من بلیمەتی وشە لەرزیوەکانم

من بلیمەتی وشە لەرزیوەکانم

من پیاوی بیرۆکە سەربەستەکانم

من پاشای جوانی بێ‌سنوورم

من خودای دوندە شکستخواردووەکانم

من پیاوی بیرۆکە ئازادەکانم

من نەخشەی شادییە بێ‌خەوشەکانم

ئەو ساتەی چاو دەبڕمە ئاپۆڕا

چەشنی چۆلەکەیەکی کەسیرە و،

لە دەورمدا، چەشنی عامودێک؛ کە

بێ‌دەنگ، بێ شەپۆل؛ وەستاوە

ئاپۆڕا وەکوو چۆلەکەیەکی کەسیرە و،

منیش وەکوو زبڵێک؛ پاکی دەکەمەوە.

…

٢

برسێتیی بەم شێوەیە دەست پێ دەکات:

بەیانیان چالاک هەڵدەستی،

دواتر لاوازی ڕووت تێ‌دەکات،

دواتر هەست بە بێزاریی دەکەیت،

دواتر خێرایی بیرکردنەوە لەدەست دەدەیت،

دواتر هێمن دەبیتەوە؛

ئەوکاتە، ترس و بیم باڵ دەکێشێ.

The post دوو کورتە شیعری دانیل خارمس appeared first on ژنەفتن.

باوکێک و کچەکەی

“ناتاشا” دوو نوقڵی پێبوو. دواتر دانەیەکیانی خوارد، یەک دانەیشی بۆ مایەوە.

ناتاشا نوقڵەکەی تری لە بەرانبەری خۆی، لەسەر مێزەکە دانا و دەستی کرد بە گریان.

لەناکاو تەماشای کرد! بینیی لەسەر مێزەکەی بەرانبەری دووبارە دوو نوقڵی لێیە.

ناتاشا نوقڵێکی تری خوارد و دووبارە دایەوە پڕمەی گریان.

ناتاشا دەگریی و بە دزەچاوێکەوە تەماشای سەر مێزەکە دەکا تا بزانێ نوقڵەکە دەرکەوتەوە یان نا.

بەڵام نوقڵی دووەم دەرنەکەوتەوە،

ناتاشا وازی لە گریان هێنا و دەستی بۆ گۆرانی گوتن کرد.

هێندەی گۆرانی گوت و گوت، تا لەناکاو مرد.

باوکی ناتاشا هات و هەڵیگرت و بردی بۆ لای موختاری گەڕەک.

باوکی ناتاشا گوتی: ها .. بەڵگەنامەی مردنەکەم بدەرێ.

ماڵپارێزەکە فووی کردە بە مۆرەکەدا و دای بە ناوچەوانی “ناتاشا”دا.

– سپاس. (باوکی ناتاشا گوتی) و، “ناتاشا”ی برد بۆ گۆڕستان.

گۆڕستانەکە زێوانێکی هەبوو، ناوی “ماتیڤیی” بوو، هەمیشە لای دەرگاکە دەوەستا و ڕێگەی بە کەس نەدەدا بچێتە نێو گۆڕستانەکە، لەبەر ئەوەیش دەبوو مردووەکان لەسەر شەقام بنێژرێن.

باوکی “ناتاشا”ی لەسەر شەقام ناشت، شەپقەکەی لە سەری لابرد و خستییە سەر ئەو شوێنەی کچەکەی لێیە و گەڕایەوە بۆ ماڵ.

کاتێ گەیشتەوە ماڵەوە، بینیی ناتاشا لەوێ دانیشتووە.

– چۆن؟ … چۆن؟

سووکوسادە: لەژێر زەوییەوە دەرچوو و ڕایکرد.

چ گاڵتەیەکە!

باوکەکە بە ڕادەیەک سەری سوڕما؛ دەستبەجێ مرد.

“ناتاشا” بانگی موختارەکەی کرد:

– بەڵگەنامەی مردنەکەم بدەرێ.

موختارەکە فوویەکی کردە سەر مۆرەکە و لە کاغەزێکی دا و، دواتر لەسەر کاغەزەکەی نووسیی: “بەمە دڵنیا دەبینەوە کە بە ڕاستی مرد”.

ناتاشا کاغەزەکەی هەڵگرت و بردی بۆ گۆڕستان.

بەڵام “ماتیڤیی” پاسەوان بە “ناتاشا”ی گوت:

– بەهیچ جۆرێک، رێگەت نادەم.

ناتاشا گوتی:

– تەنها دەمەوێ ئەم کاغەزە بنێژم!

بەڵام پاسەوانەکە گوتی:

– وا باشترە داوای هیچ نەکەی.

“ناتاشا” کاغەزەکەی لەسەر شەقام ناشت و گۆرەوییەکانی خۆی لە شوێنەکە دانا و گەڕایەوە ماڵ.

گەیشتەوە ماڵ و، بینیی باوکی لەوێ دانیشتووە و سەرقاڵی یاری کردنە بە تۆپە ئاسنینەکەی سەر بلیاردە بچووکەکە.

“ناتاشا” سەراسیمە بوو، بەڵام هیچی نەگوت و، ڕۆیشتە ژوورەکەی خۆی تا گەورە ببێت.

ناتاشا گەورە و گەورەتر بوو و، پاش چوار ساڵ بووە ژنێکی پێگەیشتوو. لێ باوکی “ناتاشا” پیر و پەککەوتە ببوو. بەڵام هەر کە بیریان دەکەوتەوە چۆن هەردووکیان وایاندەزانی ئەوی دی مردووە، لەسەر قەرەوێڵەکە قاقا پێدەکەنین.

جارێکی تریش بیست خولەک پێکەنین. تا ئەوکاتەی دراوسێکان گوێیان لە پێکەنین دەبێ و، بەخێرایی جلوبەرگیان لەبەر دەکەن و دەڕۆنە سینەما. هەروەتر جارێکیان چوونە دەرەوە و نەهاتنەوە..

وابزانم کەوتنە ژێر تایەی ماشینێکی تیژڕەو.

…

١/٩/١٩٣٦

***

٢

کاتژمێر دوو لە شەقامی نیڤسکی

کاتژمێر دوو لە نیڤسکی، یان ڕوونتر، ٢٥ـی ئۆکتۆبەر، هیچ شتێکی تایبەت ڕووی نەدا.

هیچ – هیچ، بە ڕێککەوت ئەو کەسە وەستا لە نزیک کلۆزیۆم. لەوانەیە قەیتانی پێڵاوەکەی گرێ بداتەوە، یان دەیەوێت جگەرە بکێشێ. یان، هیچ، هیچیان! ئەو تەنیا ڕێبوارێکە نازانێ بۆ کوێ دەڕوات.

بەڵام، ئەی شمەکەکانی کوان؟ یان، بۆستە، ئەوەتا وا بە هۆکارێک سەری بەرز دەکاتەوە، وەک بڵێی دەیەوێ تەماشای نهۆمی سێیەم بکات، نا، بەڵکو چوارەم، نا، بەڵکو پێنجەم.

هیچ، تەماشا بکەن، زۆر بە سادەیی پژمیی و بە ڕێ کەوتەوە. کەمێک ماتە، شانەکانی بەرز ڕادەگرێت.

با-یش فوو دەکاتە پاڵتۆ سەوزەکەی. ئەوەتا خەریکە دەسووڕێتەوە بۆ شەقامی “نادیژدینسکایا” و لە پشت پاڵتۆکەوە ون دەبێت.

چاوی کوڕە بۆیاخچییەکە بەدووی دەکەوێت، سیما ڕۆژهەڵاتیی، دواتر دەستی دا لە سمێڵە ڕەش و پڕەکەی.

پاڵتۆکەی درێژ بوو، ئەستوور، مۆر، چوارگۆشەیی نییە، خەتخەتییش نییە، تەنانەت… – بەنەفرەت بێ -… خاڵخاڵە.

١٩٣١

***

٣

چوار نموونەی ڕوونکردنەوەیی: دەربارەی ئەو کاریگەرییەی بکوژی بیرۆکە نوێیەکان لەسەر ئەوانەی هێشتا ئامادەی قبوڵکردنیی نین

‏I

ئەدیب: من ئەدیبم!

خوێنەر: بە تێگەیشتنی من، تەنها گوویەکیت!

(ئەدیب چەند خولەکێک قیت دەبێتەوە و سڕ دەبێت، سەراسیمە لەم بیرۆکە نوێیە، دواتر بێ‌جوڵە دەکەوێت. دەیبەنە دەرەوە.)

‏II

وێنەکێش: من وێنەکێشم!

کرێکار: بە تێگەیشتنی من، تەنها گوویەکیت!

(وێنەکێش یەکسەر زەرد هەڵگەڕا، وەکوو بەهێ، وەکوو پەڕی باڵێکیش جوڵایەوە و مرد. دەیبەنە دەرەوە.)

‏III

مۆسیقاڕ: من مۆسیقاڕم!

بانیا ڕوبلیۆڤ: بە تێگەیشتنی من، تەنها گوویەکیت!

(مۆسیقاڕەکە هەناسەبڕکێی بوو، دواتر مرد. لەپڕێکا دەیبەنە دەرەوە.)

‏IV

کیمیاگەر: من کیمیاگەرم!

فیزیکزان: بە تێگەیشتنی من، تەنها گوویەکیت!

(پاش ئەوە، کیمیاگەرەکە تەنانەت پیتێکیشی نەگوت، بە هەموو قورساییەکەیەوە کەوتە سەر زەوی.)

…

The post سێ چیرۆک appeared first on ژنەفتن.

سیمفۆنی ژمارە ٢

ئانتوان میخایلۆڤیچ تفی کرد و وتی ئاه.

دووبارە تفی کرد و وتی ئاه.

دیسانەوە تفی کرد و وتی ئاه.

پاشانیش ڕۆیشت… رۆیشت؟ با بڕوا بەتوون! کێ وتویەتی ئەو پاڵەوانی چیرۆکەکەی منە؟ لێگەڕێن لە جیاتی ئەو لەبارەی “ئیلنا باولۆڤیچ”ەوە بۆتان بنووسم. ئەو لە ساڵی ١٨٩٣ لە قوستەنتەنیە لەدایک بوو. کاتێ هێشتا منداڵ بوو لەگەڵ بابودایکی کۆچی کرد بۆ سەن پێتەرسبۆرگ. لە خوێندگایەکی ئەڵمانییەکان لە شەقامی کریچیک درێژەی بە خوێندنەکەی دا. پاشان لە فرؤشگایەک دەستی بە کار کرد. پاشان چەند کارێکی تری کرد. پاشانیش کە شۆڕش کرا، کۆچی کرد بۆ دەرەوەی وڵات و ئێ… پێم وایە باشترە ئەویش بڕوا بەتوون.

ئەسڵەن لێگەڕێن لەبارەی “ئانا ئیگناتیونا”ەوە بۆتان بنووسم. هەڵبەتە نووسین لەبارەی ئانا ئیگناتیوناوە هیچ کات کارێکی ئاسان نییە. بۆ؟ چونکە هەوەڵ، من هیچی لەبارەوە نازانم و دووهەم، هەر ئێستا لەسەر کورسییەکەم کەوتمە خوارەوە و لەبیرم چوو کە ئەسڵەن دەمویست لەبارەی کێوە قسە بکەم. کەواتە لێگەڕێن لەبارەی خۆمەوە قسە بکەم. من بەژن بەرز، زۆر وریا و زیرەک، قۆز و کەشخەم. شەراب ناخۆمەوە و لەسەر ئەسپەکان گرەو ناکەم، بەڵام ژنم زۆر خۆشدەوێن، ژنەکانیش حەز دەکەن لەگەڵیاندا بچمە دەرەوە. سەرافیما ئیزمایلونا چەند جارێک داوەتی ماڵەکەی کردووم و زینایدا یاکولۆنا چەند جارێک بە ڕاشکاوی ئاماژەی بەوە کرد کە بە بینینی من خوشحاڵ دەبێ، بەڵام من بۆخۆم گیرۆدەی پێوەندییەکی سۆزداری ئەویندارانەی تایبەت لەگەڵ ماریانا پترۆڤنا بووم کە حەز دەکەم لەبارەیەوە قسەتان بۆ بکەم. بەسەرهاتێکی ئاسایی، بەڵام زۆر سەرنجڕاکێش. باوەڕ دەکەن کە ماریانا پترۆڤنا لەبەر ئەوینی من بە تەواوی کەچەڵ بوو؟  کەللەی بووە کتومت لاقوونی کۆرپەکی چەند مانگە. چۆن ئەمە ڕوویدا؟ زۆر سادە. جارێک کە چووم بۆ سەردانی. جا بڵێن چی! هەموو قژەکانی بێ هۆ هەڵوەرین. ئەمە هەموو چیرۆکەکە بوو.

***

٢

چیرۆکێک

پیاوێکی بەژن کورت وتی: “ئامادەم هەموو کارێک بکەم تا بەس کەمێک بەژنم بەرزتر ببێت”.

ئەمەی کە وت، ژنە جادووگەرێکی بینی کە لە بەرانبەریدا ڕاوەستاوە.

جادووگەرەکە وتی: “چیت دەوێ؟”

بەڵام پیاوە بەژن کورتەکە هێندە تۆقی بوو کە نەیدەتوانی قسە بکات.

جادووگەرەکە وتی: “دەی؟”

پیاوە بەژن کورتەکە هەر لەوێ ڕاوەستا بوو و هیچی نەدەوت. جادووگەرەکە بزر بوو.

پاشان پیاوە بەژن کورتەکە دەستی کرد بە گریان و جووینی نینۆکەکانی. سەرەتا هەموو نینۆکەکانی دەستەکانی جوی و پاشانیش نینۆکەکانی پێیەکانی،

——

خوێنەر! دووبارە بیر لەم چیرۆکە بکەرەوە، ئەو کات بێزار دەبی.

***

٣

سۆنات

ئەمڕۆ ڕووداوێکی سەیر قەوما: لەپڕێکا لەبیرم چووەوە کە کاتی ژماردن، کامیان یەکەمجار دەژمێردرێن:

حەوت یان هەشت؟

چوومە لای دراوسێکانم و لەوانم پرسی.

 تێگەیشتم کە ئەوانیش ڕیزبەندی ژماردنی حەوت و هەشتیان لەبیر چووەتەوە. هەمووان لەیادیان بوو کە:

١-٢-٣-٤-٥-٦

ئێ دوایی چی؟ هەمووان لەپڕێکا لەبیریان چوو بوویەوە کە پاش شەش، هەشت دێت یان حەوت.

هەموومان هاوڕا بووین کە تەنیا کەسێک کە لەم بارەیەوە قسەی کۆتایی بکات، بەقاڵی سەر چوارڕێیانی زامنسکیا و باسینایایە. داوام لە دەخیلەدارەکە کرد کە کێشەکەمان چارەسەر بکات. دەخیلەدارەکە لە کاتێکدا کە پشتی گوێی دەخوراند وەڵامی دایەوە:

-ئەگەر بۆچوونی منتان بوێ، حەوت پاش هەشتە، هەڵبەتە گەر هەشت پاش حەوت نەبێ.

سپاسمان کرد و بە خوشحاڵییەوە لە دوکانەکە هاتینە دەرەوە. بەڵام کە کەمێک بیرمان لە بۆچوونەکەی کردەوە، تێگەیشتین کە بۆچوونەکەی ئەویش هیچ یارمەتییەکمان نادات کە تێبگەین حەوت پیش هەشتە یان پاش.

هەنووکە دەبوایە چیمان بکردایە؟

چووینە باخچەیەک و درەختەکانمان ژمارد. بەڵام کاتێ شەش درەختمان دەژمارد، دیسانەوە جیاوازی بیروڕا دەستی پێدەکردەوە. هەندێک لەو بڕوایەدا بوون درەختی دوایی ژمارە حەوتە و هەندێکی تر لەو بڕوایەدا بوون درەختی دوایی ژمارە هەشتە.

باسێکی توند و درێژ هەڵایسا. خوشبەختانە منداڵێک لەسەر جۆلانەیەک کەوتە خوارەوە و چەناگەی شکا و ئێمەش کۆتاییمان بە باسەکەمان هێنا، تا خەریکی بابەتی گرنگتری ژیانمان بین.

ئیتر هەموومان گەڕاینەوە بۆ ماڵەکانمان.

The post سێ کورتە چیرۆک appeared first on ژنەفتن.

شتێ لەبارەی پوشکینەوە

قسەکردن لەبارەی “پوشکین”ەوە بۆ کەسێک کە هیچ شتێکی لەبارەوە نازانێ بە ڕاستی ئەستمە. پوشکین شاعیرێکی مەزن بوو. ناپلیۆن هێندەی پوشکین مەزن نییە. بیسمارک لە ئاست پوشکیندا مرۆڤێکی خۆڕی و تۆڕییە. ئیلکساندەری یەکەم، دووەم و سێیەمیش بە بەراورد بە پوشکین مناڵێک زیاتر نین. لە ڕاستیدا هەموو خەڵکی بە بەراورد بە پوشکین مناڵن، جگە لە گۆگۆڵ. بە بەراورد بە ئەو، پوشکین مناڵێکە.

لەبەر ئەمە لە بری نووسین لەبارەی پوشکینەوە، پێم باشترە لەبارەی گۆگۆڵەوە بنووسم.

لە هەمان کاتدا، گۆگۆڵ هێندە مەزنە کە ناکرێ وشەیەک لەبارەیەوە بنووسرێ، بۆیە لەبارەی پوشکینەوە دەنووسم.

لە لایەکی دیکەوە، نووسین لەبارەی پوشکینەوە پاش قسەکردن لەسەر گۆگۆڵ، شوورەییە. بەڵام ناکرێ هەر شتێ لەبارەی گۆگۆڵەوە بنووسرێ. بۆیە پێم باشترە ببڕای ببڕ هیچ شتێ لەبارەی کەسەوە نەنووسم.

***

٢

حکایەتی پەرییان

سەردەمانێک پیاوێک هەبوو بە ناوی سیمیۆنۆف. ڕۆژێک سیمیۆنۆف بۆ پیاسەکردن ڕۆیشتە دەرەوە و دەسڕەکەی بزر کرد. سیمیۆنۆف بە دوای دەسڕەکەیدا دەگەڕا کە کڵاوەکەی بزر کرد. دەستی کرد بە گەڕان بە دوای کڵاوەکەیدا کە چاکەتەکەی بزر کرد. لە کاتێکدا کە بە دوای چاکەتەکەیدا دەگەڕا پوتینەکانی بزر کرد.

سیمیۆنۆف وتی: «خوایە گیان، ئاوا بڕوا هەموو شتێکم لە دەست دەدەم، باشترە بگەڕێمەوە ماڵەوە.»

لە ڕێی گەڕانەوە بۆ ماڵەوە، سیمیۆنۆف بزر بوو. سیمیۆنۆف وتی: «وای، نا. باشترە کەمێ دانیشم.»

سیمیۆنۆف لەسەر بەردێک دانیشت و خەوی لێکەوت.

***

٣

لەسێدارەدانی بێ دادگایی کردن

پێترۆف سواری ئەسپ دەبێ، ڕوو لە حەشامات، لەبارەی ئەوەی کە چی ڕوودەدا ئەگەر ئەوان لە بری پارک، هەوربڕێکی ئەمریکی دروست بکەن، گوتار دەدا. حەشامات گوێ دەگرێ و وادیارە کە لەگەڵیدا هاوڕایە. پێترۆف لە دەفتەرەکەیدا شتێ دەنووسێ. پیاوێک بە بەژنێکی مامناوەندەوە لەنێوان حەشامات دێتە دەرەوە و لە پێترۆف دەپرسێ کە لە دەفتەرەکەیدا چ شتێکی نووسی. پێترۆف وەڵام دەداتەوە کە ئەمە تەنیا پێوەندی بە خۆیەوە هەیە. پیاوە بەژن مامناوەندەکە پێداگری دەکا. خەڵک دەست دەکەن بە قسەکردن لەگەڵ یەکتری و کێشمەکێش دەست پێ دەکات. حەشامات لایەنی پیاوە بەژن مامناوەندەکە دەگرێت و پێترۆف بۆ ڕزگارکردنی گیانی خۆی، ئەسپەکە تاو دەدات و لە پێچەڵ پێچی جادەکە بزر دەبێ. حەشاماتی تۆقیو لەوەی کە قوربانییەکی دیکەی نییە، پیاوە بەژن مامناوەندەکە دەگرێ و سەری لە لەشی جیا دەکاتەوە. سەری بڕدراو تەپاوەتل بەرەو خوارەوەی شەقامەکە خلۆر دەبێتەوە و لە سەرقاپی زێرابێکدا گیر دەکا. حەشامات، کە کەفوکۆڵی دامرکاوەتەوە، پەرتەوازە دەبێ.

***

٤

دەفتەری شینی ژمارە ١٠

پیاوێکی مووسوور هەبوو کە نە چاوی هەبوو و نە گوێ. تەنانەت مووشی نەبوو، کەواتە بێ هیچ هۆیەک ناوی لێنرابوو مووسوور.

نەیدەتوانی قسە بکات، چونکە دەمی نەبوو. تەنانەت لووتیشی نەبوو. ئەو نە پێی هەبوو و نە دەست. نە سکی هەبوو، نە کەمەر، نە ستوونی فەقەڕات و تەنانەت دڵ و هەناویش. ئەسڵەن هیچ شتێ لەوێ نەبوو! بەم پێیە ئیدی دیار نییە لەبارەی چ کەسێکەوە قسە دەکەین.

لە ڕاستیدا باشترە لەمە زیاتر لەبارەیەوە قسە نەکەین.

***

٥

پێک گەیشتن

ڕۆژێک پیاوێک لە ڕێگەی ڕۆیشتنی بۆ سەر کار، لەگەڵ پیاوێکی دیکە پێک گەیشتن کە نانێکی پۆڵەندی کڕی بوو و دەگەڕایەوە بۆ ماڵەوە.

کەم یان زیاد، هەموو چیرۆکەکە هەر ئەمە بوو.

The post پێنج کورتە چیرۆکی دانیل خارمس appeared first on ژنەفتن.