(دیمەنێكی نزیكی ڕوخساری دالی، له كاتێكدا كە پێشكەشكارەكە دەیناسێنێت بە بینەرەكانی. دەبینین كە هونەرمەندە ناسراوەكە چاوی لە كامێرا بڕیوە) گفتوگۆكە بە جۆرێك لە جۆرەكان درێژە، بەڵام سەرنجڕاكێشە چونكە بەو شێوازی گۆكردنە ئیسپانییەی دالی بۆ قسەكردن بە ئینگلیزی بەكاری دێنێت سەرەڕای ئەوەی ئینگلیزییەكەشی نایابە، دەست پێ دەكات. هەروەها بە بیرۆكە مشتومڕ لەسەرەكان دەربارەی پرسە قورسەكان لە ژیان و هونەردا و هەروەها وێناكردنەكانی بۆ خۆی كۆتایی دێت. جێی تێڕامانە كە دالی بە درێژاییی گفتوگۆكە ناوی هیچ هونەرمەند، شاعیر، نووسەرێكی نەهێنا جگە لە یەك كەس كە پلەی سێیەمی هەبوو كاتێك والاس لەبارەی دڵخوازترین هونەرمەندەوە لێی دەپرسێت، ئەویش دەڵێت: “یەكەمیان دالی! دیسانیش دالی… لەدوای ئەویشەوە پیكاسۆ دێت و جگە لەوانەش هیچ كەسێك بلیمەت نییە”. ناوی فرێدریكۆ گارسیا لۆركای نەهێنا كە یەكێك لە هاوڕێ نزیكەكانی بوو، كە ناوی چارلی چاپڵنیشی هێنا لە لایەنی ئیرەیی بردنەوە بوو.

پێشكەشكارەكە لێی دەپرسێت بۆچی لە كاتی پێشكەشكردنی یەكێك لە وتارەكانی یان لێخوڕینی سەیارەكەی كە شاخی كەركەدەن و قەرنابیتی لێ باركردووە، كڵاوی ژێرئاو لەسەر دەكات؟ لە وەڵامدا دەڵێت:

“ئەو جووڵە سەیرانە دەكەم چونكە زۆر گونجاوە لەگەڵ تراژیدیترین و گرنگترین لایەنەكانی ژیانم”!

كاتێكیش كە پێشكەشكارەكە گوزارشت لە تێنەگەیشتنی خۆی دەكات لەو شتانە كە گوتوویەتی (كە ئەوە لەمیانەی گفتوگۆكەدا زۆر دووبارە دەبێتەوە) دالی بەو وتەیە ڕوونی دەكاتەوە: “شتەكە پەیوەستە بە بیروباوەڕە فەلسەفییەكانم”.

والاس: “كام فەلسەفە؟ من لە پەیوەندیی نێوان قەرنابیت و فەلسەفە تێناگەم”.

دالی: “بۆ ئەوەی كاریگەریی وتارەكە زۆر گەورە بێت، وەك ئەوەی لە سۆربۆن دەگوزەرێت، پێویستە لە سەرم چەماوەی لۆگاریتمی قەرنابیت بدۆزمەوە”.

پێشكەشكارەكە بەو ڕوونكردنەوەیە شێوا و نیشانەی “پەشێوی”ـی پێوە دیاربوو، دالی ڕوونی كردەوە:

دالی: “ئەگەر وەك دۆزینەوەیەك چەماوەیەكی لۆگاریتمی لە شاخی كەركەدەندا هەبێت، ئەوا ئەوە نیشانەی پاكیزەییە و یەكێكە لە بەهێزترین نیشانەكانی چاخی مۆدێرن”.

پاشان زیاتر ڕوونی دەكاتەوە: “مەسەلەكە بەپەلە و زۆر تراژیدییە، لەبەر ئەوەی پاكیزەیی نوێنەری هێزی ڕۆحییە، چونكە وەك ئەوەی دەیزانین لە هەر ئاینێكدا پاكیزەیی لە ئەنجامی تێكەڵاوی نێوان ئەو خەڵكانە دێتەدی كە هان دەدرێن بۆ ئەنجامدانی خۆشەویستی، هیچ هێزێكی ڕۆحی لەوە بەهێزتر نییە، یان هیچ بیرۆكەیەك نییە لەوە ڕۆحانیتر بێت”.

كاتێكیش كە پێشكەشكاری بەرنامەكە لەبارەی كڵاوی ژێرئاوكەوتنەكە و پەیوەندی بە وتارەكە دەكات، دالی وەڵام دەداتەوه:

“ئەوە ئاماژەیە بۆ قووڵبوونەوە، بەرجەستەكردنی كەسایەتیی مەلەوان واتای ئەوە دەگەیەنێت كە تۆ لە قوڵاییدا مەلە دەكەیت، ئەوەش كردنەوەی ڕێگایە بۆ جەماوەر”.

والاس: پێش ئەوەی بێینە ناو ستۆدیۆ داوات لێ كردم پرسیاری ئیحراجكەرت لێ بكەم، بۆچی؟

دالی: “لەبەرئەوەی حەز دەكەم ببمە قۆشمە (مهرج).. چارلی چاپلن قۆشمەیەكی ناوازەیە، لە كاتێكدا كە من نیگاركێشێكی ناوازەم. دەبێتە شتێكی سەرنجڕاكێش ئەگەر هەردوو تایبەتمەندییەكە بەیەكەوە كۆ ببنەوە، چارلی چاپلن تەنیا وەك قۆشمەیەكی ناوازە دەمێنێتەوە، لە كاتێكدا دالی دەبێتە نیگاركێشێكی ناوازە و قۆشمەیەكی ناوازە لە هەمان كاتدا، چونكە چاپلن ناتوانێت وەك دالی نیگار بكێشێت”.

پاشان بەردەوام دەبێت: “قۆشمەكردن و حەز و تەكنیكی دەركەوتن، هەمووی بە یەكجار تەنیا لە پێناو گوزارشت كردنە لە كەسایەتیی دالی”.

والاس: یەكێك لە گرنگترین تابلۆكانت بریتییە لە (خەوتن) سوودی ئەو تابلۆیە چییە؟

دالی: “ئەوە شتێكی زۆر گرنگە، لەبەر ئەوەی بەردەوام لە ساتەوەختی خەوتندا ئیش دەكەم، باشترین بیرۆكەكانم لە ڕێی خەونەكەكانمەوە دەردەكەون”.

ئێمە نابێ سەراسیمە بین لە كەسایەتییەكی ڕەفتار سەیروسەمەرە ئەگەر گۆڕانكارییە فیكری و سیاسییەكان هەڵوێستەكانی بۆ دیاری بكەن، دالی گەنجێكی شۆڕشگێڕە كە دەستبەسەركرا بە تۆمەتی ئاژاوەگێڕی و ڕەواج دان بە بیرۆكە شۆڕشگێڕییەكان، لەبەر ئەوەی بەرگری لە یەكێك لە مامۆستا چەپەكانی كرد لە ئەكادیمیادا و پاشان سۆزی بۆ ژەنەڕاڵ فڕانكۆ جووڵا، وەك چۆن هیتلەر هەندێك تابلۆی كێشابوو بۆ ئەوەی پاش مردنی سامانێكی گەورەی هونەری و دارایی بەجێ بهێڵێت، ئەو ئابڕووچوونەشی كە بەو وتەیە وەسفی دەكرد: “بەشێك لە فەرهەنگی نەتەوەیی پێك دەهێنن”.

چەند تابلۆیەکی سوریالی سەلڤادۆر دالی:

The post لەگەڵ “سەلڤادۆر دالی”دا پێبکەنە appeared first on ژنەفتن.

دەتوانرێت هونەری سوریالیستی وەک هونەرێکی ئازاد و ناواقیعی پێناسە بکرێت کە بە ئازادی و تەواو لەسەرخۆ گوزارشت لە بیرۆکە و بۆچوونەکان دەکات، بەبێ بەربەستی ئەو عەقڵانیەتەی کە لەو سەردەمەدا زاڵ بووە، تەرکیز لەسەر ناوەڕۆکی هونەر دەکات نەک فۆرمەکەی، لە بەرهەمەکانیدا پشت بە خەیاڵ و مرۆڤ دەبەستێت نائاگایی و دروستکردنی هێماکان کە دەریدەبڕن. هونەرمەندانی سوریالیزم لەسەر تیۆرییەکانی فرۆید پێشەنگی دەروونشیکارییان گرتەبەر، بە تایبەت سەبارەت بە لێکدانەوەی خەونەکان.

سوریالیستەکان لە ڕێگەی کۆمەڵێک تەکنیکەوە هەوڵیان داوە ڕێکەوتنە کۆمەڵایەتییەکان تێپەڕێنن بۆ گەڕان بەناو نائاگاییدا، لەوانە وێنەکێشانی ئۆتۆماتیکی، تۆمارکردنی وێنەکان بە شێوەیەکی خۆبەخۆ و بێ کۆنترۆڵ و کۆنترۆڵنەکراو، کە هونەرمەند بەشێک لە جەستەی مرۆڤ دەکێشێت، بۆ نموونە سەری خۆی، پاشان دەچەمێنێتەوە کاغەزەکە و دەیگوازێتەوە بۆ هونەرمەندی داهاتوو.، کە بەشی داهاتوو زیاد دەکات، و بەم شێوەیە تا باقی ئەندامەکان تەواو دەبن.

سیفەتەکانی هونەری سوریال

– ناواقیعی و خەیاڵی فراوان.

– ئاڵۆزی.

– نادیار.

 -بەکارهێنانی ئایکۆن.

-وەسفی خەیاڵ و خەونەکان بکە.

– پشت بەستن بە نائاگایی.

شێوازی هونەری سوریال

سوریالیستەکان بە دوو شێوە پشتیان بە وێنەگرتنی بەستبوو:

شێوازی یەکەم/ پشت بەستن بە ئەنترۆپۆمۆرفیزمی واقیعی، شێوازێک کە لەلایەن هونەرمەندی ئیسپانی “سەلڤادۆر دالی”یەوە داهێنراوە و ناوی لێ نراوە (قسەکردن بە خەونەکان) و ئەویش هێماکانی خەونی بەکار هێناوە بۆ بەرزکردنەوەی شتە سروشتییەکان بۆ سەرووی واقیع لەژێر مەرجی ئەنترۆپۆمۆرفیزمی سروشتی خۆیان.

شێوازی دووەم/ هاوشێوەی شێوازی دووڕەهەندی تەختی کوبیستییە و ئەم لێکچوونەش بەهۆی ئەوەی لە فۆرمەکانی ئەزموونی نزیکترە بڵاو کرایەوە، بەڵام جیاوازە لە سوریالیزم لەوەی کە گرنگی بە شێوە و وێنە و ئەندازە نادات.

تایبەتمەندییەکانی قوتابخانەی سوریالیست:

– گێڕانەوەی خەیاڵ بۆ شوێنی کۆنی خۆی.

– ئامانجی دەربڕینی خۆیەتی دوور لەو سانسۆرەی کە عەقڵ دەیسەپێنێت.

– هەروەها ئامانجی خۆخزاندنە لە قووڵاییی نائاگایی بۆ گەڕان بەدوای سەرچاوەی ئیلهامبەخش بۆ هونەرمەند لە ڕێگەی سوریالیزم و سەرگەردانی لە نائاگاییدا.

– هەروەها دەرئەنجامی ناخۆشییەکان بوو، وەک چۆن دوای جەنگی جیهانیی یەکەم هات و، هەموو ئەو نووسەر و هونەرمەند و شاعیرانی ڕزگار کرد کە پەنایان بۆ برد، بۆ ئەوەی ڕزگاریان بێت لە دڵەڕاوکێ و گرژی بەهۆی ئەوەی کە ئەزموونیان کرد لە ترسناکییەکانی… کاریگەریی جەنگەکە.

– دەربڕینی ڕاستگۆیانە، وەک چۆن هونەرمەندی سوریالیست نزیکە لە نیوە خەوتووە، بۆیە دەست و فڵچەی خۆی بە دەربڕین ئازاد دەکات و لەم حاڵەتەدا تابلۆکە ڕاستگۆترە.

The post هونەری شێوەکاریی سوریالی appeared first on ژنەفتن.