دۆخی بوونناسانه‌ خۆی وێران ده‌كات، یاخود له‌ دۆخی یا له‌ نا-دۆخی مرۆییدا وێران ده‌بێت. مرۆڤبوون واته‌ ژیانكردن به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ وه‌ك بڵێی مرۆڤ بوونه‌وه‌رێك نییه‌ له‌ نێوان بوونه‌وه‌ره‌كاندا. وه‌ك بڵێی كه‌، كاتیگۆرییه‌كانی بوون، له‌ ڕێگه‌ی پانتایی ڕۆحانییه‌تی مرۆڤه‌وه‌، ده‌گۆڕدرێن بۆ شتێك «له‌ سه‌رووی بوون»ـه‌وه‌ یا قڵپ ده‌بنه‌وه‌ بۆ ناو یه‌ك «ئه‌ودیوی بوون». به‌رهه‌می ئه‌م جۆره‌ تێڕامانه‌ ته‌نها ده‌ستگه‌یشتن نییه‌ به‌ بوونێكی سه‌رووی بوونی پێشین؛ بوونی سه‌رووی بوونی پێشین هێشتا جۆرێك بوونه‌. هه‌قیقه‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه «سه‌رووی بوون»، به‌ده‌ره‌ له‌و فرمانه‌ی كه‌ بتوانێت ڕووداوی نائارامی و په‌شێوییه‌كه‌ی[15]، بێ-مه‌به‌ستبوونه‌كه‌ی- یا ڕزگاربوون و هه‌ڵهاتنی له‌م بوونه‌- و خستنه-‌ژێر-پرسیاری [putting-into-question] ئه‌م بوونه‌ ده‌ستنیشان بكات.

ئه‌مه‌ «من»م كه‌ پشتیوانی له‌ ئه‌ویتر ده‌كه‌م و له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ودا به‌رپرسیارم. به‌م شێوه‌یه‌ ڕوونه‌ كه‌ مافی یه‌كه‌مین له‌دایكبوونی من خۆی له‌ بیچمی سوژه‌ی مرۆییدا ئاشكرا ده‌كات و ده‌رده‌خات[16]، و ئه‌م پرسه‌ له‌ هه‌مان كاتدا ده‌ربڕی جۆرێك ملپێكه‌چكردن [subjection]ـی ته‌واوه‌. به‌رپرسیارێتیی من نه‌گوازراوه‌یه‌، هیچ كه‌س ناتوانێت شوێنی من بگرێته‌وه‌. له‌ ڕاستیدا، به‌ زه‌حمه‌ت ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ شوناسی مرۆیی «من» له‌ به‌رپرسیارێتییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، واته‌ له‌ دانان[position] یا له‌ دابڕینی [deposition] «من»ـی باڵاده‌ست‌ له‌ پانتایی خودئاگاییدا ده‌ست پێ ده‌كات، دابڕینێك كه‌ به‌ وردیی هاوتای به‌رپرسیارێتییه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا. به‌رپرسیارێتی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌ ئه‌ستۆی منه‌، شتێك كه‌ من، له‌ لایه‌نی مرۆییه‌وه‌، ناتوانم ڕه‌تی بكه‌مه‌وه‌. ئه‌م ئه‌ركه‌ یا به‌رپرسیارێتییه‌ ده‌ربڕی شه‌ره‌ف و سه‌ربه‌رزیی بوونه‌وه‌رێكی تاقانه‌یه‌. من ته‌نها به‌م نرخه‌ منم، ئه‌ویش منێكی شوێنپڕنه‌كراو‌[17]ـه‌ كه‌ به‌رپرسیارم[18]. من ده‌توانم ببمه‌ شوێنگره‌وه‌ی هه‌موو كه‌سێك‌، به‌ڵام هیچ كه‌سێك ناتوانێت خۆی بكاته‌ شوێنگره‌وه‌ی من[19]. ئه‌مه‌ هه‌مان شوناسی جیانه‌كراوه‌ی منه‌ وه‌ك یه‌ك سوژه‌‌. به‌ وردیی له‌م مانایه‌دایه‌ كه‌ دۆستۆیڤسكی ده‌ڵێت: «ئێمه‌ هه‌موومان بۆ هه‌موو شتێك و هه‌مووكه‌س له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موواندا به‌رپرسیارین، و من زیاتر له‌ ئه‌وانیتر.»

پەڕاوێزەکان:

[1]. subjectivity

[2]. For the Other

[3]. Intentional realation

[4]. لێڤیناس «من لێره‌مme voice-»، له‌ كتێبی موقه‌ده‌سـه‌وه‌ ده‌هێنێت: كتاب مقدس، سفری په‌یدابوون، ده‌روازه‌ی ٢٢، دێڕی ١، ٧، ١١، و كتێبی ئه‌شعیا، ده‌روازه‌ی ٦، دێڕی ٨. له‌ كتێبی موقه‌ده‌سدا، زیاتر له‌ ده‌یان جار ئه‌م ده‌سته‌واژه‌ له‌لایه‌ن په‌یامبه‌رانه‌وه‌ دووباره‌ كراوه‌ته‌وه‌: «… ئه‌وه‌ بوو دوای ئه‌م هه‌موو شتانه‌، خودا ئیبراهیمی تاقی كرده‌وه‌. پێی فه‌رموو: ئیبراهیم! ئه‌ویش وتی: من لێره‌م. ئینجا فه‌رمووی: كوڕه‌كه‌ت، كوڕه‌ تاقانه‌كه‌ت، ئه‌وه‌ی كه‌ خۆشت ده‌وێت، ئیسحاق، له‌گه‌ڵ خۆتی به‌ره‌ و بڕۆ بۆ زه‌وی مۆریا. له‌وێ بیكه‌ره‌ قوربانی له‌سه‌ر یه‌كێك له‌ چیاكان كه‌ خۆم پێت ده‌ڵێم…» ده‌سته‌واژه‌ی «من لێره‌م» واته‌ به‌رپرسیارێتیی ڕه‌ها له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو كه‌سێكدا. لێڤیناس ده‌ڵێت: «كاتێك له‌ حضوری ئه‌ویتردا ده‌ڵێم «من لێره‌م!»، ئه‌م «من لێره‌م!»ـه‌ هه‌مان ئه‌و پانتاییه‌یه‌ كه پرسی‌ له‌كۆتابه‌ده‌ر له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ پێ ده‌نێته‌ ناو قه‌ڵه‌مڕه‌وی زمانه‌وه‌، به‌ڵام به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی بخاته‌ به‌رده‌م بینرانه‌وه‌.» به‌ ده‌ربڕینێك، ده‌سته‌واژه‌ی «من لێره‌م»، پانتاییه‌كه‌ كه‌ تێیدا خودا دێته‌ ناو قه‌ڵه‌مڕه‌وی زمانه‌وه‌. (و. كوردی) 

[5]. dia-chrony، كاتمه‌ندی، له‌ناو-كاتدابوون یا په‌یوه‌ستبوون به‌ كاته‌وه‌ وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی به‌رمه‌رگ.

[6]. signified، مه‌دلول، ئاماژه‌پێكراو.

[7]. داڵ: ئاماژه‌كه‌ر.

[8]. «ده‌لاله‌تی سیما فه‌رمانێكه‌ كه‌ به‌ شێوه‌ی مه‌دلول ده‌رده‌كه‌وێت. ئه‌گه‌ر سیما له‌ نیگای مندا دال بێت بۆ یه‌ك فرمان، ئه‌وا ئه‌م كاره‌ جیاوازه‌ له‌ شێوازی ده‌لاله‌تی هه‌ر نیشانه‌یه‌كی ئاسایی بۆ مه‌دلوله‌كه‌ی خۆی؛ ئه‌م فرمانه‌ هه‌مان خودی ده‌لاله‌تگه‌ریی سیمایه‌.»

[9]. Signifyingness of face

[10]. Affair مسأله‌:

[11]. Fyodor Dostoyevsky, Ther Brothers Karamazov, transl by Constance Garnett (New York: New American Library, 1957), p. 264.

[12]. Condition or uncondition

[13]. psychism

[14]. به‌شی سێیه‌می ئه‌م زاراوه‌یه‌ كه‌ جه‌ختی له‌سه‌ر كراوه‌ته‌وه‌، له‌ فرمانی «بوونto be-»ـه‌وه‌ داڕێژراوه‌؛ له‌م ڕووه‌وه‌، چه‌مكه‌ ئه‌خلاقییه‌كانی «مه‌به‌ست-غرض» و «بێ مه‌به‌ستی-بی­غرضی»، مانایه‌كی بوونناسانه‌ و ئۆنتۆلۆژیكی وه‌رده‌گرن. لێڤیناس له‌ ئاڕاسته‌ی جووڵه‌ی ته‌واوی فه‌لسه‌فه‌ی خۆیدا، كه‌ له‌سه‌ر یه‌كه‌مێتیی ئه‌خلاق له‌چاو بوونناسی دامه‌زراوه‌، چه‌مكی ئه‌خلاقیی «بێ مه‌به‌ستی» وه‌ك هه‌وڵێك بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر بووندا ڕاڤه‌ ده‌كات. هه‌ر له‌م ڕووه‌وه‌، له‌ به‌شی سێ­دا ئه‌م زاراوه‌یه‌مان به «له‌-بوون-ڕزگاربوون» وه‌رگێڕا، چون، به‌ ڕوانگه‌ی لێڤیناس، بێ مه‌به‌ستیی ئه‌خلاقی پێویستی به‌ ڕۆنه‌چوون به‌ناو بووندا هه‌یه‌، پێویستی به‌ تێپه‌ڕاندنی بوون به‌ره‌و «سه‌رووی بوون» هه‌یه‌.

[15]. Un-rest

[16]. ڕه‌نگه‌، مه‌به‌ستی لێڤیناس ئه‌وه‌ بێت كه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێمه‌، وه‌ك سوژه‌ی مرۆیی، ته‌واوی ئه‌رك و به‌رپرسیارێتیی منداڵی گه‌وره‌تر به‌ میرات ده‌بات، و ده‌بێت له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وانیتردا ببێبه‌ته‌ له‌ئه‌ستۆگری به‌رپرسیارێتی.

[17]. Non-interchaneable

[18]. «من ته‌نها به‌م پێوه‌ره‌ منم كه‌ به‌رپرسیارم، یه‌ك مرۆڤی ئاڵوگۆڕپێنه‌كراو.»

[19]. «من ده‌توانم شوێنی هه‌ر كه‌سێك پڕ بكه‌مه‌وه‌، به‌ڵام هیچ كه‌سێك ناتوانێت شوێنی من وه‌ك مرۆڤێكی شوێننه‌گیراو پڕ بكاته‌وه‌.»

The post به‌رپرسیارێتی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا appeared first on ژنەفتن.

ئەگەرچی بۆ تێگەشتن لە کولتوور و ترادیسیۆنەکانی دی، ئەم درکە نوێیە، یان ئەم خاکەڕاییە نوێیەی ڕوژئاواییەکان، پێویستییەکی جیدییە، بەڵام دیسانەوە ئەمە هەڵگری خاڵێکی بێزارکەرە، بەو مانایەی، کە ئەمجۆرە خاکەڕایی یان درکە نوێیەی ڕۆژئاواییەکان، تۆمەتبار دەکرێت بە «ڕێژەیی بوون» و، ئەم چەشنە تۆمەتبارکردن و بارگاویی کردنەش، وەک هەڕەشەیەکی جیددی، ڕاستگۆیی و ئەساڵەتی بابەتە مرۆییەکان دووچاری قەیران و گومان و دواجار ڕووبەڕووی پرسیاری دەکاتەوە. چونکە وادیارە، پێکەوە هەڵکردن و هاوکاتیش ناسینی جیاوازییە بنەڕەتی و فیکرییەکانی کولتوورەکان لە یەکدی، کارێکی ئەستەم بێت. بۆیە وا لێکدەدرێتەوە، گوایە کرانەوەی کولتووری، لە نۆڕم و بەهاکانی خۆمان، دوورمان دەخاتەوە.

دەبى بۆ ڕووبەرووبوونەوەی ئەم گرفت و دوالیزمە، سەرەتا لە پێگە و ڕۆڵی کولتوور لە ژیانی مرۆڤدا تێبگەین. کولتوور، خۆناسین و زمان؛ هەرکامێک لەمانە کومەڵێ نوڕم دەگوازنەوە، کە ئێمە بە گوێرەی سروشتی مرۆڤ، بە کۆمەڵێ نۆڕم و بەهای ژیارییان هەژمار دەکەین و، پێمانوایە لە ژیانی مرۆڤەکاندا بەکار دەهێنرێن. ئەم نۆڕم و بەها و بگرە دەرفەتانەش، بە درێژایی مێژوو، هۆکاری سەرهەڵدان و هاتنەگۆڕی، کۆمەڵێ داهێنانی ناوازە و فرەچەشنن.

هەندێ کەسیش، بۆ شیکردنەوەی ئەم فرەچەشنییە، تێگەشتن و خوێندنەوەی ئێمە لە سروشتی مرۆڤ، بە تێگەشتنمان لە کولتوور، لێکدەدەنەوە. بۆ نموونە سۆسیۆبایۆلۆجیستەکان تێدەکۆشن، لە میانەی پڕۆسەی «گەشەسەندن»دا، بزوێنەر و هۆکار و پاڵنەرە مرۆییەکان بدۆزنەوە. لایەنگرانی ئەم بۆچوونە، پێیانوایە، کە گۆڕانکاری کولتووریی، چ نییە، جگە لە ئاڵوگۆڕ لە ڕووکەشی دیاردەکاندا.

بەڵام ئێمە هەرگیز ناتوانین دان بە یاساگەلێکی گشتگیردا بنێین، کە هەموو جۆرە کولتوورێک لە خۆی بگرێت، چونکە ئێمە چ لەبارە مێژووییەکە و چ لەبارە کولتوورییەکەوە، ناتوانین لە دەرەوەی تێگەشتنە پێشوەختەکەمانەوە، لە مانای مروڤبوون تێبگەین. دیارە وێناکردن و تێگەشتمان لە کەوتنی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆما، ناتوانێ وێنەیەکی هاوشێوەی ئینگەلتەرای سەدەی هەژدەیەم بێت. دیارە ئەم وێنەیەش جیاواز دەبێت، لەوەی لە سەدەی ٢٢ لە بەڕازیل یان لە سەدەی ٢٥ لە چاینا ڕوو دەدات.

ئەو بۆچوونە بە تەواوەتی هەڵەیە، کە پێیوایە، دەبێ بۆ قبوڵکردنی جیاوازییەکان، پشت لە پابەندبوونمان بە حەقیقەت بکەین. داهێنانی ڕێچکەیەکی نوێ بۆ گفتوگۆکردن لەمەڕ سروشت، یەکێک لە دەستکەوتە مەزنەکانی شۆڕشی زانستی سەدەی ١٧ بوو. ئەم شێوازە نوێیە، کۆمەڵێ چەمکی گرنگی لەنێو زمانی زانستی کۆندا سڕییەوە، کە هێز و وزەیان لە کولتوور و شارستانییەتەکانی پێش خۆیان وەرگرتبوو.

چیدی لێرەوە لۆمەکردن و تۆمەتبارکردنی «ڕێژەییگەرایی» دێتە گوڕێ. سەرباری ئەمەش، دیسانەوە ئەو بۆچوونە بە تەواوەتی هەڵەیە، کە پێیوایە، دەبێ بۆ قبوڵکردنی جیاوازییەکان، پشت لە پابەندبوونمان بە حەقیقەت بکەین. داهێنانی ڕێچکەیەکی نوێ بۆ گفتوگۆکردن لەمەڕ سروشت، یەکێک لە دەستکەوتە مەزنەکانی شۆڕشی زانستی سەدەی ١٧ بوو. ئەم شێوازە نوێیە، کۆمەڵێ چەمکی گرنگی لەنێو زمانی زانستی کۆندا سڕییەوە، کە هێز و وزەیان لە کولتوور و شارستانییەتەکانی پێش خۆیان وەرگرتبوو. ئەمانەش کۆمەڵێ چەمک بوون، کە ئەفلاتون و ئەرەستۆ خستبوویانە نێو زمانە کۆنەکەی زانستەوە.

بەڵام ئەم زمانە نوێیەی «زانستە سروشتییەکان» بۆ بەکارهێنان لە باری لێکۆڵینەوە لەسەر مرۆڤ دەست نادات، چونکە توانای ئەم خۆگۆڕینەی نییە، چ جای ئەوەی بۆ زمانی لێکۆڵینەوە لەسەر مرۆڤ سوودی لێوەر بگیرێت، کە سیخناخە بە چەندین تیۆر و هەڵوێستی سازش هەڵنەگر و هەمیشە لە ململانێدا. هۆکارێکی ئەم حاڵەتەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، کە زمانی «زانستە مرۆییەکان» لەسەر بناغەی تێگەشتنمان لە مرۆڤبوون، ژیان لەنێو کۆمەڵگا، بیروباوەڕە ئەخلاقییەکان و گەڕان لەدووی بەختەوەری و… هتددا بنیاتنراوە. بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی، ئاخۆ چۆن لە ژیانی ڕۆژانەماندا، دید و تێڕوانینمان بۆ تیۆرە جیاجیاکان ڕووبەڕووی ئاریشە و تەنگەژە دەبێتەوە، دیسانەوە دەگەڕێینەوە بۆ تێگەشتنمە پێشوەختەکەمان لە تایبەتمەندی و مۆرکە بنەڕەتییەکانی ژیانی مرۆیی. یانی کۆمەڵێ تایبەتمەندی و مۆرکی پێشوەختە گریمانەکراو، کە لای هەمووان ڕوونە و پێناچێت پێویستیان بە ڕێکخستن و پۆلێنکردن بێت. ڕێک ئەم تێگەشتنە پێشوەختە، نەگوتراوە، ڕێککەوتن لەسەر نەکراوانەیە، دەبنە ڕێگر لەبەردەم تێگەشتنی مرۆڤەکان لە «کاتێکی دی» و «شوێنێکی دی».

نەتەوەگەرایی (Ethnozentismus)ش بەرهەمی ئەمجۆره تێگەشتنە پێشوەختەیە، کە بەبێ ئەوەی خۆشمان هەستی پێبکەین، لە کۆڵمان ناوە و، تەنانەت بە هیچ هەڵوەستە و بڕیارێکی نوێ و جیاواز، دیسانەوە لە فەزا و دەرهاویشتەکانی ڕزگاریمان نابێت و، هەر بە کۆڵمانەوە دەمێنێتەوە. ئەگەر هەستەکانمان بەرامبەر بە هەر دیاردە و دەرکەوتنێکی مرۆیی، ببێتە هۆکارێک بۆ لاوازبوونی تێگەیشتنمان لە چەمک و ڕەهەندەکانی «ئەوی دی» و، هاوکاتیش ئەم هەست و تێگەشتنەشمان بە بەردی بناغەی «بوونمان» هەژمار بکەین، چیدی  ناکاتە ئەوەی، وەها گیرۆدە و قەتیسبووی بیروبۆچوونەکانمانین، کە تەنانەت توانای ناسینی «ئەوی دی»ـشمان نییە؟

درک و تێگەشتنێکی حەقیقی لە بابەتە مرۆییەکان، پێویستی بە هاودڵییەکی پشوودرێژ و هەروەها پێویستی بە وەلاوەنانی بۆچوونە نەگوتراو و باس نەکراوەکانمانە. یانی ئەو بۆچوونە نەگوتراوانەی، کە حەقیقەتی «ئەوی دی»ـمان لێ ئاوەژۆ و لێڵ دەکات. ئەمەش کاتێ ڕوو دەدات، کە ئێمە -هەر کامێک لە ئێمە- بوونی خۆمان وەکو حەقیقەتی خودی خۆمان لەبەر چاو بگرین، نەک وەکو حەقیقەتی هەموو مرۆڤایەتی. هاوتەریب لەگەڵ ئەم پڕۆسەیە، پێویستە ئێمە تایبەتمەندییەکانی «ژیانی ئەوانی دی»، وەکو خۆی، دەقاودەق و بەبێ هیچ ئاڵوگۆڕ پێکردنێک، قبوڵ بکەین.

شێوازی ژیانی ئێمە، تاکە شێوازی سروشتیی ژیان نییە، بەڵکوو فۆڕمێکە لە چەندین فۆڕمی ژیان. بۆیە چیتر ناتوانین، بۆ چارەسەر کردنی کێشەکان، پشت بە فۆڕمی ژیانی خۆمان ببەستین و پێداگری لەسەر بکەین، وەک ئەوەی بڵێی، ئەوەی ئێمە تاکە فۆڕمی سروشتی ژیانە.

سەرباری کۆمەڵێ کەموکورتی، بەڵام تێگەشتنمان بۆ «ئەوی» دی، بەمجۆرە چاکسازیانە، بەرەو باشی دەڕوات. خۆ ئەگەر ئەوەی لە سەدەی ٢٥ لە چاینا لەبارەی مێژووی ڕۆماوە دەگوترێت، جیاوای بێت لەوەی، کە ئێستا ئێمە دەیزانین، چیتر مانای ئەوە نییە، کە فاکت و حەقیقەتە مێژووییەکان لە نێوان ئێمە و ئەوان گۆڕدراون یان جیاوازییان هەیە. بەڵکوو جۆری پرسیارەکان و تەنانەت جۆری ئاریشەکان جیاواز دەبن و، تەنانەت ئەو تایبەتمەندییانەی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆما، کە ئێستا سەرنجی ئێمەی ڕاکێشاوە، لە چاینای سەدەی ٢٥ یان بەڕازیلی سەدەی ٢٢ ، جۆرێکی دەنوێنن و، بگرە هەر لە داهاتوودا چەند تایبەتمەندییەکی دیی لەم ئیمپڕاتوورییەتەدا بدۆزرێتەوە. هەڵبەت بەدڵنیاییەوە، چ لە چینای سەدەی ٢٥ یان بەڕازیلی سەدەی ٢٢، وەکو ئێستای خۆمان، کۆمەڵێ خوێندنەوەی نەتەوەگەرایانە و هاوکاتیش کۆمەڵێ خوێندنەوەی ڕووکەشیانەس بوونیان دەبێت. بە کورتییەکەی، هەندێ لە خوێندنەوەکان «ڕاست و دروستترن» و زیاتر لەوانی دی لە حەقیقەت نزیک دەبنەوە.

هەڵبەت بۆ ئەوەی بەدوور بین لە ئاوەژۆ و بەلاڕێ بردنی حەقیقەت، دەبێ دانی پێدا بنێین، کە شێوازی ژیانی ئێمە، تاکە شێوازی سروشتیی ژیان نییە، بەڵکوو فۆڕمێکە لە چەندین فۆڕمی ژیان. بۆیە چیتر ناتوانین، بۆ چارەسەر کردنی کێشەکان، پشت بە فۆڕمی ژیانی خۆمان ببەستین و پێداگری لەسەر بکەین، وەک ئەوەی بڵێی، ئەوەی ئێمە تاکە فۆڕمی سروشتی ژیانە. بۆیە هیچ تێگەشتنێک بۆ «ئەوی دی» بوونی نابێت، ئەگەر گوڕانکاری لە خۆمان و وێناکردنمان بۆ «ئەوانی دی» لە خۆماندا نەهێنینە دی و، گۆڕانکاری لە شوناسی خۆماندا نەکەین. گۆڕانکاری لە شوناسدا، بە مانای گۆڕانکاری لە تێگەشتنمان بۆ خۆمان، بۆ ئامانج و بەها و بیروباوەڕەکانمان. ئەمجۆرە گۆڕانکارییانە پێویستین، بۆیە زۆر کەس، دژی مۆڵتی کلتوری یان فرەکولتوورین. ئێمە گرنگی و بەهایەکی زۆرمان بە دید و تێڕوانینە هەڵە و ناڕاستەکانمان لەمەڕ ئەوانی دی داوە.

کاتێ تاک دەتوانێت، جیاوازییەکانی ئەوی دی ببینێتەوە، چیتر ئەم جیاوازییانە وەکوو کەموکوڕی، وەکو هەڵەی ئەوی دی و دواجار ئەوی دی، وەکوو جۆرێکی دواکەتوو دانانێت، بەڵکوو وەکوو فۆڕمێکی گوزەرای مرۆیی سەیری دەکات.

زۆربەشمان درکمان بەوە کردووە، کە تێگەشتن و درککردنی دەرفەتە مرۆییەکان، دەوڵەمەندمان دەکات. سەرباری ئەمەش، ئەوە حاشاهەڵنەگرە، کە ڕێگەی ناسینی ئەم دەرفەتانە و، ناسینی بەها و پێگەی «ئەوانی دی»، ڕێگەیەکی دژوار و پڕ لە تەنگ و چەڵەمەیە. بەڵام دواتر و پاش ئەم پڕۆسەیە، ئەنجامێکی زۆر گرنگ بەدەردەکەوێت و، ئەویش ئەوەیە، کاتێ تاک دەتوانێت، جیاوازییەکانی ئەوی دی ببینێتەوە، چیتر ئەم جیاوازییانە وەکوو کەموکوڕی، وەکو هەڵەی ئەوی دی و دواجار ئەوی دی، وەکوو جۆرێکی دواکەتوو دانانێت، بەڵکوو وەکوو فۆڕمێکی گوزەرای مرۆیی سەیری دەکات.

کۆمەڵگاکانی دی، چەندین جۆر ڕێگەی جیاواز و بگرە ئاڵۆز و پڕ پێچ و پەنای مرۆڤبوونمان پیشان دەدەن، بەڵام ئەرکی ئێمەیە، دان بە مرۆیی بوونی ئەو ڕێگایانەشدا بنێین و پشتگیریشی لێوە بکەین و هاوکاتیش درێژە بە شێوازە تایبەتەکەی ژیانی خۆشمان بدەین. ڕەنگە گەشتن بەم قۆناغە ئەستەم بێت و پێویستی بە گۆڕانکاری لە خودی خۆمان و دواجاریش بخوازێت، شێوازی ژیانمان بگۆڕین، بەڵام هەرچۆنێک بێت، ئەمە ئالنگارییەکەو دەبێ لە داهاتوودا، کۆمەڵگاکان بیرێکی جیددیی لێبکەنەوە.

سەرچاوە:

The post ئەوانی دی و ئێمە: ئایا مۆڵتی کولتوور بوون، لە جەوھەردا بوونێکی ڕێژەییە؟ appeared first on ژنەفتن.