دووه‌مین هۆكاری ئه‌مه‌ی كه‌ بۆچی ئه‌ركی دانپێدانان گرنگییه‌كی كه‌می هه‌یه‌ له‌ ڕێنماییی ویژدانی كلاسیكیدا یا له‌ ویژدان له‌ سه‌رده‌می كۆندا، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ مامۆستا مه‌رجدار بوو، یا له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا كاتی بوو. ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ په‌یوه‌ندییه‌ك بوو له‌نێوان دوو ویستدا، په‌یوه‌ندییه‌ك كه‌ پێویستی به‌ یه‌ك گوێڕایه‌ڵیی كامڵ یا گوێڕایه‌ڵیی كاربڕ نه‌بوو. په‌نابردن یا په‌سه‌ندكردنی ڕاسپارده‌ی یه‌ك مامۆستا یا یه‌ك هاوڕێ بۆ ئه‌مه‌ بوو كه‌ بتوانین به‌رگه‌ی یه‌ك تاقیكردنه‌وه‌، یه‌ك ماته‌مینی و پرسه‌، یه‌ك تاراوگه‌، یه‌ك شكست، یه‌ك مه‌حروومییه‌ت و هتد بگرین. یا به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ئامانج له‌ جێگرتن له‌ژێر ڕێنماییی مامۆستادا بۆ كاتێكی دیاریكراو بوو یا بۆ قۆناغێكی دیاریكراو كه‌ تاك بتوانێت ڕۆژێك به‌ سه‌ربه‌خۆیی ڕه‌فتار بكات و ئیتر پێویستی به‌ ڕاسپارده‌ و ئامۆژگاری نه‌بێت. ئامانج له‌ ڕێنمایی له‌ سه‌رده‌می كۆندا سه‌ربه‌خۆییی ئه‌و كه‌سه‌ بوو كه‌ ڕێنمایی ده‌كرا. [[ڕێنماییی كۆن به‌ ئاڕاسته‌ی‌ سه‌ربه‌خۆییی ڕێنماییكراو كار ده‌كات]]. به‌م شێوه‌یه‌، ده‌توانین تێبگه‌ین كه‌ زه‌رووره‌تێك بۆ هه‌ڵكۆڵین یا پشكنینی قووڵ و گشتگیر له‌ قووڵاییه‌كانی تاكدا بوونی نه‌بوو: پێویستی نه‌ده‌كرد كه‌ هه‌موو شتێك ده‌رباره‌ی خۆت بڵێیت، بچووكترین نهێنییه‌كانت ئاشكرا بكه‌یت، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ مامۆستا بتوانێت یه‌ك ده‌سه‌ڵاتی كامڵ به‌سه‌ر تۆدا پیاده‌ بكات. نواندنه‌وه‌ی گشتگیر و به‌رده‌وامی خود له‌ژێر چاوه‌ گشتبینه‌كانی یه‌ك ڕێنماییكاردا پێویست نه‌بوو. تایبه‌تمه‌ندیی بنه‌ڕه‌تیی ئه‌م ته‌كنیكه‌ی ڕێنمایی هه‌ر ئه‌مه‌یه[3]‌.

به‌ڵام، سه‌ره‌ڕای ئه‌م ئاڕاسته‌گیرییه‌ گشتییه‌ كه‌ زۆر كه‌م جه‌خت له‌سه‌ر خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان ده‌كات، به‌ر له‌ مه‌سیحییه‌ت ته‌كنیكگه‌لێك ده‌دۆزینه‌وه‌ كه‌ پێشوه‌خت بۆ دۆزینه‌وه‌ و ده‌ربڕینی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود ڕه‌نگڕێژ و ڕێك خرابوون. و ڕۆڵی ئه‌م ته‌كنیكانه‌، وا ده‌رده‌كه‌وێت، زیاتر و زیاتر گرنگی وه‌رده‌گرێت. گرنگیی ڕوو له‌ زیادی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ بێگومان په‌یوه‌سته‌ به‌ گه‌شه‌ی ژیانی ده‌سته‌جه‌معی[4]یه‌وه‌ له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی فیتاگۆرسییه‌كان[5] یا ئه‌پیكۆرییه‌كان[6]، و هه‌روه‌ها په‌یوه‌سته‌ به‌و به‌هایه‌وه‌‌ كه‌ له‌ قوتابخانه‌ ئه‌پیكۆرییه‌كان یا ڕه‌واقییه‌كاندا ده‌یانبه‌خشی به‌ مۆدێلی پزیشكی[7].

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م جۆره‌ ماوه‌ كورته‌دا ڕه‌خساو نییه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت نه‌خشه‌یه‌كی گشتیی ئه‌م گۆڕانكارییه‌ له‌ شارستانییه‌تی یۆنان و هیلینیستیدا پێشكه‌ش بكه‌م، ته‌نها دوو بڕگه‌ی سێنیكا، فه‌یله‌سوفی ڕۆمی، ده‌گوازمه‌وه‌. ده‌توانرێت ئه‌م دوو بڕگه‌یه‌ به‌ به‌ڵگه‌گه‌لێكی باش دابنرێن بۆ كرداری خود-تاقیكردنه‌وه‌و دانپێدانان به‌و جۆره‌ی كه‌ له‌ فیكری ڕه‌واقییه‌كانی سه‌رده‌می ئیمپراتۆریدا له‌ كاتی له‌دایكبوونی مه‌سیحییه‌تدا بوونی هه‌بوو[8]. یه‌كه‌مین بڕگه‌ له‌ كتێبی تووڕه‌یی[De Ira]سێنیكادا هه‌یه‌‌. ئه‌م بڕگه‌یه‌ ده‌خوێنمه‌وه‌ بۆ ئێوه‌.

«ئایا شتێكی جوانتر له‌م ڕه‌فتاره‌ هه‌یه‌ كه‌ ته‌واوی ڕۆژ خۆت بپشكنیت؟ چ خه‌وێك باشتره‌ له‌و خه‌وه‌ی كه‌ به‌دوای ئه‌م خود-هه‌ڵكۆڵینه‌دا دێت؟ و ڕۆح چه‌نده‌ ئاسووده‌، ئارام، قووڵ و ئازاد ده‌بێت كاتێك كه‌ ستایش یا سه‌رزه‌نشت ده‌كرێت، كاتێك كه‌ ده‌بێته‌ پاسه‌وان و پشكنه‌ری خۆی، كاتێك‌ ده‌بێته‌ سه‌رزه‌نشتكاری خووه‌كانی خۆی، و كاتێك به‌ نهێنییه‌وه‌ دادگاییی ڕه‌فتاری خۆی ده‌كات. من ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ دادوه‌رییه‌ ڕۆژانه‌ پیاده‌ ده‌كه‌م، هه‌موو ڕۆژێك خۆم وه‌ك شایه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر خۆمدا داده‌نێم، و پاڵنه‌ر و ئه‌نگێزه‌م دادگایی ده‌كه‌م. كاتێك كه‌ چراكه‌م كز ده‌كرێت و هاوسه‌ره‌كه‌م، كه‌ به‌ خووه‌كانی من ئاشنایه‌، بێده‌نگ ده‌بێت، و من ته‌واوی ڕۆژه‌كه‌م ده‌پشكنم و كرده‌ و گوته‌كانم تاقی ده‌كه‌مه‌وه‌ و هه‌ڵده‌كۆڵم؛ هیچ شتێك له‌ خۆم ناشارمه‌وه‌؛ له‌ هیچ شتێكی خۆم نابه‌خشم. بۆچی ده‌بێت له‌ كاریگه‌ریی یه‌كێك له‌ هه‌ڵه‌كانم بترسم، له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌توانم بڵێم: “ئاگادار به‌ ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ دووباره‌ نه‌كه‌یته‌وه‌؛ به‌ڵام ئه‌مڕۆ ده‌تبه‌خشم. تۆ له‌ گفتوگۆیه‌كی دیاریكراودا زۆر شه‌ڕانگێزانه‌ قسه‌ت كرد […]، تۆ زیاتر له‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ سه‌رزه‌نشتت كرد. به‌ڵام ئه‌و كه‌سه‌ت ڕاست نه‌كرده‌وه‌، به‌ڵكه‌ ڕه‌نجاندت، سه‌ركۆنه‌ت كرد…»‌ و هتد.

له‌ فیكری ڕواقییه‌كان[9]ی وه‌ك سێنیكا، و هه‌روه‌ها سكستیوس[10]، ئه‌پیكته‌تۆس[11]، ماركۆس ئۆرلیۆس[12] و ئه‌وانی تردا، كه‌ گرنگییه‌كی زۆر بۆ هه‌ڵكۆڵین و تاقیكردنه‌وه‌ی ویژدان داده‌نێن، شتێكی دژیه‌ك و پارادۆكسیكاڵ بوونی هه‌یه‌، له‌ كاتێكدا كه‌ به‌پێی زاراوه‌ و چوارچێوه‌ی دۆكترینه‌كانیان، ته‌واوی هه‌ڵه‌كان به‌ یه‌كسانی گریمانه‌ ده‌كرێن[13]. كه‌واته،‌ پشكنینی خود ده‌رباره‌ی یه‌ك به‌ یه‌كی هه‌ڵه‌كان نابێت زه‌رووری بێت.

به‌ڵام، با كه‌مێك وردتر ته‌ماشای ئه‌م ده‌قه‌ بكه‌ین. یه‌كه‌م، سێنیكا زمانێك به‌كار ده‌هێنێت كه‌ له‌ نیگای یه‌كه‌مدا، به‌ر له‌ هه‌ر شتێك، وشه‌سازی و زمانی دادوه‌رییه‌. سێنیكا سوود له‌ ده‌ربڕینگه‌لێك وه‌رده‌گرێت چه‌شنی cognoscere de moribus suis^{[ئاگادار به‌ له‌ ڕه‌فتاره‌كان]} و causam meam dico^{[پاڵنه‌رم ده‌ڵێم]}– هه‌موو ئه‌م ده‌ربڕینانه‌ له‌ ڕووی جۆرییه‌وه‌ ده‌ربڕینی دادوه‌رانه‌ن. كه‌واته‌، واده‌رده‌كه‌وێت كه‌ سوژه‌ له‌ ئاست خۆیدا، هه‌م دادوه‌ره‌ هه‌م تاوانبار. له‌م هه‌ڵكۆڵینی ویژداندا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ سوژه‌ خۆی دابه‌ش ده‌كات بۆ دوو به‌ش، و شانۆیه‌كی دادوه‌ری ڕێك ده‌خات كه‌ تێیدا هاوكات دوو ڕۆڵ ده‌گێڕێت. سێنیكا چه‌شنی ئه‌و تاوانباره‌یه‌ كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر دادوه‌ردا‌ دان به‌ تاوانه‌كه‌یدا ده‌نێت، و دادوه‌ر خودی سێنیكایه‌. به‌ڵام، ئه‌گه‌ر وردتر نیگا بكه‌ین، ده‌بینین كه‌ ئه‌و زمانه‌ی كه‌ سێنیكا به‌كاری هێناوه‌ زۆر زیاتر كارگێڕانه[14]‌یه‌‌ تا دادوه‌رانه[15]‌. ئه‌م زمانه‌ زمانی كارگێڕیی شتومه‌كه‌ گوازراوه‌ و نه‌گوازراوه‌كانه‌ یا زمانی قه‌ڵه‌مڕه‌وی كارگێڕییه‌. بۆ نموونه‌، سێنیكا ده‌ڵێت speculatuor sui، واته‌ ئه‌و خۆی ده‌پشكنێت؛ واته‌ ته‌واوی ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ به‌سه‌ری بردووه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا ڕووماڵ ده‌كات، و totum diem meum scrutor، واته‌ گوته‌ و كرده‌كانی هه‌ڵده‌سه‌نگێنێت؛ ئه‌و وشه‌ی remetior^{]ڕووماڵكردن، چاوپێداخشانه‌وه‌، به‌بیردا هێنانه‌وه‌[} به‌كار ده‌هێنێت. سێنیكا له‌ ئاست خۆیدا، ئه‌و دادوه‌ره‌ نییه‌ كه‌ ده‌بێت سزا بدات؛ به‌ڵكه‌ ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌یه‌‌ كه له‌ كاتی ئه‌نجامدانی كاردا یا ته‌واوبوونی كاری ساڵانه‌دا، شتومه‌كه‌كان ده‌خاته‌ كۆگاوه‌ و په‌یجۆری ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئایا هه‌موو شتێك به‌ درووستی ئه‌نجام دراوه‌ یا نا. سێنیكا زیاتر به‌ڕێوه‌بری هه‌میشه‌یی خۆیه‌تی تا یه‌ك دادوه‌ری ڕابردووی.

جۆری ئه‌و هه‌ڵانه‌ی كه‌ سێنیكا ئه‌نجامیان ده‌دات و ئه‌و سه‌رزه‌نشته‌ی كه له‌ ئاست خۆیدا ده‌یكات له‌م دیدگایه‌دا زۆر گرنگن. بۆ نموونه‌، ئه‌و خۆی سه‌رزه‌نشت ده‌كات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ڕه‌خنه‌ی له‌ كه‌سێك گرتووه‌ و ئازاری داوه‌، له‌جیاتیی ئه‌وه‌ی كه‌ ڕاستی بكاته‌وه‌ ئازاری داوه‌؛ یا دووباره‌، ئه‌و ده‌ڵێت گفتوگۆی له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا كردووه‌ كه‌ له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا ناتوانن له‌ ئه‌و تێبگه‌ن. ئه‌م هه‌ڵانه‌، وه‌ك خۆی ده‌ڵێت، به‌ ڕاستی هه‌ڵه‌ نین؛ به‌ڵكه‌ چه‌وتین و بۆچی چه‌وتین؟ یا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و ئاگادار نه‌بووه‌ له‌و ئامانجانه‌ی كه‌ دانا[16] ده‌بێت بۆ خۆی دیارییان بكات یا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی دروست ڕێساكانی ڕه‌فتاری جێبه‌جێ نه‌كردووه‌ كه‌ ده‌بێت له‌و ئامانجانه‌وه‌ هه‌ڵبهێنجرێن.‌ هه‌ڵه‌كان له‌م مانایه‌دا چه‌وتین كه‌ سازگارییه‌كی دروستیان له‌نێوان ئامانجه‌كان و ئامڕازه‌كاندا دانه‌مه‌زراندووه‌. هه‌روه‌ها ئه‌م ڕاستییه‌ زۆر گرنگه‌ كه‌ ئامانجی سێنیكا له‌ بیرهێنانه‌وه‌ی هه‌ڵه‌كانیدا نه‌ك سزادان و ته‌مبێكردنی خۆی، به‌ڵكه‌ ته‌نها بیرهێنانه‌وه‌ی ڕێساگه‌لێكه‌ كه‌ ده‌بێت به‌كاریان بهێنێت. ئامانج له‌م بیرهێنانه‌وه‌یه‌ چالاككردنه‌وه‌ی پره‌نسیپه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌ فه‌لسه‌فییه‌كان و ڕێكخستنی به‌كارهێنانی ئه‌م ڕێسایانه‌یه‌. له‌ دانپێدانانی مه‌سیحیدا ته‌وبه‌كار ده‌بێت یاسا به‌بیر بهێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ گوناهه‌كه‌ی بدۆزێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ ڕاهێنانی ڕه‌واقیدا و له‌ هه‌ڵكۆڵینی سێنیكایی خوددا، دانا ده‌بێت كرده‌كانی به‌بیر بهێنێته‌وه ته‌نها‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێسا بنه‌ڕه‌تییه‌كان چالاك بكاته‌وه‌.

كه‌واته‌، ده‌توانین ئه‌م هه‌ڵكۆڵین و تاقیكردنه‌وه‌یه‌ له‌ چه‌ند وشه‌یه‌كدا وه‌سف بكه‌ین. ١) مه‌به‌ست له‌م هه‌ڵكۆڵین، ئه‌زموون و تاقیكردنه‌وه‌یه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك دۆزینه‌وه‌ی هه‌قیقه‌تی شاراوه‌ نییه‌ له‌ سوژه‌دا، به‌ڵكه‌ بیرهێنانه‌وه‌ی هه‌قیقه‌تێكه‌ كه‌ سوژه‌ له‌بیری كردووه‌. ٢) ئه‌و شته‌ی كه‌ سوژه‌ له‌بیری ده‌كات نه‌ خۆی، نه‌ سروشتی، نه‌ ئاخێزگه‌كه‌ی و نه‌ نزیكییه‌ك له‌ مه‌له‌كوته‌وه‌، به‌ڵكه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ سوژه‌ له‌بیری ده‌كات شتێكه‌‌ كه‌ بڕیار بوو ئه‌نجامی بدات، واته‌ كۆمه‌ڵه‌یه‌ك ڕێسای ڕه‌فتار كه‌ فێریان بووه‌. ٣) بیرهێنانه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ ئه‌نجامدراوه‌كان به‌ درێژاییی ڕۆژ سوود به‌و مه‌ودایه‌ ده‌به‌خشێت كه‌ ئه‌و شته‌ی ئه‌نجام دراوه‌ جیا ده‌كاته‌وه‌ له‌و شته‌ی كه‌ پێویست بوو ئه‌نجام بدرێت. و ٤) ئه‌و سوژه‌یه‌ی كه‌ هه‌ڵكۆڵین به‌سه‌ر خۆیدا ئه‌نجام ده‌دات پانتایی ڕاهێنانی پڕۆسه‌یه‌كی كه‌م تا زۆر ناڕوون نییه‌ كه‌ ده‌بێت ڕه‌مزشكێنی بكرێت. ئه‌م سوژه‌یه‌ یه‌ك پنته‌‌ كه‌ تێیدا ڕێساكانی ڕه‌فتار كۆ ده‌بنه‌وه‌ و له‌ فۆرمی بیره‌وه‌رییه‌كان خۆیان له‌م پنته‌دا تۆمار ده‌كه‌ن. له‌ هه‌مان كاتدا ئه‌م سوژه‌یه‌ پنتی ده‌ستپێكی كرده‌كانه‌، كرده‌گه‌لێكی كه‌م تا زۆر هاوده‌ق به‌م ڕێسایانه‌. سوژه‌ پنتی یه‌كتربڕینی نێوان كۆمه‌ڵێك بیره‌وه‌ری كه‌ ده‌بێت بهێنرێنه‌وه‌ بۆ ئێستا[17] و كۆمه‌ڵێك كرده‌ كه‌ ده‌بێت ڕێسادار بكرێن پێك ده‌هێنێت.

شوێنی لۆجیكیی ئه‌م هه‌ڵكۆڵینی شه‌وانه‌ ده‌كه‌وێته‌ ناو كۆمه‌ڵه‌یه‌كی ڕاهێنانه‌ ڕه‌واقییه‌كان [[كه‌ هه‌موویان یه‌ك ڕێگه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ كۆدی كرده‌كان و په‌رچه‌كرداره‌كان[18] له‌ یه‌ك هه‌ڵوێست[19]ـی چه‌سپاودا ئاوێته‌ ببن، جا هه‌ر دۆخێك ڕوو بدات]]؛ ئه‌م ڕاهێنانانه‌ بریتین له‌: ١) خوێندنه‌وه‌ی به‌رده‌وام، بۆ نموونه‌، خوێندنه‌وه‌ی به‌رده‌وامی نامیلكه‌ی فێركارییه‌كان و ڕێساكان (بۆ ئێستا)؛ ٢) ئه‌زموون و هه‌ڵكۆڵینی كۆمه‌ڵێك چه‌په‌ڵی كه‌ ده‌شێت له‌ ژیاندا ڕوو بده‌ن، ده‌ربڕینی ناسراوی premeditation malorum (بۆ پرسه‌ ڕه‌خساوه‌كان)؛ ٣) هه‌ر به‌یانییه‌ك پێڕستكردنی ئه‌ركگه‌لێك كه‌ ده‌بێت به‌ درێژاییی ڕۆژ ئه‌نجام بدرێن (بۆ داهاتوو)؛ و له‌ كۆتاییدا، ٤) ئه‌زموون و هه‌ڵكۆڵینی شه‌وانه‌ی ویژدان (زۆرتر بۆ ڕابردوو)[20]. وه‌ك ده‌بینن، له‌ ته‌واوی ئه‌م ڕاهێنانانه‌دا خود وه‌ك یه‌ك هه‌رێمی دراوی سوبێكتیڤ[21] ده‌رك ناكرێت، دراوگه‌لێك كه‌ ده‌بێت بدۆزرێنه‌وه‌ یا كه‌شف بكرێن و ڕاڤه‌ بكرێن. خود خۆی ده‌خاته‌ به‌رده‌م تاقیكردنه‌وه‌ و دادگای كرده‌ ڕه‌خساو یا واقیعییه‌كان، [[كرده‌كانی ڕابردوو یا داهاتوو]].

باشه‌، پاش هه‌ڵكۆڵینی ویژدان، كه‌ جۆرێك دانپێدانانه‌ بۆ خۆ، ده‌مه‌وێت ده‌رباره‌ی دانپێدانان بۆ‌ ئه‌وانیتر بدوێم: مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڵێم ده‌رخستنی ڕۆحی خۆ بۆ ئه‌ویتر، ئه‌وی ترێك كه‌ ده‌توانێت یه‌ك هاوڕێ یا ڕاوێژكار یا ڕێنیشانده‌ر بێت. ئه‌مه‌ كردارێك بوو كه‌ نه‌ك له‌ ژیانی فه‌لسه‌فیدا، به‌ڵكه‌ له‌ هه‌ندێك له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كاندا، بۆ نموونه‌، له‌ ئه‌پیكۆرییه‌كان و ڕه‌واقییه‌كاندا، گه‌شه‌ی كرد. هه‌روه‌ها ئه‌م كرداره‌ یه‌ك كرداری ته‌واو ناسراوی پزیشكی بوو. ئه‌ده‌بیاتی پزیشكی سه‌رشاره‌ له‌م جۆره‌ نموونانه‌ی دانپێدانان یا ده‌رخستنی خود. بۆ نموونه‌، نامیلكه‌ی نه‌هامه‌تییه‌كانی ڕۆح و هه‌ڵه‌كانی[22] به‌رهه‌می گالین نموونه‌یه‌كه‌ له‌م ئه‌ده‌بیاته‌؛ یا پلوتارخس له‌ De profectibus in virtute ده‌نووسێت: «زۆرێك نه‌خۆش هه‌ن كه‌ ده‌رمان په‌سه‌ند ده‌كه‌ن و نه‌خۆشه‌كانی تریش ئه‌م كاره‌ ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌؛ مرۆڤ كه‌ شه‌رمه‌زاریی ڕۆح، ئاره‌زوو، داهێزراوی، به‌رچاوته‌نگی و شه‌هوه‌تپه‌رستیی خۆی ده‌شارێته‌وه‌، به‌ختێكی كه‌می هه‌یه‌ له‌ پێشكه‌وتندا. له‌ ڕاستیدا، قسه‌كردن له‌سه‌ر نه‌خۆشیی خۆ، چه‌په‌ڵیی خۆ ئاشكرا ده‌كات؛ په‌سه‌ندكردن و ناسینه‌وه‌ی ئه‌م چه‌په‌ڵییه‌ له ‌جیاتیی چێژبردن له‌ شاردنه‌وه‌ی، نیشانه‌ی پێشكه‌وتنه‌.»[23]

زۆر باشه‌، ده‌قێكی تری سێنیكا ده‌توانرێت وه‌ك نموونه‌یه‌ك ڕه‌چاو بكرێت بۆ ئه‌و شته‌ی كه‌ دانپێدانان بوو له‌ سه‌رده‌می كۆنی دواییندا. ئه‌م ده‌قه‌ ده‌ستپێكی نامیلكه‌ی ئارامیی ڕۆحـه‌. سێرینوس، هاوڕێی لاوی سێنیكا، دێته‌ لای سێنیكا و داوای په‌ند و ڕاسپارده‌ی لێ ده‌كات. ئه‌م كاره‌ ڕێگه‌یه‌كی زۆر ڕوونیی ڕاوێژی پزیشكییه‌ ده‌رباره‌ی دۆخی ڕۆحی سێرینوس. سێرینوس به‌ سێنیكا ده‌ڵێت: «بۆچی نابێت دان بنێم به‌ هه‌قیقه‌تدا بۆ تۆ، وه‌ك چۆن دانپێدانان بۆ یه‌ك پزیشك ئه‌نجام ده‌ده‌م؟ […] من نه‌ به‌ ته‌واوه‌تی نه‌خۆشم نه‌ به‌ ته‌واوه‌تی ته‌ندرووست.»[24] سێرینوس هه‌ست ده‌كات له‌ دۆخی داهێزران و ناخۆشیدایه‌ و ئه‌زموونی یه‌ك دۆخی شه‌كه‌تی ده‌كات، یا به‌ ده‌ربڕینێكی وردتر، به‌و جۆره‌ی كه‌ خۆی ده‌ڵێت، وه‌ك بڵێی كه‌ له‌سه‌ر به‌له‌مێكه‌ كه‌ ناڕواته‌ پێش، به‌ڵكه‌ به‌ ڕاتڵه‌كانی ده‌ریا ده‌جووڵێت. و ئه‌و له‌وه‌ ده‌ترسێت كه‌ له‌م جۆره‌ دۆخه‌دا له‌ ده‌ریادا بمێنێته‌وه‌، له‌ كاتێكدا كه‌ ئاره‌زووی مه‌زرا و فه‌زیله‌تگه‌لێكی هه‌یه‌ كه‌ ده‌ستپێڕانه‌گه‌یشتوو ده‌مێننه‌وه‌. كه‌واته‌، بۆ هه‌ڵهاتن له‌م دۆخه‌، سێرینوس بڕیار ده‌دات كه‌ دان بنێ به‌ هه‌قیقه‌تدا بۆ سێنیكا و دان بنێ به‌وه‌دا كه‌ هه‌ستی پێ ده‌كات. ئه‌و ده‌ڵێت كه‌ verum fateriـی ده‌وێت، واته‌ گوتنی هه‌قیقه‌ت.]]به‌ڵام، به‌م دانپێدانانه‌ و به‌ وه‌سفكردنه‌ی دۆخی خۆی، داوا له‌ سێنیكا ده‌كات كه‌ هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خۆی به‌ ئه‌و بڵێت: سێرینوس له‌ یه‌ك كاتدا هه‌م دان ده‌نێت به‌ هه‌قیقه‌تدا و هه‌م له‌ هه‌قیقه‌ت بێ به‌هره‌یه[[‌.

ئێستا ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ چییه‌، ئه‌م verumـه‌ چییه‌ كه‌ سێرینوس ده‌یه‌وێت دانی پێدا بنێت؟ ئایا ئه‌و دان ده‌نێت به‌ هه‌ڵه‌كان، به‌ ئه‌ندێشه‌ شاراوه‌كان، به‌ ئاره‌زووه‌ شه‌رمهێنه‌ره‌كان، و به‌ شتگه‌لێكی له‌م جۆره‌دا؟ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك. ده‌قه‌كه‌ی سێرینوس له‌ كه‌ڵه‌كه‌بوونی كۆمه‌ڵێك ورده‌كاریی تا ڕاده‌یه‌ك ناگرنگ پێك هاتووه‌، یا لانیكه‌م له‌ دیدی ئێمه‌دا ناگرنگ‌؛ بۆ نموونه‌، سێرینوس دان به‌وه‌دا ده‌نێت بۆ سێنیكا كه‌ سوود له‌ ده‌فره‌كانی چێشتخانه‌ وه‌رده‌گرێت كه‌ له‌ باوكییه‌وه‌ به‌ میرات بۆی ماوه‌ته‌وه‌، له‌ كاتی پێشكه‌شكردنی وتاردانه‌ گشتییه‌كاندا زوو له‌ هۆش خۆی ده‌چێت و هتد. به‌ڵام له‌ژێر ئه‌م ناڕێكی و شێواوییه‌ ڕواڵه‌تییه‌دا به‌ ئاسانی ده‌توانرێت سێ پانتاییی جیاكار له‌م دانپێدانانه‌دا بناسرێته‌وه‌: پانتاییی سامان، پانتاییی ژیانی سیاسی و پانتاییی شكۆ و شانازی؛ به‌ده‌ستهێنانی سامان، به‌شداریكردن له‌ كاروباره‌كانی شاردا، به‌ده‌ستهێنانی به‌های گشتی. ئه‌مانه‌ سێ جۆری چالاكیی به‌رده‌ست بوون بۆ یه‌ك پیاوی ئازاد، سێ جۆری پرسیاری ئه‌خلاقیی بره‌ودار كه‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌ گرنگه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ گه‌ڵاڵه‌یان ده‌كردن. كه‌واته‌ چوارچێوه‌ی شرۆڤه‌ی سێرینوس نه‌ك له‌ ڕێگه‌ی ڕه‌وتی واقیعیی بوون[25]ـه‌كه‌یه‌وه‌‌، نه‌ك له‌ ڕێگه‌ی ئه‌زموونه‌ واقیعییه‌كانییه‌وه‌، نه‌ك له‌ ڕێگه‌ی یه‌ك تیۆریی ڕۆح یا توخمه‌كانییه‌وه‌، به‌ڵكه‌ ته‌نها له‌ ڕێگه‌ی یه‌ك پۆلێنبه‌ندی جۆره‌ جیاوازه‌كانی چالاكییه‌وه‌ پێناسه‌ ده‌كرێت، جۆرگه‌لێك كه مرۆڤ ده‌توانێت ئه‌نجامیان بدات و ئامانجگه‌لێك كه‌ ده‌توانێت شوێنیان بكه‌وێت. له‌ هه‌ر یه‌كێك له‌م پانتایییانه‌دا، سێرینوس له‌ ڕێگه‌ی ژماردنی ئه‌و شته‌وه‌ كه‌ خۆشی پێ ده‌به‌خشێت و ئه‌و شته‌وه‌ كه‌ ناخۆشی پێ ده‌دات، ئیتۆس و هه‌ڵوێستی خۆی ئاشكرا ده‌كات. ده‌ربڕینی «ئه‌م شته‌ خۆشیم پێ ده‌دات[placet me] » هێڵی ڕێنیشانده‌ره‌ له‌ شیكاری سێرینوسدا[26]‌. ئه‌و خۆشی له‌وه‌ ده‌بات كه‌ خزمه‌ت به‌ هاوڕێیانی بكات؛ و چێژ ده‌بات له‌ به‌ساده‌یی خۆراك خواردن،‌ و له‌مه‌ی كه‌ سامان و موڵكه‌كانی جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ به‌ میرات بۆی ماوه‌ته‌وه‌ هیچ نین، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا چێژیش له‌ ته‌ماشاكردنی شته‌ ڕازاوه‌كان لای ئه‌وانی تر ده‌بات. ئه‌و هه‌روه‌ها له‌ زێده‌ڕۆیی له‌ سه‌بكی وتاردانه‌كه‌ی خۆشی ده‌بات به‌م هیوایه‌ی كه‌ كه‌سانی داهاتوو وته‌كانی به‌بیر بهێننه‌وه‌. سێرینوس، به‌ وه‌سفكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ خۆشی و چێژی پێ ده‌دات، به‌دوای ئه‌وه‌دا ناگه‌ڕێت كه‌ ئاره‌زووه‌ قووڵه‌كانی ئاشكرا بكات. خۆشی و چێژه‌كانی ئه‌و ئامڕازێك نین بۆ ئاشكراكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ مه‌سیحییه‌كان دواتر پێی ده‌ڵێن نه‌فسپه‌رستی[27]. مه‌به‌ست له‌م چێژ یا خۆشییانه‌ دۆخی تایبه‌تی ئه‌وه‌، و هه‌روه‌ها سه‌رباركردنی شتێكه‌ بۆ سه‌ر مه‌عریفه‌ی ڕێسا ئه‌خلاقییه‌كان. ئه‌م سه‌رباركردنه‌ بۆ سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ پێشوه‌خت ناسراوه‌ یه‌ك هێزه‌، هێزێك كه‌ ده‌توانێت مه‌عریفه‌ی په‌تی و ئاگایی ڕووت بگۆڕێت بۆ یه‌ك شێوازی واقیعیی ژیان. [[مه‌به‌ست له‌م چێژ و خۆشیانه‌‌ ئاماژه‌یه‌كی تا ئاستی شیاو ورده‌ بۆ ئه‌و شته‌ی كه‌ سێرینوس هێشتا هۆگریه‌تی و ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌ستی لێ به‌ر‌داوه‌، ئاماژه‌یه‌ بۆ‌ ئه‌و شته‌ی كه‌ ئه‌و ڕزگار بووه‌ لێی‌، و ئاماژه‌ بۆ شتگه‌لێكی ده‌ره‌كی كه‌ ئه‌و وابه‌سته‌یه‌ پێیانه‌وه‌. verum fateri^{[گوتنی هه‌قیقه‌ت]} كه‌ ئه‌و مه‌به‌ستییه‌تی ئه‌نجامی بدات، تیشك خستنه‌ سه‌ر نهێنییه‌ قووڵه‌كان نییه‌، به‌ڵكه‌ به‌پێی په‌یوه‌ندیگه‌لێكه‌ كه‌ ئه‌و ده‌به‌ستێت به‌ شتگه‌لێكه‌وه‌ و به‌ند ده‌كات و ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌دا ناشكێت. ئه‌مه‌ جۆرێك دانانی ئازادییه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ڕێسای كرده‌كاندا. ژماردنی هه‌ڵه‌كانی ڕابردوو نییه‌، به‌ڵكه‌ یه‌ك پێڕستی وابه‌سته‌ییه‌كانه]]. و سێنیكا كاتێك كه‌ سوود له‌ كۆمه‌ڵه‌یه‌كی به‌ڵگه‌هێنانه‌وه‌، هۆكاره‌كان، نموونه‌ قه‌ناعه‌تپێكه‌ره‌كان وه‌رده‌گرێت، هه‌وڵ نادات كه‌ هه‌قیقه‌تێكی هێشتا نه‌ناسراو له‌ قووڵاییی ڕۆحی سێرینوسدا بدۆزێته‌وه و كه‌شف بكات، به‌ڵكه‌ هه‌وڵ ده‌دات ڕوونی بكاته‌وه‌ كه‌ هه‌قیقه‌ت به‌ گشتی تا چ ئاستێك ڕاسته‌قینه‌یه‌. ئامانجی گوتاری سێنیكا ئه‌مه‌ نییه‌ كه‌ هێزێكی ناچاركه‌ر كه‌ له‌ شوێنێكی تره‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ سه‌ربار بكات بۆ سه‌ر هه‌ندێك له‌ پره‌نسیپه‌ تیۆریكییه‌كان، به‌ڵكه‌ ئامانجی گوتاری سێنیكا ئه‌مه‌یه‌ كه‌ پره‌نسیپه‌ تیۆریكییه‌كان بگۆڕێت بۆ هێزێكی توانامه‌ند و سه‌ركه‌وتوو. سێنیكا ده‌بێت شوێنێك بداته‌ هه‌قیقه‌ت، هه‌قیقه‌ت وه‌ك یه‌ك هێز.[28]

[[به‌ڵام ده‌بێت سه‌رتر بچین. سێرینوس نه‌ك ته‌نها بۆ ده‌رخستنی دۆخی ڕاسته‌قینه‌ی ڕۆحی، به‌ڵكه‌ بۆ ئه‌وه‌ دانپێدانان ئه‌نجام ده‌دات كه‌ له‌ سێنیكاوه‌ هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خۆی وه‌ربگرێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ چ جۆره‌ هه‌قیقه‌تێكه‌ كه‌ سێرینوس پێویستی پێیه‌تی، و داوا له‌ سێنیكا ده‌كات كه‌ بۆی ئاشكرا بكات؟ ئایا یه‌ك ده‌ستنیشانكردنه‌؟ ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ له‌ ڕاستیدا هه‌مان شتێكه‌ كه‌ سێرینوس ده‌یڵێت و هه‌مان شتێكه‌ كه‌ سێنیكا به‌ سێرینوسی ده‌دات. و ئه‌م ده‌ستنیشانكردنه‌ بریتی نییه‌ له‌ ڕاگه‌یاندنی ئه‌مه‌ی كه «تۆ ئه‌مه‌یت» و «نه‌خۆشییه‌ شاراوه‌كان كه‌ ئازاری تۆ ده‌ده‌ن ئه‌مانه‌ن». سێنیكا به‌م وته‌یه‌ به‌سنده‌ ده‌كات كه‌: «پێت وانه‌بێت كه‌ یه‌ك نه‌خۆشی چاره‌سه‌رنه‌كراویت. تۆ نه‌خۆشێكی پێشوویت كه‌ ئاگادار نییه‌ چاره‌سه‌ر كراوه‌.» سێنیكا یارمه‌تیی سێرینوس ده‌دات كه‌ له‌ یه‌ك ڕێگه‌دا جێ بگرێت، ڕێگه‌یه‌ك كه‌ بڕیاره‌ سێرینوس به‌ره‌و كێڵگه‌ی فه‌زیله‌ته‌كان ڕێنمایی بكات؛ ئه‌و به‌وردی ئه‌م دۆخه‌‌ ڕۆشن ده‌كاته‌وه‌. به‌ڵام، وه‌ك ده‌بینن، ئه‌م ده‌ستنیشانكردنه‌ له‌ خۆیدا یه‌ك شیكاركردنی زۆر كورته‌. ئه‌مه‌ ته‌نها به‌شێكی زۆر كورتی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ سێنیكا ده‌یڵێت، و كتێبی ئارامیی ڕۆح زۆر زیاتر له‌مه‌ ده‌ڵێت. سێنیكا له‌م نامیلكه‌یه‌دا چ جۆره‌ وه‌ڵامێك بۆ پێویستییه‌كانی سێرینوس ده‌داته‌وه‌؟ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی تیۆرتیكی؟ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك. شرۆڤه‌یه‌كی تازه‌ی ڕێسا و فێركاركارییه‌ ئه‌خلاقییه‌كان؟ ڕوونه‌ كه‌ سێرینوس پێویستی به‌م شرۆڤه‌یه‌ نییه‌. سێرینوس له‌ دانپێدانانی خۆیدا نیشانی داوه‌ كه‌ پره‌نسیپه‌ گرنگه‌ ئه‌خلاقییه‌كان زۆر باش ده‌ناسێت، پره‌نسیپگه‌لێك كه‌ بۆ یه‌ك ژیانی فه‌لسه‌فی زه‌روورییه‌. هه‌قیقه‌تی جێ مه‌به‌ستی سێرینوس مه‌عریفه‌یه‌كی ته‌واوكه‌ر نییه‌، به‌ڵكه‌ شتێكه‌ كه‌ سه‌ربار ده‌كرێت بۆ سه‌ر ئه‌و مه‌عریفه‌یه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی، سه‌ربار ده‌كرێت بۆ سه‌ر مه‌عریفه‌ی دۆخی ئه‌و و مه‌عریفه‌ی ڕێسا ئه‌خلاقییه‌كان. ئه‌م سه‌رباركردنه بۆ سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ پێشوه‌خت ناسراوه‌ مه‌عریفه‌یه‌ك نییه‌، به‌ڵكه‌ یه‌ك هێزه‌، هێزێك كه‌ ده‌توانێت مه‌عریفه‌ی په‌تی و ئاگاییی ڕووت بگۆڕێت بۆ یه‌ك ڕێگه‌ی واقیعیی ژیان. و ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ سێنیكا هه‌وڵ ده‌دات ئه‌نجامی بدات، هه‌مان شتێك كه‌ ده‌یگوازێته‌وه‌ بۆ سێرینوس كاتێك كه‌ كۆمه‌ڵه‌یه‌كی به‌ڵگه‌هێنانه‌وه‌كان، سه‌لماندنه‌كان و نموونه‌گه‌لێكی قه‌ناعه‌تپێكه‌رانه‌‌ به‌كار ده‌هێنێت، ئه‌ڵبه‌ته‌ نه‌ك بۆ هه‌قیقه‌تێكی هێشتا نه‌ناسراو له‌ سێرینوسدا، به‌ڵكه‌ بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌مه‌ی كه‌ تا چ ئاستێك ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ ڕاسته‌قینه‌ و دروسته‌. ئامانجی گوتاری سێنیكا ئه‌مه‌ نییه‌ كه‌ هێزێكی ناچاركه‌ر كه‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی له‌ شوێنێكی تره‌ سه‌ربار بكات بۆ هه‌ندێك له‌ پره‌نسیپه‌ تیۆرتیكییه‌كان، به‌ڵكه‌ ئامانجی گوتاری سێنیكا گۆڕینی هه‌قیقه‌ته‌ به‌ هێزێكی به‌رپێنه‌گیراو و توانادار. سێنیكا ده‌بێت شوێنێك بداته‌ هه‌قیقه‌ت وه‌ك یه‌ك هێز[29]]].

لێره‌دا، پاش ئه‌وه‌ی كه‌ پێشكه‌ش كرا، پێم وایه‌ چه‌ند ئاكامێك هه‌یه‌. ١) وه‌ك ده‌بینن، له‌م گه‌مه‌ی نێوان دانپێدانانی سێرینوس و ڕاوێژی سێنیكادا، هه‌قیقه‌ت به‌پێی هاوده‌قی له‌گه‌ڵ واقیعییه‌تدا[30] پێناسه‌ ناكرێت، به‌ڵكه‌ وه‌ك یه‌ك هێزی جیانه‌كراوه‌ له‌ پره‌نسیپه‌كان پێناسه‌ ده‌كرێت، هێزێك كه‌ ده‌بێت له‌ یه‌ك گوتاردا گه‌شه‌ بكات. ٢) ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ شتێك نییه‌ كه‌ له‌ پشته‌وه‌ی ئاگایی یا له‌ژێر ئاگاییدا و له‌ قووڵترین و تاریكرترین به‌شی ڕۆحدا شاراوه‌ بێت، به‌ڵكه‌ شتێكه‌ كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر تاكدا وه‌ك یه‌ك پنتی ڕاكێشان[31]ـه‌، جۆرێك هێزی موگناتیزی كه‌ تاك ڕاده‌كێشێت بۆ ئامانجێك. ٣) ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵكۆڵینی شیكارییانه‌ی ئه‌و شته‌وه‌ به‌ ده‌ست نایێت كه‌ له‌ تاكدا به‌ واقیعی گریمانه‌ ده‌كرێت، به‌ڵكه‌ له‌ ڕێگه‌ی ڕوونكردنه‌وه‌ی ڕه‌وانبێژانه‌ی ئه‌و شته‌وه‌ به‌ ده‌ست دێت كه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ده‌یه‌وێت نزیك بكه‌وێته‌وه‌ له‌ ژیانی دانا به‌سوود و چاكه‌. ٤) ئه‌م دانپێدانانه‌ به‌ره‌و تاكسازیی سێرینوس، ]]واته‌ تاكسازیی قوتابی[[، ڕێنمایی ناكرێت له‌ ڕێگه‌ی دۆزینه‌وه‌ی هه‌ندێك له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌ كه‌سییه‌كانه‌وه‌، به‌ڵكه‌ به‌ره‌و‌ پێكهێنانی یه‌ك خود ڕێنمایی ده‌كرێت، خودێك كه‌ ده‌توانێت له‌ یه‌ك كاتدا و به‌بێ هیچ دابڕانێك، سوژه‌ی مه‌عریفه‌ و سوژه‌ی ویست بێت. ٥) [[ئه‌گه‌ر ڕۆڵی دانپێدانان و ڕاوێژ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ شوێنێك به‌ هه‌قیقه‌ت وه‌ك هێز بدات، كه‌واته‌ به‌ ئاسانی ده‌توانین تێبگه‌ین كه‌ خود-هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی خود تا ڕاده‌یه‌ك هه‌مان ڕۆڵی هه‌یه‌. بینیمان كه‌ سێنیكا له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌موو شه‌وێك هه‌ڵه‌كانی بیر ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ ڕێسا ئه‌خلاقییه‌كانی ڕه‌فتار به‌ یادگه‌ بسپێرێت، و یادگه‌ كاتێك كه‌ حزوورێكی هه‌میشه‌یی و چالاكی له‌ ڕۆحدا هه‌یه‌ جگه‌ له‌ هێزی هه‌قیقه‌ت هیچ نییه‌. یه‌ك بیره‌وه‌ریی هه‌میشه‌یی له‌ تاكدا و له‌ گوتاری ناوه‌كیی تاكدا، یه‌ك ڕه‌وانبێژیی قه‌ناعه‌تپێكه‌ر له‌ ڕاوێژ، ئامۆژگاری و په‌ندی مامۆستادا- ئه‌مانه‌ لایه‌نه‌كانی هه‌قیقه‌تن كه‌ وه‌ك یه‌ك هێز داده‌نرێن. كه‌واته‌، ده‌توانین ئاكامگیری بكه‌ین كه‌ تاقیكردنه‌وه‌ی خود یا خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان ده‌توانرێت له‌ فه‌لسه‌فه‌ی كۆندا به‌ یه‌ك گه‌مه‌ی هه‌قیقه‌ت، به‌ یه‌ك گه‌مه‌ی گرنگی هه‌قیقه‌ت هه‌ژمار بكرێت[32]، به‌ڵام ئامانجی ئه‌م گه‌مه‌یه‌ی هه‌قیقه‌ت دۆزینه‌وه‌ی واقیعییه‌تێكی شاراوه‌ نییه‌ له‌ناو‌ تاكدا. ئامانجی ئه‌م گه‌مه‌یه‌ی هه‌قیقه‌ت گۆڕینی تاكه‌ بۆ شوێنێك كه‌ هه‌قیقه‌ت بتوانێت تێیدا ده‌ربكه‌وێت و وه‌ك هێزێكی واقیعی له‌ ڕێگه‌ی حزووری بیره‌وه‌ری و كارایی گوتاره‌وه‌ كرده‌ بنوێنێت یا كار بكات]]. ده‌توانین ببینین كه‌ كرداری خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و شته‌دا ده‌مێنێته‌وه‌ كه‌ یۆنانییه‌كان بۆ ماوه‌یه‌كی درێژخان به‌ gnômê^{]یه‌كێتیی مه‌عریفه‌ت و ویست، بڕگه‌ی كورتی گوتار[}ناویان ده‌برد[33]. زاراوه‌ی gnômêبه‌ یه‌كێتیی ویست و مه‌عریفه‌ ده‌وترێت؛ هه‌روه‌ها ئه‌م زاراوه‌یه‌ به‌ بڕگه‌ی كورتی گوتاره‌كان ده‌وترێت- یه‌ك ڕسته‌ یا چه‌ند نیوه‌ دێڕێك- كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ هه‌قیقه‌ت به‌ ته‌واوی هێزی خۆیه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت و له‌ ڕۆحی خه‌ڵكی و له‌ ڕۆحی تاكه‌ ئاساییه‌ به‌رمه‌رگه‌كاندا له‌نگه‌ر ده‌گرێت. [[له‌ فۆرمه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی یۆناندا، شاعیره‌كان و پیاوانی خودا له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م جۆره‌ gnômêـه‌وه‌، له‌ ڕێگه‌ی gnômaiـه‌وه‌[34]، هه‌قیقه‌تیان بۆ‌ خه‌ڵكی ساده‌ی به‌رمه‌رگ ده‌رده‌بڕی؛ gnômai ڕسته‌گه‌لێكی زۆر كورت، زۆر فه‌رمانده‌رانه‌ و ئه‌وه‌نده‌ به‌ قووڵی ڕووناككه‌ره‌وه به‌ ڕووناكیی شاعیرانه‌ بوو كه‌ له‌بیركردنیان و هه‌ڵهاتن له‌ ده‌سه‌ڵاتیان مه‌حاڵ بوو. زۆر باشه‌، به‌ باوه‌ڕی من، ئێوه‌ ده‌توانن ببینن كه‌ خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان- به‌و جۆره‌ی كه‌ ده‌توانن، بۆ نموونه‌، له‌ ئه‌ندێشه‌ی سێنیكا، و هه‌روه‌ها له‌ ئه‌ندێشه‌ی ماركۆس ئۆرلیۆس، ئه‌پیكته‌تۆس و ئه‌وانیتردا و دواتر ته‌نانه‌ت له‌ سه‌ده‌ی یه‌كه‌می زاییندا- خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان هێشتا جۆرێك گه‌شه‌ و په‌ره‌سه‌ندنی gnômai بوو]]. كه‌واته‌، ده‌توانین بڵێین كه دواتر ته‌نانه‌ت له‌ سه‌ده‌ی یه‌كه‌می زاییندا، ئه‌و جۆری سوژه‌یه‌ [[و ئه‌و جۆری «خود»ـه‌ی]] كه‌ فه‌یله‌سوفه‌كانی سه‌ر‌ده‌می كۆن- فه‌یله‌سوفه‌ یۆنانی و هیلینیستی و ڕۆمییه‌كان- وه‌ك یه‌ك مۆدێل و وه‌ك یه‌ك ئامانج پێشنیاریان ده‌كرد، خودی مه‌عریفه‌تمه‌ند[35]ـه‌، خودێك كه‌ تێیدا هێزی هه‌قیقه‌ت ده‌بێت له‌گه‌ڵ فۆرمی ویستدا یه‌كێك بێت.

***

له‌ مۆدێلی خودی مه‌عریفه‌تمه‌نددا، چه‌ندین توخمی پێكهێنه‌ر ده‌دۆزینه‌وه‌: زه‌رووره‌تی گوتنی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود، ڕۆڵی مامۆستا و گوتاری مامۆستا، ڕێگه‌یه‌كی دوورودرێژ كه‌ له‌ كۆتاییدا ڕێنمایی ده‌كرێت بۆ ده‌ركه‌وتنی خود. ته‌واوی ئه‌م توخمانه‌ له‌ ته‌كنه‌لۆژیای مه‌سیحیی خود[36]یشدا ده‌دۆزینه‌وه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ڕێكخستێكی زۆر جیاوازدا[37]. به‌ كورتی، و لێره‌دا ئاكامگیری ده‌كه‌م، ده‌بێت بڵێم كه‌ له‌ كرداره‌كانی خود-تاقیكردنه‌وه‌ یا خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان له‌ فه‌لسه‌فه‌ی هیلینیستی و ڕۆمیدا، خود شتێك نییه‌ كه‌ وه‌ك یه‌ك ده‌قی زۆر ناڕوون ده‌بێت بدۆزرێته‌وه‌ یا ڕه‌مزشكێنی بكرێت. ئه‌رك ئه‌مه‌ نییه‌ كه‌ ناڕوونترین و تاریكترین به‌شی بوون [[و «خود»مان]] ڕۆشن بكه‌ینه‌وه‌. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، نابێت خود بدۆزرێته‌وه‌، به‌ڵكه‌ ده‌بێت پێك بهێنرێت، ده‌بێت له‌ ڕێگه‌ی هێزی هه‌قیقه‌ته‌وه‌ پێك بهێنرێت. ئه‌م هێزه‌ له‌ كوالێتیی ڕه‌وانبێژانه‌ی گوتاری مامۆستادا شاراوه‌ته‌وه‌، و ئه‌م كوالێتییه‌ ڕه‌وانبێژانه‌یه‌ تا ئاستێك په‌یوه‌سته‌ به‌ ده‌رخستن و ئاشكراكردنی قوتابییه‌وه‌، قوتابییه‌ك كه‌ ده‌بێت ڕوونی بكاته‌وه‌ كه‌ چۆن به‌پێی پره‌نسیپه‌ ڕاسته‌قینه‌كان ژیان به‌سه‌ر ببات، پره‌نسیپگه‌لێك كه‌ ئه‌و باش ده‌یانناسێت. [[به‌ كورتی، خود ده‌بێت له‌ ڕێگه‌ی هێزی هه‌قیقه‌ته‌وه‌ پێك بهێنرێت؛ و ئه‌م هێزه‌ له‌ توانایی به‌-یادگه‌-سپاردنی تاك و كوالێتیی ڕه‌وانبێژانه‌ی مامۆستادا شوێنی هه‌یه‌، و ئه‌م دوو تواناییه‌ تا ئاستێك په‌یوه‌ستن به‌ هونه‌ری یادگه‌ و كرده‌ی قه‌ناعه‌تپێكردن[38]ـه‌وه‌. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود له‌ جیهانی كۆندا گرێ نه‌دراون به‌ هونه‌ری ڕاڤه‌وه‌، به‌ڵكه‌ په‌یوه‌ستن به‌ هونه‌رگه‌لێكی وه‌ك ته‌كنیكی به‌-یادگه‌-سپاردن و ڕه‌وانبێژییه‌وه‌. به‌ر له‌ مه‌سیحییه‌ت، خود-موشاهه‌ده‌كردن[39]، خود-هه‌ڵكۆڵین، خود-ڕاڤه‌كردن[40] و خود-هێرمنۆتیك[41] له‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی خوددا ڕۆڵیان نییه‌]]. و به‌ باوه‌ڕی من، ئه‌م ڕێكخستنی خود وه‌ك یه‌ك ئامانج و مۆدێل‌، ڕێكخستنی ئه‌و شته‌ی كه‌ من ناوی ده‌نێم خودی مه‌عریفه‌تمه‌ند وه‌ك ئامانج، وه‌ك نیشانه‌، و خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانان كه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌م خوده‌ ڕێنمایی ده‌كرێن، شتێكه‌ كه‌ به‌قووڵی جیاوازه‌ له‌و شته‌ی كه‌ له‌ ته‌كنه‌لۆژیای مه‌سیحیی خوددا ده‌یبینین[42]. له‌ ته‌كنه‌لۆژیا مه‌سیحییه‌كانی خوددا، گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌و شته‌ بدۆزینه‌وه‌ و كه‌شف بكه‌ین كه‌ له‌ خوددا شاراوه‌یه‌؛ خود چه‌شنی یه‌ك ده‌ق یا چه‌شنی یه‌ك كتێبه‌ كه‌ ده‌بێت ڕه‌مزشكێنی بكه‌ین، و نه‌ك شتێك كه‌ ده‌بێت له‌ ڕێگه‌ی هاوده‌قكردن و له‌سه‌ر یه‌ك دانانه‌وه‌، واته‌ هاوده‌قكردنی ویست و هه‌قیقه‌ت، پێك بهێنرێت. ئه‌م ڕێكخستنه‌، ئه‌م ڕێكخستنه‌ مه‌سیحییه‌، كه‌ زۆر جیاوازه‌ له‌ ڕێكخستنی بتپه‌رستی، شتێكه‌ كه‌ به‌ باوه‌ڕی من، بۆ جینالۆژیای خودی مۆدێرن[43] ته‌واو دیاریكه‌ره‌، و ئه‌مه‌ ئه‌و خاڵه‌یه‌ كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م هه‌فته‌ی داهاتوو كاتێك كه‌ دووباره‌ یه‌كتری ده‌بینینه‌وه‌ ڕوونی بكه‌مه‌وه‌.

سوپاستان ده‌كه‌م.

سه‌رچاوه‌ی وه‌رگێڕانی ئەم وانەوتارە:

میشل فوكو، خاستگاه هرمنوتیك خود (سخرانیهادر كالج دارتموت 1980)، ترجومه‌ی نیكو سرخوش و افشین جهاندیده‌، چاپ اول، تهران، نشر نی، 1395.

Michel Foucault, About the Beginning of the Hermeneutics of the Self, Lectures at Dartmouth College 1980, translated by Graham Burchell, Edition Established by Henri-Paul Fruchaud and Daniele Lorenzini, the University Chicago Press, 2016.

Michel foucault, The Politics of Truth, translated by Lysa Hochroth and Catherine Porter, Edited by Sylvère Lotringer, Inrtoduction by John Rajchman, semiotext(e), Los Angeles, 2007, p. 147-169.

[1]. ڕه‌نگه‌ مه‌به‌ستی فوکۆ لێره‌دا توێژینه‌وه‌كانی پییه‌ر ئادۆ بێت كه‌ به‌ باوه‌ڕی ئه‌و فه‌لسه‌فه‌ی كۆن به‌ر له‌ هه‌ر شتێك یه‌ك ڕێگه‌یژیانكردن بوو، ڕێگه‌یه‌ك كه‌ ئامانجه‌كه‌ی نه‌ك پێكهاته‌یه‌كی تیۆرتیكی به‌ڵكه‌ گۆڕان و شكۆفه‌كردنی شێوازی بوونی تاكگه‌لێك بوو كه‌ ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌یان به‌كار ده‌خست. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

P. Hadot, »Exercices spirituels«, Annuaire de la Vème section de l’école pratique des hautes études. Vol. 84, 1977, p. 25-70; repris dans Exercices spirituels et philosophie antique, paris, Albin Michel, 2002, p. 19-74.

[2]. فوکۆ له‌ وانه‌وتاری هێرمنۆتیكی سوژه‌دا و به‌ وردیی له‌م زه‌مینه‌یه‌دا، له‌م پرسیاره‌ قووڵ ده‌بێته‌وه‌ تا تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی گوتاری مامۆستا له‌ كرداره‌ كۆنه‌كانی ڕێنماییدا وه‌سف بكات. ئه‌و گریمانه‌ی parrêsia ده‌خاته‌ ڕوو: « parrêsia له‌ ڕاستیدا وه‌ڵامی مامۆستایه‌ بۆ ئه‌ركی قوتابی به‌ بێده‌نگبوون. درووست وه‌ك چۆن كه‌ قوتابی ده‌بێت بێده‌نگ بێت تا بوون به‌ سوژه‌ له‌ گوتاریدا بكاته‌ كرده‌یی، مامۆستاش دواجار ئه‌گه‌ر ده‌یه‌وێت ئه‌و شته‌ی ده‌رباره‌ی هه‌قیقه‌ت ده‌یڵێت له‌ كۆتایی كرده‌ و ڕێنماییدا بگۆڕێت بۆ گوتاری ڕاسته‌قینه‌ و سوبێكتیڤی قوتابی، ده‌بێت گوتارێك بگرێته‌ به‌ر كه‌ په‌یڕه‌وی له‌ پره‌نسیپی parrêsia بكات.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 348 و هه‌روه‌ها DE II, n349, p. 1477-1478.

[3]. فوکۆ له‌ وانه‌ی ٢٢ـی شوباتی ١٩٧٨ له‌ وانه‌وتاری ئاسایش، قه‌ڵه‌مڕه‌و، جه‌ماوه‌ردا (STP, p. 184-186) و له‌ وانه‌ی 12 و ١٩ـی مارسی ١٩٨٠ له‌ وانه‌وتاری ده‌رباره‌ی به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كان (GV, p. 224-230 et 260-265)، به‌ ورده‌كارییه‌كی زیاتره‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ڕێنماییی ویژدان له‌ سه‌رده‌می كۆندا به‌ به‌راورد به‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ڕێنماییی مه‌سیحی شیكار ده‌كات. ئه‌و ئه‌م تێگه‌یه‌ له‌ كاتژمێری دووه‌می وانه‌كانی سێیه‌م و ده‌یه‌می مارسی 1982 له‌ وانه‌وتاری هێرمنۆتیكی سوژه‌دا، دووباره‌ ده‌خاته‌ ڕوو (HS, p. 345-348 et 390-391).

[4]. communal life

[5]. Pytagoreans؛ قوتابخانه‌ی فیتاگۆرسییه‌كان له‌لایه‌ن فیتاگۆرسه‌وه‌ (٥٨٢-٥٠٧) پ. ز، دامه‌زراوه‌. هه‌ندێك له‌ مێژوونووسه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ له‌و باوه‌ڕه‌دان كه‌ قوتایخانه‌ی فیتاگۆرسی یه‌كه‌مجار به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك قوتابخانه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی نه‌بوو، به‌ڵكه‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌نجومه‌نێكی ئه‌خلاقی و ئایینی یا ئه‌نجومه‌نی ڕیفۆرمخوازانی ئایینی بوو. فیتاگۆرسییه‌كان په‌یوه‌ندییه‌كی نزیكیان له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه‌ی ئۆرفیوسیدا هه‌بوو، و له‌م كۆمه‌ڵه‌وه‌ باوه‌ڕبوون به‌ «دۆنادۆنی ڕۆح (تناسخ ارواح)»یان وه‌رگرت. كۆمه‌ڵه‌ی ئۆرفیوسی باوه‌ڕیان وابوو كه‌ ڕزگاربوون له‌ جه‌بری ژیان ده‌بێت له‌ ڕێگه‌ی ڕێوڕه‌سمی سرووته‌ ئایینییه‌كانه‌وه‌ به‌ ده‌ست بهێنرێت. فیتاگۆرسییه‌كان ئه‌م جۆره‌ ڕێوڕه‌سمه‌ ئایینیانه‌یان هه‌بوو، به‌ڵام، به‌ باوه‌ڕی ئه‌وان، مرۆڤ بۆ ئه‌وه‌ی ڕزگاری به‌ ده‌ست بهێنێت ده‌بێت كۆمه‌ك له‌ توێژینه‌وه‌ی زانستی، په‌روه‌رده‌كردنی خود و تێڕامانی فه‌لسه‌فی وه‌ربگرێت. له‌ دیدی فیتاگۆسییه‌كاندا، جه‌سته‌، زیندان و «ئارامگا»ـی نه‌فس/ڕۆحه‌، به‌ڵام مرۆڤ نابێت له‌ ڕێگه‌ی خۆكوشتنه‌وه‌ ده‌ستی بگاته‌ ڕزگاری، چون «مرۆڤ موڵكی خودایه». به‌ باوه‌ڕی ئه‌م فه‌یله‌سوفانه‌، جیهان له‌ سه‌ره‌تادا پێكهاته‌یه‌كی شێواوی هه‌بووه‌، كه‌ ئه‌وان به‌ خائۆس [khaos] ناویان ده‌برد. خائۆس هه‌وێنێكی دیارینه‌كراو، شێواو و ناڕێكه‌، به‌ڵام له‌ جووڵه‌ی خۆیدا ڕووه‌و كامڵبوون و په‌ره‌سه‌ندن، ده‌گۆڕێت بۆ كۆسمۆس [kosmos]. وشه‌ی كۆسمۆس ئاماژه‌یه‌ به‌ گونجاوبوون، هه‌ماهه‌نگی، ڕیزبه‌ندی، جوانی، ڕێكی و هتد. كۆسمۆس واته‌ جیهانێكی دیاریكراو كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پره‌نسیپی یه‌كێتی. له‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا، فیتاگۆرسییه‌كان یه‌كه‌مین كه‌سانێك بوون كه‌ ئه‌م دوو وشه‌یان بۆ وه‌سفكردنی جیهان به‌كار هێنا. (و. كوردی) 

[6].Epicureans؛ قوتابخانه‌ی ئه‌پیكۆرییه‌كان، ئه‌پیكۆر (٣٤١-٢٨٠) پ. ز. له‌ ساڵی ٣٠٦ پ. ز. دایمه‌زراندووه‌. ئه‌و قوتابخانه‌كه‌ی یه‌ك ساڵ به‌ر له‌ قوتابخانه‌ی ڕه‌واقی دامه‌زراند. قوتابخانه‌ی ئه‌پیكۆر زیاتر له‌ شه‌ش سه‌ده‌ به‌رده‌وام بوو. ئه‌پیكۆر هه‌ر زوو ئاشنا ده‌بێت به‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌تۆمیزمی دیمۆكریتس و ئه‌م ئاشنابوونه‌ش كاریگه‌ری ده‌خاته‌ سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ و بیركردنه‌وه‌ی. قوتابخانه‌ی ئه‌پیكۆری فه‌لسه‌فه‌ی سروشت و فه‌لسه‌فه‌ی لۆجیك ده‌كاته‌‌ پاشكۆی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌خلاق. ئه‌ڵبه‌ته‌ سوبێكتیڤیته‌ی توند یه‌كێكه‌ له‌ خه‌سڵه‌ت و تایبه‌تمه‌ندییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌ پاش-ئه‌رستۆیییه‌كان، به‌ ده‌ربڕینێك، هه‌موو هه‌رێمه‌كانی ئه‌ندێشه‌ ده‌بنه‌ پاشكۆی هه‌رێمی ئه‌خلاقی خود. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ فوکۆ له‌م وتارانه‌دا زیاتر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌ پاش-ئه‌رستۆیییه‌كان. به‌ باوه‌ڕی ئه‌پیكۆ- (ئه‌م گرفته‌، واته‌ وابه‌سته‌بوون و وابه‌سته‌نه‌بوون بۆ فوکۆ گرنگه‌)- مرۆڤ بۆ به‌ده‌ستهێنانی به‌خته‌وه‌ری نابێت وابه‌سته‌ بێت به‌ پرسه‌ ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌؛ مرۆڤ ده‌بێت له‌ خودی خۆیدا بۆ به‌خته‌وه‌ری بگه‌ڕێت. مرۆڤی عه‌قڵمه‌ند ته‌نانه‌ت له‌ ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌ی جه‌سته‌ییدا ده‌توانێت به‌خته‌وه‌ر بێت، چون له‌ ئارامیی ناوه‌كیی ڕۆحی خۆیدا خاوه‌نی به‌خته‌وه‌رییه‌كه‌ كه‌ له‌پێشتر و گرنگتره‌ له‌ هه‌ر ئازارێكی جه‌سته‌یی. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، چێژه‌ جه‌سته‌ییه‌كان نه‌ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێن و نه‌ به‌ كه‌م ته‌ماشا ده‌كرێن. مرۆڤی ژیر له‌ هه‌موو شتێك چێژ ده‌بات. له‌ نێوان هه‌موو چێژه‌ عه‌قڵانییه‌كاندا، ئه‌پیكۆرییه‌كان، زۆرترین جه‌خت له‌سه‌ر «هاوڕێیه‌تی» ده‌كه‌نه‌وه‌. بۆ ئه‌پیكۆرییه‌كان، قوتابخانه‌، ته‌نها یه‌ك جڤاكی فه‌یله‌سوفه‌ هاوده‌نگه‌كان نه‌بوو، به‌ڵكه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م، یه‌ك «كۆمه‌ڵگه‌ی هاوڕێیان» بوو. (و. كوردی)     

[7]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر ده‌رباره‌ی ئه‌م خاڵانه‌، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 94-96 et 131-133. هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: F. Gros, dans HS, p. 141, n18.

[8]. فوکۆ چه‌ندین جار توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر كرداری دێرینی تاقیكردنه‌وه‌ی خود یا خود-هه‌ڵكۆڵین (و هه‌ڵكۆڵینی ویژدان) ئه‌نجام داوه‌. ئه‌و له‌ وانه‌ی ١٢ـی مارسی ١٩٨٠ له‌ وانه‌وتاری ده‌رباره‌ی به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كان، پاش ورده‌كارییه‌كی زۆر ده‌رباره‌ی كرداری ڕێنماییی ویژدان له‌ سه‌رده‌می كۆندا و جیاوازییه‌كانی له‌گه‌ڵ ڕێنمایی ویژدان له‌ مه‌سیحییه‌تدا، ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر تێگه‌ی هه‌ڵكۆڵینی یۆنانی-ڕۆمیی ویژدان وه‌ك «بڕگه‌ی بنچینه‌یی و بنه‌ڕه‌تی» له‌ ته‌كنیكه‌ دێرینه‌كانی ڕێنماییدا؛ و ئه‌م تێگه‌یه‌ له‌ ئه‌ندێشه‌ی فیساگۆرسییه‌كان و ڕه‌واقییه‌كانی سه‌رده‌می ئیمپراتۆرییه‌تی ڕۆمدا (سێنیكا و ئه‌پیكته‌تۆس) توێژینه‌وه‌ ده‌كات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 23. له‌ به‌رامبه‌ردا، له‌ وانه‌ی ٢٩ـی نیسانی ١٩٨١ له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌ین، ڕێكیی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ به‌ پێچه‌وانه‌یه‌: فوکۆ ڕاسته‌وخۆ گرفتی «هه‌قیقه‌ت گوتن ده‌رباره‌ی خود له‌ سه‌رده‌می دێرینی بتپه‌رستیدا» ده‌خاته‌ ڕوو، و ئه‌م گرفته‌ له‌ ناخی كرداره‌ ئایینییه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان و له‌ ئایینه‌ ڕۆژهه‌ڵاتیییه‌كان و هه‌روه‌ها له‌ ئه‌ندێشه‌ی فیساگۆرسییه‌كان و سێنیكادا شیكار ده‌كات. و ته‌نها دوای ئه‌م شیكارییه‌یه‌ كه‌ تێگه‌ی «دانپێدانان بۆ ئه‌وی تر» ده‌هێنێته‌ پێشه‌وه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 91-97. له‌ كاتژمێر دووه‌می وانه‌ی ٢٤ـی مارسی ١٩٨٢، به‌ستێنی ئه‌م باسه‌ دووباره‌ جیاوازه‌، و پاش تێڕامانی سه‌ره‌تایی له‌سه‌ر شه‌ڕانگێزییه‌كان و تێڕامان له‌سه‌ر مه‌رگ، هه‌ڵكۆڵینی دێرینی ویژدان وه‌ك یه‌كێك له «تاقیكردنه‌وه‌كانی خود وه‌ك سوژه‌ی هه‌قیقه‌ت» توێژینه‌وه‌ ده‌كرێت. لێره‌دا فوکۆ به‌ر له‌ هه‌موو شتێك پشت به‌ هه‌ڵكۆڵینی فیساگۆرسی و دواتر پشت به‌ هه‌ڵكۆڵینی سپێده‌ده‌میی له‌ ئه‌ندێشه‌ی ماركۆس ئۆرلیۆس و دواجار به‌ هه‌ڵكۆڵینی شه‌وانه‌یی له‌ ئه‌ندێشه‌ی سێنیكا و ئه‌پیكته‌تۆسدا ده‌به‌ستێت. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 444-445, 460-465. دواتر فوکۆ له‌ سیمینارێكدا له‌ زانكۆی ڤێرمۆنت [به‌ ناونیشانی «ته‌كنیكه‌كانی خود»]، هه‌ڵكۆڵینی ڕه‌واقیی ویژدان له‌ناو تێڕامانێك له‌سه‌ر «كولتووری بێده‌نگی» و «هونه‌ری بیستن» له‌ سه‌رده‌می ئیمپراتۆریی [ڕۆمدا] ده‌خاته‌ ڕوو [بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: «ته‌كنیكه‌كانی خود» له‌: م. فوکۆ، شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. ٥٢٥-٥٣٢]، له‌ كاتێكدا كه‌ له‌ وتارێكی 1983دایه‌ كه‌ زیاتر له‌ژێر ڕۆشنایی پرسیاری نووسراو وه‌ك ڕاهێنان و هونه‌ری خود كه‌ تێگه‌ی هه‌ڵكۆڵینی ویژدان، به‌ تایبه‌ت له‌ ئه‌ندێشه‌ی سێنیكا و ماركۆس ئۆرلیۆسدا، ده‌خاته‌ ڕوو: «وا ده‌رده‌كه‌وێت […] له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی نامه‌ گۆڕینه‌وه‌دا- و دواجار بۆ ده‌رخستنی خود له‌ به‌رده‌م نیگای ئه‌وی تردایه‌- كه‌ هه‌ڵكۆڵینی ویژدان وه‌ك چیرۆكێكی نووسراوی خود شێوه‌به‌ندی كراوه‌.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «نووسراوی خود» له‌ DE II, n329, p. 1247-1249. دواجار، بۆ باسێك ده‌رباره‌ی هه‌ڵكۆڵینی ویژدان له‌ زه‌مینه‌ی «په‌روه‌رده‌كردنی خود»دا، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: SS, p. 65-66, 77-79.

[9]. Stoics؛ زینۆن [Zeno] (336-264) پ. ز، خه‌ڵكی قوبرس، دامه‌زرێنه‌ری قوتابخانه‌ی ڕه‌واقییه‌. ئه‌و له‌ ئه‌سینا، له‌ژێر ده‌ستی كراتس [Crates]ـی سه‌گڕه‌فتار، ستیلپۆ [Stilpo]ـی مه‌گاری و پۆلیمۆ [Polemo]ـی ئه‌ندامانی ئه‌كادیمی، وانه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی خوێند. دوای ئه‌وه‌ی زینۆن خۆی ده‌كوژێت، كلیانتیس [Cleanthes] و خرۆسیپۆس [Chrysippus] وه‌ك ڕابه‌ری قوتابخانه‌ی ڕه‌واقی، شوێنی ئه‌و ده‌گرنه‌وه‌. خرۆسیپۆس فێرخوازێكی كۆڵنه‌ده‌ر و مرۆڤێكی پڕكار بوو؛ وه‌ك هه‌ندێك مێژوونووسی فه‌لسه‌فه‌ ده‌ڵێن، زیاتر له‌ حه‌وت سه‌د كتێبی نووسیوه‌ به‌ڵام هه‌موویان له‌ناو چوون. خرۆسیپۆس ئه‌گه‌ر چی دامه‌زرێنه‌ری قوتابخانه‌ی ڕه‌واقی نییه‌، به‌ڵام به‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ستوونگه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌م قوتابخانه‌یه‌ داده‌نرێت. قوتابخانه‌ی ڕه‌واقی هه‌واداری زۆری بۆ خۆی ڕاكێشا و بۆ ماوه‌ی چه‌ندین سه‌ده‌ نه‌ك ته‌نها له‌ یۆنان، به‌ڵكه‌ له‌ ڕۆما گرنگی زۆری پێ درا، شوێنێك كه‌ بیرمه‌ندترین نووسه‌ری وه‌ك ماركۆس ئۆرلیۆس، سێنیكا و ئه‌پیكته‌تۆس له‌ په‌یڕه‌وكارانی ئه‌م قوتابخانه‌یه‌ بوون. قوتابخانه‌ی ڕه‌واقی له‌ بنچینه‌دا یه‌ك سیسته‌می ئه‌خلاقییه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا به‌ هۆی لۆجیكه‌وه‌ وه‌ك تیۆریی میتۆد، به‌ره‌و پێش ده‌چێت و له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ی سروشت وه‌ك بنه‌ڕه‌ت دامه‌زراوه‌. تیۆریی ئه‌خلاقیی ڕه‌واقییه‌كان له‌سه‌ر دوو پره‌نسیپ وه‌ستاوه‌: یه‌كه‌م، جیهان به‌ یاسایه‌كی ڕه‌ها به‌ڕێوه‌ ده‌چێت كه‌ هیچ حاڵه‌تێكی ڕیزپه‌ڕ قبووڵ ناكات؛ و دووه‌م، سرووشتی جه‌وهه‌ریی مرۆڤ، عه‌قڵه‌. ئه‌م دوو پره‌نسیپه‌ له‌ ڕێسای ئه‌خلاقیی ناوداری ڕه‌واقییه‌كاندا كورت كراوه‌ته‌وه‌: «به‌پێی سرووشت ژیان بژی‌.» به‌ باوه‌ڕی ڕه‌واقییه‌كان، فه‌زیله‌ت، ژیانكردنه‌ به‌پێی عه‌قڵ؛ ئه‌خلاق، تاكه‌ كرده‌یه‌كی عه‌قڵانییه‌. به‌خته‌وه‌ری ته‌نها له‌ فه‌زیله‌تدایه‌. مرۆڤ نه‌ك له‌به‌ر چێژ، به‌ڵكه‌ له‌به‌ر ئه‌رك ده‌بێت فه‌زیله‌تمه‌ند بێت. ڕه‌نگه‌ شایسته‌ی ڕه‌واقییه‌كان له‌وه‌دا بێت كه‌ له‌ سه‌رده‌می وێرانبووندا، پابه‌ند بوون به‌ ئه‌ندێشه‌ی ئه‌خلاقییه‌وه‌. (و. كوردی)

[10]. مه‌به‌ست له‌ كۆینتوس سكستیوس[Quintus Sextius]ـی باوكه‌، فه‌یله‌سوفی ڕۆمیی سه‌ده‌ی یه‌كه‌می به‌ر له‌ زایین كه‌ باوه‌ڕێكی فیساگۆرسیی نوێ و ڕه‌واقی هه‌بوو، سێنیكا لێره‌دا قسه‌ له‌سه‌ر كۆینتوس ده‌كات. پاپیریۆس فابیانوس و سوتیون په‌یڕه‌وكاره‌كانی سكستیوسن و سێنیكا له‌ سه‌رده‌می لاویدا له‌م دووانه‌وه‌ فێر بووه‌. له‌: De Ira, III, 36, I, op. cit., p. 102

[11]. Epictetus؛ فه‌سله‌سوفی یۆنانیی سه‌ده‌ی یه‌كه‌م و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی دووه‌می زاینی، و یه‌كێك له‌ نوێنه‌ره‌كانی ئه‌خلاقی ڕه‌واقی، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ به‌ فه‌یله‌سوفی ڕه‌واقی ناسراوه‌. ئه‌پیكته‌تۆس به‌شێك له‌ ژیانی خۆی وه‌ك كۆیله‌ له‌ ده‌رباره‌ی ئیمپراتۆر نیرۆندا به‌سه‌ر بردووه‌. و هه‌روه‌ها بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو لای مۆسۆنیۆس ڕوفۆس، فه‌یله‌سوف و سیناتۆری ڕۆمی كه‌ له‌ شاری ڕۆح وانه‌ی ده‌وته‌وه‌، خوێندوویه‌تی. ئه‌پیكته‌تۆس دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئازاد ده‌بێت، خۆی ده‌ست ده‌كات به‌ وانه‌ وتنه‌وه‌ و پاشان قوتابخانه‌ی تایبه‌ت به‌ خۆی له‌ شاری نیكۆپۆلیس داده‌مه‌زرێنێت و تا كۆتایی ته‌مه‌نی، نزیك به‌ ساڵی ١٣٥ ز، سه‌رقاڵی فێركردن و وانه‌ وتنه‌وه‌ ده‌بێت له‌ قوتابخانه‌كه‌یدا. كه‌ڵكه‌ڵه‌ی بنچینه‌یی ئه‌پیكته‌تۆس له‌ ئه‌خلاقی ڕه‌واقییانه‌ی خۆیدا بریتییه‌ له‌: شه‌رافه‌تمه‌ندی، باڵاده‌ستبوون یا سه‌روه‌ری به‌سه‌ر خوددا و ئازادیی كه‌سی. (و. كوردی)

[12]. M. Aurelius؛ ئۆرلیۆس ئیمپراتۆر و فه‌یله‌سوفی ڕه‌واقی بوو، ئه‌و له‌ ساڵی ١٢١ز له‌دایك بوو و له‌ ١٦١ز بووه‌ ئیمپراتۆر و تا كۆتایی ته‌مه‌نی واته‌ ١٨٠ز حوكمڕانی كرد. ئه‌و كتێبه‌ی كه‌ ناوبانگی پێ به‌خشی، كتێبی تێڕامانه‌كان بوو؛ جگه‌ له‌مه‌ش هه‌ندێك له‌ نامه‌ تایبه‌ته‌كانی، به‌ تایبه‌ت بۆ مامۆستاكه‌ی و بۆ هاوڕێ دێرینه‌كه‌ی فرۆنتۆن، ماونه‌ته‌وه‌. ئۆلیۆس، له‌ تێڕامانه‌كاندا، ستایشی ڕوستیكۆس، ئامامۆستا و هاوڕێ ڕه‌واقییكه‌ی، ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ هانی داوه‌ نووسراوه‌كانی ئه‌پیكته‌تۆسی فه‌یله‌سوف بخوێنێته‌وه‌. و له‌ نامه‌یه‌كیدا بۆ فرۆنتۆن، كه‌ له‌ نێوان ساڵانی ١٤٥ و ١٤٧ نووسراوه‌، ده‌ڵێت كه‌ نووسراوێكی ئاریستۆ [Aresto]ی ڕه‌واقی خوێندووته‌وه‌ و شادییه‌كی قووڵی له‌ فێركارییه‌كانی ئه‌و ده‌ست كه‌وتووه‌. جگه‌ له‌ ئه‌پیكته‌تۆس و ئه‌پیكۆ، ئۆرلیۆس نووسراوه‌كانی هه‌ریه‌ك له‌ ئانتیستنس، خروسیپوس، دیمۆكریتس، ئۆرپیدس، هۆمیرۆس، ئه‌فڵاتونی خوێندووه‌ته‌وه‌. (و. كوردی)  

[13]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 94.

[14]. administrative

[15]. judicial

[16]. sageحكیم:

[17]. present

[18]. actions and reactions

[19]. attitude

[20]. فوکۆ به‌ تێروته‌سه‌لی ئه‌م ڕاهێنانانه‌ له‌ وانه‌وتاری هێرمنۆتیكی سوژه‌دا، به‌ تایبه‌ت له‌ وانه‌كانی سێیه‌م و بیست و چواره‌می مارسی ١٩٨٢دا، توێژینه‌وه‌ ده‌كات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 338-351, 444-454, 457-464.

[21]. Subjective data

[22]. Gallien, Traité des passions de l’âme et de ses erreures, trad. Fr. R. Van Der Elst, paris, Delagrave, 1914.

فوکۆ به‌ تێروته‌سه‌لی نامیلكه‌ی نه‌هامه‌تییه‌كانی ڕۆحی گالین له‌ سه‌ره‌تای كاتژمێری دووه‌می وانه‌ی ١٠ـی مارسی ١٩٨٢ له‌ وانه‌وتاری هێرمنۆتیكی سوژه‌دا شیكار ده‌كات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 378-382. هه‌روه‌ها، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: M. Foucault, La Parrêssia, Anabases, n16, 2012, p. 170-173 et SS, p. 72.

[23]. Plutarque, Des progrès dans la vertu, 81 f-82 A, dans CEuvres morales, t. II-I, paris, Les Belles Lettres, 2003, p. 178.

«له‌نێوان ئه‌و مرۆڤانه‌دا كه‌ پێویستیان به‌ چاودێریی پزیشكییه‌ كه‌سانێك كه‌ به‌ هۆی ژانی ددانه‌وه‌ یا ژانی پشته‌وه‌ ئازار ده‌كێشن ده‌ستبه‌جێ خۆیان ده‌خه‌ ژێر چاودێریی پزیشكییه‌وه‌؛ كه‌سانێك كه‌ تایان هه‌یه‌ ده‌یانبه‌نه‌ سه‌ردانی پزیشك و داوای هاوكاریی له‌ پزیشك ده‌كه‌ن؛ به‌ڵام كه‌سانێك كه‌ تووشی خه‌مۆكی، شێتی یا وڕێنه‌ ده‌بن ته‌نانه‌ت ناهێڵن پزیشكه‌كان بیانبینن؛ ئه‌م كه‌سانه‌ پزیشكه‌كان له‌ خۆیان دوور ده‌خه‌نه‌وه‌ یا لێیان هه‌ڵدێن و ترسناكیی نه‌خۆشییه‌كه‌یان ته‌نانه‌ت ڕێگری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تێبگه‌ن نه‌خۆشن. به‌م شێوه‌یه‌، له‌ پێڕی ئه‌و مرۆڤانه‌ن كه‌ له‌ هه‌ڵه‌دا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن. كه‌سانێكی چاره‌سه‌رنه‌كراو هه‌ن كه‌ خه‌سڵه‌تێكی به‌ توندی دوژمنانه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌و تاكانه‌دا هه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵه‌كانی خۆیان نیشانی ئه‌وان ده‌ده‌ن یا ئه‌وانه‌ سه‌رزه‌نشت ده‌كه‌ن و ئه‌مانه‌ به‌ توندوتیژی دوور ده‌خه‌نه‌وه‌. و له‌ به‌رامبه‌ردا، كه‌سانێك هه‌ن كه‌ ڕه‌فتارێكی نه‌رمتریان هه‌یه‌ و ئه‌م جۆره‌ كه‌سانه‌ په‌سه‌ند ده‌كه‌ن و ڕێگه‌ ده‌ده‌ن نزیكیان بكه‌ونه‌وه‌. هه‌ندێكجار، كاتێك كه‌ له‌ هه‌ڵه‌داین سپاردنی خۆمان به‌ ده‌ست كه‌سانێك كه‌ ناچارمان ده‌كه‌ن ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ په‌سه‌ند بكه‌ین، گوتنی ئه‌و شته‌ی كه‌ هه‌ستی پێ ده‌كه‌ین به‌ ئه‌وان، ئاشكراكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ خراپه‌یه‌ له‌ ئێمه‌دا بۆ ئه‌وان، شاد و دڵخۆشنه‌بوون له‌مه‌ی كه‌ له‌سه‌ر هه‌ڵه‌ین به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ ببینن، خۆشحاڵنه‌بوون له‌مه‌ی كه‌ هیچ كه‌س نازانێت به‌ هه‌ڵه‌بوونمان، به‌ڵكه‌ دانپێدانان به‌ هه‌ڵه‌دا و هه‌ستكردن به‌ پێویستبوون به‌ یه‌ك مرۆڤ كه‌ وه‌ك مامۆستا به‌شداری بكات و لێپرسینه‌وه‌مان له‌گه‌ڵدا بكات، هه‌موو ئه‌مانه‌ ناتوانن نیشانه‌یه‌كی بێنرخی و بێبه‌هاییی پێشكه‌وتن بێت.»

[24]. Sénèque, De la tranquillité de l’âme, 1, 2, dans dialogues, t. IV, op. cit., p. 71.

بۆ ڕاڤه‌كانی تری فوکۆ ده‌رباره‌ی ئارامیی ڕۆح، به‌رهه‌می سێنیكا، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

GV, p. 235; MFDV, p. 97-101; HS, p. 86, 126-129, 150-151; fearless Speech, op. cit., p. 150-160.

[25]. existence

[26]. Cf. Sénèque, De la tranquillité de l’âme, I, 5-15, op. cit., p. 72-74.

[27]. concupiscensia

[28]. تێگه‌ی «هه‌قیقه‌ت وه‌ك هێز» له‌ ئه‌ندێشه‌ی فوکۆدا به‌ دڵنیاییه‌وه‌ تێگه‌یه‌كی تازه‌ نییه‌. بۆ نموونه‌، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

LVS, p. 71-74, 81-84; II faut défender la société. Cours au College de France, 1975-1976, éd. M. Bertani et A. Fontana, paris, Seuil-Gallimard, 1997, p. 45-46; GV, p. 37-38, 98-99 ; MFDV, p. 17.

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌م تێگه‌یه‌ لێره‌دا له‌ زمانێكی جیاوازدا و له‌ چوارچێوه‌یه‌كی تازه‌دا ده‌خرێته‌ ڕوو و توێژینه‌وه‌ ده‌كرێت، و ده‌ستبه‌جێ له‌ وانه‌وتاری ڕیازه‌ت [askêsis] له‌ سه‌رده‌می كۆندا، فوکۆ وه‌ك یه‌ك «كرداری هه‌قیقه‌ت» وه‌سفی ده‌كات، واته‌ كۆمه‌ڵه‌یه‌كی ڕاهێنانگه‌لێك كه‌ ئامانجه‌كه‌یان بریتییه‌ له «چاككردنی بوونی سوژه» و پێكهێنانی سوژه «وه‌ك ئامانجی كۆتایی بۆ خودی خۆی له‌ ڕێگه‌ی هه‌قیقه‌ته‌وه‌ و به‌ ڕاهێنانی هه‌قیقه‌ت». ئه‌و له‌م وانه‌وتاره‌دا ده‌ڵێت كه‌ ئه‌گه‌رچی ده‌بێت «ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ كاریگه‌ریی بخاته‌ سه‌ر سوژه»، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا (جیاواز له‌ مه‌سیحییه‌ت) گرفت ئه‌مه‌ نییه «كه‌ سوژه‌ بگۆڕێت بۆ ئۆبژه‌ی گوتاری هه‌قیقه‌ت». تێگه‌ی paraskeuê]ئاماده‌سازی، ته‌یاركردن[ به‌ ڕاستی هه‌ر ئه‌مه‌یه‌: فوکۆ ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئامانجی ڕیازه‌ت له‌ سه‌رده‌می كۆندا ته‌یاركردن و ئاماده‌سازیی سوژه‌‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بتوانێت هه‌مان سات وه‌ڵامی ڕووداوه‌كانی ژیان بداته‌وه‌، و ئه‌م ته‌یاركردنه‌ له‌ لایه‌ن logoi[گوتاره‌كان]ـه‌وه‌ پێك هێنراوه‌، گوتارگه‌لێك كه‌ له‌ ڕاستیدا «ئه‌و نه‌خشه‌به‌ندییانه‌ن كه‌ كرده‌ ده‌چێنن و به‌ها و كارایی خه‌سڵه‌تی چاندنیان به‌ جۆرێكه‌ كه‌ له‌ ساتی حزووریانه‌وه‌- حزوور له‌ سه‌ر و ئه‌ندێشه‌ و دڵ و جه‌سته‌ی كه‌سێكدا كه‌ ئه‌و گوتارانه‌ی له‌ به‌رده‌ستدایه‌- تاك به‌ چه‌شنێكی خودكار كرده‌ ده‌نوێنێت. وه‌ك بڵێی كه‌ ئه‌م logoi[گوتاره‌كان]ن كه‌ به‌ره‌ به‌ره‌ به‌ پێكهێنانی جه‌سته‌، عه‌قڵ، ئازادی و ویستی تاك، بۆ ئه‌و تاكه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن تا هه‌م پێی بڵێن كه‌ چ كارێك ده‌بێت ئه‌نجام بدات هه‌م ئه‌و شته‌ی زه‌روورییه‌ به‌رمه‌بنای شێوازی عه‌قڵانییه‌تی زه‌رووری به‌ ڕاستی ئه‌نجام بدات». به‌م شێوه‌یه‌، فوکۆ ئاكامگیری ده‌كات كه‌ askêsis[ڕیازه‌ت] له‌ سه‌رده‌می كۆندا «گوتنی هه‌قیقه‌ت ده‌گۆڕێت بۆ یه‌ك شێوازی بوونی سوژه»: مانا و كاركردی بنچینه‌یی ڕیازه‌ت دابینكردنی «سوبێكتیڤبوونی گوتاری هه‌قیقه‌ت»ـه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 233, 303-313 et 316؛ [هه‌روه‌ها، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ وتاری «ته‌كنیكه‌كانی خود» له‌: م. فوکۆ، شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. 532-534]؛ و

»L’écriture de soi«, art. Cit., p. 1238; »L’éthique du souci de soi comme pratique de la libérté«, enttretien cit., p. 1532.

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، جێی خۆیه‌تی جه‌خت بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ له‌ ته‌واوی ئه‌م ده‌قانه‌دا تێگه‌ی «هه‌قیقه‌ت وه‌ك هێز» ئیتر نابینرێت.

[29]. پییه‌ر ئادۆ، له‌ كتێبه‌كه‌یدا به‌ ناونیشانی فه‌لسه‌فه‌ی كۆن چییه‌؟، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ سێنیكا له‌ پێشوتاری كتێبی ئارامیی ڕۆحدا وته‌یه‌ك له‌ هاوڕێكه‌ی، واته‌ له‌ سێرینوسه‌وه‌ ده‌گوازێته‌وه‌ كه‌، به‌ باوه‌ڕی ئادۆ، جۆرێكه‌ له‌ دانپێدانان: «كاتێك كه‌ به‌ باشی ده‌ڕوانمه‌ خۆم كۆمه‌ڵێك كه‌میی ئاشكرا له‌ خۆمدا ده‌دۆزمه‌وه‌ كه‌ ده‌توانم به‌ په‌نجه‌كانم له‌مسیان بكه‌م، خه‌وشگه‌لێكی ترم هه‌یه‌ كه‌ له‌ شوێنه‌ قووڵه‌كاندا شاراونه‌ته‌وه‌، دواجار كۆمه‌ڵێك كه‌موكورتی كه‌ هه‌میشه‌یی نین، به‌ڵكه‌ جار جار ده‌رده‌كه‌ون… حاڵه‌تێك كه‌ زۆربه‌ی جار ده‌مخاته‌ سه‌رسوڕمانه‌وه‌ (ده‌سا بۆچی له‌ به‌رامبه‌ر تۆدا هه‌روه‌ك لای پزیشك دانپێدانان به‌جێ نه‌هێنم!) ئه‌مه‌یه‌ كه‌ نه‌ به‌ ڕاستی له‌ ترس و نه‌فره‌تی ڕابردوو ڕزگارم بووه‌ و نه‌ هێشتا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ترس و نه‌فره‌تی ڕابردوودام.» وه‌ك ده‌بینین، سێرینوس ته‌واوی گومان و خه‌وشه‌كانی خۆی بۆ سێنیكا ئاشكرا ده‌كات، به‌ڵام ئه‌مه‌ ئامانجی سێنیكا نییه‌؛ چون ئه‌و ده‌یه‌وێت چاكه‌ له‌گه‌ڵ هاوڕێكه‌یدا بكات. كاتێك مرۆڤ ده‌یه‌وێت چاكه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سێكدا بكات، نییه‌تی چاكه‌كردن ته‌نها له‌ حاڵه‌تێكدا پاكه‌ كه‌ خۆبه‌خۆ ناهۆشیار بێت. چاكه‌كاری ڕاسته‌قیته‌ كه‌سێكه‌ كه‌ خۆی نازانێت چی ده‌كات. چاكه‌كار به‌ نائاگایانه‌ چاكه‌ ده‌كات. لێره‌دا پارادۆكس ده‌گاته‌ ئه‌وپه‌ڕی خۆی: ویستی چاكه‌كردن ئه‌وه‌نده‌ تونده‌ كه‌ ویستن له‌ناو ده‌بات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: فلسفه‌ باستانی چیست؟پییر أدو، ترجمه‌ی دكتر عباس باقری، ص 282. (و. كوردی)

[30]. correspondence to reality؛ هاوتابوون له‌گه‌ڵ واقیعییه‌ت.

[31]. Point of attraction

[32]. فوکۆ له‌ یاداشتێكدا كه‌ بۆ پێشه‌كیی «فوکۆ» له‌ فه‌رهه‌نگنامه‌ی فه‌یله‌سوفان ده‌ینووسێت، «گه‌مه‌كانی هه‌قیقه‌ت» وه‌ك یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی «ڕێساكان» وه‌سف ده‌كات «كه‌ [به‌پێی ئه‌م ڕێسایانه‌] ئه‌وه‌ی كه‌ سوژه‌یه‌كی دیاریكراو ده‌توانێت ده‌رباره‌ی شتگه‌لێكی دیاریكراو بیڵێت به‌ستراوه‌ به‌ پرسیاری هه‌قیقه‌ت و درۆوه». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: M. Foucault, Foucault, dans DE II, n345, p. 1452.

هه‌روه‌ها، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »L’éthique du souci de soi comme pratique de la libérté«, entretien cit., p. 1544.

له‌ وانه‌وتاری ١٩٧٩-١٩٨٠ له‌ كۆلێژ دو فڕانس، چه‌مكه‌كانی «گه‌مه» و به ‌تایبه‌ت «سیسته‌می هه‌قیقه‌ت» گرنگییه‌كی كاربڕ و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ وه‌رده‌گرن، چون فوکۆ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م چه‌مكانه‌وه‌یه‌ كه‌ مه‌سیحییه‌تی سه‌ده‌ یه‌كه‌مینه‌كان شیكار ده‌كات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 81-84, 99. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ فوکۆ له‌وه‌ به‌دواوه‌ وه‌ك مه‌به‌ستی «سیسته‌می هه‌قیقه‌ت» ڕه‌چاوی ده‌كات، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 91-99. له‌ به‌رامبه‌ردا، بۆ یه‌كه‌مین پێناسه‌یی جیاوازی «سیسته‌می هه‌قیقه‌ت»، بڕوانن بۆ:

M. Foucault, »La function politique de l’intellectuel«, dans DE II, n184, p. 112.

له‌ كۆتاییدا، بۆ شیكارییه‌كی دانپێدانان وه‌ك كرده‌ی گوته‌یی و «سیمای تا ڕاده‌یه‌ك بێگانه‌ی گه‌مه‌كانی زمان»، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 4-10.

[33]. فوکۆ پێشتر له‌ وتاری Le savoir d’CEdipe[مه‌عریفه‌تی ئۆدیپۆس] له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان كه‌ دوو جار له‌ ١٩٧٢ پێشكه‌شی كرد، ده‌رباره‌ی gnôme قسه‌ ده‌كات؛ له‌ ڕاستیدا له‌ CEdipe roi]شا ئۆدیپۆس[ به‌رهه‌می سۆفۆكلیسدا gnôme و technéخه‌سڵه‌تی بنه‌ڕه‌تیی مه‌عریفه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی ئۆدیپۆسه‌، چون به‌ هۆی ئه‌م gnômeـه‌وه‌یه‌ كه‌ ئۆدیپۆس ڕایده‌گه‌یێنێت كه‌ مه‌ته‌ڵی سفینكسی ئاشكرا كردووه‌. كه‌واته‌ فوکۆ ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ gnôme جیاكار و جیاوازه‌ له‌ شێوازێكی مه‌عریفه‌ت كه‌ فێربوونی شتێكه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌؛ به‌ پێچه‌وانه‌، gnôme مه‌عریفه‌تێكه‌ كه‌ «هیچ شتێك له‌ هیچ كه‌سێك فێر نابێت». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Le savoir d’CEdipe«, dans LVC, p. 239-240.

هه‌روه‌ها، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »La vérté et les formes juridiques«, conférences cit., p. 1434.

فوکۆ له‌ وانه‌ی ٢٣ـی ژانویه‌ی ١٩٨٠ له‌ وانه‌وتاری ده‌رباره‌ی به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كان، به‌ تێروته‌سه‌لییه‌كی زیاتره‌وه‌ و هه‌میشه‌ له‌ زه‌مینه‌ی خوێندنه‌وه‌ی شا ئۆدیپۆسدا، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌م تێگه‌یه‌: gnôme واته‌ «عه‌قیده‌، ڕا، شێوه‌ی بیركردنه‌وه‌، ڕێگه‌ی قه‌زاوه‌تكردن»، جیاواز له‌ مه‌عریفه‌تێكی به‌ده‌ستهێنراو پاش گه‌ڕان یا دۆزینه‌وه‌ی هه‌قیقه‌ت. به‌ ده‌ربڕینێكی وردتر، «gnôme وشه‌یه‌كی ته‌كنیكییه‌ كه‌ به‌شێكه‌ له‌ زمانی سیاسی-یاسایی یۆنان له‌ سه‌ده‌ی پێنجه‌مدا»، و ئاماژه‌یه‌ به‌ عه‌قیده‌یه‌ك كه‌ هاووڵاتی ناچار ده‌بێت له‌ ڕه‌وتی یه‌ك ڕاپرسیی سیاسیدا یا یه‌ك داوای یاساییدا ده‌ری ببڕێت. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 55 et 66. ده‌رباره‌ی ئه‌م تێگانه‌ و وه‌ك سه‌رچاوه‌ی ڕه‌خساوی ئه‌م وتانه‌ی فوکۆ، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

J.-P. Vernant et P. Vidal-Naquet, Mythe et tragédie en Grèce ancienne, paris, F. Maspero, 1972 ; repris dans J.-P. Vernant, CEvres, religions, rationalités, politiques, paris, Seuil, 2007, t. I, p. 1102, 1147, 1156, 1160.

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌م وتارانه‌دا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ فوکۆ ڕاڤه‌یه‌كی جیاوازی gnôme پێشكه‌ش ده‌كات: «یه‌كێتیی ویست و مه‌عریفه» له‌ هه‌مان كاتدا «یه‌ك بڕگه‌ی كورتی گوتار كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ هه‌قیقه‌ت به‌ هێزی خۆیه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت و له‌ ڕۆحی خه‌ڵكیدا له‌نگه‌ر ده‌گرێت». به‌ ڕێگه‌یه‌كی هاوشێوه‌ فوکۆ له‌ وانه‌ی ٦ـی مارسی ١٩٨١ له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌ین، وشه‌ی gnôme (له‌ زه‌مینه‌ی ڕێنمایی ویژدان له‌ سه‌رده‌می كۆندا) ده‌خاته‌ ڕوو، و ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئه‌م وشه‌یه‌ هه‌م ئاماژه‌یه‌ به‌ مه‌عریفه‌ هه‌م به‌ ده‌ستوور، هه‌م به‌ هه‌قیقه‌ت هه‌م به‌ ڕێسا. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 130. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌ وانه‌وتاری هێرمنۆتیكی سوژه‌دا، هه‌رچه‌نده‌ وشه‌ی gnôme به‌كار نه‌هاتووه‌، به‌ڵام ده‌توانین گومان بكه‌ین كه‌ ئه‌م وشه‌یه‌ جێی مه‌به‌سته‌ ئه‌ویش كاتێك كه‌ فوکۆ له‌ كاتژمێری یه‌كه‌می وانه‌ی ١٧ـی شوباتی ١٩٨٢ ده‌رباره‌ی «ڕاسپارده‌ دراوه‌كان به‌ مامۆستا له‌ كاتی یه‌كه‌مین وانه‌كان بۆ لوسیلیوس» قسه‌ ده‌كات، و سێنیكا تێیدا ڕاهێنانی چاودێری و قووڵبوونه‌وه‌ به‌ لوسیلیوس ڕاده‌سپێرێت و ئه‌م ڕاهێنانه «له‌ ڕێگه‌ی ڕێگایه‌كی كولتورییه‌وه‌ كه‌ مه‌عریفه‌ت به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی له‌به‌رچاو ده‌گرێت ئه‌نجام نادرێت»، به‌ڵكه‌ زیاتر «به‌پێی ته‌كنیكێكی ئێجگار كۆنی یۆنانی»یه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت، «به‌ ده‌ستپێكردن له‌ ئه‌حكامه‌كان، به‌ ده‌ستپێكردن له‌ پێشنیارگه‌لێك كه‌ هه‌م ده‌ربڕینی هه‌قیقه‌تن هه‌م ده‌ركردنی حوكمه‌كان، هه‌م ئاشكراكردن یا ڕاگه‌یاندن هه‌م حوكم». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 250.

[34]. gnômaiكۆی gnômeیه‌ كه‌ به‌ مانای بڕگه‌ی كورتی گوتار یا ڕسته‌ی كورتیش دێت.

[35]. gnomic self

[36]. the Christian technology of the self

[37]. به‌ باوه‌ڕی فوکۆ، مه‌سیحییه‌ت «میراتگر»ـی چه‌ند ته‌كنیكێكی «خود»ـه‌ كه‌ فه‌یله‌سوفه‌كانی سه‌رده‌می كۆن ئه‌م ته‌كنیكانه‌یان ڕێك و ڕه‌نگڕێژ كردبوون، به‌ڵام مه‌سیحییه‌ت ئه‌م ته‌كنیكانه‌ له‌ چوارچێوه‌یه‌كی جیاوازدا جێ ده‌كاته‌وه‌، چوارچێوه‌یه‌ك كه‌ شێوازه‌ نوێیه‌كانی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات و فۆرمه‌ تازه‌كانی ده‌ركێشانی هه‌قیقه‌ت[له‌ سوژه‌وه‌] نیشان ده‌دات. كه‌واته‌ له‌م زه‌مینه‌یه‌دا، ته‌كنیكه‌كانی خود له‌ ڕاستیدا كاریگه‌رییه‌كانی سوبێكتیڤبوون وه‌رده‌گرن كه‌ جیاوازه‌ له‌ ته‌كنیكه‌كانی سه‌رده‌می كۆن، چون سوژه‌یه‌ك ده‌ڕه‌خسێنن كه‌ «تواناییه‌كانی به‌ شێوه‌یه‌كی شیكاریی ده‌ناسێنرێن و ده‌ستنیشان ده‌كرێن، سوژه‌یه‌ك كه‌ له‌ تۆڕه‌ به‌یه‌كه‌وه‌لكاو و به‌رده‌وامه‌كانی گوێڕایه‌ڵیدا ده‌كرێته‌ سوژه‌ی ملپێكه‌چكراو، سوژه‌یه‌ك كه‌ به‌ ده‌ركێشانی ئه‌و هه‌قیقه‌ته‌ی كه‌ ده‌سه‌پێنرێت به‌سه‌ر ئه‌ودا ده‌بێته‌ سوژه». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: STP, p. 188.

[38]. the act of persuasion

[39]. self-observation

[40]. self-interpretation

[41]. self-hermeneutics

[42]. فوکۆ له‌ دووه‌مین كاتژمێری وانه‌ی ٢٤ـی مارسی ١٩٨٢ له‌ وانه‌وتاری هێرمنۆتیكی سوژه‌دا، ده‌ڵێت كه‌ ڕیازه‌تی فه‌لسه‌فی «به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ جۆری زوهدی مه‌سیحی نییه‌، زوهدێك كه‌ كاركرده‌كه‌ی له‌ بنچینه‌دا ئه‌مه‌یه‌ كه‌ دیاری بكات چاوپۆشیكردنه‌ زه‌روورییه‌كان كه‌ ده‌بێت ڕێنمایی بكرێن بۆ پنتی كۆتایی چاوپۆشیكردن له‌ خود و خۆگرتنه‌وه‌ له‌ نه‌فس به‌ ڕیز كامانه‌ن». به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ڕیازه‌تی فه‌لسه‌فی «یه‌ك ڕێگه‌ی تایبه‌تی پێكهێنانی سوژه‌ی مه‌عریفه‌ی ڕاسته‌قینه‌یه‌ وه‌ك سوژه‌ی كرده‌ی درووست»، سوژه‌یه‌ك كه «خۆی پێك ده‌هێنێت له‌ناو یه‌ك جیهاندا یا خۆی به‌ هاوبه‌سته‌ و هاوژینی یه‌ك جیهان [نیشان ده‌دات]، جیهانێك كه‌ وه‌ك یه‌ك ئه‌زموون [test] ده‌رك ده‌كرێت، ده‌ناسرێته‌وه‌ و پڕاكتیك ده‌كرێت». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 465.

[43]genealogy of the modern self

The post سوبێكتیڤیته‌ و هه‌قیقه‌ت appeared first on ژنەفتن.

[[زۆر باشه‌، به‌ر له‌ هه‌ر شتێك ده‌مه‌وێت سوپاسی ئێوه‌ بكه‌م بۆ ئاماده‌بوونتان، و نازانم ده‌بێت بڵێم یا نا كه‌ ئه‌م ئاماده‌بوونه‌ یه‌كجار بێ هه‌ژماره‌، ئه‌وه‌نده‌ بێ هه‌ژمار كه‌ هه‌ندێك كه‌س به‌داخه‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ ماونه‌ته‌وه‌ و به ‌هه‌ر حاڵ ئه‌وه‌نده‌ بێ هه‌ژمار كه‌ بڕیارم دا، وه‌ك پڕۆفیسۆر درایفۆس ئێستا‌ پێی وتن، دوو وتار ده‌رباره‌ی تێگه‌گه‌لێكی تا ڕاده‌یه‌ك ته‌كنیكی و هونه‌ری پێشكه‌ش به‌ ئێوه‌ بكه‌م. دواجار، داوای لێبوردن له‌ كه‌سانێك ده‌كه‌م كه‌ ده‌یانه‌ویست لێره‌دا قسه‌گه‌لێكی گشتیتر و ڕاكێشتر هه‌م ده‌رباره‌ی بوونی جیهان هه‌م ده‌رباره‌ی ژیانی تایبه‌تیی خۆیان ببیستن. به ‌هه‌ر حاڵ، سوپاسی ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌كه‌م كه‌ منیان بانگهێشت كرد، و پێم وایه‌ یه‌كه‌م ده‌بێت سوپاسی دامه‌زراوه‌ بانگهێشتكه‌ره‌كان بكه‌م. كه‌واته‌، سوپاسی كۆمیته‌ی هاوسن لێكچه‌رز[1]، كۆمیته‌ی هونه‌ره‌كان و وتاردانه‌كان، سوپاسی ئه‌نجومه‌نی ده‌رچووه‌كان، به‌شی فه‌لسه‌فه‌، به‌شی زمانی فه‌ڕه‌نسی و له‌ ڕاستیدا به‌ر له‌ هه‌ر كه‌سێك، سوپاسی هاوڕێیانم درایفۆس و لیۆ بێرسانی[2].

زۆر باشه‌، با ده‌ست پێ بكه‌ین]].

[فڕانسوا] لۆرێ[3]، ده‌روونپزیشكی فه‌ڕه‌نسی، له‌ كتێبێكدا ده‌رباره‌ی چاره‌سه‌ركردنی ئه‌خلاقیی شێتی كه‌ له‌ ساڵی ١٨٤٠ چاپ كراوه‌، ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ چۆن یه‌كێك له‌ نه‌خۆشه‌كانی چاره‌سه‌ر كردووه‌- چاره‌سه‌ری كردووه،‌ و به‌و جۆره‌ی كه‌ ئێوه‌ ده‌توانن به‌ دڵنیایییه‌وه‌ گومان بكه‌ن، ده‌رمانی كردووه‌. به‌ره‌به‌یانی ڕۆژێك دكتۆر لۆرێ نه‌خۆشه‌كه‌ی به‌ڕێز A ده‌باته‌ ناو گه‌رماوه‌وه‌؛ و ناچاری ده‌كات كه‌ وڕێنه‌كه‌ی به‌ وردی و تێروته‌سه‌لی بگێڕێته‌وه‌.

دكتۆر ده‌ڵێت: «باشه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ جگه‌ له‌ شێتی هیچ نین. به‌ڵێنم پێ بده‌ كه‌ ئیتر هه‌رگیز باوه‌ڕ به‌مانه‌ نه‌كه‌یت.»

نه‌خۆش ده‌كه‌وێته‌ دوودڵی و گومانه‌وه‌، پاشان به‌ڵێن ده‌دات.

دكتۆر وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌: «ئه‌وه‌نده‌ به‌س نییه‌، پێشتریش له‌م جۆره‌ به‌ڵێنانه‌ت داوه‌، و جێبه‌جێت نه‌كردوون.» و دكتۆر دووشی ئاوه‌ سارده‌كه‌ به‌سه‌ر سه‌ری نه‌خۆشه‌كه‌دا ده‌كاته‌وه‌.

نه‌خۆش هاوار ده‌كات: «به‌ڵێ، به‌ڵێ، من شێتم.»

دووشه‌كه‌ ده‌گیرێته‌وه‌، و پرسیار و وه‌ڵام ده‌ست پێ ده‌كاته‌وه‌.

نه‌خۆش دووباره‌ی ده‌كاته‌وه‌: «به‌ڵێ، دانی پێدا ده‌نێم كه‌ من شێتم.» و درێژه‌ی پێ ده‌دات: «دانی پێدا ده‌نێم، چون تۆ ناچارم ده‌كه‌یت كه‌ دانی پێدا بنێم.»

دووباره‌ دووشه‌كه‌ ده‌كرێته‌وه‌، و دووباره‌ دانپێدانان. پرسیار و وه‌ڵام سه‌رله‌نوێ ده‌ست پێ ده‌كاته‌وه‌.

نه‌خۆش ده‌ڵێت: «به‌ڵام، دڵنیات ده‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ ده‌نگگه‌لێكم بیستووه‌ و دوژمنگه‌لێكم له‌ ده‌وروبه‌ری خۆم بینیوه‌.»

دووباره‌ دووشه‌كه‌ ده‌كرێته‌وه‌.

به‌ڕێز A، نه‌خۆش ده‌ڵێت: «قبووڵی ده‌كه‌م. من شێتم؛ هه‌موو ئه‌مانه‌ شێتی بوون.»[4]

و به‌م شێوه‌یه‌، نه‌خۆش ده‌رمان ده‌كرێت.

ناچاركردنی كه‌سێك كه‌ تووشی جۆرێك نه‌خۆشیی ده‌روونی بووه‌ به‌ دانپێدانان به‌ شێتییه‌كه‌یدا ڕێوشوێنێكی زۆر كۆنه‌ له‌ پزیشكیی كلاسیكیدا. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ به‌ر له‌ ناوه‌ڕاستی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م، ئه‌م یه‌قینه‌ بوونی هه‌بوو كه‌ له‌نێوان شێتی و دانپێدانان یا ناسینه‌وه‌ی شێتیدا، ناسازگاری بوونی هه‌یه‌. و له‌ كاره‌ پزیشكییه‌كاندا، بۆ نموونه‌، له‌ سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌م و هه‌ژده‌یه‌مدا، نموونه‌گه‌لێكی زۆری ئه‌و شته‌ ده‌دۆزینه‌وه‌ كه‌ ده‌توانین ناوی بنێین ده‌رمانه‌ هه‌قیقه‌تمه‌داره‌كان. شێته‌كان له‌ حاڵه‌تێكدا ده‌رمان ده‌كران كه‌ ڕێنمایی ده‌كران بۆ ئه‌مه‌ی كه‌ وه‌همه‌كان و وڕێنه‌كانیان، به‌بێ هیچ په‌یوه‌ندییه‌ك له‌گه‌ڵ واقیعییه‌تدا، نیشان بده‌ن.

به‌ڵام، وه‌ك ده‌بینن، ئه‌و ته‌كنیكه‌ی كه‌ دكتۆر لۆرێ به‌كاری ده‌هێنێت به‌ ته‌واوه‌تی جیاوازه‌. ئه‌و هه‌وڵ نادات كه‌ نه‌خۆشه‌كه‌ی ڕازی بكات به‌وه‌ی كه‌ ئایدیاكانی هه‌ڵه‌ یا ناعه‌قڵانین. ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌ری به‌ڕێز Aدا ده‌گوزه‌رێت بابه‌تی سه‌رنجدان و كێشه‌ی پزیشك نییه‌. خواستی دكتۆر لورێ گه‌یشتنه‌ به‌ یه‌ك كرده‌ی تایبه‌ت: سه‌لماندنی ڕاشكاویی «من شێتم». لێره‌دا به‌ئاسانی گواستنه‌وه‌ی ڕێوشوێنگه‌لێك بۆ ده‌رمانی ده‌روونپزیشكی ده‌ناسینه‌وه‌ كه‌ تا ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن له‌ دامه‌زراوه‌ دادوه‌رییه‌كان و ئایینییه‌كاندا به‌كار ده‌هاتن[5]. ڕاگه‌یاندنی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود به‌ ده‌نگی به‌رز و هه‌راش- مه‌به‌ستم دانپێدانانه‌- تا ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن له‌ جیهانی ڕۆژئاوادا، یا به‌ مه‌رجی ڕزگاربوون له‌ گوناهه‌كان داده‌نرا یا به‌ پنتێكی بنچینه‌یی له‌ مه‌حكومییه‌تی گوناهكاردا داده‌نرا. ده‌رمانە سه‌یرەکەی دكتۆر لورێ ده‌توانرێت وه‌ك یه‌ك بڕگه‌ی شیاوكردن بۆ سزادان[6]ـی قۆناغ به‌ قۆناغی شێتی ده‌رك بكرێت. به‌ڵام، من پێم باشه‌ و ده‌مه‌وێت كه‌ ئه‌م ده‌رمانه‌ سه‌یره‌ وه‌ك یه‌ك پنتی ده‌ستپێكی تێڕامان له‌به‌رچاو بگرم، تێڕامانێكی گشتیتر ده‌رباره‌ی كرداری دانپێدانان، و ده‌رباره‌ی ئه‌م پێشگریمانه‌یه‌ كه‌ به‌ گشتی په‌سه‌ندكراوه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ ڕۆژئاواییه‌كاندا: بۆ ڕزگاری پێویستمان به‌وه‌یه‌ كه‌ تا ئاستی ڕه‌خساو به‌وردی بزانین كه‌ كێین، و هه‌روه‌ها تا ئاستی ڕه‌خساو ئه‌مه‌ به‌ ڕاشكاوی به‌ ئه‌وانی تر بڵێین، و ئه‌م خاڵه‌ی كۆتایی به‌ ته‌واوه‌تی جیاوازه‌[7]. چیرۆكه‌كه‌ی لۆرێ لێره‌دا ته‌نها نموونه‌یه‌كی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ سه‌یر و ئاڵۆزانه‌یه‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگاكانی ئێمه‌دا له‌نێوان تاكێتی، گوتار، هه‌قیقه‌ت و ناچاركردندا گه‌شه‌ی كردووه‌. [[كه‌واته‌، پرسیار ئه‌مه‌یه‌: ئه‌م ئه‌ركی گوتنی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود چییه‌ كه‌ ده‌سه‌پێنرێت به‌سه‌ر هه‌موواندا و ته‌نانه‌ت به‌سه‌ر شێته‌كان ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت ماقووڵ و نۆرماڵ بن؟]]

بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رنجدانه‌كه‌م له‌ بابه‌تێكی به‌ ڕواڵه‌ت وه‌ها پسپۆڕانه‌ پاساو بده‌مه‌وه‌، مۆڵه‌تم بده‌ن بۆ ساتێك هه‌نگاوێك بگه‌ڕێمه‌وه‌ دواوه‌. به‌گشتی، هه‌موو ئه‌مانه‌، له‌ دیدی مندا ته‌نها یه‌ك ئامڕازه‌ كه‌ من بۆ پشكنین و توێژینه‌وه‌ی یه‌ك تێگه‌ی زۆر گشتیتر به‌كاری ده‌هێنم- واته‌، تێگه‌ی جینالۆژیای سوژه‌ی مۆدێرن[8].

له‌ ساڵه‌كانی به‌ر له‌ جه‌نگی جیهانیی دووه‌م، و ته‌نانه‌ت پاش جه‌نگی جیهانیی دووه‌م، فه‌لسه‌فه‌ له‌ فه‌ڕه‌نسادا و به‌ گومانم، له‌ ته‌واوی ئه‌وروپای كیشوه‌ری[9]دا، له‌ژێر باڵاده‌ستیی فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌دا بووه‌. مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ فه‌لسه‌فه‌ ئه‌ركی هه‌ره‌باڵای خۆی به‌م جۆره‌ دیاری كردبوو: دامه‌زراندنی هه‌موو مه‌عریفه‌یه‌ك و پره‌نسیپی هه‌موو [[مانا یا]] ده‌لاله‌تگه‌رییه‌ك به‌پێی بناغه‌ی سوژه‌ی ده‌لاله‌تگه‌ر. [[ترانسێندێسی «من»[10] باڵاده‌ست بوو]]. ئه‌و گرنگییه‌ی كه‌ درابوو به‌ گرفتی سوژه‌ی ده‌لاله‌تگه‌ر، به‌ دڵنیایییه‌وه‌ له‌ كاریگه‌ریی هۆسرڵه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبوو- له‌ فه‌ڕه‌نسادا به‌ گشتی ته‌نها تێڕامانه‌ دیكارتییه‌كان و قه‌یران[11]یان ده‌ناسی- به‌ڵام چه‌قێتیی سوژه‌ هه‌روه‌ها په‌یوه‌ست بوو به‌ یه‌ك زه‌مینه‌ی دامه‌زراوه‌ییه‌وه‌. بۆ زانكۆی فه‌ڕه‌نسی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ فه‌لسه‌فه‌ به‌ دیكارت ده‌ستی پێ ده‌كرد، ته‌نها ده‌یتوانی به‌ ڕێگه‌ی دیكارتی پێش بكه‌وێت. به‌ڵام هه‌روه‌ها ده‌بێت دۆخ و كه‌شی سیاسیش له‌به‌رچاو بگرین. به‌ ڕواڵه‌ت له‌ ئه‌ستۆی سوژه‌ی تاكی[12] بوو كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر بێمانایی و پووچیی جه‌نگه‌كان، كۆمه‌ڵكوژییه‌كان و سته‌مكاری[13]دا، مانا به‌ هه‌ڵبژاردنه‌ ئۆنتۆلۆجییه‌كانی خۆی ببه‌خشێت.

له‌گه‌ڵ ئاسووده‌ییی پاش جه‌نگ و مه‌وداگرتن له‌ جه‌نگ، ئه‌م پێداگرتنه‌ له‌سه‌ر سوژه‌ی فه‌لسه‌فی یا ئه‌م گرنگییه‌ دراوه به‌ سوژه‌ی فه‌لسه‌فی، ئیتر ئه‌وه‌نده‌ به‌ به‌ڵگه‌نه‌ویست و ڕوون نه‌ده‌كه‌وته‌ به‌رچاو. ئیتر نه‌ده‌كرا خۆمان لا بده‌ین له‌ دوو پارادۆكسی تیۆرتیكی[14] كه‌ تا ئه‌و ڕۆژه‌ شاراوه‌ مابوونه‌وه‌. یه‌كه‌مین پارادۆكس ئه‌مه‌ بوو كه‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئاگایی شكستی هێنا له‌وه‌دا كه‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی مه‌عریفه‌ و به‌ تایبه‌ت مه‌عریفه‌ی زانستی ڕه‌نگڕێژ بكات و دابمه‌زرێنێت، و دووه‌مین پارادۆكس ئه‌مه‌ بوو كه‌ فه‌لسه‌فه‌ی مانا به‌ شێوه‌یه‌كی پارادۆكسئاسا شكستی هێنا له‌وه‌دا كه‌ میكانیزمه‌كانی شكڵگیریی ده‌لاله‌تگه‌ری و پێكهاته‌ی سیسته‌می مانا له‌به‌رچاو بگرێت. باش ئاگادارم كه‌ فۆرمێكی تری ئه‌ندێشه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌كرد كه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌ سه‌رتر چووه‌- و ئه‌م فۆرمه‌ی ئه‌ندێشه‌، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ماركسیزم بوو. به‌بێ گوتن ئاشكرایه‌- و له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، باشتره‌ بڵێین- كه‌ نه‌ ماتریاڵیزم نه‌ تیۆریی ئایدیۆلۆژیاكان هیچ كامیان سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون كه‌ تیۆرییه‌كی ئۆبێكتیڤیته‌ یا تیۆرییه‌كی ده‌لاله‌تگه‌ری پێك بهێنن. ماركسیزم خۆی وه‌ك یه‌ك گوتاری مرۆڤگه‌را داده‌نا كه‌ ده‌توانێت به‌ په‌نابردن بۆ مرۆڤی واقیعی و به‌ په‌نابردن بۆ مرۆڤی به‌رهه‌ست، [[یا به‌ ده‌ربڕینێكی وردتر، په‌نابردن بۆ له‌-خۆنامۆیی-خستن[15]ـی مرۆڤ]]، شوێنی سوژه‌ی ده‌رهه‌ست[16] بگرێته‌وه‌. له‌و سه‌رده‌مه‌دا ده‌بوو ڕوون بێت كه‌ ماركسیزم لاوازیی بنچینه‌ییی تیۆرتیكی و پڕاكتیكی هه‌یه‌: گوتاری مرۆڤگه‌را واقیعییه‌تی سیاسی ده‌شارده‌وه‌، واقیعییه‌تێك كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا ماركسیسته‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ پشتگیریان ده‌كرد‌.

له‌گه‌ڵ ڕۆشنبینییه‌كی نه‌ ئه‌وه‌نده‌ دژوار كه‌ ئه‌م مه‌وداگرتنه‌ی دابین كرد- ئه‌و شته‌ی كه‌ ئێوه‌ی ئه‌مریكایی به‌ گومانم پێی ده‌ڵێن «Monday morning quaterback»[17]– دوو ڕێگه‌ی ڕه‌خساو بوونی هه‌بوو كه‌ به‌ره‌و سه‌روو یا ئه‌ودیوی فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌ ئاڕاسته‌ ده‌كرا: یه‌كه‌م، تیۆریی مه‌عریفه‌ی ئۆبێكتیڤ؛ و دووه‌م، یه‌ك شیكاریی سیسته‌مه‌كانی مانا یا نیشانه‌ناسی. یه‌كه‌م ڕێگه‌ی پۆزه‌تیڤیزمی لۆجیكی[18] بوو؛ و دووه‌م ڕێگه‌ی یه‌ك قوتابخانه‌ی تایبه‌تی زمانناسی، ده‌روونشیكاری و مرۆڤناسی كه‌ به‌ گشتی له‌ژێر ناونیشانی بونیادگه‌رایی[19]دا گرووپبه‌ندی ده‌كرێت.

ئه‌مانه‌ ئه‌و ڕێگایانه‌ نین كه‌ من هه‌ڵمبژاردن. و ڕێگه‌م بده‌ن یه‌ك جار و بۆ هه‌میشه‌ بڵێم كه‌ من یه‌ك بونیادگه‌را[20] نیم، و به‌ غه‌مێكی به‌جێوه‌ دان به‌وه‌دا بنێم كه‌ یه‌ك فه‌یله‌سوفی شیكاریی[21] نیم- هیچ كه‌س كامڵ نییه‌. من هه‌وڵم داوه‌ ڕێڕه‌وێكی تر بدۆزمه‌وه. من هه‌وڵم داوه‌، له‌ ڕێگه‌ی یه‌ك جینالۆژیای سوژه‌وه‌، له‌ ڕێگه‌ی توێژینه‌وه‌ی پێكهێنانی سوژه‌وه‌ به‌ درێژاییی مێژوویه‌ك كه‌ به‌ره‌و چه‌مكی مۆدێرنی خود[22] ئاڕاسته‌ كراوه‌، له‌ فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌ بچمه‌ ده‌ره‌وه‌. ئه‌م كاره‌ هه‌میشه‌ ئه‌رك و هه‌وڵێكی ئاسان نه‌بووه، چون زۆرینه‌ی مێژوونووسه‌كان ئه‌و مێژووه‌ی پڕۆسه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان به‌ باشتر ده‌زانن [[كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ تێیدا ڕۆڵی سوژه‌ ده‌بینێت و زۆرینه‌ی فه‌یله‌سوفه‌كان]] سوژه‌یه‌كی به‌بێ مێژوو به‌ باشتر ده‌زانن. ئه‌م كاره‌ هه‌رگیز ڕێگری لێ نه‌كردم‌ كه‌ هه‌مان ماده‌ به‌كار بهێنم كه‌ هه‌ندێك له‌ مێژوونووسه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان به‌كاری ده‌هێنن، و هه‌روه‌ها ڕێگری لێ نه‌كردم كه‌ دان بنێم به‌ قه‌رزی تیۆریكی[23]مدا بۆ فه‌یله‌سوفگه‌لێك كه‌، بۆ نموونه‌ نیچه‌، پرسیاری مێژوومه‌ندیی سوژه‌[24]یان گه‌ڵاڵه‌ كرد.[25]

[[تا ئێره‌ ده‌رباره‌ی پڕۆژه‌یه‌كی گشتی قسه‌م كرد. و ئێستاش چه‌ند وشه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی میتۆدناسی. مێژووی زانسته‌كان بۆ ئه‌م جۆره‌ توێژینه‌وه‌یه دیدگایه‌كی جیاوكدار پێك ده‌هێنێت. ئه‌م وته‌یه‌ ده‌شێت دژیه‌ك و پارادۆكسیكاڵ بێت. هه‌رچی بێت، جینالۆژیای خود[26] شوێنێك له‌ هه‌رێمی مه‌عریفه‌ی زانستیدا نادۆزێته‌وه‌، وه‌ك بڵێی كه‌ ئێمه‌ جگه‌ له‌و شته‌ی كه‌ مه‌عریفه‌ی عه‌قڵانی ده‌توانێت ده‌رباره‌ی خودی خۆمان پێمان بڵێت هیچ نین. مێژووی زانسته‌كان بێگومان پانتایییەکی گرنگه‌ بۆ تیۆریی مه‌عریفه[27]‌، وه‌ك چۆن بۆ شیكاریی سیسته‌مه‌ ده‌لاله‌تگه‌ره‌كان، له‌ كاتێكدا كه‌ بۆ توێژینه‌وه‌ی جینالۆژیای سوژه‌ پانتایییەکی نه‌زۆكه‌. لێره‌دا دوو هۆكار هه‌یه‌ بۆ ئه‌م پرسه‌. ته‌واوی كرداره‌كانی پێناسه‌كردن و گۆڕینی سوژه‌ هاوڕێن له‌گه‌ڵ شكڵگیریی جۆره‌ دیاریكراوه‌كانی مه‌عریفه‌دا، و له‌ ڕۆژئاوادا، به‌پێی چه‌ند هۆكارێكی جۆراوجۆر، مه‌عریفه‌ ده‌یه‌وێت به‌ ده‌وری فۆرمه‌كان و نۆرمه‌ كه‌م تا زۆر زانستییه‌كاندا ڕێك بخرێت. لێره‌دا هۆكارێكی تر هه‌یه‌ كه‌ ڕه‌نگه‌ زۆر بنچینه‌ییتر و زۆر تایبه‌تتر بێت بۆ كۆمه‌ڵگاكانی ئێمه‌. مه‌به‌ستم ئه‌م واقیعییه‌ته‌یه‌ كه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌ ئه‌خلاقییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی هه‌ر سوژه‌یه‌ك بریتییه‌ له‌ ناسینی خود، دۆزینه‌وه‌ی خود، گوتنی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود، و پێكهێنانی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌ی مه‌عریفه‌ چ بۆ ئه‌وانی تر و چ بۆ خود. «ئه‌ركی هه‌قیقه‌ت» بۆ تاكه‌كان و ڕێكخستنی زانستیی مه‌عریفه‌: ئه‌مانه‌ ئه‌و دوو هۆكاره‌ن كه‌ بۆچی مێژووی مه‌عریفه‌ یه‌ك دیدگای جیاوكدار بۆ جینالۆژیای سوژه‌ پێك ده‌هێنێت.

دواجار، یه‌كه‌م، من هه‌وڵ ناده‌م كه‌ گرنگی به‌ مێژووی زانسته‌كان به‌ گشتی بده‌م، به‌ڵكه‌ ته‌نها گرنگی به‌ مێژوویه‌كی ئه‌و زانستانه‌ ده‌ده‌م كه‌ هه‌وڵیان داوه‌ یه‌ك مه‌عریفه‌ی زانستیی سوژه‌ پێك بهێنن. دووه‌م، هه‌وڵ ناده‌م به‌های ئۆبێكتیڤی ئه‌م زانستانه‌ هه‌ڵبسه‌نگێنم، یا خوازیاری زانینی ئه‌مه‌ نیم كه‌ ئه‌م زانستانه‌ ده‌توانن ببنه‌ به‌هایه‌كی گه‌ردوونی یا نا. ئه‌مه‌ ئه‌ركی یه‌ك مێژوونووسی ئیپستمۆلۆژیكی[28]یه‌. له‌جیاتیی ئه‌م كاره‌، من كار له‌سه‌ر یه‌ك مێژووی زانسته‌كان ده‌كه‌م، مێژوویه‌ك كه‌ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان مێژوویه‌كی ڕابردوونواڕانه‌[29]یه‌ كه‌ هه‌وڵ ده‌دات كرداره‌ گوتارییه‌كان، كرداره‌ دامه‌زراوه‌ییه‌كان و‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بدۆزێته‌وه‌، كردارگه‌لێك كه‌ ئه‌م زانستانه‌ له‌وانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یان گرتووه‌؛ و ئه‌مه‌ یه‌ك مێژووی ئاركیۆلۆژیكی[30]یه[31]‌. و دواجار، سێیه‌م، ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ هه‌وڵ ده‌دات پنت یا ساتێك بدۆزێته‌وه‌ كه‌ تێیدا ئه‌م كردارانه‌ گۆڕاون بۆ ته‌كنیكگه‌لێكی یه‌كپارچه‌ و نرخێنراو له‌گه‌ڵ ئامانجگه‌لێكی پێناسه‌كراودا، ساتێك كه‌ تێیدا یه‌ك گوتاری تایبه‌ت له‌م ته‌كنیكانه‌وه‌ به‌رهه‌م هات و وه‌ك گوتارێكی ڕاسته‌قینه‌ ده‌رك كرا، ساتێك كه‌ تێیدا ئه‌م ته‌كنیكانه‌ گرێ دران به‌ ئه‌ركی گه‌ڕان به‌دوای هه‌قیقه‌ت و گوتنی هه‌قیقه‌ت. به‌ كورتی، ئامانجی پڕۆژه‌كه‌ی من پێكهێنانی یه‌ك جینالۆژیای سوژه‌یه‌. میتۆد بریتییه‌ له‌ یه‌ك ئاركیۆلۆژیای مه‌عریفه‌، و پانتاییی وردی شیكاركردن ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌بێت ناوی بنێم ته‌كنه‌لۆژیاكان: مه‌به‌ستم جومگه‌به‌ندی هه‌ندێك له‌ ته‌كنیكه‌كان و هه‌ندێك له‌ جۆره‌كانی گوتاره‌ ده‌رباره‌ی سوژه‌.

ده‌مه‌وێت قسه‌ی كۆتایی ده‌رباره‌ی ده‌لاله‌تی پڕاكتیكیی ئه‌م فۆرمی شیكارییه‌ زیاد بكه‌م. له‌ دیدی هایدگه‌ردا، هۆكاری ئه‌مه‌ی كه‌ ڕۆژئاوا په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ بوون[being]ـی له‌ ده‌ستدا، بریتی بوو له‌ وه‌سوه‌سه‌یه‌كی ڕوو له‌ زیاد بۆ ته‌خنه[32]‌، ته‌خنه‌ وه‌ك تاكه‌ ڕێگه‌یه‌ك بۆ گه‌یشتن به‌ مه‌عریفه‌ و تێگه‌یشتن له‌ ئۆبژه‌كان. با بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌مان و بپرسین كه‌ كام ته‌كنیك و كام كردار چه‌مكی ڕۆژئاواییی سوژه‌یان پێك هێنا، و درزی تایبه‌تمه‌ندیی هه‌قیقه‌ت و هه‌ڵه‌ و درزی ئازادی و ناچاركردن[33]یان به‌م چه‌مكه‌ به‌خشی[34]. به‌ باوه‌ڕی من، هه‌ر له‌م شوێنه‌دایه‌ كه‌ ئێمه‌ ئه‌گه‌ری واقیعیی پێكهێنانی یه‌ك مێژووی ئه‌و كاره‌ی كه‌ ئه‌نجاممان داوه‌، و له‌ هه‌مان كاتدا، ئه‌گه‌ری ده‌ستنیشانكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ ئێمه‌ین[35]، ده‌دۆزینه‌وه‌. ئه‌مه‌ شیكاری تیۆرتیكییه‌ كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا ڕه‌هه‌ندێكی سیاسی هه‌یه‌. مه‌به‌ستم له‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ «ڕه‌هه‌ندی سیاسی» یه‌ك شیكاری ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌خوازین له‌ جیهانه‌كه‌ماندا، واته‌ چ له‌ خودمان و چ له‌ پێگه‌ماندا، په‌سه‌ندی بكه‌ین- په‌سه‌ندی بكه‌ین، یا ڕه‌تی بكه‌ینه‌وه‌ و بیگۆڕین. به‌ كورتی، پرسیاری گه‌ڕان به‌دوای جۆرێكی تری فه‌لسه‌فه‌ی ڕه‌خنه‌ییدا جێی مه‌به‌سته‌؛ نه‌ك فه‌لسه‌فه‌ی ڕه‌خنه‌یی كه‌ خوازیاری دیاریكردنی هه‌لومه‌رجه‌كان و سنووره‌كانی مه‌عریفه‌ی ڕه‌خساوی ئێمه‌یه‌ ده‌رباره‌ی ئۆبژه‌، به‌ڵكه‌ یه‌ك فه‌لسه‌فه‌ی ڕه‌خنه‌یی كه‌ به‌دوای هه‌لوه‌رجه‌كان و ئه‌گه‌ره‌ دیارینه‌كراو و ناكۆتاكانی گۆڕانی سوژه‌دا ده‌گه‌ڕێت، واته‌ به‌دوای ئه‌گه‌ره‌ ناكۆتاكانی گۆڕانی خودمان ده‌گه‌ڕێت[36].]]

تا ئێستا‌ ئه‌م پڕۆژه‌ گشتییه‌م به‌ دوو شێواز پێش خستووه‌. [له‌ لایه‌كه‌وه]، سه‌رنجم له‌ پێكهێنانی تیۆرتیكیی مۆدێرن داوه‌‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ سوژه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی. له‌ یه‌كێك له‌ كتێبه‌كانی پێشوومدا، هه‌وڵم داوه‌ تیۆره‌كانی سوژه‌ وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی بگۆ، زیندوو و كاركه‌ر شیكار بكه‌م[37]. هه‌روه‌ها سه‌رنجم له‌ مه‌عریفه‌ی پڕاكتیكی تر داوه‌ كه‌ له‌ دامه‌زراوه‌گه‌لێكی وه‌ك نه‌خۆشخانه‌، ئاسایشگای ده‌روونی و زینداندا به‌رهه‌م هاتووه‌، و له‌م دامه‌زراوانه‌دا هه‌ندێك له‌ سوژه‌كان گۆڕاون بۆ ئۆبژه‌كانی مه‌عریفه‌ و له‌ هه‌مان كاتدا، گۆڕاون بۆ ئۆبژه‌كانی باڵاده‌ستی[38]. و ئێستا، خوازیارم ئه‌و فۆرمانه‌ی مه‌عریفه‌ توێژینه‌وه‌ بكه‌م كه‌ سوژه‌ ده‌رباره‌ی خۆی ده‌یانخوڵقێنێت. ئه‌م فۆرمانه‌ی مه‌عریفه‌ی خود، به‌ باوه‌ڕی من، بۆ شیكاركردنی ئه‌زموونی مۆدێرنی سێكسواڵیته‌ گرنگن.[39]

به‌ڵام له‌و كاته‌وه‌ی كه‌ ده‌ستم كرد به‌م دواهه‌مین جۆری پڕۆژه‌یه‌ پێویست بوو دیدگام له‌ زۆرێك پنتی ئێجگار گرنگدا هه‌موار بكه‌مه‌وه‌ و بگۆڕم. مۆڵه‌تم بده‌ن جۆرێك ڕه‌خنه‌ی خود به‌رهه‌م بهێنم، [[یا به‌ جۆرێك ڕه‌خنه‌ له‌ خۆم بگرم]]. به‌پێی هه‌ندێك له‌ بۆچوونه‌كانی هابرماس[40]، وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ده‌توانرێت سێ جۆری بنچینه‌ییی ته‌كنیكه‌كان له‌ كۆمه‌ڵگه‌ مرۆییه‌كاندا جیا بكرێنه‌وه‌: ته‌كنیكگه‌لێك كه‌ به‌رهه‌مهێنان، گۆڕان و ده‌ستكاریكردنی شته‌كان ده‌ڕه‌خسێنن؛ ته‌كنیكگه‌لێك كه‌ به‌كارهێنانی سیسته‌می نیشانه‌كان ده‌ڕه‌خسێنن؛ ته‌كنیكگه‌لێك كه‌ دیاریكردنی ڕه‌فتاری تاكه‌كان، سه‌پاندنی هه‌ندێك‌ ویست به‌سه‌ر تاكه‌كاندا و ناچاركردنی تاكه‌كان به‌ گوێڕایه‌ڵیكردن له‌ هه‌ندێك ئامانجه‌كان و هه‌ندێك له‌ مه‌به‌سته‌كان ده‌ڕه‌خسێنن. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، لێره‌دا سێ جۆر ته‌كنیك بوونیان هه‌یه‌: ته‌كنیكه‌كانی به‌رهه‌مهێنان، ته‌كنیكه‌كانی ده‌لاله‌تكردن و ته‌كنیكه‌كانی باڵاده‌ستی.

به‌ دڵنیایییه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بمانه‌وێت مێژووی زانسته‌ سروشتییه‌كان توێژینه‌وه‌ بكه‌ین، ئه‌گه‌رچی نه‌ك زه‌رووری، به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ سوودمه‌نده‌ كه‌ ته‌كنیكه‌كانی به‌رهه‌مهێنان و ته‌كنیكه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان[41] له‌به‌رچاو بگرین. به‌ڵام چونكه‌‌ پڕۆژه‌كه‌ی من سه‌روكاری له‌گه‌ڵ مه‌عریفه‌ی سوژه‌دا هه‌یه‌، پێم وایه‌ ته‌كنیكه‌كانی باڵاده‌ستی گرنگترین ته‌كنیكن، ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ كام له‌ ته‌كنیكه‌كانی تر بسڕینه‌وه‌. به‌ڵام، به‌ توێژینه‌وه‌ و شیكاركردنی ئه‌زموونی سێكسواڵیته‌، من زیاتر و زیاتر تێگه‌یشتم كه‌، به‌ باوه‌ڕی تایبه‌تی من، له‌ ته‌واوی كۆمه‌ڵگاكاندا، جا ئه‌م كۆمه‌ڵگایانه‌ هه‌رچی بن، جۆرێكی تری ته‌كنیكه‌كان بوونیان هه‌یه: ته‌كنیكگه‌لێك كه‌ ڕێگه‌ به‌ تاكه‌كان ده‌ده‌ن كه‌ ژماره‌یه‌كی دیاریكراوی كرداره‌كان، له‌ ڕێگه‌ی ئامڕازه‌كانی خۆیانه‌وه‌ [[و به‌ یارمه‌تیی ئه‌وانی تر]]، به‌سه‌ر جه‌سته‌، ڕۆح، ئه‌ندێشه‌ و ڕه‌فتاره‌كانیاندا پیاده‌ بكه‌ن، و ئه‌م كاره‌ به‌ چه‌شنێكه‌ كه‌ خۆیان سه‌رله‌به‌ر بگۆڕن و هه‌موار بكه‌نه‌وه‌، و بگه‌ن به‌ یه‌ك دۆخی تایبه‌تی كامڵبوون، به‌خته‌وه‌ری، پاكێتی، ده‌سه‌ڵاتی مه‌له‌كوتی و هتد. با ئه‌م جۆره‌ ته‌كنیكانه‌ ناو بنێین «ته‌كنیكه‌كان» یا «ته‌كنه‌لۆژیای خود»[42].

به‌ گومانم ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت جینالۆژیای سوژه‌ له‌ شارستانییه‌تی ڕۆژئاوادا توێژینه‌وه‌ بكه‌ین، نه‌ك ته‌نها ده‌بێت ته‌كنیكه‌كانی باڵاده‌ستی، به‌ڵكه‌ هه‌روه‌ها ده‌بێت ته‌كنیكه‌كانی خود له‌به‌رچاو بگرین. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ده‌بێت كارلێكی نێوان ئه‌م دوو جۆره‌ ته‌كنیكانه‌، واته‌ ته‌كنیكه‌كانی باڵاده‌ستی و ته‌كنیكه‌كانی خود، بخه‌ینه‌ به‌ر سه‌نجی قووڵه‌وه‌. ده‌بێت پنتگه‌لێك له‌به‌رچاو بگرین كه‌ تیایاندا ته‌كنه‌لۆژیاكانی باڵاده‌ستیی تاكه‌كان به‌سه‌ر یه‌كتردا په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر پڕۆسه‌گه‌لێك كه‌ له‌ ڕێگه‌یانه‌وه‌ تاك كرده‌ به‌سه‌ر خۆیدا ده‌نوێنێت یا كاریگه‌ری ده‌خاته‌ سه‌ر خودی خۆی. به‌ پێچه‌وانه‌شەوه‌، ده‌بێت پنتگه‌لێك له‌به‌رچاو بگرین كه‌ تیایاندا ته‌كنیكه‌كانی خود له‌ پێكهاته‌كانی ناچاركردن یا باڵاده‌ستیدا ئاوێته‌ ده‌بن و جومگه‌به‌ندی ده‌كرێن به‌ یه‌كتر. پنتی به‌یه‌كگه‌یشتنی ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی كه‌ تێیدا ئه‌وانی تر ڕێنماییی تاكه‌كان ده‌كه‌ن و ده‌ناسن له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕێگه‌یه‌دا كه‌ تێیدا تاكه‌كان ڕێنماییی خۆیان ده‌كه‌ن و ده‌ناسن، ئه‌و پنته‌یه‌ كه‌ به‌ گومانم، ده‌توانین ناوی بنێین «حكوومه‌ت/به‌ڕێوه‌بردن[43]». به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردنی خه‌ڵكی[44]، له‌ مانای به‌ربڵاوی ئه‌م وشه‌یه‌دا[45]، [[به‌و جۆره‌ی كه‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌مدا بۆ نموونه‌ ده‌رباره‌ی به‌ڕێوه‌بردنی منداڵ، به‌ڕێوه‌بردنی خێزان یا به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردنی ڕۆحه‌كان قسه‌ ده‌كرا]]، ڕێگه‌ی ناچاركردنی خه‌ڵكی نییه‌ به‌ شتێك كه‌ حاكم[46] ده‌یه‌وێت؛ له‌نێوان ئه‌و ته‌كنیكانه‌دا كه‌ ناچاركردن ده‌سه‌پێنن و ئه‌و پڕۆسانه‌دا كه‌ تاك له‌ ڕێگه‌یانه‌وه‌ خودی خۆی پێك ده‌هێنێت یا خۆی هه‌موار ده‌كاته‌وه‌، هه‌میشه‌ یه‌ك هاوسه‌نگیی ناجێگیر له‌گه‌ڵ ته‌واوكردنه‌كان[47] و كێشمه‌كێشه‌كاندا هه‌یه‌.

كاتێك كه‌ ئاسایشگای ده‌روونی‌، زیندان، نه‌خۆشخانه‌كانم توێژینه‌وه‌ ده‌كرد، به‌ گومانم زیاد له‌ ڕاده‌ پێداگیریم له‌سه‌ر ته‌كنیكه‌كانی باڵاده‌ستی كرد. ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌توانین ناوی بنێین «چاودێری/دیسپلین[48]»، شتێكی به‌ ڕاستی گرنگه‌ له‌م جۆره‌ دامه‌زراوانه‌دا، به‌ڵام ئه‌مه‌ ته‌نها لایه‌نێكی هونه‌ری حوكمڕانیكردن/به‌ڕێوه‌بردن[49]ـی خه‌ڵكییه‌ له‌ كۆمه‌ڵگاكانی ئێمه‌دا. نابێت پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات وه‌ك توندوتیژیی په‌تی یا وه‌ك ناچاركردنی سه‌ختگیرانه‌ ده‌رك بكه‌ین. ده‌سه‌ڵات به‌رهه‌می په‌یوه‌ندییه‌ تێكته‌نراو و ئاڵۆزه‌كانه‌: ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی ته‌كنیكه‌ عه‌قڵانییه‌كان له‌خۆ ده‌گرن، و كارایی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ له‌ ئاوێته‌بوونی ناسكی ته‌كنه‌لۆژیاكانی ناچاركردن و ته‌كنیكه‌كانی خوده‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. به‌ باوه‌ڕی من، ئێمه‌ ده‌بێت له‌ نه‌خشه‌ی كه‌م تا زۆر فرۆیدیی[50]– كه‌ ئێوه‌ ده‌یناسن- ڕزگار ببین، نه‌خشه‌ی ناوه‌كیكردنی یاسا له‌ ڕێگه‌ی خوده‌وه‌. خۆشبه‌ختانه‌ له‌ دیدگای تیۆرتیكییه‌وه‌، و ڕه‌نگه‌ به‌دبه‌ختانه‌ له‌ دیدگای پڕاكتیكییه‌وه‌، شته‌كان ئێجگار ئاڵۆزترن له‌م نه‌خشه‌یه‌. به‌ كورتی، پاش ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ ده‌ستپێكردن به‌ ته‌كنیكه‌كانی باڵاده‌ستی هه‌رێمی «حكوومه‌ت»م توێژینه‌وه‌ كرد، ده‌مه‌وێت له‌ ساڵانی دواتردا «حكوومه‌ت/به‌ڕێوه‌بردن»- به‌ تایبه‌ت له‌ هه‌رێمی سێكسواڵیته‌دا- به‌ ده‌ستپێكردن له‌ ته‌كنیكه‌كانی خود، توێژینه‌وه‌ بكه‌م.

له‌نێوان ئه‌م ته‌كنیكه‌كانی خود له‌ هه‌رێمی خود-ته‌كنه‌لۆژیا[51]دا، به‌ گومانم ئه‌و ته‌كنیكانه‌ی كه‌ ڕاسته‌وخۆ به‌ستراون به‌ دۆزینه‌وه‌ و شكڵگیریی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود له‌ڕاده‌به‌ده‌ر گرنگن؛ چون بۆ به‌ڕێوه‌بردنی[52] خود و [[خه‌ڵكی]]له‌ كۆمه‌ڵگاكانی ئێمه‌دا، نه‌ك ته‌نها هه‌موو كه‌سێك ده‌بێت گوێڕایه‌ڵی بكات، به‌ڵكه‌ هه‌روه‌ها ده‌بێت هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خۆی به‌رهه‌م بهێنێت و لای هه‌مووان بڵاوی بكاته‌وه‌[53]. دانپێدانان و هه‌ڵكۆڵینی ویژدان له‌نێوان ئه‌م ته‌كنیكانه‌دا گرنگترینی ئه‌م ڕێوشوێنانه‌ن. بێگومان مێژوویه‌كی ئێجگار درێژخایه‌ن و ئێجگار ئاڵؤز بوونی هه‌یه‌، مێژوویه‌ك له‌ پره‌نسیپی دێلفیی‌gnôthi seauton[«خۆت بناسه»‌]وه‌ تا چاره‌سه‌ركردنی ڕێگه‌پێدراوی سه‌یروسه‌مه‌ره‌ی دكتۆر لۆرێ كه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م وتاره‌دا ئاماژه‌م پێ كرد. ڕێڕه‌وێكی ئێجگار دوورودرێژ له‌ یه‌كێكه‌وه‌ بۆ ئه‌وی تر بوونی هه‌یه‌، و بێگومان ده‌مه‌وێت ئه‌مشه‌و ته‌نها یه‌ك ڕوانگه‌ی گشتیی ئه‌م ڕێڕه‌وه‌ پێشكه‌ش بكه‌م. من ته‌نها ده‌مه‌وێت پێداگیری له‌سه‌ر یه‌ك گۆڕانی ئه‌م كردارانه‌ بكه‌م، گۆڕانێك كه‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌رده‌می مه‌سیحییه‌تدا، له‌ قۆناغی مه‌سیحییه‌تدا، ئه‌و كاته‌ی كه‌ ئه‌ركی ناسینی خود فێركاریی كۆنی دێلفی، واته «خۆت بناسه»، ده‌گۆڕێت بۆ ڕێسای ڕه‌هبانیی «دان بنێ به‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ ئه‌ندێشه‌كانت بۆ مامۆستا یا ڕێنماییكاره‌ مه‌عنه‌وییه‌كه‌ت [omnes cogitations]». به‌ باوه‌ڕی من، ئه‌م گۆڕانه‌ی پره‌نسیپی دێلفی بۆ ڕێسای ڕه‌هبانی، گرنگییه‌كی ئێجگار گه‌وره‌ی هه‌یه‌؛ و [[ده‌مه‌وێت ئه‌م گۆڕان و وه‌رچه‌رخانه‌، له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م دوو ڕێوشوێنه‌ زۆر گرنگه‌وه‌، واته‌ خود-هه‌ڵكۆڵین یا هه‌ڵكۆڵینی ویژدان و دانپێدانان‌، نیشان بده‌م، گۆڕانی ڕێسای دێرینی دێلفیی «خۆت بناسه» بۆ ڕێسا و فێركاریی ڕه‌هبانیی «ئه‌ندێشه‌كانت به‌ من بڵێ». چون ئه‌م فێركاری و ڕێسا‌ تازه‌ له‌دایكبوو و گه‌شه‌كردووه‌ له‌ سه‌ره‌تادا له‌ دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌كاندا ڕۆڵێكی گرنگی هه‌یه‌ له‌ پێكهێنانی سوبێكتیڤیته‌ی مۆدێرن]]؛ و به‌ گومانم ئه‌م گۆڕانه‌ گرنگییه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌ له‌ جینالۆژیای سوبێكتیڤیته‌ی مۆدێرندا[54]. له‌گه‌ڵ ئه‌م گۆڕانه‌دا ئه‌و شته‌ ده‌ست پێ ده‌كات كه‌ ده‌توانین ناوی بنێین هێرمنۆتیكی خود[55]. ئه‌مشه‌و هه‌وڵ ده‌ده‌م نه‌خشه‌ی گشتیی ئه‌و ڕێگه‌یه‌ پێشكه‌ش بكه‌م كه‌ تێیدا خود-هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی خود و دانپێدانان له‌ فه‌لسه‌فه‌ی بتپه‌رستیدا، واته‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی یۆنانی و ڕۆمیدا، ده‌رك ده‌كرا، و هه‌فته‌ی داهاتوو هه‌وڵ ده‌ده‌م نیشانی بده‌م كه‌ ئه‌م ده‌ركه‌ له‌ مه‌سیحییه‌تی سه‌ده‌ یه‌كه‌مینه‌كاندا گۆڕا بۆ چ شتێك. [[له‌ ڕاستیدا ناونیشانی ئه‌م وتاره‌ ده‌توانێت و ده‌بێت «ئاخێزگه‌ی هێرمنۆتیكی خود» بێت]].

کۆتاییی بەشی یەکەم

[1]. Howison Lectures

[2]. Leo Bersani

[3]. Francois Leuret (1797-1851)

[4]. F. Leuret, Du traitement moral de la folie, paris, J. B. Baillière, 1980, p. 191-204.

فوکۆ گرنگییه‌كی زۆر ده‌دات به‌ كرداری ده‌رمانیی فڕانسوا لۆرێ: ئه‌م كرداره‌ كه‌ له‌ Maladie mentale et psychologie (paris, P. U. F., 1962, p. 85-86)دا خرایه‌ ڕوو، دووباره‌ له‌ ژماره‌یه‌ك ده‌قه‌كانی تردا ده‌گوازرێته‌وه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »L’eau et ma folie«, dans DE I, n 16, p. 298-299 et »sexualité et solitude«, dans DE II, n 295, p. 987-988.

هه‌روه‌ها فوکۆ له‌ وانه‌وتاری ١٩٧٣-١٩٧٤ له‌ كۆلێژ دو فڕانس، به‌ تایبه‌ت له‌ وانه‌ی ١٩ـی دیسامبه‌ری ١٩٧٣، چه‌ند تێڕامانێكی ته‌رخان كرد بۆ لۆرێ و میتۆده‌كانی. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, Le pouvoir psychiatrique. Cours au Collège de France, 1973-1974, éd. J. Lagrange, paris, Seuil-Gallimard, 2003, p. 144-163.

له‌ وانه‌ی ده‌ستپێكی وانه‌وتاری زانكۆی لۆوڤه‌ین، فوکۆ دووباره‌ ئه‌م مه‌شهه‌ده‌ ده‌گوازێته‌وه‌ كه‌ لۆرێ وه‌سفی ده‌كات، و هه‌مان ئه‌و ڕۆڵه‌ی پێ ده‌دات كه‌ له‌م وتاره‌دا باسی ده‌كات، واته‌ ڕۆڵی پێشه‌كییه‌ك بۆ یه‌ك جینالۆژیا (یا یه‌ك «ڕه‌گه‌زناسی [ethnology]»)ـی ته‌كنیكه‌كانی دانپێدانان له‌ كولتوری ڕۆژئاوادا: «له‌ پشت ئه‌و دانپێدانانه‌وه‌ كه‌ لۆرێ داوای ده‌كرد، ئه‌م مێژووه‌ درێژخایه‌نه‌ی دانپێدانان و ئه‌و باوه‌ڕه‌ دێرینانه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات و كاریگه‌رییه‌كانی “گوتنی هه‌قیقه‌ت” به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی و “گوتنی هه‌قیقه‌ت ده‌رباره‌ی خود” به‌ شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت بوونی هه‌یه‌. […] ڕه‌نگه‌ جێی خۆی بێت كه‌ یه‌ك ڕه‌گه‌زناسیی كامڵی گوتنی هه‌قیقه‌ت ئه‌نجام بده‌ین.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 1-3.

[5]. بۆ شیكارییه‌كی ئه‌و شته‌ی كه‌ فوکۆ وه‌ك گوازرانه‌وه‌ی ته‌كنیكه‌ مه‌سیحییه‌كانی دانپێدانان بۆ مۆدێله‌ ڕێساداره‌ زانستییه‌كان، و به‌ تایبه‌ت بۆ كرداره‌ پزیشكی و ده‌روونپزیشكییه‌كان و ده‌روونناسی باسی ده‌كات، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كتێبیمێژووی سێكسواڵیته‌، به‌رگی یه‌كه‌م، ویستی مه‌عریفه‌ت، به‌ تایبه‌ت نیوه‌ی دووه‌می به‌شی سێیه‌م. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، له‌ دواهه‌مین وانه‌ی وانه‌وتاری زانكۆی لۆوڤه‌ین، فوکۆ گه‌شه‌ی دانپێدانان له‌ دامه‌زراوه‌ دادوه‌رییه‌كاندا له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاسته‌وه‌ تا سه‌رده‌می ئه‌مڕۆ شیكار ده‌كات، و هه‌روه‌ها ئه‌و ڕۆڵه‌ ده‌خاته‌ ڕوو كه‌ كرداره‌ پزیشكی و ده‌روونپزیشكییه‌كان له‌م دامه‌زراوانه‌دا بینیویانه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 199-228.  

[6]. culpabilisation

[7]. ئه‌م «پێشگریمانه»یه‌ هه‌م پنتی ده‌ستپێك هه‌م پاساودانه‌وه‌ی تیۆریكی و هه‌م ئامانجی ڕه‌خنه‌یی ئه‌و شیكارییانه‌یه‌ كه‌ فوکۆ له‌م وتارانه‌دا په‌ره‌یان پێ ده‌دات. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، ده‌توانین ئه‌م وته‌یه‌ پێشتر له‌ ویستی مه‌عریفه‌تدا بدۆزینه‌وه‌: «دانپێدانان گۆڕا بۆ یه‌كێك له‌ به‌هادارترین ته‌كنیكه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی هه‌قیقه‌ت له‌ ڕۆژئاوادا، و له‌وه‌ به‌دواوه‌ ئێمه‌ گۆڕاین بۆ كۆمه‌ڵگایه‌كی له‌ بنچینه‌دا دانپێدانه‌ر»؛ و مرۆڤی ڕۆژئاوایی «گۆڕا بۆ ئاژه‌ڵێكی دانپێدانه‌ر». به‌ وته‌ی فوکۆ، زه‌رووره‌تی «مێژووی سیاسیی هه‌قیقه‌ت» هه‌ر له‌م شوێنه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. له‌ ڕاستیدا، هه‌میشه‌ له‌ ڕێڕه‌وی مێژووی سیاسیی هه‌قیقه‌تدایه‌ كه‌ فوکۆ وانه‌وتاره‌كانی ١٩٧٩-١٩٨٠ و ١٩٨٠-١٩٨١ و هه‌روه‌ها سیمیناری ساڵی ١٩٨١ له‌ لۆوڤه‌ین جێ ده‌كاته‌وه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

GV, p. 49, 73-74, 99, 111-112, 305-307; SV, »Lecon du 7 janvier 1981«; MFDV, p. 7-10, 89.

[8]. پڕۆژه‌ی جینالۆژیای سوژه‌ی مۆدێرن له‌ چه‌ندین شوێندا له‌ ده‌قه‌كانی فوکۆدا ده‌بینرێت. بۆ نموونه‌، له‌ گفتوگۆیه‌كدا له‌ ١٩٧٦، فوکۆ به‌ ڕۆشنی ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ده‌بێت «له‌ سوژه‌ ڕزگار ببین، واته‌ ده‌بێت ده‌ست بۆ شیكارییه‌ك ببه‌ین كه‌ بتوانێت پێكهێنانی سوژه‌ له‌ تانوپۆی مێژووییدا شرۆڤه‌ بكات»، و ئه‌مه «هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ من به‌ جینالۆژیا ناوی ده‌نێم». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: گفتوگۆی فۆنتانا و پاسكوینۆ له‌گه‌ڵ فوکۆ له‌ DE II, n 192, p. 147. له‌ وانه‌ی شوباتی ١٩٧٨ له‌ وانه‌وتاری ئاسایش، قه‌ڵه‌مڕه‌و، جه‌ماوه‌ردا، فوکۆ شیكارییه‌كه‌ی بۆ ده‌سه‌ڵاتی شوانكاره‌یی مه‌سیحی پنتبه‌ندی ده‌كات و له‌ ڕوانگه‌یه‌كی به‌ گشتی نزیك له‌ ڕوانگه‌ی ١٩٨٠ ئه‌و خاڵه‌ به‌بیر ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ ڕێكخستنی مێژوویی شوانكاره‌یی مه‌سیحی ده‌لاله‌تیشه‌ له‌ نه‌خشه‌كێشانی مێژووی سوژه‌ی ڕۆژئاوایی. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: STP, p. 187. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌ وانه‌وتاری ١٩٧٩-١٩٨٠، چوارچێوه‌ی گشتیی شیكارییه‌ ڕاشكاوه‌كه‌ی فوکۆ نه‌ك چوارچێوه‌ی یه‌ك جینالۆژیای سوژه‌ی مۆدێرن (ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م تێگه‌یه‌ به‌ هێماوه‌ له‌ هه‌موو كاره‌كاندا ئاماده‌ بێت)، به‌ڵكه‌ چوارچێوه‌ی «به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر مرۆڤه‌كانه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئاشكراكردنی هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 79, 140, 220-221 كه‌ فوکۆ تێگه‌ی مێژووی سوبێكتیڤیته‌ی ڕۆژئاوایی ده‌خاته‌ ڕوو. له‌ ١٩٨١ به‌دواوه‌، پڕۆژه‌ی یه‌ك جینالۆژیای سوژه‌ی مۆدێرن له‌ چێوه‌ی مێژوویه‌كی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان سوبێكتیڤیته‌ و هه‌قیقه‌ت ده‌رده‌كه‌وێت، یا به‌و جۆره‌ی كه‌ فوکۆ له‌ لۆوڤه‌ین ده‌ڵێت، «میژوویه‌كی سیاسیی هه‌قیقه‌ت گوتنه‌كان» و ئامانجی ئه‌م مێژووه‌ توێژینه‌وه‌ی ئه‌مه‌یه‌ كه «سوژه‌كان چۆن له‌ ڕاستیدا له‌ فۆرمه‌كانی هه‌قیقه‌ت گوتن و له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م فۆرمانه‌وه‌ كۆت و ده‌رگیر ده‌بن، فۆرمگه‌لێك كه‌ سوژه‌كان پابه‌ندن پێیانه‌وه». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

MFDV, p. 9; SV, »Lecon du 7 janvier 1981«; HS, p. 3-4, 173 ; GSA, p. 42; CV, p. 5.

له‌ به‌رامبه‌ردا، فوکۆ دوو به‌رگی كۆتایی مێژووی سێكسواڵیته‌ (و هه‌روه‌ها دانپێدانانه‌كانی جه‌سته‌) له‌ پڕۆژه‌ی یه‌ك «جینالۆژیای مرۆڤی ئاره‌زووكار له‌ سه‌رده‌می كۆنه‌وه‌ تا یه‌كه‌مین سه‌ده‌كانی مه‌سیحییه‌ت»جێ ده‌كاته‌وه‌- پڕۆژه‌یه‌ك كه‌ تێزه‌ گشتییه‌كه‌ی له‌ ڕاستیدا پێشتر له‌ وانه‌وتاری ١٩٨٠-١٩٨١ له‌ كۆلێژ دو فڕانس هاتووه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: UP, p. 18.

[9]. Continental Europe

[10]. Transcendence of “ego”

[11]. ئه‌و ده‌قه‌ی كه‌ فوکۆ لێره‌دا ئاماژه‌ی بۆ ده‌كات وتاری «قه‌یرانی مرۆڤایه‌تیی ئه‌وروپایی و فه‌لسه‌فه»یه‌ كه‌ هۆسرڵ له‌ 1935 له‌ ڤیه‌نا پێشكه‌شی كرد.

[12]. Individual subject

[13]. despotism

[14]. theoretical paradox

وشه‌ی تیۆرتیكی theoretical كه‌ فوکۆ زۆر جار به‌كاری ده‌هێنێت، له‌ ڕاستیدا وشه‌یه‌كی فه‌یله‌سوفی فه‌ڕه‌نسیی پییه‌ر ئادۆیه‌ له‌ كتێبی فه‌لسه‌فه‌ی كۆن چییه‌؟. ئادۆ له‌م كتێبه‌دا، له‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌فڵاتون، ئه‌رستۆ و هه‌روه‌ها له‌ قوتابخانه‌ی فه‌لسه‌فیی ڕه‌واقی، ئه‌پیكۆری و به‌ گشتی له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی سه‌رده‌می هیلینیستی و ئیمپراتۆریدا، توێژینه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕه‌هه‌ندی پڕاكتیكی و كرده‌یی ده‌كات، و فۆرمی ژیانی تیۆرتیكی [théorétique] جیا ناكاته‌وه‌ له‌ فۆرمی ژیانی پڕاكتیكی. به‌ باوه‌ڕی ئادۆ، له‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌فڵاتوندا، مه‌عریفه‌ ته‌نها تیۆرتیكی نییه‌، به‌ڵكه‌ گۆڕانی بوونه‌. مه‌عریفه‌ پارسایی و خۆپارێزییه‌؛ حیكمه‌تی ئه‌فڵاتونی چه‌شنی حیكمه‌تی سوكراتی، به‌ر له‌ هه‌ر شتێك حیكمه‌تی ئه‌خلاقییه‌. ئه‌رستۆ به‌خته‌وه‌ریی فه‌لسه‌فی له‌ theoriaدا ده‌بینێته‌وه‌، واته‌ جۆرێك ژیان كه‌ ته‌رخان كرابێت بۆ هه‌وڵدانی ڕۆحی و مه‌نه‌وی. له‌ ڕاستیدا، له‌ دیدی ئه‌رستۆدا، به‌خته‌وه‌ریی فه‌لسه‌فی «ژیانی هاوئاهه‌نگ له‌گه‌ڵ ده‌روون/ڕۆح»ـه‌ و به‌رزرترین خۆپارێزییه‌. چالاكیی تیۆریا [theoria] (هه‌وڵدانی زه‌یینی و تیۆرتیكی) پله‌ی جیاوازی هه‌یه‌. له‌ دیدی ئه‌رستۆدا، فه‌لسه‌فه‌ جۆرێكه‌ له‌ شێوازی ژیانی تیۆرتیكی. ئه‌م خاڵه‌ زۆر گرنگه‌ (بۆ پییه‌ر ئادۆ و فوکۆ) كه‌ نابێت تیۆرتیكی [théoretique] له‌گه‌ڵ تیۆریك [théorique] به‌ یه‌ك شت دابنرێت. تیۆریك وشه‌یه‌كه‌ كه‌ ڕیشه‌یه‌كی یۆنانی هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌رستۆ به‌كاری ناهێنێت، و ماناكه‌ی له‌ زه‌مینه‌یه‌كی به‌ده‌ر له‌ فه‌لسه‌فه‌دا بریتی بوو له‌: «ئه‌و شته‌ی كه‌ په‌یوه‌ست بوو به‌ به‌دوایه‌كداهاتنی ڕووداوه‌كان». له‌مڕۆدا وه‌ك ئاشكرایه‌ تیۆریك ده‌كه‌وێته‌ به‌رامبه‌ر پڕاكتیك. ئه‌رستۆ گوتاری فه‌لسه‌فیی تیۆریكی په‌تی به‌رامبه‌ر به‌ ژیانی فه‌لسه‌فیی پڕاكتیكی و واقیعی داده‌نێت. به‌ ڕوانگه‌ی ئه‌رستۆ، شتێك بوونی نییه‌ كه‌ زیاتر له‌ تیۆرتیك دوور بێت له‌ تیۆریك. بۆ ئه‌رستۆ، هه‌روه‌ك ئه‌فڵاتون، فه‌لسه‌فه‌ یه‌ك شێوازی ژیانه‌. ئه‌رستۆ ده‌ڵێت: «چالاكیی مه‌عنه‌وی [theoria]، یا موكاشه‌فه‌، كه‌ ئێمه‌ به‌خته‌وه‌ر ده‌كات، كه‌ڵه‌كه‌كردنی به‌ڵگه‌هێنانه‌وه‌، یا پێكه‌وه‌نانی ناسینه‌ فێركراوه‌كان نییه‌، و به‌م شێوه‌یه‌ بڕگه‌ بڕگه‌ بینا ناكرێت.» به‌م شێوه‌یه‌، ده‌بینین كه‌ فوکۆ، چه‌شنی ئادۆ، تیۆریك جیا ده‌كاته‌وه‌ له‌ تیۆرتیكی. خودی ئادۆ له‌ كتێبی فه‌لسه‌فه‌ی كۆن چییه‌؟دا ده‌ڵێت: «پێم وایه‌ كه‌ وتاره‌كه‌ی من به‌ ناونیشانی “ڕاهێنانه‌ ده‌روونییه‌كان و فه‌لسه‌فه‌ی كۆن” كاریگه‌ری خستووه‌ته‌ سه‌ر تیۆره‌ی فوکۆ ده‌رباره‌ی “په‌روه‌رده‌كردنی خود”.» وه‌ك ده‌زانین فوکۆ له‌م وتاره‌دا، به‌وردی وه‌ك ئادۆ، قسه‌ له‌سه‌ر ڕه‌هه‌ندی پڕاكتیكیی قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی سه‌رده‌می یۆنان ده‌كات و ده‌ڵێت: «باش ده‌زانین كه‌ ئامانجی سه‌ره‌كیی قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی یۆنان ئه‌مه‌ نه‌بوو كه‌ تیۆرییه‌ك پێك بهێنن، ڕێك بخه‌ن و فێر بكه‌ن. ئامانجی قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی یۆنان گۆڕانی تاك بوو. ئامانجی فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان ئه‌مه‌ بوو كه‌ ئه‌م تواناییه‌ به‌ تاك بدات كه‌ جیاوازتر، باشتر و به‌خته‌وه‌رانه‌تر له‌ ئه‌وانیتر ژیان بكات.» سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، ئادۆ له‌ كتێبه‌كه‌یدا ئاماژه‌ به‌ هاوڕایی و جیاوازیی خۆی ده‌كات له‌گه‌ڵ فوکۆدا. ئه‌و ده‌ڵێت: «فوکۆ ده‌یویست ده‌ستپێكی “تیۆریكبوون”ـی فه‌لسه‌فه‌ له‌ دیكارته‌وه‌ بزانێت نه‌ك له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاسته‌وه‌. وه‌ك چۆن له‌ شوێنێكی تردا وتوومه‌، ئه‌گه‌رچی من له‌گه‌ڵ ئه‌ودا هاوڕام كاتێك كه‌ ده‌ڵێت: “به‌ر له‌ دیكارت هیچ كه‌سێك نه‌یده‌توانی بگات به‌ هه‌قیقه‌ت، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی یه‌كه‌م ده‌ست به‌ كارێك بكات كه‌ له‌ به‌رده‌م ناسینی هه‌قیقه‌تدا جێ بگرێت.”… به‌ڵام كاتێك كه‌ سه‌ربار ده‌كات: له‌ كاتی ده‌ربڕینی باوه‌ڕی دیكارت به‌وه‌ی كه‌ پێی وایه‌: “بۆ ده‌ستگه‌یشتن به‌ هه‌قیقه‌ت كافییه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك بم‌، ته‌نها بتوانم ئه‌و شته‌ ببینم كه‌ به‌ڵگه‌نه‌ویست و ڕوونه‌… به‌ڵگه‌نه‌ویستی ده‌خرێته‌ شوێنی ڕیازه‌ت.” له‌گه‌ڵ فوکۆدا هاوڕا نیم.» (و. كوردی) بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كتێبه‌كه‌ی پییه‌ر ئادۆ: فلسفه‌ باستانی چیست؟ پییر أدو، ترجمه‌ی دكتر عباس باقری، نشر علم، چاپ دوم ١٣٩٨.‌

[15]. désaliénation

[16]. abstract subject

[17]. «قه‌زاوه‌ت و ڕه‌خنه‌ی ڕۆژ پاش ڕووداوه‌كان».

[18]. Logical positivism

[19]. structuralism

[20]. structuralist

[21]. analytic

[22]. modern concept of self

[23]. theoretical debt

[24]. historicity of subject

[25]. فوکۆ له‌ وتاری زانكۆی مه‌كگیل مۆنتریاڵ له‌ ١٩٧١ ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ نیچه‌ ده‌یویست «مه‌عریفه‌ له‌ ڕێگه‌ی زۆرترین سنووری جیاكردنه‌وه‌ی سوژه‌ و ئۆبژه‌وه‌ شرۆڤه‌ بكات»؛ و به‌م پێیه‌، نكۆڵی له‌مه‌ ده‌كرد كه«په‌یوه‌ندیی سوژه‌-ئۆبژه‌ پێكهێنه‌ری مه‌عریفه‌ بێت»؛ «یه‌كه‌مین ته‌وه‌هومی زۆروزه‌به‌ندی مه‌عریفه‌ بوونی یه‌ك سوژه‌ و یه‌ك ئۆبژه‌یه»، كه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، له‌ ڕووی مێژوویییه‌وه‌ پێكهێنراون. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «وانه‌ ده‌رباره‌ی نیچه» له‌ LVS, p. 203-204. هه‌روه‌ها له‌ یه‌كه‌مین وتاری زانكۆی ئۆسقۆفیی كاسۆلیكی ڕیۆدی ژانیرۆدا له‌ ٢١ـی مایسی ١٩٧٣، فوکۆ ده‌ڵێت كه‌ ئامانجی نیشاندانی ئه‌مه‌یه‌ كه«سوژه‌ مێژوویه‌كی هه‌یه‌ و په‌یوه‌ندیی سوژه‌ له‌گه‌ڵ ئۆبژه‌دا، یا به‌ ده‌ربڕینێكی ڕوونتر، خودی هه‌قیقه‌ت مێژوویه‌كی هه‌یه»؛ كه‌واته‌، ده‌بێت «ڕه‌خنه‌یه‌كی ڕادیكاڵ و ڕیشه‌ییی سوژه‌ی مرۆیی به‌ مێژوو» ده‌ست پێ بكه‌ین، چون سوژه«له‌ناو مێژوودا پێك ده‌هێنرێت»، و «مێژوو په‌یتا په‌یتا سوژه‌ بینا و دووباره‌ بینا ده‌كاته‌وه». فوکۆ ده‌ڵێت «ئه‌وه‌ی كه‌ لێره‌دا ده‌یڵێم ته‌نها له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ به‌رهه‌مه‌كانی نیچه‌دا مانای هه‌یه»، به‌رهه‌مگه‌لێك كه‌ تیایاندا «به‌ ڕاستی یه‌ك جۆری گوتار ده‌دۆزینه‌وه‌ كه‌ شیكاریی مێژوویی بۆ شكڵگیریی خودی سوژه‌ ده‌كات». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «هه‌قیقه‌ت و فۆرمه‌ یاساییه‌كان» له‌ DE I, n 139, p. 1407-1408, 1410. ده‌ ساڵ دواتر، فوکۆ له‌ گفتوگۆیه‌كدا له‌ ١٩٨٣، به‌ بیرهێنانه‌وه‌ی دووباره‌ی گرنگیی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌ڵمانیا بۆ كار و به‌رهه‌مه‌كانی، ده‌یسه‌لمێنێت كه‌ خوێندنه‌وه‌ی نیچه‌ بۆ ئه‌و «دابڕان»ێكی واقیعی بووه‌، چون له‌ ئه‌ندێشه‌ی نیچه‌دا ئه‌م گریمانه‌یه‌ی دۆزییه‌وه‌ كه«دروست به‌و جۆره‌ی كه‌ مێژووی عه‌قڵ بوونی هه‌یه‌، مێژووی سوژه‌ش بوونی هه‌یه‌، و نابێت چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ مێژووی عه‌قڵ له‌ كرده‌ی بونیاتنه‌رانه‌ و یه‌كه‌مینی سوژه‌ی عه‌قڵگه‌رادا نمایش بكرێت». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «بونیادگه‌رایی و پاش-بونیادگه‌رایی»، گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ژ. ڕوله‌. له‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌كی سه‌ره‌تاییانه‌ی وتاری «سێكسواڵیته‌ و ته‌نیایی»دا، كه‌ فریدریك گرۆس له‌ Situation du cours de L’herméneutique du sujet به‌ وردبینی ڕوونووسی بۆ كردبوو، فوکۆ هه‌ر به‌و چه‌شنه‌ی كه‌ لێره‌دا له‌ زاری نیچه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌، ئاكامگیری ده‌كات كه‌:«كه‌واته‌ گرفتی من ئه‌مه‌ بوو كه‌ له‌ ناڕوونییه‌كانی یه‌ك مرۆڤگه‌رایی، مرۆڤگه‌راییه‌كی زۆر ڕووكه‌ش له‌ تیۆره‌دا و زۆر ترسناك له‌ واقیعییه‌تدا، ڕزگار ببین؛ و هه‌روه‌ها گرفتی من ئه‌مه‌ بوو كه‌ گه‌ڕان به‌دوای فۆرمه‌كانی ناونشینی [immanence] سوژه‌ بخه‌ینه‌ شوێن پره‌نسیپی ترانسێندێنسی من [ego].» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

F. Gros, »Situation du cours«, dans HG, p. 507.

[26]. Genealogy of the self

[27]. Theory of knowledge

[28]. epistemological historian

[29]. une histoire régressive

[30]. archaeological history

[31]. Cf. M. Foucault, »Entrtien avec Michel Foucault«, entretien avec J. G. Merquior et S. P. Rouanet, dans DE I, n 85, p. 1025-1026.

«له‌ [كتێبی] وشه‌كان و شته‌كاندا تێگه‌یشتم كه‌ سه‌ربه‌خۆ له‌ میژووی كلاسیكیی زانسته‌كان، میتۆدێكی تر ڕه‌خساوه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ شێواز و ڕێگه‌یه‌ك كه‌ كه‌متر ناوه‌ڕۆكی زانست و زۆرتر بوونی زانست له‌به‌رچاو ده‌گرێت؛ ڕێگه‌یه‌كی پشكنینی دراوه‌كان كه‌ نیشانی دام له‌ كولتورێكی وه‌ك كولتوری ڕۆژئاوادا، كرداری زانستی ده‌ركه‌وتنێكی میژوویی هه‌یه‌، بوون و گه‌شه‌ی مێژوویی هه‌یه‌ و ژماره‌یه‌ك له‌ هێڵه‌كانی گۆڕان-ـی تا سنوورێك- سه‌ربه‌خۆ له‌ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی ئه‌زموون كردووه‌. ده‌بێت به‌ كه‌نارخستنی گرفتی ناوه‌ڕۆك و ڕێكخستنی فۆرماڵیی زانست، بگه‌ڕێین به‌دوای ئه‌و هۆكارانه‌دا كه‌ زانست، به‌رمه‌بنای ئه‌م هۆكارانه‌، بوونی په‌یدا كرد یا، به‌رمه‌بنای ئه‌م هۆكارانه‌، زانستێكی ده‌ستنیشانكراو له‌ ساتێكی دیاریكراودا قۆناغ به‌ قۆناغ ده‌ركه‌وت و ژماره‌یه‌ك له‌ كاركرده‌كانی له‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ماندا له‌ ئه‌ستۆ گرت.»

[32]. techne

[33]. constraint

[34]. هه‌روه‌ها ته‌ماشای ئه‌و بڕگه‌یه‌ی ده‌ستنووسه‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌ی وتاری «سێكسواڵیته‌ و ته‌نیایی» بكه‌ن كه‌ فریدریك گرۆس له«Situation du cours»گواستوویه‌تییه‌وه‌: HS, p. 505.

[35]. مه‌به‌ستی فوکۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڵێت ئه‌گه‌ری ده‌ستنیشانكردنی ئه‌مه‌ی كه‌ ئێمه‌ چین یا كێین.

[36]. له‌ وانه‌ی ١٧ـی ژانویه‌ی ١٩٧٩ له‌ وانه‌وتاری له‌دایكبوونی بیۆ-سیاسه‌تدا، فوکۆ شیكارییه‌كانی له‌ژێر ناونیشانی «ڕه‌خنه‌یه‌كی سیاسی له‌ مه‌عریفه‌ت» جێ ده‌كاته‌وه‌، و ده‌ڵێت كه‌ «بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ شیكاركردن سوودێكی سیاسی هه‌بێت ده‌بێت ده‌رباره‌ی ڕسكانی هه‌قیقه‌ته‌كان یا ڕاپۆرتی هه‌ڵه‌كان نه‌بێت. […] پێم وایه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ئێستادا گرنگیی سیاسی هه‌یه‌ به‌ ڕاستی دیاریكردنی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كامه‌ سیسته‌می هه‌قیقه‌ت گوتن یا هه‌قیقه‌تبێژیی له‌ ساتێكی دیاریكراودا بونیات نراوه‌ […]. ئه‌مه‌ به‌ وردیی هه‌مان ئه‌و پنته‌یه‌ كه‌ تێیدا شیكاری مێژوویی ده‌توانێت سوودێكی سیاسی هه‌بێت.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, Naissance de la biopolitique. Cours au Collége de France, 1978-1979, éd. M. Senellart, paris, Seuil-Gallimard, 2004, p. 37-38.

فوکۆ له‌ وانه‌ی ده‌ستپێكی وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا، به‌ وردبینییه‌كی زیاتره‌وه‌ ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به «فه‌لسه‌فه‌ی ڕه‌خنه‌یی» ناوی ده‌برد و گرنگییه‌كی زۆری پێ ده‌دا، به‌ڵام هه‌روه‌ها ئه‌م چه‌مكه‌ گرێ ده‌دات به‌ شیكارییه‌كی فۆرمه‌كانی هه‌قیقه‌ت گوتن یا هه‌قیقه‌تبێژییه‌وه‌ و نه‌ك به‌ هه‌لومه‌رج و ئه‌گه‌ره‌كانی گۆڕانی سوژه‌وه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 9. كه‌واته‌، ڕه‌نگه‌ گونجاوتر بێت كه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ وتارێكی فوکۆ به‌ ناوی «سوژه‌ و ده‌سه‌ڵات». فوکۆ له‌م وتاره‌دا، پاش بیرهێنانه‌وه‌ی كانت و وه‌ڵامه‌كه‌ی كانت بۆ «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟»، ده‌یسه‌لمێنێت كه «ئه‌ركی فه‌لسه‌فه‌ واته‌ شیكاركردنی ڕه‌خنه‌یی جیهانێك كه‌ تێیدا ده‌ژین زیاتر و زیاتر گرنگی وه‌رگرت. ڕه‌نگه‌ كاربڕترین گرفتی فه‌لسه‌فه‌ گرفتی سه‌رده‌می هه‌نووكه‌یی و گرفتی چییه‌تیی ئێمه‌یه‌ له‌م ساته‌ تایبه‌ته‌دا. ڕه‌نگه‌ ئه‌مڕۆ ئامانجی بنچینه‌یی نه‌ك دۆزینه‌وه‌ یا كه‌شف، به‌ڵكه‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ بێت كه‌ ئێمه‌ین. […] ده‌بێت به‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و جۆره‌ تاكێتییه‌ی كه‌ به‌ درێژایی چه‌ندین سه‌ده‌ سه‌پێنراوه‌ به‌سه‌ر ئێمه‌دا، فۆرمه‌ نوێیه‌كانی سوبێكتیڤیته‌ پێك بهێنین.» بۆ ده‌قه‌كانی فوکۆ ده‌رباره‌ی «ڕه‌خنه» و ڕۆشنگه‌ری، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: DE II, n51, p. 106.

[37]. M. Foucault, Les mots et les choses, Une archéologie des sciences humaines, paris, Gallimard, 1996.

[38]. M. Foucault, Histoire de la folie à l’âge classique, paris, Gallimard, 1972 (première édition: folie et Déraison, Histoire de la folie à l’âge classique, paris, Plon, 1961); Naissance de la Clinique. Une archéologie du regardmédicale, paris, P.U.F., 1963; SP.

[39]. فوکۆ پڕۆژه‌ی مێژوویی سێكسواڵیته‌ی به‌ شه‌ش به‌رگ له‌ ١٩٧٦ به‌ ویستی مه‌عریفه‌ت ده‌ست پێ كرد؛ ئه‌و له‌ ساڵه‌كانی دواتردا شوێن ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ ده‌كه‌وێت، به‌ڵام به‌ زنجیره‌یه‌ك شوێنگۆڕكێی تیۆریكیی بنه‌ڕه‌تی و زه‌مه‌نی. به‌رگی دووه‌م و سێیه‌م كه‌ ته‌رخانه‌ بۆ سه‌رده‌می یۆنانی كۆن و سه‌رده‌می هیلینیستیی كۆن و ڕۆمیی دێرین، دواجار له‌ ١٩٨٤ چاپ كرا. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: SS و UP. به‌ڵام فوکۆ به‌ هۆی مه‌رگی ناوه‌ختییه‌وه‌ نه‌یتوانی به‌رگی چواره‌می پڕۆژه‌ی مێژوویی سێكسواڵیته‌ به‌ ناونیشانی Les Aveux de la chair[دانپێدانانه‌كانی جه‌سته‌] بڵاو بكاته‌وه‌.

[40]. J. Habermas, Connaissance et intérêt, Paris, Gallimard, 1976.

[41]. Semiotic techniques

[42]. بۆ پێشه‌كییه‌كی هاوشێوه‌ی تێگه‌ی ته‌كنیكه‌كان یا ته‌كنه‌لۆژیای خود، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «سێكسواڵیته‌ و ته‌نیایی»، conférence cit ., p. 989-990[و «ته‌كنیكه‌كانی خود» له‌: م. فوکۆ، شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. ٥٠٥-٥٠٦]. فوکۆ، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، له‌ وتاری ده‌ستپێكی وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا قسه‌ له‌سه‌ر سێ «جۆری گه‌وره‌ی ته‌كنه‌لۆژیا» (ته‌كنیكه‌كانی به‌رهه‌مهێنان، ته‌كنیكه‌كانی نیشانه‌كان، ته‌كنیكه‌كانی ده‌سه‌ڵات/حكومه‌ت) ناكات، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌ كاتی خستنه‌ڕووی ته‌كنه‌لۆژیاكانی سوژه‌دا جۆری چواره‌میش ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌م ته‌كنیكانه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 12-13. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، فوکۆ «ته‌كنیكه‌كانی خود» وه‌ك هێڵی ڕاسته‌قینه‌ی ڕێنیشانده‌ری وانه‌وتاری 1980-1981 له‌ كۆلێژ دو فڕانس باس ده‌كات: فوکۆ، له‌ پوخته‌ی ئه‌م وانه‌وتاره‌دا، ئه‌م ته‌كنیكانه‌ وه‌ك ڕێوشوێنگه‌لێك پێناسه‌ ده‌كات «كه‌ پێشنیار ده‌كرێن بۆ تاكه‌كان تا شوناسیان به‌پێی ژماره‌یه‌ك له‌ ئامانجه‌كان دیاری بكه‌ن، بپارێزن یا بگۆڕن، و ئه‌مه‌ له‌ ڕێگه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی سه‌روه‌ریی خود به‌سه‌ر خوددا یا مه‌عریفه‌ی خود بۆ خود [ناسینی خود له‌ ڕێگه‌ی خوده‌وه‌] ئه‌نجام ده‌درێت». هه‌روه‌ها فوکۆ له‌ پوخته‌ی ئه‌م وانه‌وتاره‌دا ده‌ڵێت كه‌ مێژووی ته‌كنیكه‌كانی خود ده‌توانێت «یه‌ك ڕێگه‌ یا شێوازی ڕێكخستنی مێژووی سوبێكتیڤیته» بێت، و ئه‌م كاره‌ «له‌ كولتوری ئێمه‌دا له‌ ڕێگه‌ی ڕێكخستن و گۆڕانه‌كانی “په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود” هاوڕێ له‌گه‌ڵ چوارچێوه‌ی ته‌كنیكییان و كاریگه‌رییه‌كانی مه‌عریفه‌تیان» ئه‌نجام ده‌درێت. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: «سوبێكتیڤیته‌ و هه‌قیقه‌ت» له‌: SV, DE II, n 304, p. 1032-1033، «وانه‌ی بیست و پێنجه‌می مارس و سه‌ره‌تای نیسانی ١٩٨١». هه‌روه‌ها، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: UP, p. 16-17 كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا «ته‌كنیكه‌كانی خود» هاوتا و هاومانا ده‌بن به «هونه‌ره‌كانی بوون» و «جوانیناسیی بوون [existence]».

[43]. government

[44]. Governing people

[45]. له‌ ١٩٧٨ به‌دواوه‌، گریمانه‌ی «حكوومه‌ت/به‌ڕێوه‌بردن» ڕۆڵێكی سه‌ره‌كیی له‌ تێڕامانی فوکۆدا هه‌بوو، و فوکۆ ئه‌م ڕۆڵه‌ی تا كۆتاییی ته‌مه‌نی پاراست. ئه‌و، له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م گریمانه‌وه‌، فۆرمێكی له‌ ڕووی مێژوویییه‌وه‌ تایبه‌تی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، واته‌ فۆرمی «حكوومه‌تمه‌ندی»، ده‌ستنیشان ده‌كات كه‌ له‌ نێوان سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌م و هه‌ژده‌یه‌مدا ده‌ركه‌وت، و هێشتا تایبه‌تمه‌ندیی كۆمه‌ڵگاكانی ئێمه‌یه‌؛ فۆرمێكی ده‌سه‌ڵات «كه‌ ئامانجه‌ بنچینه‌یییه‌كه‌ی جه‌ماوه‌ر، فۆرمی ئاسایی مه‌عریفه‌ته‌كه‌ی ئابووریی سیاسی و ئامڕازی تاقانه‌یییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كه‌ی ده‌زگاكانی ئاسایشه». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: STP, p. 111-112. به‌ڵام، بۆ فوکۆ، گریمانه‌ی حكوومه‌ت/به‌ڕێوه‌بردن هه‌روه‌ها ڕێڕه‌وێكی شیكارییه‌ كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ خودی چه‌مكی ده‌سه‌ڵات پێناسه‌ ده‌كرێته‌وه‌: «پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ “ڕێنماییی ڕه‌فتاره‌كان” و به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌گه‌ره‌كان. له‌ بنچینه‌دا ده‌سه‌ڵات كه‌متر له‌ جۆری ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی نێوان دوو ڕكابه‌ره‌ یا ده‌رگیریی نێوان ئه‌م دوو ڕكابه‌ره‌یه‌، به‌ڵكه‌ له‌ جۆری “حكوومه‌ت/به‌ڕێوه‌بردن”ـه‌. ده‌بێت مانایه‌كی زۆر به‌ربڵاو بده‌ینه‌ ئه‌م وشه‌یه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌مدا هه‌یبوو. […] حكومه‌ت (یا به‌ڕێوه‌بردن، حكوومه‌تكردن، حوكمڕانیكردن) له‌م مانایه‌دا پێكهاته‌به‌خشینه‌ به‌ هه‌رێمی ئه‌گه‌رداری كرده‌ی ئه‌وانی تر. كه‌واته‌، شێوازی تایبه‌تی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات نه‌ك له‌ لایه‌نی توندوتیژی و كێشمه‌كێش یا له‌ لایه‌نی په‌یماننامه‌ و په‌یوه‌ندیی ویسته‌كی (كه‌ ته‌نها ده‌توانێت به‌ لایه‌نی زۆره‌وه‌ ئامڕازه‌كانی په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵات بێت)، به‌ڵكه‌ ده‌بێت له‌ لایه‌نی شێوازی تاقانه‌ی كرده‌وه‌- كه‌ نه‌ جه‌نگییه‌ نه‌ یاسایی و حقوقی- واته‌ له‌ لایه‌نی حكومه‌ته‌وه‌ بگه‌ڕێین به‌ شوێن په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵاتدا.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «سوژه‌ و ده‌سه‌ڵات». هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 13-14 و MFDV, p. 12. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، به‌و جۆره‌ی كه‌ فوکۆ له‌م وتارانه‌دا نیشانی ده‌دات، گریمانه‌ی حكوومه‌ت/به‌ڕێوه‌بردن هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ری جومگه‌به‌ندیی ڕوانگه‌ی سیاسیی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات و ڕوانگه‌ی «ئه‌خلاقی»ـی ته‌كنیكه‌كانی خود ده‌دات؛ و به‌م شێوه‌یه‌، ڕێگه‌یه‌ك به‌ ڕووی شیكاریگه‌لێك ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان به‌ڕێوه‌بردنی خود و به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌وانیتر ده‌كاته‌وه‌. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: میشێل فوکۆ، «سوبێكتیڤیته‌ و هه‌قیقه‌ت»، résumé cit., p. 1033 ; HS, p. 34-40؛ [وتاری «ته‌كنیكه‌كانی خود» له‌: م. فوکۆ، شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. 506]، «ئه‌خلاقی كه‌ڵكه‌ڵه‌ی خود وه‌ك كرداری ئازادی» و گفتوگۆ له‌گه‌ڵ هـ. بیكێر، ر. فۆرنێ و گومز-موله‌ر له‌ DE II, n 336, p. 1547-1548. 

[46]. governor

[47]. Complementarity ته‌كمیلكردن:

[48]. »Discipline«

[49]. the art of governing

[50]. Freudian schema

[51]. self-technology

[52]. the government of self

[53]. مه‌به‌ست له‌ تێگه‌ی بنچینه‌ییی وانه‌وتاری 1979-1980یه‌ له‌ كۆلێژ دو فڕانس‌: «بۆچی و به‌ چ شێوه‌یه‌ك له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا په‌یوه‌ندییه‌كی زۆر قووڵ بوونی هه‌یه‌ له‌ نێوان پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات و ئه‌ركی ئه‌وه‌ی كه‌ تاكه‌كان خودی خۆیان له‌ ته‌كنیكه‌كانی ئاشكراكردنی هه‌قیقه‌ت، له‌ ڕێوشوێنه‌كانی هه‌قیقه‌تنوێنیی [aléthurgie] زه‌رووریی ده‌سه‌ڵاتدا، بكه‌نه‌ كرده‌گه‌رایه‌كی بنچینه‌یی؟» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 79.

[54]. فوکۆ له‌ گفتوگۆی دوای وانه‌ی 29ـی نیسانی 1981 له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌ین، زیاتر جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌م گۆڕانه‌ ده‌كاته‌وه‌، گۆڕانێك كه‌ له‌ دیدی ئه‌ودا نیشانده‌ری داهێنانێكی واقیعی «دابڕان»ێكه‌ له«مێژووی سوبێكتیڤیته‌ی ڕۆژئاوایی». ئه‌و ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ «پابه‌ندبوون به‌ ناسینی خود لای مه‌سیحییه‌كان له‌ gnôthi seauton]خۆت بناسه[ـه‌وه‌ دانه‌ڕێژراوه»، چون ئامانجی ته‌كنیكه‌ مه‌سیحییه‌كانی خود دامه‌زراندنی په‌یوه‌ندی نییه‌ له‌گه‌ڵ هه‌قیقه‌تدا به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی (به‌و جۆره‌ی كه‌ بۆ سوكرات و ئه‌فڵاتون به‌م چه‌شنه‌ بوو)، به‌ڵكه‌ زیاتر دامه‌زراندنی یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌ له‌گه‌ڵ هه‌قیقه‌تی تایبه‌تی تاك، له‌گه‌ڵ هه‌قیقه‌تی خود و به‌ تایبه‌ت ده‌رباره‌ی گوناهـ. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 114. هه‌روه‌ها، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: گفتوگۆی میشێل فوکۆ له‌گه‌ڵ ژ.ف. و ژ. دو ڤیت له‌ DE II, n349, p. 1477-1478.

[55]. hermeneutics of the self

The post سوبێكتیڤیته‌ و هه‌قیقه‌ت appeared first on ژنەفتن.

پرسیاركه‌ری یه‌كه‌م: وا دێته‌ به‌رچاوم كه‌ لێره‌دا گریمانه‌یه‌كی ته‌واو جیاوازی دانپێدانان بوونی هه‌یه‌، واته‌ ئه‌و پێكهاته‌ دامه‌زراوه‌یه‌ی كه‌ وه‌سفت كرد و ده‌مه‌وێت بزانم كتێبی دانپێدانانه‌كانی قه‌دیس ئۆگه‌ستین چۆن له‌ چوارچێوه‌ یا نه‌خشه‌كه‌ی تۆدا جێ ده‌گرێت؟ ئایا ئه‌م كتێبه‌ جۆری سێیه‌می دانپێدانان پێناسه‌ ده‌كات؟

فوكۆ: به‌ڵێ، ته‌واو هه‌ق به‌ ئێوه‌یه‌. من شرۆڤه‌یه‌كی تا ڕاده‌یه‌ك تێروته‌سه‌لم ده‌رباره‌ی قه‌دیس ئۆگه‌ستین ئاماده‌ كردبوو، به‌ڵام ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌رفه‌تی خوێندنه‌وه‌یم نه‌بوو[1]. ئه‌گه‌ر له‌ [فیكری] قه‌دیس ئۆگه‌ستیندا زیاتر جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ باوكانی یۆنانی به ‌exomologesis و exagoreusis ناویان ده‌برد، [ئه‌وا] له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره‌یه‌ كه‌ exomologesis و exagoreusis یه‌ك شێوازی دانپێدانانی به‌دامه‌زراوه‌ییكراون و، ته‌واوی تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی دامه‌زراوه‌كانیان هه‌بوو: exomologesis و exagoreusis كۆمه‌ڵێك پابه‌ندبوونیان ده‌سه‌پاند به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا، و گۆڕانكارییه‌ك، چه‌شنی هه‌موو دامه‌زراوه‌كان، به‌ درێژاییی مێژووی كڵێسا و به‌ درێژاییی مێژووی مه‌سیحییه‌ت. له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا، دانپێدانان به‌ گوناهه‌كاندا، تێكه‌ڵه‌یه‌كی سه‌یری exomologesis و exagoreusis؛ و هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ به‌ر له‌ هه‌ر شتێك جه‌ختم له‌ سه‌ر ئه‌م دوو تێگه‌یه‌ كرده‌وه‌. مه‌به‌ستم بوو قسه‌ له‌سه‌ر قه‌دیس ئۆگه‌ستین بكه‌م؛ و ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ ده‌رباره‌ی قه‌دیس ئۆگه‌ستین بیڵێم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ دانپێدانانه‌كاندا خه‌سڵه‌تێك ده‌دۆزینه‌وه‌ كه‌ لێكنزیكی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا كه‌ باوكانی یۆنانی به‌ exomologesis ناویان ده‌برد: قه‌دیس ئۆگه‌ستین ده‌یویست خۆی وه‌ك یه‌ك‌ گوناهكار نیشان بدات، یا نیشانی بدات كه‌ چۆن بووه‌ به‌ یه‌ك گوناهكار كاتێك كه‌ لاو بووه‌ و هتد؛ به‌ گومانم ئه‌م ئاشكراكردنه‌ی بوونی وه‌ك یه‌ك گوناهكار له‌ به‌رده‌م هه‌موواندا شتێكی ئێجگار گرنگه‌ له‌ نووسینی دانپێدانانه‌كاندا. ئه‌ڵبه‌ته‌ خه‌سڵه‌تێكی exomologesisیش له‌و كتێبه‌دا بوونی هه‌یه، چون ویستوویه‌تی‌ له‌‌‌و شته‌دا‌ ورد و قووڵ ببێته‌وه‌ كه‌ له‌ ئه‌ودا ڕوو دەدا، له‌ شێوه‌ی بیركردنه‌وه‌یدا و له‌ شێوازی ژیانكردنیدا ڕوو ده‌دات. به‌ڵام، به‌ دڵنیایییه‌وه‌، دوو جیاوازیی گرنگ بوونی هه‌یه‌: یه‌كه‌مین جیاوازی، بێگومان، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ دانپێدانانه‌كانی بۆ هاوڕێكانی نووسیبوو. قه‌دیس ئۆگه‌ستین په‌یوه‌ست بوو به‌ یه‌ك ئه‌ڵقه‌ی بیرمه‌ندانی مه‌سیحییه‌وه‌، و له‌ شاری میلان له‌گه‌ڵ ئه‌واندا ژیانی به‌سه‌ر ده‌برد، و له‌ شاری هیپۆن، كه‌ دانپێدانانه‌كانی تێدا نووسی، هه‌روه‌ها ئه‌ڵقه‌یه‌كی تری هاوڕێیانی هه‌بوو، و ئه‌م كتێبه‌ شرۆڤه‌یه‌ك بوو بۆ هاوڕێیان ده‌رباره‌ی شێوازی تایبه‌تی ئه‌و له‌ metanoia]ته‌وبه[‌دا. و ئه‌م كاره‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ له‌ هه‌ندێك له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی یۆنانی كۆندا ئه‌زموون ده‌كرا، بۆ نموونه‌ له‌نێوان ئه‌پیكۆرییه‌كاندا. ئه‌م خاڵه‌، واته‌ شێوازی گوتنی ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ ئێوه‌دا ڕوو ده‌دات، ژیانتان چی بووه‌ و هتد به‌ هاوڕێكانتان، نه‌ریتێك بوو له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كاندا[2]. و دووه‌مین خاڵ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ جیاوازییه‌كی زۆر گه‌وره‌ بوونی هه‌یه‌ له‌نێوان هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌ندێشه‌كان له‌ نه‌ریتی زوهدگه‌رایی ئیڤاگریوس پونتیكوس[3] كه‌ كاسیانوس نوێنه‌رایه‌تی ده‌كرد و بابه‌تی دانپێدانانه‌كانی قه‌دیس ئۆگه‌ستین. نه‌ك ئه‌ندێشه‌كان یا logismoi یا cogitationes، به‌ڵكه‌ cordis affectus^{]هه‌سته‌كان و جۆشی ده‌روونی[} جێی سه‌رنجی قه‌دیس ئۆگه‌ستین بوو، نه‌ك جووڵه‌كانی ئه‌ندێشه‌، به‌ڵكه‌ جووڵه‌كانی دڵ[4]. و پێم وایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ شتێكه‌ ته‌واو جیاوازه‌. به‌ڵام به‌ گومانم یه‌ك نه‌ریتی ئه‌ده‌بی و فه‌لسه‌فی به‌ دڵنیایییه‌وه‌ زۆر گرنگ له‌ مه‌سیحییه‌تدا بوونی هه‌یه‌ كه‌ هه‌رگیز، به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ تا به‌ر له‌ بزووتنه‌وه‌ی دژه-‌چاكسازیی ئایین[5]، به‌دامه‌زراوه‌یی نه‌كرا. و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ قه‌دیس ئۆگه‌ستین له‌ مه‌زهه‌بی كاسۆلیكی ڕۆژئاواییدا، له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌مدا، گرنگیی cordis affectus به‌رجه‌سته‌ ده‌كات. ئه‌ڵبه‌ته‌ پێم وایه‌ ئه‌مه‌ چیرۆكێكی تره‌.

پ. یه‌كه‌م: مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ قه‌دیس ئۆگه‌ستین تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌‌ له‌نێوان نه‌ریتی فه‌لسه‌فی و نه‌ریتی باوكانی كڵێسادا؟

فوكۆ: به‌ڵێ. و بێگومان گرنگیی تیۆرتیكی و پڕاكتیكیی دۆكترینی قه‌دیس ئۆگه‌ستین له‌ مه‌سیحییه‌تدا به‌رچاو و مه‌زنه‌، به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ باڵاده‌ستیی دانپێدانه‌كان له‌م لایه‌نه‌وه‌ و خودی كتێبه‌كه‌ وه‌ك یه‌ك نه‌ریتی تیۆرتیكی و ئه‌ده‌بی سنوورداره‌، و كاریگه‌رییه‌كی زۆری له‌سه‌ر دامه‌زراوه‌كان، كرداره‌كان و ئه‌م ته‌كنه‌لۆژیایه‌ی خود نه‌بووه‌. پێم وایه‌ كه‌ ئه‌م كاریگه‌ری و باڵاده‌ستییه‌ تا سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌م تا ڕاده‌یه‌ك گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نه‌بووه،‌ و پاشان له‌ سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌م گرنگییه‌كی ئێجگار زۆری وه‌رگرتووه‌.

پ. یه‌كه‌م: وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ هه‌میشه‌ قسه‌ له‌سه‌ر نه‌ریتی كاسۆلیكی ده‌كه‌یت. به‌ڵام به‌ باوه‌ڕی تۆ ئایا له‌نێوان قه‌دیس ئۆگه‌ستین و نه‌ریتی لۆسه‌ری[6]دا چ په‌یوه‌ندییه‌ك هه‌یه‌؟ ئایا ڕه‌گێكی پڕۆتستانتیش له‌ دانپێدانان و خود-هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی خوددا هه‌یه‌؟

فوكۆ: به‌ڵێ. زۆر به‌ كورتی ده‌بێت بڵێم كه‌ یه‌كه‌م، یه‌كێك له‌ گرفته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی چاكسازیی ئایین و بزووتنه‌وه‌ی لۆسه‌ریی چاكسازیی ئایین، بریتی بوو له‌ ڕایه‌ڵی نێوان په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ هه‌قیقه‌ت و په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ خود. ئایا گه‌یشتن به‌ ڕووناكی و هه‌ڵكۆڵینی قووڵاییه‌كانی ڕۆح وه‌كیه‌كن؟ له‌ دیدی نه‌ریتی كاسۆلیكیدا‌، ئه‌مانه‌ دوو شتی ته‌واو جیاوازن و تا ڕاده‌یه‌ك په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ یه‌كتردا نییه‌. گرفتی لۆسه‌ر كه‌شف یا دووباره‌ كه‌شفكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییگه‌لێك بوو كه‌ له‌ مه‌سیحییه‌تی سه‌ده‌ یه‌كه‌مینه‌كاندا به‌ڕاستی له‌نێوان دوو شێوازی ئیشراق[7]دا بوونی هه‌بوو، ئیشراقی خود و ئیشراق له‌گه‌ڵ ڕووناكیی خودایی. گرفتی خوێندنه‌وه‌ی كتێبی موقه‌ده‌س، خوێندنه‌وه‌ی ئه‌زموون و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌زموونی ئایینی وه‌ك پێوه‌ری بنچینه‌یی هه‌قیقه‌ت نموونه‌یه‌كه‌ له‌م په‌یوه‌ندییه‌ تازانه‌ یا نموونه‌یه‌كه‌ له‌م په‌یوه‌ندییه‌ تازه‌كراوانه‌ی نێوان ئه‌م دوو شێوازه‌ی ئیشراق[8]. و به‌ گومانم هه‌روه‌ها شتێكی زۆر گرنگ لای لۆسه‌ر بوونی هه‌یه‌، واته‌ ئه‌و ده‌یویست له‌ نه‌ریتی دادوه‌ریی چه‌سپاوی كڵێسا و له‌ ئه‌زموونی كاسۆلیكیله‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌م به‌دواوه‌[9] ڕزگاری ببێت، چون پێم وایه‌ كه‌ له‌ مه‌زهه‌یی كاسۆلیكی ڕۆژئاواییدا یان له‌ مه‌سیحییه‌تی ڕۆژئاوایی له‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌م به‌دواوه‌، فۆرمێكی دادوه‌ری سه‌ربار كرا بۆ سه‌ر ته‌واوی پێكهاته‌كانی ئه‌زموونی ئایینی كه‌ یه‌ك فۆرمی سیاسی بوو. و، بۆ نموونه، دانپێدانان به‌ گوناهه‌كاندا تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌ exomologesisـی نه‌ریتیكه‌‌ وه‌ك ڕێوڕه‌سمی ته‌وبه‌ تا سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌م پارێزرا، به‌ڵام له‌ بڕگه‌یه‌كی زۆر كه‌مبایه‌خدا و له‌گه‌ڵ ڕۆڵێكی ئێجگار بچووكدا؛ و exagoreusis كه‌ دامه‌زراوه‌یه‌كی ڕه‌هبانی بوو؛ و هه‌روه‌ها شتێكی تر كه‌ پێكهاته‌ نوێیه‌كانی دادوه‌ری بوو، واته‌ كۆمه‌ڵێك ڕێوشوێنی تازه‌ی دادوه‌ری له‌گه‌ڵ دانپێدانان به‌ گوناهدا وه‌ك بڕگه‌ی بنچینه‌یی ئه‌م پێكهاته‌یه[10]‌. دانپێدانان به‌ گوناهدا تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌م سێ توخمه[11]‌؛ و پشكنینی بیروباوه‌ڕ[12]ـی مه‌سیحی له‌ نه‌ریتی كاسۆلیكیدا پنتی یه‌كتربڕینی ئه‌م ڕێوشوێنانه‌یه‌. بێگومان، لۆسه‌ر ده‌یوسیت ڕزگاری ببێت له‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌. و ئه‌م ئایدیایه‌ی كه ده‌ڵێت‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤ و خواوه‌ند چییه‌تییه‌كی دادوه‌رانه‌ی هه‌یه‌، به‌ گومانم نه‌یارێتیی مه‌زن و بنه‌ڕه‌تیی لۆسه‌ر بوو، و ئه‌و ده‌یویست له‌م ئایدیایه‌ ڕزگاری ببێت‌. كه‌واته‌، به‌ باوه‌ڕی من، ئه‌م دوو خاڵه‌ ده‌توانن شوێنی لۆسه‌ر له‌م مێژووه‌دا ڕوون بكه‌نه‌وه‌.

پ. دووه‌م: ده‌كرێت كه‌مێك زیاتر له‌م باره‌وه‌ قسه‌ بكه‌یت؛ ده‌رباره‌ی دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌ مه‌سیحییه‌كان و ده‌رباره‌ی دانپێدانان و ده‌رباره‌ی هێرمنۆتیكی خود قسه‌ت كرد. به‌ڵام ئه‌مه‌ چۆن به‌دی هات؟ ده‌زانم كه‌ ئه‌مه‌ گرێ ده‌ده‌یت به‌ هۆكارێتیی فرۆیدی و به‌ سه‌ركوتكردنی فرۆیدی. ده‌كرێت كه‌مێك زیاتر ڕوونكردنه‌وه‌ بده‌یت. چ په‌یوه‌ندییه‌ك داده‌مه‌زرێنیت له‌نێوان دانپێدانان و هێرمنۆتیكی خود له‌ دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌كاندا له‌ لایه‌ك و هۆكارێتیی فرۆیدی و سه‌ركوتكردنی فرۆیدی[13] له‌ لایه‌كی تره‌وه‌؟

فوكۆ: په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌كان و كرداری فرۆیدی[14]؟ ده‌تانه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌مه‌ قسه‌تان بۆ بكه‌م؟

پ. دووه‌م: به‌ڵێ.

فوكۆ: پێم خۆشه‌ شتێك له‌م باره‌وه‌ بڵێم (ده‌نگی پێكه‌نینی فوکۆ و ئاماده‌بووان)، به‌ڵام دڵنیا نیم كه‌ بتوانم… . چون، وه‌ك ده‌زانن، به‌ ڕاستی من مێژووی په‌یوه‌ست به‌ ڕابردووم خۆش ناوێت، یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ئه‌مه‌ گه‌مه‌ی من نییه‌ كه‌ بۆ نموونه‌ بڵێم: «باشه‌، ده‌زانن كه‌ هیرۆمینوس یا خروسوستۆم ئه‌مه‌یان وتووه‌، و ئێوه‌ هه‌مان شت لای فرۆید یا یۆنگ یا لاكان و ئه‌وانی تر ده‌دۆزنه‌وه.» ئه‌مه‌ گه‌مه‌ی من نییه؛‌ و له‌ ڕاستیدا هیچ هۆگر نیم به‌م جۆره‌ شتانه‌وه‌، به‌ڵام كاتێك كه‌ دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كاسیانوسم ده‌خوێنده‌وه‌، به‌ ڕاستی سه‌رم سوڕما له‌ چه‌ند خاڵێك. یه‌كه‌م، ته‌كنیكه‌كانی كاسیانوس بۆ خود-هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی خود له‌ نه‌ریتی ئیڤاگریوس پونتیكوسدا به‌ ته‌واوه‌تی هه‌مه‌لایه‌ن و زۆر ئاسته‌م و زۆر ئاڵۆز بوون. دووه‌م، پێم وایه‌ كه‌ ئێوه‌ ناتوانن خۆتان ببوێرن له‌م واقیعییه‌ته‌ كه‌ وه‌سفكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ ڕاهیب ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌ندێشه‌كانیدا بیكات هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ سانسۆری فرۆیدی ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ شێوه‌یه‌كی پێچه‌وانه‌ ده‌یكات. ئه‌و وه‌سفكردنه‌ی كه‌ فرۆید ده‌رباره‌ی سانسۆر پێشكه‌شی ده‌كات تا ڕاده‌یه‌ك وشه‌ به‌ وشه‌ ئه‌و وه‌سفكردنه‌یه‌ كه‌ كاسیانوس له‌ میتافۆری دراوگۆڕه‌وه‌دا پێشكه‌شی ده‌كات. باشه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا ده‌توانرێت چی بكرێت؟ ئایا ده‌توانین بڵێین ئه‌مه‌ یه‌ك هاوده‌قیی مێژوویی یا یه‌ك هاوده‌قیی بان-مێژووییه[15]‌؟ ڕه‌نگه‌. یه‌ك ڕوونكردنه‌وه‌ی تریش هه‌یه‌، ڕوونكردنه‌وه‌یه‌كی مێژوویی كه‌ ده‌ڵێت: «باشه‌، ده‌زانن كه‌ ته‌كنه‌لۆژیا مه‌سیحییه‌كانی جه‌ذبه‌، خود-هه‌ڵكۆڵێن، دانپێدانان و هتد ئه‌وه‌نده‌ به‌هێز و قووڵ و ئه‌وه‌نده‌ به‌ قووڵی شوێنگرتوو و باو بوون له‌ ژیان و ویژدان و كرداره‌كانی هه‌ر كه‌سێكدا له‌ شارستانییه‌تی ڕۆژئاوایی كه‌ ده‌توانن جێنیشانه‌كانیان یا پڕۆژه‌ گشتییه‌كانیان له‌ ده‌روونپزیشكی، ده‌روونپزیشكیی كلاسیكیی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا بدۆزنه‌وه‌، و له‌م ده‌روونپزیشكییه‌دایه‌ كه‌ فرۆید ئه‌مانه‌ی دۆزییه‌وه‌ و ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌ مه‌سیحییه‌كانی سه‌رله‌نوێ دۆزییه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌م ڕوونكردنه‌وه‌ من ڕازی ناكات، چون زۆر دژواره‌ كه‌ له‌ ته‌كنیكه‌كانی ده‌روونپزیشكیی سه‌ده‌ی نۆزیده‌مدا شتێك بدۆزینه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌ست بێت به‌ ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كانه‌وه‌. ئه‌ڵبه‌ته‌ له‌ سه‌ره‌تای وتاره‌كه‌مدا چیرۆكێكی دكتۆر فڕانسوا لۆرێم گواسته‌وه‌، كه‌ ده‌یویست نه‌خۆشه‌كه‌ی ناچار بكات به‌ دانپێدانان به‌ یه‌ك شت:‌ دانپێدانان به‌ شێتبوونی خۆیدا. به‌ڵام ئێوه‌ ناتوانن بڵێن كه‌ ئه‌مه‌ به‌وردی ته‌كنیكه‌ مه‌سیحییه‌كانی exagoreusis]و خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانانه‌]‌. كه‌واته‌ فرۆید بۆچی و چۆن ئه‌م شتانه‌ی سه‌رله‌نوێ دۆزییه‌وه‌؟ من هیچ نازانم. ئایا ده‌بێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ نه‌ریتی عیبری؟ پێم وانییه‌، چون تا ڕاده‌یه‌ك دڵنیام كه‌ له‌ نه‌ریتی عیبری[16]دا شتێكی وه‌ك exagoreusis یا exagoreusis بوونی نییه‌. كه‌واته‌ ئه‌مه‌ یه‌ك گرفته،‌ و من تا به‌ ئه‌مڕۆ ده‌كات هیچ وه‌ڵامێكم بۆ ئه‌م گرفته‌ نییه‌. به‌ڵام ڕه‌نگه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ وه‌ڵامێكم بۆ ئه‌و گرفته‌ نییه‌ كه‌ ئه‌مه‌ یه‌ك ته‌وه‌هومه،‌ و ڕه‌نگه‌ هیچ وه‌كیه‌كی و هاوشێوه‌ییه‌ك له‌نێوان كاسیانوس و فرۆیددا بوونی نه‌بێت. به‌ڵام گومانم هه‌یه‌ كه‌ هیچ هاوشێوه‌ییه‌ك بوونی نه‌بێت (ده‌نگی پێكه‌نینی ئاماده‌بووان). كه‌واته‌ به‌ كرده‌وه‌ ئه‌مه‌ بۆ من گرفتێكه‌ تا ئه‌مڕۆ بێ وه‌ڵام.

پ. دووه‌م: له‌ كتێبی چاودێری و سزادا ده‌رباره‌ی گۆڕان و په‌ڕینه‌وه‌یه‌ك قسه‌ ده‌كه‌یت، گۆڕان له‌ دادوه‌ریكردنێك كه‌ پشت به‌ ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌به‌ستێت بۆ داوه‌ریكردنێك كه‌ هه‌ست، پاڵنه‌ر و ئاره‌زووی تاكه‌كان له‌به‌رچاو ده‌گرێت[17]. ئایا ئه‌م گۆڕانه‌‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ گۆڕان له‌ ته‌وبه‌وه‌ بۆ دانپێدانان؟

فوکۆ: به‌ڵێ، پێم وایه‌ به‌م چه‌شنه‌یه‌. كۆمه‌ڵگه‌ ڕۆژئاواییه‌كان یه‌ك سه‌رده‌می دادوه‌ری و یاساییان تێپه‌ڕ كرد، قۆناغێكی دادوه‌ری كه‌ له‌ سه‌ده‌ی دوانزه‌یه‌م یا سیازده‌یه‌مدا ده‌ستی پێ كرد، و تا ده‌ستپێكی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م له‌گه‌ڵ یاسا‌ بنچینه‌ییه‌ گه‌وره‌ سیاسییه‌كان و كۆمه‌ڵێك یاسای مه‌ده‌نی و سزایی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م به‌رده‌وامی هه‌بوو، و ئه‌م پێكهاته‌ یاسایی و دادوه‌رییانه‌‌ له‌ ساتی ئێستادا‌ له‌ دۆخی داڕووخان و له‌ناوچووندان. له‌ سه‌ده‌ی سیانزه‌یه‌مه‌وه‌ تا ده‌ستپێكی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م، ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌ ڕۆژئاواییه‌كان هیوادار بوون و چاوه‌ڕوانیان ده‌كرد كه‌ حوكمڕانیكردن و به‌ڕێوه‌بردنی خه‌ڵكی له‌ ڕێگه‌ی یاساكان، دادگاكان و دامه‌زراوه‌ یاسایی/دادوه‌ری[18]یه‌كانه‌وه‌ ڕه‌خساو بێت. و خه‌ونی ڕێگه‌ی یاسایی حکوومەت بریتی بوو له‌ ئایدیای نووسینی یاسا بنچینه‌ییه‌كان له‌گه‌ڵ مافی مرۆڤ و چی و چی، واته‌ پڕۆژه‌ی نووسینی یاساگه‌لێك كه‌ بتوانێت بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆیی و مرۆڤایه‌تی یا، لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ناو یه‌ك نه‌ته‌وه‌دا، گشتی، گه‌ردوونی و هه‌مه‌لایه‌ن بێت. هاوده‌قبوونی نێوان هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردن یا هونه‌ری حومكڕانیكردن و دامه‌زراوه‌ یاساییه‌كان به‌ باوه‌ڕی من یه‌كێك بووه‌ له‌ خواسته‌ بنچینه‌ییه‌كانی ئه‌م قۆناغه‌ درێژخایه‌نه‌، [واته] له‌‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌مه‌وه‌ تا سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م. و ئێستا ده‌زانین- ده‌زانین؟- و به‌ ئێمه‌ ده‌ڵێن كه‌ به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردنی خه‌ڵكی ئیتر به‌م پێكهاته‌ یاساییانه‌ ڕه‌خساو نییه‌. دیارده‌ی تۆتالیتاریزم یه‌كه‌مین و ترسناكترین ئه‌نجامی ئه‌م كه‌شفه‌یه‌ كه‌ پێكهاته‌ یاساییه‌كان بۆ حوكمڕانیكردن و به‌ڕێوه‌بردنی خه‌ڵكی به‌سنده‌ و ته‌واو نییه‌. نازانم ئه‌م وته‌یه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌ی ئێوه‌ یا نا؟

پ. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر به‌م چه‌شنه‌یه‌ ئایا بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دیارده‌ی تۆتالیتاریزم، نه‌ك ئه‌مه‌ی كه‌ ڕابردوو ڕزگار بكه‌ین، به‌ڵكه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دواوه‌؛ و ڕێگه‌یه‌ك بدۆزینه‌وه‌ كه‌ تێیدا ئه‌م پێكهاته‌ یاساییانه‌‌ بتوانرێت له‌گه‌ڵ فۆرمێكی ژیاندا تێهه‌ڵكێش بكرێن، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا دانپێدانان یا هێرمنۆتیكی خود له‌خۆ نه‌گرێت؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ئایا دابڕانێك له‌نێوان ئه‌م دوو ئه‌گه‌ره‌دا ده‌بینیت؟ ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ی یاسا حقوقییه‌كان تا ئاستێك دیارده‌یه‌كی سه‌ر به‌ ڕۆژگاری ڕابردوو بێت، به‌ڵام هێشتا تاكه‌ له‌مپه‌ری به‌رده‌م ده‌ركه‌وتنی تۆتالیتاریزم بێت، كه‌واته‌ ئایا ئه‌مه‌ به‌م مانایه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ یاسایه‌ ده‌بێت سه‌رده‌مێك زیندوو بكرێنه‌وه‌؟

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵام ده‌زانن كه‌ به‌ گومانم ئه‌مڕۆ یه‌كێك له‌ گرفته‌ بنچینه‌ییه‌كانمان، یه‌كێكه‌ له‌ گرفته‌ بنچینه‌ییه‌ سیاسییه‌كانمان‌. كاتێك كه‌ ڕووبه‌ڕووی دیارده‌ی تۆتالیتاریزم ده‌بینه‌وه،‌ یه‌كه‌م، هه‌ر كه‌سێك ده‌توانێت هاوڕا بێت له‌گه‌ڵ ئه‌م خاڵه‌دا كه‌ په‌نابردن بۆ یاسا، په‌نابردن بۆ سیسته‌می یاسایی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ مافی مرۆڤ، پرسێكی زۆر گرنگه‌. به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ زۆرێك له‌گه‌ڵ ئه‌م خاڵه‌دا هاوڕا بن كه‌ ئه‌مه‌ له‌ ساتی ئێستادا یه‌ك په‌نابردنی ته‌كتیكییه‌؛ ڕه‌نگه‌ سوودمه‌ند بێت، ڕه‌نگه‌ له‌ ساتی ئێستادا ڕه‌خساو بێت، به‌ڵام پێم وانییه‌ كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ پێكهاته‌ی یاسایی به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن له‌ چركه‌ساتی ئێستادا ڕێگه‌چاره‌یه‌ك بێت بۆ گرفته‌كانمان. به‌ڵام چ گرفته‌ گه‌وره‌كانی یاسای بنچینه‌یی- ده‌وڵه‌ت چییه‌؟ و …- یا كۆمه‌ڵێك گرفتی كه‌مبه‌هاتری وه‌ك، بۆ نموونه‌، دامه‌زراوه‌ سزاییه‌كان یا سوودوه‌رگرتن له‌ پزیشكی و ده‌روونپزیشكی له‌ناو دامه‌زراوه‌ی دادوه‌ریدا له‌به‌رچاو بگرین یا نه‌گرین، [هه‌ر چۆنێك بێت] ڕوونه‌ كه‌ به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردنی خه‌ڵك ته‌نها له‌گه‌ڵ یاسا حقوقییه‌كان و پێكهاته‌ حقوقییه‌كان ڕه‌خساو نییه. و له‌ ڕاستیدا هه‌میشه‌ له‌ شتێكی تر و شتێكی زیاتر له‌ پێكهاته‌ حقوقی و یاساییه‌كان سوود وه‌رده‌گیرێت[19]. بۆ نموونه‌، زۆر ئاشكرایه‌‌ كه‌ دامه‌زراوه‌ سزاییه‌كان [جگه‌ له‌ پێكهاته‌ یاساییه‌كان] هیچ شتێكی تر به‌ گریمانه‌ وه‌رناگرن، و خه‌ونی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م به‌رهه‌مهێنان و پێكهێنانی كۆمه‌ڵێك دامه‌زراوه‌ی سزایی و كۆمه‌ڵێك یاسای سزایی بوو، دامه‌زراوه‌گه‌لێكی سزایی كه‌ ده‌بێت ته‌نها یاسا و جێبه‌جێكردنی یاسا بن. هه‌ر كه‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ونه‌ له‌گه‌ڵ واقیعییه‌تدا ده‌بینین، ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌زانین كه‌ سیسته‌مه‌ سزاییه‌كان له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مه‌وه‌ تا ئێستا به‌ دڵنیایییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ زۆرێك شتی زیاتر و زیاتر جیاواز له‌ یاسا و سیسته‌می یاسایی و هتد كاری كردووه‌. و ئاشناكردن و لكاندنی ده‌روونپزیشكی، ده‌روونناسی، زانسته‌ مرۆییه‌كان، كۆمه‌ڵناسی و هتد به‌ دامه‌زراوه‌ی سزاییه‌وه‌ نیشانه‌ و شایه‌تی ئه‌م واقیعییه‌ته‌یه[20]‌.

پ. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر كتێبه‌كانت بخوێنینه‌وه‌ ده‌توانین له‌گه‌ڵ ئه‌م قسانه‌دا هاوڕا بین، به‌ڵام ئایا ئه‌م قسانه‌ هه‌روه‌ها گرفتی تاكتیك به‌خودی خود ناگوازێته‌وه‌ بۆ ئێمه‌، گرفتی ئه‌مه‌ی كه‌ چۆن ده‌توانرێت پێكهاته‌ی یاسایی/دادوه‌ری وه‌ك تاكتیك و نه‌ك وه‌ك ستراتیژی گه‌وره‌ دووباره‌ به‌كار بخرێته‌وه‌؟ ئایا په‌نابردنی ته‌نها تاكتیكی به‌ پێكهاته‌ یاسایی/دادوه‌رییه‌كان، ئێمه‌ پاڵ نانێت بۆ سه‌رترچوون له‌ ڕیزبه‌ندی یاسایی و بۆ پێویستیی جیاكردنه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ ڕیزبه‌ندی یاسایی/دادوه‌رییه‌‌ له‌و شته‌ی كه‌ ڕیزبه‌ندی دیسپلینی[21]یه‌؟

فوکۆ: هاوڕام له‌گه‌ڵ شێوازی خستنه‌ڕووی گرفته‌كه‌، و ده‌بێت به‌ر له‌ هه‌ر شتێك بڵێم كه‌ نازانم. هه‌روه‌ها ده‌بێت دان به‌وه‌دا بنێم كه‌ چه‌ندین ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، بۆ نموونه،‌ له‌ سه‌ره‌تای ده‌یه‌ی هه‌فتا، پێم وابوو كه‌ خستنه‌ڕوو و ڕۆشنكردنه‌وه‌ی ئه‌م گرفته‌، ئه‌م گرفته‌ واقیعی و به‌رهه‌ست و كرده‌كییه،‌ شتێكی ڕه‌خساوه،‌ و پاشان بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی ده‌توانێت ئه‌م گرفته‌ له‌به‌رچاو بگرێت و به‌ ده‌ستپێكردن له‌ دراوه‌كانی ئه‌م گرفته‌وه‌ له‌سه‌ر شتێكی تر كار بكات. به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ من هه‌ڵه‌ بووم. و ئه‌گه‌ر ئێستاكه‌ كه‌مێك نائومێدم، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێم وایه‌ نه‌ك هه‌مووان به‌ڵكه‌ زۆرێك كه‌س قه‌ناعه‌تیان به‌وه‌ كردووه‌ كه‌ ئه‌م گرفته‌ بوونی هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر […] نه‌یار بن، به‌ڵام هیچ كه‌سێك نازانێت چۆن ئه‌م گرفته‌ چاره‌سه‌ر بكات، و بزووتنه‌وه‌ی سیاسی، بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسیی خودبزواو كه‌ من زۆر ساویلكانه‌ ئومێدم پێی هه‌بوو، سه‌رنه‌كه‌وت[22]. به‌ڵام ئه‌مه‌ ساویلكه‌یی منه‌.

پ. چواره‌م: ده‌مه‌وێت پرسیارێكی كه‌م تا زۆر ناشیانه‌ له‌ تۆ بپرسم كه‌ ده‌شێت هه‌ڵگری كۆمه‌ڵێك زانیاریی هه‌ڵه‌ بێت. ده‌رباره‌ی كێشه‌ی ده‌ستدرێژی به‌ وته‌ی تۆ مافمان نییه‌ یا نابێت ده‌ستدرێژیكه‌ر سزا بده‌ین، چون سێكسواڵیته‌ پرسێكی تایبه‌تییه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین). تكا ده‌كه‌م ڕوونكردنه‌وه‌ بده‌ به‌م چه‌شنه‌یه‌؟

فوکۆ: پرسیارێكی باشه‌. پێم وایه‌ كه‌ ده‌زانم كاتێك كه‌ ئه‌مه‌ ده‌ڵێن ئاماژه‌ به‌ چ گۆڤارێك ده‌كه‌ن. هاوڕێیه‌ك ڕه‌شنووسی وتارێكی چاپكراوی له‌ گۆڤارێكی به‌ناوبانگدا بۆ ناردم له‌ ئینگلیزه‌وه‌ كه‌ به‌ گومانم ئه‌و شته‌ی كه‌ وتبووم به‌ توندی ڕه‌خنه‌ی ده‌كرد. ئه‌مه‌ له‌ ڕه‌وتی یه‌ك گفتوگۆدا بوو له‌گه‌ڵ داڤید كوپه‌ر[23] كه‌ دژه‌-ده‌روونپزیشكییه‌؛ گفتوگۆیه‌كی واقیعی و نه‌ك ساخته‌ له‌گه‌ڵ داڤید كۆپه‌ر كه‌ به‌ وردیی نازانم بۆچی چاپ كرا[24]. ڕه‌نگه‌ له‌مڕۆدا به‌ ته‌واوه‌تی هاوڕا نه‌بم له‌گه‌ڵ ئه‌و زاراوه‌ و وشانه‌ی كه‌ له‌م گفتوگۆیه‌دا به‌كارم هێنا، به‌ڵام ئه‌مه‌ هێنده‌ گرنگی نییه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ وتم ئه‌مه‌یه‌:‌ یه‌كه‌م، پێم وایه‌ كه‌ گریمانه‌یه‌كی باش بۆ شیكاركردنی گرفته‌كان و بۆ شیكاركردنی پرسیاره‌ جیاوازه‌كان ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی یاسا و سێكس ده‌توانێت ئه‌مه‌ بێت كه‌ یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌. سێكس شتێكه‌ كه‌ هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ یاساوه‌ نییه‌، و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌. ئه‌م فاكته‌ی كه‌ جیاكاریی سێكسی، سه‌رتری سێكسی و چالاكیی سێكسی بتوانرێت بكرێته‌ بابه‌تی یاسادانان، به‌ باوه‌ڕی من شتێكی قه‌بووڵنه‌كراوه‌. به‌ هه‌ر حاڵ، ده‌مویست بزانم كه‌ ئایا ده‌شێت ئه‌م پره‌نسیپه‌ بكرێته‌ بنه‌ڕه‌تی كۆمه‌ڵێك یاسای تازه‌ی سزایی. ئه‌م ئایدیایه‌م كاتێك خسته‌ ڕوو كه‌ كه‌سێك له ساتی گفتوگۆكه‌دا… كه‌ باش نازانم له‌ چ ساتێكی گفتوگۆكه‌دا بوو و گرنگییه‌كی ئه‌وتۆشی نییه‌. به‌ڵام هه‌ر كه‌ ئه‌مه‌م وت باش به‌ئاگا بووم كه‌ گرفتێك بوونی هه‌یه‌ كه‌ گرفتی ده‌ستدرێژییه[25]‌. مه‌حاڵه‌‌ كه‌ بتوانرێت بگوترێت كه‌ ده‌ستدرێژی[26]، په‌لاماری سێكسی[27] نییه؛‌ و به‌هه‌رحاڵ پێم وانییه‌ بتوانرێت بگوترێت كه‌ ده‌ستدرێژی ده‌توانرێت وه‌ك په‌لامار مه‌حكووم بكرێت به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌مه‌ی كه‌ ده‌ستدرێژی په‌لاماری سێكسییه‌. من پێم وایه‌ كه‌ له‌ پێناسه‌ی یاسایی/دادوه‌ریی ده‌ستدرێژیدا ناتوانرێت سێكسواڵیته‌ نادیده‌ بگیرێت. و پاشان به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ حاڵه‌تی ده‌ستدرێژیدا، ده‌بێت گریمانه‌ی سێكسواڵیته[28]‌ بهێنینه‌ ناوه‌وه؛‌ و كه‌واته‌ سێكس ده‌بێت له‌ سیسته‌می یاساییدا له‌به‌رچاو بگیرێت. ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مویست بیڵێم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ گرفتێك بوونی هه‌یه: به‌ گومانم یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ پێم وایه‌ كه‌ ده‌بێت ده‌ستدرێژی مه‌حكووم بكرێت و ناتوانرێت له‌ پرسی ده‌ستدرێژیدا سێكسواڵیته‌ نادیده‌ بگیرێت. گرفت ئه‌مه‌یه‌ و چۆن ده‌توانرێت ئه‌م گرفته‌ چاره‌سه‌ر بكرێت؟

پ. چواره‌م: له‌ ڕه‌وتی به‌دواداچوون بۆ زۆرێك له‌ كوشتنه‌كان، ئازار و ناڕه‌حه‌تیی سێكسی ده‌بینرێت، واته‌ په‌لامارگه‌لێكی زۆر بوونی هه‌یه‌ كه‌ ڕووداوی سێكسی له‌گه‌ڵدایه‌. بۆ نموونه،‌ كاتێك كه‌ له‌ ڕه‌وتی دزینی بانكدا، خه‌زنه‌دار به‌ چه‌ك په‌لاماری سێكسیی جه‌سته‌ی ده‌درێت. ئه‌گه‌ر پره‌نسیپی تۆ په‌سه‌ند بكه‌ین، له‌م حاڵه‌ته‌دا چۆن ده‌توانین جیاكاری بكه‌ین له‌ نێوان ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ یه‌ك په‌لاماردا، سێكسییه‌ و ئه‌و شته‌ی كه‌ سێكسی نییه‌، و چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ تاوانباردا بكه‌ین؟

فوکۆ: به‌ڵێ تێده‌گه‌م. له‌م باره‌وه‌ ده‌بێت بڵێم كه‌ به‌ باوه‌ڕی من ده‌توانین له‌ یه‌كه‌مین پره‌نسیپێكه‌وه‌ كه‌ ڕوونم كرده‌وه‌ سوود وه‌ربگرین، چون بۆ من ڕوون نییه‌‌ كه‌ بۆچی له‌ حاڵه‌تی دۆزینه‌وه‌ی خه‌سڵه‌تی سێكسی له‌ یه‌ك ڕه‌فتاری تاوانبارانه‌دا، دادوه‌ر و دادگاكان ده‌بێت ئه‌م خه‌سڵه‌ته‌ له‌به‌رچاو بگرن. ڕه‌نگه‌ پاڵنه‌رێكی سێكسی، بۆ نموونه،‌ له‌ كوشتن یا دزین یا نازانم له‌ چیدا بوونی هه‌بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر یاسایه‌كی سزایی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ كردانه‌ به‌ هۆكاری ئه‌وه‌ی كه‌ كوشتن یا دزینه‌ مه‌حكووم ده‌كات، ئیتر چ گرنگییه‌كی هه‌یه‌ كه‌ پاڵنه‌ره‌كه‌ی سێكسییه‌ یا نا. و من زۆر باش له‌وه‌ تێگه‌یشتووم كه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ كرداری سزایی و دادوه‌ریی فه‌ڕه‌نسادا ئه‌مه‌ی كه‌ بریكاره‌كان، دادوه‌ره‌كان، دادگاكان و هتد پاڵنه‌رێكی سێكسی بدۆزنه‌وه‌، هه‌میشه‌ كۆمه‌ڵێك ئه‌نجامیته‌واو كۆنترۆڵنه‌كراوی هه‌یه‌. هه‌ندێكجار مه‌حكوومییه‌تێكی زۆر قورس به‌سه‌ر كه‌سێكدا پیاده‌ ده‌كه‌ن، چون دادوه‌ره‌كان پێیان وابووه‌ كه‌ تاوانبار پاڵنه‌رێكی سێكسی هه‌بووه،‌ یا له‌ هه‌ندێك حاڵه‌تدا [ده‌ڵێن كه] ئه‌مه‌ ته‌نها گرفتێكی سێكسییه‌ یا گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نییه‌ و هتد. به‌ باوه‌ڕی من، یه‌كێك له‌ ئه‌نجامه‌ هه‌ره‌ خراپه‌كانی هاتنی سێكسواڵیته‌، هاتنی گرفتی سێكسواڵیته‌ بۆ ناو دامه‌زراوه‌ سزاییه‌كان، هه‌ر ئه‌مه‌یه‌. و‌ دژی ئه‌م جۆره‌ هاتنه‌ی سێكسواڵیته‌، پێم وایه‌‌ ده‌بێت بگوترێت كه‌ سێكس هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ یاساوه‌ نییه‌ و یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌. به‌ڵام جه‌خت ده‌كه‌م كه‌ ده‌ستدرێژی په‌لاماری سێكسییه‌ و خۆ هه‌ڵهاتن له‌م واقیعییه‌ته‌ مه‌حاڵه‌، و ئێمه‌ ده‌بێت گرفتی سێكسواڵیته‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ پرسی ده‌ستدرێژیدا بهێنینه‌ ناوه‌وه‌. نازانم هاوڕان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ ده‌یڵێم یا نا. به‌ هه‌ر حاڵ، له‌م گۆڤاره‌ ئینگلیزییه‌دا خراپ له‌و شته‌ تێگه‌یشتن كه‌ وتم، چون ئه‌وه‌ی كه‌ وتم ئه‌مه‌ نه‌بوو:‌ ده‌بێت ده‌ستدرێژی وه‌ك په‌لاماری ناسێكسی وێنا بكرێت. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، من وتم كه‌ ده‌بێت ده‌ستدرێژی وه‌ك په‌لاماری سێكسی وێنا بكرێت، و ده‌زانم كه‌ ئه‌مه‌ نامۆیه‌ به‌م پره‌نسیپه‌ی كه‌ یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌.

پ. پێنجه‌م: ئایا پێت وایه‌ كه‌ كرده‌ی سێكسی نه‌ك به‌پێی پێویست په‌لامارده‌رانه[29]،‌ به‌ڵكه‌ سیاسییه‌؟

فوکۆ: (ده‌نگی پێكه‌نین له‌ناو ئاماده‌بووان) باشه‌… (ده‌نگی پێكه‌نین) ئه‌ڵبه‌ته‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ وابه‌سته‌ن به‌ پێناسه‌ی سیاسه‌ته‌وه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین). ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت له‌ مانایه‌كی زۆر به‌ربڵاودا له‌به‌رچاو بگرین، و ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت به‌ سیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات تێبگه‌ین، ئه‌وا له‌م حاڵه‌ته‌دا به‌ دڵنیایییه‌وه‌ كرده‌ی سێكسی شتێكه‌ كه‌ پێوه‌ندی به‌ سیاسه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌. به‌ڵام ده‌بێت بڵێم كه‌ یه‌ك كرده‌ی سێكسی له‌م مانایه‌دا پێوه‌ندی هه‌یه‌ به،‌ بۆ نموونه،‌ سیسته‌مه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان و په‌یوه‌ندییه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان[30]. ته‌واوی سیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌كان كه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی سێكسی یا له‌ یه‌ك كرده‌ی سێكسیدا هه‌ن، ده‌بێت له‌ كاتی توێژینه‌وه‌ی ئه‌م كرده‌یه‌دا له‌به‌رچاو بگیرێن. كه‌واته‌، په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بوونی هه‌یه‌، په‌یوه‌ندییه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان بوونی هه‌یه‌ و هه‌ندێكجار په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌رهه‌مهێنان.

پ. شه‌شه‌م: تا ئێستاكه‌ جینالۆژیای كرداره‌كان و دامه‌زراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانت له‌ چێوه‌ی ورده‌فیزیك[31] و یه‌ك لۆجیكی ده‌سه‌ڵاتدا وه‌سف كردووه‌. ئایا ئێستا ده‌توانیت بڵێیت له‌ ساتی وه‌سفكردنی «جینالۆژیای خود»یت له‌ چێوه‌ی درشته‌فیزیك[32]ـی هێزه‌كاندا…

فوکۆ: ورده‌فیزیكی هێزه‌كان…

پ. شه‌شه‌م: درشته‌فیزیك، به‌ هۆی په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ هێزدا…

فوکۆ: درشته‌فیزیك؟ بۆچی درشته‌فیزیكی هێز؟ دروست تێنه‌گه‌یشتم، ده‌كرێت كه‌مێك ڕوونكردنه‌وه‌ بده‌ن؟

پ. شه‌شه‌م: ئه‌مه‌ پرسیاری منه‌ له‌ تۆ، ئایا گونجاوه‌ كه‌…

فوکۆ: به‌ هه‌قیقه‌ت نازانم بۆچی سوود له‌م دوو وشه‌یه‌ی درشته‌فیزیك و هێزه‌كان وه‌رده‌گرن ده‌رباره‌ی…

پ. شه‌شه‌م: باشه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌ ئاڕاسته‌گیریی كاری نوێت تێبگه‌م و ئاڕاسته‌گیریی پێشووی كاره‌كه‌ت له‌ چێوه‌ی ورده‌فیزیكدا بوو.

فوکۆ: ئه‌ها.

پ. شه‌شه‌م: زۆر باشه‌. ئایا ئێستا ده‌توانیت بڵێیت كه‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئاخێزگه‌ له‌ مانایه‌كی جیاوازدا ده‌كه‌یت؟ ده‌رباره‌ی هێزه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ خود؟ تكا له‌ تۆ ده‌كه‌م كه‌مێك ئه‌م گرفته‌ شرۆڤه‌ بكه‌.

فوکۆ: له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئاگادارن كه‌…، پێم خۆشه‌ ئه‌م گرفته‌ شرۆڤه‌ بكه‌م، به‌ڵام ئه‌و كه‌ره‌ستانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌م كاره‌ خستتانه‌ به‌رده‌مم.

پ. شه‌شه‌م: ناكافییه‌.

فوکۆ: نا، نا، ناكافی. به‌ڵام پێم وانییه‌ به‌ وردیی گونجاو بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا كه‌ وتم.

بەڕێوەبەری كۆڕ: ده‌توانم قسه‌یه‌ك بكه‌م؟ پێشگریمانه‌یه‌ك له‌و شته‌دا بوونی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م خانمه‌ وتی كه‌ هه‌ڵه‌یه‌ و ده‌بێته‌ گرفتساز، به‌ ده‌ربڕینێك وه‌ك بڵێی كه‌ به‌ڕێز فوکۆ تۆ ڕوانگه‌ی خۆتت گۆڕی، چون پێشتر ده‌رباره‌ی ورده‌فیزیكی ده‌سه‌ڵات نووسیت…

پ. شه‌شه‌م: نه‌خێر من ئه‌مه‌ ناڵێم چون ده‌بینم ئه‌و شته‌ی كه‌ ئێستا لێره‌دا ئه‌نجامی ده‌ده‌یت به‌ ڕوونی په‌یوه‌سته‌ به‌و شته‌وه‌ كه‌ پێشتر ئه‌نجامت دابوو، و هیچ گۆڕانێك له‌ ئاڕسته‌گیری یا گۆڕانێك له‌ تاكتیكدا نابینم…

ب. كۆڕ: باشه‌، ئێوه‌ ئه‌م جۆره‌ قسه‌یه‌تان كرد: «ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ ساتی ئه‌نجام دانیت تازه‌یه» و ده‌ته‌وێت به‌ شێوه‌یه‌كی جیاواز شرۆڤه‌ی بكه‌یت، به‌ڵام من دڵنیا نیم كه‌ ئه‌م پێشگریمانه‌یه‌ی كه‌ شتێكی جیاواز و تازه‌ له‌ ئارادایه‌ پێویستی به‌ شرۆڤه‌یه‌كی تازه‌ هه‌بێت.

پ. شه‌شه‌م: باشه‌، تێگه‌یشتنی من بۆ یه‌كه‌مین وتار ئه‌مه‌ بوو كه‌ ئه‌و [فوکۆ] ئێستا له‌ ساتی خستنه‌ڕووی شتێكی تازه‌یه‌.

فوکۆ: باشه‌، ڕه‌نگه‌ تا ئاستێك هاوڕا بم، و ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ وه‌ڵامێك بێت بۆ پرسیاره‌كه‌تان. تكا له‌ ئێوه‌ ده‌كه‌م كه‌ به‌ من بڵێن ئایا وه‌ڵامێكه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌تان یا نا. كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م گرفته‌ی ده‌سه‌ڵات ده‌ستم پێ كرد، دڵنیام كه‌ یه‌ك پێڕ قسه‌ی گه‌مژانه‌م ده‌رباره‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ وتووه‌، به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ قسه‌گه‌لێكی زۆر سه‌یرتریان له‌وه‌ی كه‌ وتوومه‌ داوه‌ته‌ پاڵ من. (ده‌نگی پێكه‌نین) ئه‌ڵبه‌ته‌ [یه‌كه‌م] ده‌سه‌ڵات بۆ من- پێم وایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ زۆر ڕوون بێت- یه‌ك جه‌وهه‌ر، ماكی ڕه‌وان، یه‌ك مه‌رجه‌عی میتافیزیكی یا شتێكی وه‌ك ئه‌مه‌ نییه‌. به‌ باوه‌ڕی من ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كان، په‌یوه‌ندیی هێزه‌كان له‌نێوان خه‌ڵكدا. به‌ڵام خاڵی دووه‌م ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ ته‌نها په‌یوه‌ندییه‌ ڕووت و په‌تییه‌كانی هێزه‌كان نییه‌؛ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ به‌پێی هه‌ندێك پره‌نسیپ، و هاوڕێژه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێك ته‌كنیك، هه‌ندێك ئامانج، هه‌ندێك‌ تاكتیك و هتد ڕێك ده‌خرێن. سێیه‌م، ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات له یه‌ك‌ كۆمه‌ڵگه‌ی دیاریكراودا به‌ ته‌واوه‌تی به ‌یه‌كسانی یا به ‌ڕێككه‌وت دابه‌ش نه‌كراون، به‌ڵكه‌ جۆرێك ناهاوسه‌نگی[33] ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ ئاڕاسته‌ ده‌كات و ڕێك ده‌خات، ناهاوسه‌نگییه‌ك كه‌ به‌ هه‌ندێك كه‌س ئه‌گه‌ری كاریگه‌ریدانان یا كرده‌نواندن به‌سه‌ر هه‌ندێك كه‌سی تردا ده‌دات، و ئه‌وانی تر خاوه‌نی ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ نین وه‌ك گرووپی یه‌كه‌م یا ئه‌م جۆره‌ ئه‌گه‌رانه‌ به‌م كه‌سانه‌ی دوایی نادات. ئه‌م ناهاوسه‌نگییه‌ له‌به‌ر ئه‌م ڕاستییه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵوێست و شوێنگه‌ی تاكتیكی یا ستراتیژیكی گرووپی یه‌كه‌م هه‌مان هه‌ڵوێست و شوێنگه‌ی گرووپی تر نییه،‌ و هه‌مان تاكتیك و هتد به‌كار ناخات. ئه‌م ناهاوسه‌نگییه‌ ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌توانم ناوی بنێم «حكوومه‌ت». له‌ كۆمه‌ڵگه‌كاندا، پنته‌كان یا پانتایییه‌كان یا به‌ ده‌ربڕینێك داوێنه‌كان و هێڵه‌كانی حكوومه‌ت بوونی هه‌یه‌. پیاوان ژنان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن یا حوكمڕانی به‌سه‌ر ژناندا ده‌كه‌ن، باوك و دایك به‌سه‌ر منداڵدا، مامۆستایان به‌سه‌ر قوتابیان و هتد. و حکوومەت میله‌ت به‌ڕێوه‌ ده‌بات یا به‌ مانایه‌ك، حکوومەت حوكمڕانی به‌سه‌ر میله‌تدا ده‌كات. به‌ڵام حکوومەتی سیاسی ته‌نها یه‌كێك له‌م نموونه‌ بێ هه‌ژمارانه‌ی حکوومەته‌، یه‌كێك له‌م ته‌كنیكانه‌ی حکوومەت و یه‌كێك له‌م دامه‌زراوانه‌ی حکوومەته‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیاریكراودا ده‌یبینین. و له‌ ساتی ئێستادا، گرفتی من شیكاركردنی چییه‌تی یا سرووشتی حکوومەته‌، حکوومەت وه‌ك ته‌كنیكێك كه‌ ئه‌گه‌ر ده‌داته‌ هه‌ندێك كه‌س كه‌ ژیانی هه‌ندێك كه‌سی تر به‌ هۆی بوونی ئه‌م واقیعییه‌ته‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ببه‌ن كه‌: هه‌میشه‌ له‌ یه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی دیاریكراودا له‌ نێوان تاكه‌كاندا په‌یوه‌ندییه‌كانی هێز بوونی هه‌یه‌. ناهاوكاتی په‌یوه‌ندیی هێزه‌كان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌ باوه‌ڕی من ده‌توانرێت ناو بنرێت حکوومەت یا [ده‌توانرێت بگوترێت كه‌] ناهاوسه‌نگیی هێزه‌كان حکوومەت ده‌ڕه‌خسێنێت. ڕوونه‌؟ كه‌واته‌،له‌م ساته‌دا گرفتی من شیكاركردنی نه‌ك په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات، به‌ڵكه‌ حکوومەته[34]‌. حکوومەت په‌یوه‌ندیی‌ په‌تیی هێز، یا باڵاده‌ستیی په‌تی یا توندوتیژیی په‌تی نییه‌. و پێم وانییه‌ كه‌ ئایدیای باڵاده‌ستی به‌ خودی خود یا له‌ خۆیدا بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌م دیاردانه‌ یا له‌خۆگرتنی ته‌واوی ئه‌م دیاردانه‌ به‌سنده‌ و گونجاو بێت. و یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی ئه‌م نابه‌سه‌نده‌یی و ئه‌م نه‌گونجاوبوونه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ حکوومەت و له‌ كرده‌ی حوكمڕانیكردندا به‌م جۆره‌ نییه‌ كه‌ له‌ یه‌ك لا‌وه‌ به‌ به‌راورد به‌ لایه‌كی تر‌ ته‌نها هێزه‌كان یا هێزی زیاتر بوونی هه‌یه‌؛ به‌ڵكه‌ هه‌میشه‌ له‌و كه‌سانه‌دا كه‌ حوكمڕانیان به‌سه‌ردا ده‌كرێت پێكهاته‌یه‌ك بوونی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان له‌ ناوه‌وه‌ ده‌كاته‌ حوكمڕانیكراو[35]ـی]حکوومەتی] ئه‌وانی تر[36]. گرفت بریتییه‌ له‌ شیكاركردنی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ی نێوان كه‌سانێك كه‌ حوكمڕانیان به‌سه‌ردا ده‌كرێت‌ و كه‌سانێك كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و شته‌وه‌ كه‌ ده‌توانین ناوی بنێین پێكهاته‌كانی باڵاده‌ستی و پێكهاته‌كانی خود یا ته‌كنیكه‌كانی خود حوكمڕانی ده‌كه‌ن[37]. تێده‌گه‌ن؟ ئایا ئه‌مه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌تان؟

پ. شه‌شه‌م: به‌ڵێ، سوپاسگوزارم.

پ. حه‌وته‌م: تۆ ده‌ركه‌وتنی تۆتالیتاریزمت به‌ هۆكاری شكستی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی زانی. ئایا ناتوانرێت به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بگوترێت كه‌ به‌وردی به‌پێی ئه‌و هۆكارانه‌ی كه‌ ئێستا نیشانت دان و وتت، هێزگه‌لێكی فره‌چه‌شن بوونیان هه‌یه‌ كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ته‌واوێتیی ئه‌و شته‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ به‌ حکوومەت ناوت برد؛ و به‌رمه‌بنای ئه‌مه،‌ به‌رده‌وامیی تۆتالیتاریزم ئه‌م جۆره‌ حکوومەته‌ی مه‌حكووم به‌ شكست كرد؟ سه‌قامگیریی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی به‌ سوودوه‌رگرتن له‌ فه‌زای زۆر به‌ربڵاوی زانست/مه‌عریفه‌ت و ئه‌زموونی سه‌رله‌به‌ری خه‌ڵك ڕه‌خساوه، خه‌ڵكانێك‌ كه‌ تێگه‌یشتێكی ده‌سته‌جه‌معیان هه‌یه‌ له‌مه‌ی كه‌ چۆن حوكمڕانیان به‌سه‌ردا بكرێت یا چۆن به‌ڕێوه‌ ببردرێن. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ ته‌واوه‌تی نامۆیه‌ به‌ به‌رده‌وامیی ناوه‌كیكردنی هه‌موو ئه‌و ته‌كنیكانه‌ی كه‌ چه‌ندین سه‌ده‌یه‌ په‌یوه‌ستن به‌ پره‌نسیپێكی چه‌قگیر و تۆكمه‌وه‌‌. كه‌واته‌‌ شكستی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی به‌ هۆی هێزێكی هه‌ڵوه‌شێنه‌ره‌وه‌یه‌، هێزێك كه‌ هه‌میشه‌ هه‌وڵ ده‌دات یه‌ك پێكهاته‌ی نه‌گۆڕاو له‌و هاووڵاتییانه‌دا پێك بهێنێت كه‌ گوێڕایه‌ڵی ‌له‌ یه‌ك پره‌نسیپی چه‌قگیر و تۆكمه‌ ده‌كه‌ن. كه‌واته‌، ئایا دروست نییه‌ كه‌ بڵێین شكستی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی به‌ هۆی هه‌وڵدانه‌وه‌یه‌ بۆ پاراستنی ته‌كنیكه‌كانی ناوه‌كیكردنی گوێڕایه‌ڵی له‌ پره‌نسیپێكی چه‌قگیر؛‌ و له‌م مانایه‌دا ئایا داڕووخانی سه‌رده‌می یاسایی و حقوقی نه‌ك سه‌رچاوه‌گرتوو له‌ ده‌ركه‌وتنی تۆتالیتاریزم به‌ڵكه‌ سه‌رچاوه‌گرتوو له‌ به‌رده‌وامیی تۆتالیتاریزمه‌؟

فوکۆ: به‌رده‌وامیی تۆتالیتاریزم؟ دڵنیا نیم به‌وردی له‌و شته‌ تێگه‌یشتبم كه‌ وتتان، یا دڵنیا نیم كه‌ بتوانم هاوڕا بم له‌گه‌ڵ هۆكار یا شیكارییه‌ك كه‌ خستتانه‌ ڕوو. به‌ڵام به ‌هه‌ر حاڵ داڕووخان و له‌ناوچوونی پێكهاته‌ حقوقی و یاساییه‌كان له‌ ژماره‌یه‌ك هۆكاری شایان به‌ سه‌نجدانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. و به‌ دڵنیایییە‌وه‌ سه‌رهه‌ڵدانی تۆتالیتاریزم نییه‌ كه‌ هۆكاری داڕووخانی پێكهاته‌ یاساییه‌كانه‌؛ تۆتالیتاریزم ته‌نها ئه‌نجامی ئه‌م هه‌وڵدانه‌ی پێكهاته‌ یاساییه‌كانه‌ له‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر خه‌ڵكدا.

پ. حه‌وته‌م: به‌ڵام ئه‌م هه‌وڵه‌ ته‌نها له‌م دواییانه‌دا بووه‌.

فوکۆ: به‌ڵام تۆتالیتاریزم ته‌نها به‌رده‌وامیی پێكهاته‌ حقوقی و یاساییه‌كان نییه‌.

پ. حه‌وته‌م: ئایا ئه‌مه‌ یه‌كێك له‌و شتانه‌ نییه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌ ته‌واوی ئه‌م به‌راوردانه‌دا له‌ هه‌موو مێژووی سیسته‌مه‌كان و ته‌كنه‌لۆژیا جۆراوجۆره‌كانی خوددا ده‌ركی ده‌كه‌ین، پێكهاته‌گه‌لێك و ته‌كنه‌لۆژیاگه‌لێك كه‌ دواجار به‌ مه‌به‌ستی ئۆتۆریته‌یه‌كی ڕه‌ها ڕێك ده‌خرێن. و ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ گرفته‌كان، و تۆ ده‌رباره‌ی پێكهاته‌یه‌كی نه‌گۆڕاو قسه‌ت كرد كه‌ جه‌وهه‌ری تاكه و به‌ باوه‌ڕی من مادام كه‌ ئه‌م ئۆتۆریته‌ چه‌قگیره‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا بوونی هه‌یه‌، به‌دیهاتنی چه‌مكی حقوقی و یاسایی له‌ حکوومەتی یاسای بنچینه‌ییدا ئه‌وه‌نده‌ ڕه‌خساو نییه‌.

پ. هه‌شته‌م: پێم وایه‌ زۆر سه‌رنجڕاكێشه‌ كه‌ نزیك بكه‌وینه‌وه‌ له‌ كاری تۆ له‌ ڕێگه‌ی چه‌مكی حکوومەته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ من وه‌ك یه‌ك مێژوونووس هه‌میشه‌ به‌ زۆری ئیلهامم له‌ پێداگیریت له‌سه‌ر ناپه‌یوه‌سته‌گی و دابڕانه‌كان[38] وه‌رگرتووه‌. كاتێك كه‌ قوتابی بووم مێژوو، هه‌میشه‌ مێژووی به‌رده‌وامی و په‌یوه‌سته‌گییه‌كان[39] بوو و ده‌توانم بڵێم كه‌ مۆدێلی یاسایی نموونه‌یه‌ك بوو له‌م په‌یوه‌سته‌گییه‌. به‌ باوه‌ڕی من، یه‌كێك له‌و شتانه‌ی كه‌ ده‌بێت سه‌رنجی بده‌یت گرفتێكه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌م و هه‌ڤده‌یه‌مدا ده‌ركه‌وت. یاسا گوته‌ی كه‌سێكه‌، گوته‌ی پادشایان یا گوته‌ی كه‌سانێكی وه‌ك پادشایان كه‌ ڕێك ده‌خرێت و له‌ هه‌ندێك‌ دامه‌زراوه‌دا و دواجار له‌ حاڵه‌تی پێویستدا به‌ توندوتیژی جێبه‌جێ ده‌كرێت. ئێستا با چینه‌ سه‌ر ئاماژه‌كردن به‌و شته‌ی كه‌ پێشتر له‌گه‌ڵ تۆدا گفتوگۆم له‌سه‌ر كرد، واته‌ گرفتێك كه‌ من ناوی ده‌نێم تایبه‌تێتیی دیكارت، كه‌سێك كه‌ زۆر به‌دتێگه‌یشتن له‌باره‌ی فه‌لسه‌فه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌مدا كه‌سێك به‌ ناوی پیته‌ر ڕامۆس […] هه‌بوو كه‌ ته‌واوی ئه‌م هونه‌ره‌كانی ڕه‌وانبێژی داهێنا، واته‌ هونه‌رگه‌لێك كه‌ به‌ یارمه‌تیان ده‌توانرێت ئه‌زموونی خود نیشان بدرێت. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، شتێك به‌ یادگه‌ ده‌سپێرین چه‌شنی ئه‌و كاره‌ی كه‌ هه‌ندێك قوتابی كڵێسا ئه‌نجامیان ده‌دا، شتێك كه‌ ده‌توانێت جه‌وهه‌ری فه‌زیله‌ت و كردار بێت، و ئه‌م هونه‌ره‌ دواتر ڕێكوپێك كرا و بووه‌ جێی سه‌نجی زۆر كه‌س. به‌ڵام په‌رچه‌كرداری دیكارت بۆ ئه‌م جۆره‌ گوتاره‌ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ شیاو نییه‌ پاوانكاریی گوتاری له‌ هه‌ر مانایه‌كی ئۆنتۆلۆجییانه‌دا هه‌بێت و ئاگایی تاكێتی له‌ كاردایه‌‌.

ب. كۆڕ: پرسیاره‌كه‌ت ناخەیته‌ ڕوو؟

پ. هه‌شته‌م: هه‌ر ئێستا ده‌یخه‌مه‌ ڕوو.

ب. كۆڕ: باشه‌.

پ. هه‌شته‌م: و ئه‌ڵبه‌ته‌ هه‌میشه‌ تاكێتییه‌كی دیاریكراو بوونی هه‌یه‌. ئێستا خاڵی تایبه‌ت له‌م باره‌وه‌ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئایا به‌ ڕاستی دیكارتم به‌ دروستی ده‌رك كردووه‌؟ ئاسایی هه‌موو شتێك به‌ cogito ergo sum^{[بیر ده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌واته‌ هه‌م]} كۆتایی دێت كه‌ ده‌ربڕینێكه‌ به‌ زمانی لاتینی و ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌زانین كه‌ دیكارت به‌ زمانی فه‌ڕه‌نسی ده‌ینووسی، یه‌ك شێوازی دووزمانه‌ی گه‌ڵاڵه‌كردنی گرفت و شایه‌تیدان له‌سه‌ر بوونی گرفت. به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ شتێك كه‌ له‌ كاری تۆدا ده‌یبینم دواجار جۆرێك ڕاڤه‌ی نۆمیناڵیستیی چییه‌تیی ئه‌ندێشه‌یه‌. به‌ڵام هه‌میشه‌ بیر ده‌كه‌مه‌وه‌و له‌ خۆم ده‌پرسم دیدگای تۆ‌ له‌م باره‌وه‌ چییه‌ كه‌ دیكارت به‌ ڕاستی جۆرێك ته‌ڕده‌ستی ئه‌نجام دا، چون ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ ڕاستی هه‌وڵی ده‌دا ئه‌نجامی بدات ئه‌مه‌ بوو كه‌ ئه‌ركی سێ شت به‌ ته‌واوه‌تی ڕوون بكاته‌وه‌: وشه‌گه‌لێك كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ به‌كاریان ده‌هێنێت، ڕوانینی خۆی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌زموون. پێم وایه‌ كه‌ ڕێگه‌چاره‌ی دیكارت بۆ ئه‌م ته‌نگژه‌ دووجه‌مسه‌ره‌یه‌ی كه‌ بوونه‌وه‌ر چییه‌ و به‌شه‌كانی بوون چییه‌ بریتییه‌ له‌ به‌ پره‌نسیپ وه‌رگرتنی ئه‌ندازیاریی شیكاری كه‌ به‌ ساده‌یی دۆخی مێش نه‌خشه‌ ده‌كێشێت. تۆ ده‌زانیت كه‌…

ب. كۆڕ: پرسیاره‌كه‌ت؟ ده‌ چركه‌ زیاتر كاتت نییه‌.

پ. هه‌شته‌م: باشه‌، ده‌مه‌وێت بزانم ئه‌گه‌ر بۆچوونێكت هه‌یه‌ بۆچوونه‌كه‌ت له‌م باره‌وه‌ چییه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین و هاندان). من له‌م دڵه‌ڕاوكێیه‌ی تۆ بۆ پرسینی پرسیار تێناگه‌م[40].

ب. كۆڕ: كه‌سانێكی تریش هه‌ن كه‌ ده‌یانه‌وێت پرسیار بكه‌ن.

پ. هه‌شته‌م: باشه‌ پرسیاریان هه‌یه‌ و ده‌پرسن. من كه‌ قسه‌ی تۆم نه‌بڕی و له‌م دڵه‌ڕاوكێیه‌ تێناگه‌م.

فوکۆ: باشه‌، وه‌ڵامی من زۆر ساده‌یه‌. بۆچوونی من ده‌رباره‌ی ئه‌م پرسیاره‌ ڕاستتر نییه‌ له‌ بۆچوونی ئه‌وانی تر له‌م هۆڵه‌دا. به‌رمه‌بنای ئه‌مه‌، پێم وایه‌ كه‌ هه‌موو كه‌سێك ده‌توانێت وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌تان بداته‌وه‌ و بۆچوونی خۆی بڵێت كه‌ ئایا هاوڕایه‌ یا نا. بۆچوون و ڕای من له‌م باره‌وه‌ هیچ گرنگییه‌كی نییه‌.

پ. نۆیه‌م[باری ستراود][41]: ده‌توانم پرسیارێك ده‌رباره‌ی كانت بكه‌م؟ (قاڵمه‌قاڵی پێكه‌نین له‌ناو ئاماده‌بووان) تۆ له‌ پێشه‌كییه‌كه‌تدا وتت كه‌ كاری تۆ كارێكه‌ دژ به‌ فه‌لسه‌فه‌ی مۆدێرنی سوژه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ دیكارتدا له‌دایك بوو. بۆچی پێت وایه‌ بۆ ڕزگاربوون له‌ چه‌مكی سوژه‌، چه‌مكێكی به‌میراتبراو له‌ دیكارت، ده‌بێت له‌ هێرمنۆتیكی خودیش ڕزگار ببین؟

فوکۆ: نه‌خێر، من ئه‌مه‌ ناڵێم. به‌ڵێ ئه‌مه‌ ڕاستییه‌‌ كه‌ گرفتی من و پێم وایه‌ گرفتی زیاتری مرۆڤه‌كان له‌ ساڵه‌كانی پاش جه‌نگ[ـی جیهانیی دووه‌م]، ڕزگاربوون بوو له‌ فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌. ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی كه‌ هه‌ڵمبژارد، به‌ دڵنیایییە‌وه،‌ داهێنانی من نییه‌. به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ نیچه‌ به‌دواوه‌، و ڕه‌نگه‌ له‌ هیگڵ به‌دواوه‌- [كه‌ ئه‌ڵبه‌ته]‌ ئه‌مه‌ گرفتێكی جیاوازه‌- ئه‌مه‌ یه‌ك نه‌ریته‌. دیكارت، له‌م مێژووه‌دا، به‌ دڵنیایییە‌وه‌ ساتێكی زۆر گرنگه‌. پێم وایه‌ كه‌‌ دیكارت یه‌كه‌مین فه‌یله‌سوفێكه‌ كه‌ ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كانی مه‌سیحییه‌تی بۆ ئه‌نجامدانی كارێكی له‌ بنچینه‌دا جیاواز له‌و شته‌ی كه‌ ئه‌م ته‌كنیكانه‌ ده‌یان كرد، به‌كار هێناوه‌. مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ دیكارتیه‌ك گوتاری فه‌لسه‌فی به‌م ته‌كنیكانه‌ دامه‌زراند. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ده‌توانم بڵێم كه‌ فه‌لسه‌فه‌ له‌ نه‌ریتی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا، به‌ دڵنیایییە‌وه‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی مه‌سیحی یا فه‌لسه‌فه‌یه‌كی كاسۆلیكی بوو، به‌ڵام ده‌توانین تێبینیی ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست هه‌رگیز فۆرمی یه‌ك تێڕامان له‌سه‌ر خود یا فۆرمی یه‌ك خود-هه‌ڵكۆڵین و خود-تاقیكردنه‌وه‌ی به‌خۆوه‌ نه‌گرت، ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ هه‌رگیز فۆرمی ئه‌و ڕاهێنانه‌ مه‌عنه‌وییانه‌ی به ‌خۆوه‌ نه‌گرت كه‌ له‌ نه‌ریتی مه‌سیحی یا كاسۆلیكدا بوونی هه‌بوو. گوتاری فه‌لسه‌فی، ته‌نانه‌ت له‌و شوێنه‌دا كه‌ نه‌ریتی مه‌سیحی جێی مه‌به‌ست بوو، فۆرمێكی تری هه‌بوو. له‌گه‌ڵ دیكارتدا- و هه‌روه‌ها، له‌گه‌ڵ سپینۆزادا، به‌ڵام ئه‌مه‌ گرفتێكی تره‌- بۆ یه‌كه‌مین جار یه‌ك تێڕامانی فه‌لسه‌فی[42] ده‌دۆزنه‌وه‌، كه‌ پڕۆژه‌ی سوودوه‌رگرتنه‌ له‌ ته‌كنیكگه‌لێكی مه‌عنه‌وی‌ بۆ دامه‌زراندنی گوتارێكی فه‌لسه‌فی و مه‌عریفه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی‌. هۆكاری كولتوری و هۆكاری مێژوویی ئه‌م كاره‌ش ئه‌ڵبه‌ته‌ تا ڕاده‌یه‌ك ڕوونه‌. بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان، پاش بزووتنه‌وه‌ی چاكسازیی ئایین و له‌ وڵاته‌ كاسۆلیكه‌كاندا پاش بزووتنه‌وه‌ی دژه‌-چاكسازیی ئایین، زۆر گرنگه‌؛ و سه‌رده‌می زێڕینی ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان نه‌ك سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست له‌ ئه‌وروپادا، به‌ڵكه‌ سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌مه‌.و به‌م شێوه‌یه،‌ دیكارت ئه‌م میتۆده‌ی به‌كار هێنا، و پێم وایه كه‌‌- ئه‌م خاڵه‌ گرنگه‌- به‌م‌ ڕێگه‌یه‌ی ده‌ستپێكردن‌، دیكارت به‌ دڵنیایییە‌وه‌ له‌گه‌ڵ گرفتی ته‌وه‌هومی خودی خۆی ڕووبه‌ڕوو بووه‌وه‌: كاتێك پێم وایه‌ كه‌ ئه‌و شته‌ی كه‌ بیری لێ ده‌كه‌مه‌وه‌ ڕاسته‌قینه‌یه‌، ئایا خۆم خۆم فریو ناده‌م یا كه‌سێك له‌ مندا فریوم نادات؟ ئه‌م گرفته‌ نه‌ یه‌ك داهێنانی دیكارته‌، نه‌ یه‌ك گریمانه‌ی فه‌لسه‌فی؛ ئه‌مه‌ نه‌ك ڕادیكاڵبوونی فه‌لسه‌فه‌، به‌ڵكه‌ كۆنترین نه‌ریتی مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحییه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ گومانه‌ لای دیكارت به‌رهه‌م ده‌هێنێت. له‌ مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحیدا، یه‌كه‌مین گومان[43] ده‌رباره‌ی هه‌موو ئه‌و شته‌ی كه‌ به‌ زه‌ییندا دێت ئه‌مه‌یه‌: «ئایا له‌ مندا كه‌سێك بوونی نییه‌، كه‌سێك كه‌ ده‌یناسم و نایناسم، له‌ ئه‌و بێئاگام به‌ڵام له‌ ته‌واوی بوونی زۆر به‌ئاگام، ئایا كه‌سێك بوونی هه‌یه‌، واته‌ شه‌یتان، كه‌ ئه‌م ئایدیایه‌ له‌ مندا بچێنێت و وام لێ ده‌كات كه‌‌ پێم وابێت ئه‌م ئایدیایه‌‌ ڕاسته‌قینه‌یه‌ یا ڕوون، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌م چه‌شنه‌ نه‌بێت؟» و دیكارت، بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ مێژوودا، ته‌كنیكی مه‌عنه‌ویی هه‌قیقه‌ت و بنه‌ڕه‌تی فه‌لسه‌فیی هه‌قیقه‌تی له‌ یه‌كتر جیا كرده‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌و قسه‌ له‌سه‌ر شه‌یتانی چه‌په‌ڵ ده‌كات، كه‌ دووباره‌ هه‌رگیز گریمانه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی نییه‌، [به‌ڵكه] گرفتێكی نه‌ریتی و مه‌عنه‌وییه‌، و دیكارت ده‌ڵێت كه‌ له‌ دیدگای فه‌لسه‌فییه‌وه،‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر شه‌یتان له‌ مندا هه‌بێت و من فریو بدات، ڕوونی هه‌ر لێره‌دایه‌ و هتد[44]. و دیكارت، له‌گه‌ڵ‌ ڕێسای ڕوونیدا، ئه‌و تواناییه‌ به‌ ده‌ست ده‌هێنێت كه‌ بتوانێت ڕێگه‌ی خود-هه‌ڵكۆڵینی مه‌عنه‌وی یا تاقیكردنه‌وه‌ی مه‌عنه‌ویی خود به‌كار بهێنێت: ڕێگه‌م بده‌ن كه‌ ببینم له‌ ڕۆحی مندا چی ده‌گوزه‌رێت و ڕوو ده‌دات، ڕێگه‌م بده‌ن كه‌ ببینم، موشاهه‌ده‌ بكه‌م و كونجكۆڵی بكه‌م كه‌ له‌ ئه‌ندێشه‌مدا چی ده‌گوزه‌رێت، و ئه‌وكات ده‌توانم نه‌ك خۆم یا وه‌سوه‌سه‌ یا فریوده‌ر یا چی و چی بدۆزمه‌وه‌، به‌ڵكه‌ ده‌توانم ڕوونی و هه‌قیقه‌ت، یه‌ك هه‌قیقه‌تی به‌هادار ته‌نانه‌ت بۆ دنیای ده‌ره‌وه‌ بدۆزمه‌وه‌. و به‌م شێوه‌یه‌، دیكارت شۆڕشێكی له‌ ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كاندا هێنایه‌ كایه‌وه‌: هه‌موو ئه‌م ته‌كنیكانه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌م گرفته‌دا كار ده‌كه‌ن كه‌‌ چی له‌ قووڵاییه‌كانی ڕۆحدا ده‌گوزه‌رێت، [له‌ كاتێكدا كه] دیكارت بۆ دۆزینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تی مه‌عریفه‌ی زانستی سوود له‌م ته‌كنیكانه‌ وه‌رده‌گرێت، بنه‌ڕه‌تی مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی كه‌ ته‌نانه‌ت بۆ دنیای ده‌ره‌وه‌ به‌هاداره‌، و ئه‌و ئه‌م كاره‌ له‌ كۆتایی تێڕامانه‌كان و له‌ شه‌شه‌مین تێڕاماندا ده‌دۆزێته‌وه‌‌[45]. به‌وردی نازانم بۆچی ئه‌مه‌م بۆ ئێوه‌ ڕوون كرده‌وه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین). ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ وتم وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌تان بوو؟ نا، نا به‌وردی؟ ئه‌رێ باشه‌، ئه‌مه‌ ده‌رباره‌ی دیكارت بوو.

ب. كۆڕ: ده‌توانم پرسیارێك بكه‌م كه‌ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان ڕوونی به‌م پرسیاره‌ ببه‌خشێت؟ تۆ ده‌توانیت ده‌ستنیشانی بكه‌یت كه‌ كام یه‌ك له‌ ئێمه‌ پرسیاری دروستی خستووه‌ته‌ ڕوو، چون بانگه‌شه‌ی باری ستراود ئه‌مه‌یه‌ كه‌…

فوکۆ: پرسیاری ئه‌و كه‌سه‌ درووسته‌‌ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌ من بدات وه‌ڵامێكی باش بده‌مه‌وه‌…

ب. كۆڕ: دروست به‌م چه‌شنه‌یه‌. باری ستراود پێی وایه‌ كه‌ تۆ ده‌ته‌وێت زاڵ ببیت به‌سه‌ر كه‌ڵكه‌ڵه‌ی فه‌لسه‌فیی خودی دیكارتی و cogitations^{[بیركردنه‌وه‌]}ـی[46] دیكارتدا، و ده‌پرسێت بۆچی بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م كاره‌ ده‌بێت سوژه‌ له‌ پێگه‌ بخه‌یت و وێرانی بكه‌یت.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ.

ب. كۆڕ: و تۆ به‌ ڕاستی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ت نه‌دایه‌وه‌. به‌ڵام پێم وانییه‌ كه‌ به‌ ڕاستی ده‌تویست ئه‌م كاره‌ بكه‌یت.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ، به‌ڵێ.

ب. كۆڕ: پێم وایه‌ كه‌ ده‌تویست سوژه‌ له‌ پێگه‌ بخه‌یت.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ، به‌ڵێ. و ده‌بینن گرفت ئه‌مه‌ بوو كه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌ ڕزگار ببین، فه‌لسه‌فه‌یه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵ دیكارت ده‌ستی پێ كرد، و هه‌روه‌ها هه‌وڵی یه‌ك جینالۆژیای سوژه‌ بده‌ین له‌ دیدگای«ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود»ـه‌وه‌. دیكارت گرنگه‌ چون ئه‌و سوودی له‌م ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود وه‌رگرت به‌ مه‌به‌ستی دامه‌زراندنی گوتاری فه‌لسه‌فی. به‌ڵام، له‌گه‌ڵ دیكارتدا، ئێمه‌ ته‌نها له‌گه‌ڵ یه‌ك به‌كارخستنی ئه‌م هێرمنۆتیكی خود به‌ره‌وڕووین. و گرفتی هێرمنۆتیكی خود به‌ باوه‌ڕی من به‌ربڵاوتره‌ له‌ گرفتی دیكارتی. به‌م چه‌شنه‌ نییه‌؟

پ. نۆیه‌م[باری ستراود]: هاوڕام. به‌ڵام بۆچی پێت وایه‌ بۆ ئه‌م ئامانجه‌ سنوورداره‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ ڕزگاربوون‌ له‌ چه‌مكسازیی دیكارتیی خود و هه‌ڵكۆڵینی فه‌لسه‌فیی‌ خود، ده‌بێت هه‌روه‌هاڕزگار ببین له‌و شته‌ی كه‌ خۆت ناوی ده‌نێیت هێرمنۆتیكی خود به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی…

فوکۆ: ده‌زانم كه‌‌ ئه‌و شته‌ی جاری پێشوو وتم ڕوون نه‌بوو‌. ده‌بێت بڵێم كه‌ به‌ گومانم هێرمنۆتیكی خود له‌ ده‌ستپێكی مه‌سیحییه‌تدا و به‌ درێژایی پڕۆسه‌یه‌كی ئاڵۆز داهێنرا و بونیات نرا و هێرمنۆتیكی خود له‌م پڕۆسه‌یه‌دا په‌یوه‌ست بوو به‌ ئه‌ركی چاوپۆشیكردن له‌ خود یا خود-قوربانیكردن[47]. و من پێم وایه‌ كه‌ یه‌كێك له‌ هه‌وڵه‌ گه‌وره‌كانی كولتوری ڕۆژئاوایی ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ هێرمنۆتیكی خود به‌بێ ئه‌ركی چاوپۆشیكردنی له‌ خود یا یه‌بێ خود-قوربانیكردن بپارێزێت و به‌كار بخات و درێژه‌ی پێ بدات و په‌یجۆری بكات. به‌م پێیه‌‌، ئێستا گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه:‌ ئایا ئێمه‌ له‌جیاتیی چاوپۆشیكردن له‌ خود بنه‌ڕه‌تێكی ئه‌رێنیمان بۆ هێرمنۆتیكی خود دۆزیوه‌ته‌وه‌؟ به‌ گومانم ده‌توانین وه‌ڵام بده‌ینه‌وه‌ كه‌ نه‌خێر. ئێمه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌می مرۆڤگه‌رایی ڕێنیسانسه‌وه‌ تا ساتی ئێستا هه‌وڵمان داوه،‌ به‌ڵام ئه‌م بنه‌ڕه‌ته‌مان نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌. كه‌واته‌ ده‌توانین چی بكه‌ین؟ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ چاوپۆشیكردن له‌ خود وه‌ك بنه‌ڕه‌تی واقیعی و مێژوویی هێرمنۆتیكی خود؟ دڵنیا نیم كه‌ ئه‌م گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ ڕه‌خساو بێت و دڵنیا نیم كه‌ ئه‌م كاره‌ خوازراو[48] بێت. ڕه‌نگه‌ گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ هێرمنۆتیكی خود [[49]…] بێگومان پێویسته‌ بۆ شێوازی حوكمڕانیكردن و به‌ڕێوه‌بردرانی مرۆڤه‌كان یا بۆ شێوازێك كه‌ خۆیان به‌ڕێوه‌ ببه‌ن و حوكمڕانی به‌سه‌ر خۆیاندا بكه‌ن[50]. كه‌واته‌ ئێستا گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه:‌ ئایا هێرمنۆتیكی خود، كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردران و حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر ئێمه‌دا،‌ به‌ ڕاستی زه‌روورییه‌؟ و هه‌ست ده‌كه‌م كه‌ پشتپێبه‌ستنێكی هاوبه‌رابه‌ر هه‌یه‌، جۆرێك یارمه‌تیی دوولایه‌نه‌: [له‌ لایه‌كه‌وه] شێوازی به‌ڕێوه‌بردران و حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر ئێمه‌دا هه‌وڵ ده‌دات به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هێرمنۆتیكی خود و زانسته‌ مرۆییه‌كان و هتد، پاساو بدرێته‌وه؛‌ و [له‌ لایه‌كی تره‌وه]، هه‌موو ئه‌م هێرمنۆتیكه‌كانی خود دواجار ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كاركردی سیاسیی باش و دامه‌زراوه‌ باشه‌كان و هتد. ئێوه‌ ده‌توانن ببینن كه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ چه‌نده‌ ده‌رهه‌ست و گشتی و ڕه‌نگه‌ ناڕوونن، به‌ڵام كاتێك، بۆ نموونه،‌ كاركردی دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان[51] له‌به‌رچاو ده‌گرین، ئێوه‌ زۆر باش ده‌بینن كه‌ چۆن شێوازی په‌روه‌رده‌ و خوێندن له‌لایه‌ن ده‌روونناسی، ده‌روونناسیی مندااڵ، ده‌روونشیكارییه‌وه‌، به‌دامه‌زراوه‌یی ده‌كرێت و پاساو ده‌درێته‌وه،‌‌ و ده‌روونناسی، ده‌روونناسیی منداڵ، ده‌روونشیكاری و هتد به‌ هۆی ئه‌م واقیعییه‌ته‌وه‌ قه‌بووڵ ده‌كرێن و پاساو ده‌درێنه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌وتوون، ئه‌وا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كارایی شێوازێكی به‌ڕێوه‌بردنی منداڵه‌كان ده‌ڕه‌خسێنن. ڕوونه‌؟

پ. نۆیه‌م[باری ستراود]: نه‌خێر. له‌وه‌ تێده‌گه‌م كه‌ چ هێڵێكی فیكری ته‌ی ده‌كه‌یت، به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ی من ده‌رباره‌ی ئاخێزگه‌یه‌ كه‌ تۆ له‌ سه‌ره‌تادا ده‌تویست شتێكی له‌باره‌وه‌ بڵێیت، مه‌به‌ستم ئاخێزگه‌ی ڕه‌شبینیی تۆیه‌ سه‌باره‌ت به‌ په‌سه‌ندكردنی گریمانه‌ی بوونی هه‌قیقه‌ته‌كان ده‌رباره‌ی خود یا بوونی هه‌قیقه‌تگه‌لێك كه‌ ده‌كرێت كه‌شف بكرێن ده‌رباره‌ی خود، به‌بێ په‌سه‌ندكردنی گریمانه‌ی چاوپۆشیكردن له‌ خود وه‌ك په‌راوێزێكی زه‌رووری بۆ ئه‌و گریمانه‌یه‌. ده‌ستت كرد به‌ گوتنی ئه‌مه‌ی كه‌ بۆچی له‌ ئاست پاراستنی گریمانه‌یه‌ك هاوكات به‌ پشتگوێخستنی گریمانه‌یه‌كی تر ڕه‌شبینیت. به‌ڵام وا دێته‌ به‌رچاوم كه‌ ئه‌م گریمانه‌یه‌ جیایه‌ له‌ باوه‌ڕێكی زۆر بنه‌ڕه‌تی یا په‌یوه‌سته‌ به‌م باوه‌ڕه‌ زۆر بنه‌ڕه‌تییه‌وه‌ كه‌ ده‌شێت به‌شێك بێت له‌ سیسته‌می حکوومەت و ئاماژه‌ت پێ كرد، باوه‌ڕێكی سرووشتی به‌مه‌ی كه‌ شێوازی ڕێكخستنی دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كانی ئێمه‌ سه‌قامگیره‌ له‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌توانین ده‌رباره‌ی جیهان و خه‌ڵكی جیهان ده‌ركی بكه‌ین؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، باوه‌ڕ به‌مه‌ی كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت ئه‌نجامگیرییه‌كانمان سه‌قامگیر بكه‌ین له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌یزانین یا ده‌توانین تێبگه‌ین و ده‌ركی بكه‌ین. به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ پێشنیاری ده‌كه‌یت له‌ لایه‌نی میژووییه‌وه‌ تا ئاستێك یه‌ك خه‌بات و ململانێیه‌‌: ئه‌گه‌ر دامه‌زراوه‌ی ده‌روونناسی سه‌قامگیر بكه‌م له‌سه‌ر هه‌قیقه‌تێك كه‌ پێم وایه‌ ده‌رباره‌ی ده‌روونناسی ده‌یزانم، كه‌واته‌ ده‌توانرێت ئه‌م هه‌قیقه‌تانه‌ بسه‌لمێنرێن یا هه‌قیقه‌ته‌كان به‌ شێوه‌یه‌ك ئاڕاسته‌ بكرێن به‌ره‌و دامه‌زراوه‌گه‌لێك كه‌ به‌ حه‌تمی و به‌رپێنه‌گیراو ده‌كه‌ونه‌ به‌رچاو، و پاشان ئه‌م دامه‌زراوانه‌ بگۆڕین…

فوکۆ: من به‌ وردیی له‌ پرسیاره‌كه‌تان تێنه‌گه‌یشتم.

ب. كۆڕ: به‌ گومانم بتوانم ئه‌م پرسیاره‌ به‌ شێوه‌یه‌كی تر بڵێمه‌وه‌. ئێمه‌ ده‌بێت دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كانمان جێگیر بكه‌ین، و وه‌ك چاوه‌ڕوان ده‌كرێت جێگیریان ده‌كه‌ین له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌توانین ده‌رباره‌ی جیهان و ده‌رباره‌ی خۆمان ده‌ركی ده‌كه‌ین. و پێم وایه كه‌‌ مه‌به‌ستی باری ئه‌مه‌یه‌ كه‌، به‌ باوه‌ڕی ئه‌و، تۆ ئه‌م خاڵه‌ ده‌خه‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌: ئایا ده‌ته‌وێت ته‌واوی هه‌وڵه‌كان بۆ ناسینی مرۆڤ بخه‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، یا ته‌نها ڕێگه‌ی ده‌روونناسی كه‌ هه‌وڵ ده‌دات له‌ مرۆڤ تێبگات، ئه‌و شته‌ی كه‌ تۆ به‌ هێرمنۆتیكی خود ناوی ده‌به‌یت؟ پێم وایه‌ ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ پرسیاره‌كه‌.

فوکۆ: به‌ڵێ، من هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌م واقیعییه‌ته‌ بخه‌مه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ ناچارین یا پێم وایه‌‌ ئه‌ركدار و ناچارین كه‌ مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی ده‌رباره‌ی مناڵه‌كانمان پێك بهێنین تا شێوازی به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیمان به‌سه‌ر منداڵه‌كاندا پاساو بده‌ینه‌وه‌. ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و واقیعییه‌ته‌یه‌ كه‌ ده‌یخه‌مه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، نه‌ك ناوه‌ڕۆكی ئه‌م مه‌عریفه‌یه‌.

ب. كۆڕ: مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ده‌ستگه‌یشتن به‌ مه‌عریفه‌ گونجاوه‌كان بۆ به‌ڕێوه‌بردن[52]ـی منداڵه‌كان شیاو نییه‌؛ و شتێك ده‌رباره‌ی منداڵه‌كان، شتێكی گونجاو بۆ به‌ڕێوه‌بردنی منداڵه‌كان بوونی نییه‌ كه‌ بتوانین په‌ی پێ ببه‌ین یاخود ته‌نها ڕێگه‌ی زانسته‌ مرۆییه‌كان له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌م كاره‌دا ده‌به‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ به ‌هه‌ر حاڵ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌رباره‌ی ده‌روونناسیی منداڵه‌كان وه‌رمان گرتووه‌ به‌پێی پێویست گونجاوه‌ بۆ شێوازێك كه‌ ده‌مانه‌وێت تێیدا منداڵه‌كان به‌ڕێوه‌ ببه‌ین، چون به‌ مه‌به‌ستی به‌ڕێوه‌بردنی مناڵه‌كان پێویستمان به‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی ده‌روونناسیی منداڵ كۆمه‌ڵێك مه‌عریفه‌ به‌ ده‌ست بهێنین. و په‌یوه‌ندییه‌كی پێكهێنه‌ر و بنه‌ڕه‌تی بوونی هه‌یه‌ له‌نێوان ویستی حوكمڕانیكردن یا به‌ڕێوه‌بردن و ویستی زانین، و ته‌واوی ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ كه زۆر‌ ئاڵۆزن یه‌ك تۆڕی ته‌كنیكه‌كانی به‌ڕێوه‌بردن و ڕێوشوێنه‌كانی زانین پێك ده‌هێنن؛ ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یڵێم زۆر نه‌خشه‌یی و كورته‌.

پ. ده‌یه‌م: ئه‌و مه‌عریفه‌یه‌ی كه‌ پیاژه[53]‌ ده‌رباره‌ی منداڵه‌كان گه‌شه‌ی پێ دا چ پێگه‌یه‌كی هه‌یه‌؟ ده‌زانم كه‌ ئه‌م پرسیاره‌ زۆر ئاڵۆزه‌، به‌ڵام ئه‌م پرسیاره‌ به‌ وردیی له‌ بڕگه‌ی هاوبه‌شی ئه‌م جۆره‌ گرفته‌دا جێ ده‌گرێت، چون تیۆریی پیاژه‌ به‌ ئاشكرا تیۆرییه‌كی زانستییه‌ ده‌رباره‌ی دۆخه‌كانی گه‌شه‌ی مه‌عریفه‌تێك یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ بانگه‌شه‌ی ئه‌و به‌م جۆره‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا تۆ باوه‌ڕت وایه‌ كه‌ ئه‌م تیۆرییه‌ هه‌روه‌ها مه‌عریفه‌یه‌كی زانستییه‌ ده‌رباره‌ی دیسپلینی منداڵه‌كان‌ یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ده‌توانێت یه‌كێك بێت له‌ مانا به‌رهه‌سته‌كانی. ئێستا پرسیار ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م تیۆرییه‌ وه‌ك مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی بۆ ئامانجه‌ دیسپلینییه‌كان به‌كار بهێنرێت، ئایا دووباره‌ ده‌توانین به‌ مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی هه‌ژماری بكه‌ین؟ یه‌كه‌م، ئایا ئه‌م تیۆرییه‌ یه‌ك وه‌سفكردنی شێوازی گه‌شه‌ی منداڵه‌كانه‌ و دووه‌م،ئایا قسه‌ی تۆ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ زه‌رووره‌تی هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ وه‌سفكردنه‌ی گه‌شه‌ی منداڵ ده‌توانێت له‌ پێوه‌ندییه‌كی جیانه‌كراوه‌دا بێت له‌گه‌ڵ فۆرمێكی دیسپلیندا؟

فوکۆ: پرسیاره‌كه‌تان ئه‌مه‌یه‌ كه‌ چ جۆره‌ ئایدیایه‌كم ده‌رباره‌ی ئۆبێكتیڤیته‌[54]ـی ئه‌م جۆره‌ مه‌عریفه‌یه‌ هه‌یه‌؟ باشه‌، به‌ گومانم ئه‌مه‌ی كه‌ مه‌عریفه‌ له‌ بوونه‌كه‌یدا و له‌ ئاخێزگه‌ مێژووییه‌كه‌یدا و له‌ بوونه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و كولتوورییه‌كه‌یدا به‌ قووڵی و له‌ بنچینه‌دا په‌یوه‌سته‌ به‌ ته‌كنیكێكی حکوومەته‌وه‌، هیچ بێگانه‌ییه‌كی له‌پێشتری نییه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا كه‌ ئه‌م مه‌عریفه‌یه‌ ئۆبێكتیڤه[55]‌. و نازانم بۆچی ده‌بێت ئه‌م جۆره‌ بێگانه‌ییه‌ بوونی هه‌بێت. ئه‌م جۆره‌ بێگانه‌ییه‌ له‌ حاڵه‌تێكدا دێته‌ پێش كه‌ ئه‌وه‌ قه‌بووڵ بكه‌ین كه‌ ئێستا په‌یوه‌ندییه‌ك له‌گه‌ڵ مه‌عریفه‌دا جێی مه‌به‌سته‌ ئیتر ته‌واوی جۆره‌كانی تری په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ناو ده‌چێت و ده‌بێت له‌ناو بچێت؛ له‌ حاڵه‌تێكدا كه‌ ئه‌وه‌ قبووڵ بكه‌ین كه‌ په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ مه‌عریفه‌ و مه‌عریفه‌تدا ته‌نها كاتێك بوونی هه‌یه‌ كه‌ به‌ ڕه‌هایی په‌تی و بێخه‌وش بێت؛ و ئه‌ڵبه‌ته‌ پێم وایه‌ كه‌ تێزی ته‌واوی جۆره‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی مه‌عریفه‌ هه‌ر ئه‌مه‌یه؛ و ئه‌م جۆره‌ فه‌لسه‌فه‌ی مه‌عریفه‌ به‌ باوه‌ڕم ده‌بێت بیخه‌ینه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. بۆچی مه‌عریفه‌ به‌ هۆی هه‌بوونی په‌یوه‌ندییه‌كی مێژوویی له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا و له‌گه‌ڵ ته‌كنیكه‌كانی حکوومەتدا شیاو نییه‌ ئۆبێكتیڤ بێت؟ به‌ ڕاستی، له‌ هۆكاره‌كه‌ی تێناگه‌م. و هۆكاری ئه‌مه‌ له‌ جۆرێك فه‌لسه‌فه‌دا ده‌بینم، جۆرێك فه‌لسه‌فه‌ی «مێژوونواڕانه[56]» و فه‌لسه‌فه‌ی مه‌عریفه‌.

پ. یازده‌یه‌م: ئایا كاری پیاژه‌ جۆرێك هێرمنۆتیكی خود هه‌ژمار ده‌كه‌یت؟

فوکۆ: به‌ڵێ، ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌گه‌ر یه‌ك پانتایی به‌ربڵاوی مێژوویی ببه‌خشین به‌ ده‌ربڕینی «هێرمنۆتیكی خود».

پ. یازده‌یه‌م: ئایا كاری كه‌سێكی تر هه‌یه‌ كه‌ به‌ ڕای تۆ نموونه‌یه‌كی باشتر بێت؟

فوکۆ: كاتێك ده‌رباره‌ی هێرمنۆتیكی خود قسه‌ ده‌كه‌م، مه‌به‌ستم جۆرێكی خراپی زانسته‌ مرۆییه‌كان نییه‌ كه‌ بكه‌وێته‌ جه‌مسه‌ری به‌رامبه‌ری جۆری باشه‌وه‌. به‌ڵكه‌ مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ پڕۆژه‌ی هێرمنۆتیكی خود چوارچێوه‌ی مێژوویی هه‌موو زانسته‌ مرۆییه‌كان بووه‌. بۆ نموونه،‌ بۆچی له‌ فه‌لسه‌فه‌ی یۆناندا فه‌یله‌سوفه‌كان به‌ درێژایی چه‌ندین سه‌ده‌ی دوورودرێژ‌ به‌ خه‌ڵكیان ده‌وت، خه‌ڵكانێك كه‌ زۆر سه‌رقاڵی ڕێساكانی ژیان و شێوازی ژیانكردن بوون، چۆن ڕه‌فتار بكه‌ن و بۆچی هه‌رگیز بیریان له‌و ئایدیایه‌ نه‌ده‌كرده‌وه‌ كه‌ خه‌ڵك پێویستیان به‌ شتێكی وه‌ك زانسته‌ مرۆییه‌كان هه‌یه‌؟ به‌ باوه‌ڕی من، ئه‌م ئایدیایه‌ له‌گه‌ڵ مه‌سیحییه‌تدا ده‌ستی پێ كرد، ئه‌و كاته‌ی كه‌ نه‌ك ته‌نها كتێبی موقه‌ده‌س به‌ڵكه‌ «خود»یش گۆڕا بۆ یه‌ك ئۆبژه‌ی ڕاڤه‌كردن.

 پ. دوازده‌یه‌م: ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرندا ڕوو ده‌دات (شێواوی له‌ گوتاری گێڕانه‌وه‌یی، هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ڕوو له‌ زیادی سوژه‌) ده‌توانرێت به‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌م هه‌وڵه‌ بۆ ڕزگاربوون له‌ هێرمنۆتیكی خود هه‌ژمار بكرێت؟

فوکۆ: ئه‌وه‌ پرسیارێكی زۆر باش و زۆر گرنگ و زۆر دژواره‌. ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرن، به‌ باوه‌ڕی من، یه‌كه‌م كاتێك ده‌ستی پێ كرد كه‌ هێرمنۆتیكی خود جۆرێك نووسراو[57]ـی ڕه‌خساند، نووسراوێك كه،‌ بۆ نموونه‌، به‌ مۆنتینی ده‌ستی پێ كرد. له‌ناوچوونی حه‌ماسه[58]‌، شانۆ و ده‌ستپێكی جۆرێك ئه‌ده‌بیات كه‌ مۆنتینی و چه‌ند كه‌سێكی تر نوێنه‌رایه‌تیان ده‌كرد، سات و پنتی كرانه‌وه‌ی هێرمنۆتیكی خود بوو به‌ڕووی هه‌موو كه‌سێكدا كه‌ تا ئه‌و كاته‌ كردارێكی ته‌واو تایبه‌تی ئایینی بوو. و ئه‌مه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌نجامی داڕووخانی ئه‌زموونی ئایینی نه‌بوو، به‌ڵكه‌ ئه‌نجامی گه‌شه‌كردنی ئه‌زموونی ئایینی بوو. لۆسه‌ر و بزووتنه‌وه‌ی دژه-‌چاكسازیی ئایین سه‌رچاوه‌ و ڕه‌گی ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرنن، چون ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرن هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ گه‌شه‌ی هێرمنۆتیكی خود.

پ. دوازده‌یه‌م: پرسیاری من زیاتر ده‌رباره‌ی ئه‌ده‌بیاتی هاوچه‌رخ بوو…

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ گرفتێكیش له‌ ئه‌ده‌بیاتدا بوونی هه‌یه‌. به‌ باوه‌ڕی من له‌ ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرندا شتێك هه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ یه‌كێك له‌ گرنگترین تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی هێرمنۆتیكی خود: ئه‌م شته‌ په‌یوه‌ندیینێوان هێرمنۆتیكی خود و «چاوپۆشیكردن له‌ خود»ـه‌، چون ئه‌ده‌بیات]ـی مۆدێرن[ به‌ شێوه‌یه‌ك یه‌ك چاوپۆشیكردن له‌ خوده‌، یا هه‌م چاوپۆشیكردن له‌ خوده‌ هه‌م گواستنه‌وه‌ی خود بۆ ڕیزبه‌ندییه‌كی تری شته‌كان، بۆ كاتێكی تر، بۆ ژێر تیشكی ڕووناكییه‌كی تر و هتد. كه‌واته‌، نووسه‌ری مۆدێرن به‌ یه‌ك مانا په‌یوه‌ست، خزم، هاوبه‌سته‌ و هاوشێوه‌ی یه‌كه‌مین زاهید[59]ی مه‌سیحی یا یه‌كه‌مین شه‌هیدی مه‌سیحییه‌. ئه‌م وته‌یه‌ی من به‌ دڵنیایییە‌وه‌ یه‌ك ته‌شه‌ر و تانه[60]‌ی له‌گه‌ڵدایه‌. به‌ڵام به‌ باوه‌ڕم ئه‌م گرفته‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان هێرمنۆتیكی خود [له‌ لایه‌ك] و له‌ناوچوونی خود، چاوپۆشیكردن له‌ خود، خود-قوربانیكردن و ڕه‌تدانه‌وه‌ی خود [له‌ لایه‌كی تره‌وه]، ناوكی بنه‌ڕه‌تیی ئه‌زموونی ئه‌ده‌بیی جیهانی مۆدێرنه‌.

پ. سیازده‌یه‌م: بۆچی ئاخێزگه‌ی هێرمنۆتیكی خود له‌جیاتیی مه‌سیحییه‌ت تا ئه‌فڵاتون بۆ دواوه‌ نابه‌یت؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ ناتوانرێت هێرمنۆتیكی خود له‌ [فه‌لسه‌فه‌ی] ئه‌فڵاتوندا بدۆزرێته‌وه‌. ده‌توانرێتتیۆرییه‌ك ده‌رباره‌ی ڕۆح بدۆزرێته‌وه‌، به‌ڵام هێرمنۆتیكی خود نه‌خێر. له‌ [فه‌لسه‌فه‌ی] ئه‌فڵاتوندا هه‌رگیز شتێكی وه‌ك تاقیكردنه‌وه‌ی خود[61] و تاقیكردنه‌وه‌ی ڕه‌گی ئه‌ندێشه‌كان و هتد نادۆزینه‌وه‌. گرفتی ئه‌فڵاتون بڵندیی ڕۆح[62]ـه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی هه‌قیقه‌ت؛ نه‌ك دۆزینه‌وه‌ی هه‌قیقه‌ت له‌ قووڵاییه‌كانی ڕۆحدا[63]. و به‌ ڕێگه‌یه‌كی زۆر كورت و نه‌خشه‌یی، ده‌توانم بڵێم كه‌ په‌یڕه‌وكاری ئه‌م شیكارییه‌، بۆ نموونه‌ gnôthi seauton، هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ هێرمنۆتیكی خوده‌وه‌ نییه‌. به‌ باوه‌ڕی من، مێژووی فه‌لسه‌فی و نه‌ریتیی ویژدان له‌ gnôthi seautonـه‌وه‌ تا دیكارت،یه‌ك ڕاڤه‌كردنی هه‌ڵه‌یه‌[64]، و داهێنانه‌ تایبه‌ته‌كان، كه‌ به‌ مه‌سیحییه‌ت و مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی ده‌ركه‌وتن، له‌به‌رچاو ناگرێت[65]. ئه‌ڵبه‌ته‌ مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی و مه‌سیحییه‌ت یه‌ك شت نین: مه‌سیحییه‌ت به‌ مه‌سیح ده‌ست پێ ده‌كات، [له‌ كاتێكدا كه] مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی به‌ قه‌دیس پاخۆمیوس[66]، قه‌دیس ئانتۆنیونوس[67]، قه‌دیس هیرومینوس، قه‌دیس ئاتاناسیوس[68]، قه‌دیس ئۆگه‌ستینوس، واته‌ له‌ سه‌ده‌ی چواره‌م و پێنجه‌مدا ده‌ستی پێ كرد.

پ. چوارده‌یه‌م: به‌ڵام ئه‌گه‌ر نه‌ك ئه‌فڵاتون، بۆچی هیراكلیتس نا؟ چون هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م بوونناسیی خود لای هیراكلیتس نییه‌، به‌ڵام وا ده‌رده‌كه‌وێتكه‌ تێگه‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی خود پێشتر لای هیراكلیتوس بوونی هه‌یه‌؛ و ئه‌و له‌ یه‌كێك له‌ بڕگه‌كان[69]یدا ده‌ڵێت: «به‌ شوێن خۆمدا ده‌گه‌ڕێم»[70]. ئایا ئه‌مه‌ به‌ وردیی هێرمنۆتیكی خود نییه‌؟ (وه‌ستان، ده‌نگی پێكه‌نین) پرسیاره‌كه‌م ئه‌مه‌یه‌ كه‌ بۆچی بۆ مه‌سیحییه‌ت ئه‌م هه‌موو گرنگییه‌ داده‌نێیت، به‌ڵام تا ڕاده‌یه‌ك هیچ گرنگییه‌ك به‌ نه‌ریتی یۆنانی ناده‌یت؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ له‌ نه‌ریتی یۆنانیدا، گرفتی خود وه‌ك یه‌ك بوونه‌وه‌ر به‌ ڕاستی گرنگه‌، به‌ڵام گرفتی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌‌ گرنگ نییه‌. ئه‌و ته‌كنیكانه‌ی كه‌ له‌به‌رچاوگرتنی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌ی مه‌عریفه‌ ده‌ڕه‌خسێنن، به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ گرنگ نین كه‌ كاری ناسین[71] یا نیشاندانی خود وه‌ك یه‌ك بوونه‌وه‌ر گرنگه‌. بۆ نموونه‌، ئه‌و شته‌ی كه‌ من له‌ یه‌كه‌مین ڕێوڕه‌سمه‌ مه‌سیحییه‌كانی ته‌وبه‌دا سه‌راسیمه‌ ده‌كات هه‌ر ئه‌مه‌یه‌: exomologesis، كه‌ له‌م ڕێوڕه‌سمانه‌دا بۆ گوناهكار به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك زانینی سرووشتی گوناهه‌كان له‌ ئارادا نییه‌ یا زانینی ڕیشه‌ی گوناهه‌كان یا ڕوونكردنه‌وه‌ی گوناهه‌كان بۆ ئه‌وانیتر؛ به‌ڵكه‌ گرفت ته‌نها نیشاندانی بوونه‌كه‌یه‌تی وه‌ك یه‌ك گوناهكار‌. و پێم وایه‌ كه‌ له‌ نه‌ریتی یۆنانیدا، بۆ نموونه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ یۆنانییه‌كاندا، تاكی داواكار[72] بوونه‌كه‌ی وه‌ك داواكار نیشان ده‌دات؛ ئه‌و ته‌ریك خراوه‌ و ئومێده‌واره‌… یا بۆنموونه‌ ئۆدیپۆس، له‌ كۆتایی تراژیادا ده‌گات، ده‌رگاكانی كۆشك ده‌كرێنه‌وه،‌ و هه‌مووان ده‌توانن ئه‌و ببینن؛ ئۆدیپۆس ڕووبه‌ڕووی كۆشك ده‌بێته‌وه و خۆی وه‌ك بكوژی باوك، وه‌ك مێردی دایك نیشان ده‌دات. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ پێتان خۆشه،‌ ئه‌مه‌ یه‌ك جۆری‌ exomologesisـه‌؛ به‌ڵام هیچ هاوشێوه‌ییه‌كی له‌گه‌ڵ پێكهێنانی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌ نییه‌[73]. و پێم وایه‌ نه‌ لای ئه‌فڵاتون نه‌ لای هیراكلیتس ناتوانین شتێكی وه‌ك پێكهێنانی خود[74] وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌‌ بدۆزینه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌م مانایه‌ نییه‌ كه‌ گرفتی بوونی خود گرنگ نییه‌. ئایا ڕوونه‌؟ دڵنیا نیم، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ بتوانن ڕاڕه‌وی جووڵه‌ی من ببینن.

پ. پازده‌یه‌م: پرسیاره‌كه‌ی من له‌ جۆری پرسیاری میتۆدۆلۆژیكی[75]یه‌. له‌ كاره‌كانی پێشووتدا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌‌ جه‌ختی زۆر له‌سه‌ر ناپه‌یوه‌سته‌گی و دابڕانه‌ مێژووییه‌كان ده‌كه‌یته‌وه‌، له‌ كاتێكدا كه‌ ئێستا وا ده‌رده‌كه‌وێت جه‌خت له‌سه‌ر په‌یوه‌سته‌گی و به‌رده‌وامی له‌ سه‌ره‌تای مه‌سیحییه‌ت به‌دواوه‌ ده‌كه‌یته‌وه‌. ئایا ئه‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تێگه‌یشتن، ئایدیا و چه‌مكسازیی تۆ ده‌رباره‌ی په‌یوه‌سته‌گی یا دابڕانی كرداره‌ مێژووییه‌كان گۆڕاوه،‌ یا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بابه‌تێكی جیاواز توێژینه‌وه‌ ده‌كه‌یت و سه‌روكاریت له‌گه‌ڵ تێگه‌یه‌كی تردا هه‌یه‌؟

فوکۆ: ڕه‌نگه‌ به‌ هۆی هۆكاری سێیه‌م. ده‌زانن پێم وایه‌‌ یه‌كێك له‌ پرسیاره‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی ڕۆژئاوا له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا ئه‌مه‌یه‌: «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟»[76] ئه‌م گرفته‌ی‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌مه‌وه‌ تا سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م چی ڕوویدا، و گرفتی پێكهێنانی جۆرێك عه‌قڵانییه‌ت و جۆرێك مه‌عریفه‌ت، یا پێكهێنانی په‌یوه‌ندییه‌ك له‌نێوان كۆمه‌ڵگه‌ و عه‌قڵانییه‌ت و هتد، هه‌موو ئه‌مانه‌‌ به‌ باوه‌ڕی من گرفتێكی گرنگ بوون، یا یه‌كێك بوون له‌ گرفته‌ گه‌وره‌كانی فه‌لسه‌فه‌. پێم وایه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م به‌ دواوه‌ به‌ ڕاستی دوو ڕێگه‌یبوون به‌ فه‌یله‌سوف بوونی هه‌بووه‌: یا خستنه‌ڕووی پرسیاری دێرینی «هه‌قیقه‌ت چییه‌؟» یا خستنه‌ڕووی پرسیارێكی تازه‌تر «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟»؛ و له‌ نێوان ئه‌م دوو پرسیاره‌دا نه‌ك ته‌نها كۆمه‌ڵێك جیاوازی هه‌یه‌، به‌ڵكه‌ هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵێك په‌یوه‌ندیی قووڵ بوونی هه‌یه‌، چون ڕه‌نگه‌ شیاو نییه‌ بپرسین «هه‌قیقه‌ت چییه‌؟» به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ بپرسین «ئه‌م جۆری عه‌قڵانییه‌ته‌ چییه‌ كه‌ ئێستا به‌كاری ده‌خه‌ین تا وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ بده‌ینه‌وه‌؟» و به‌ دڵنیایییە‌وه‌ ناتوانرێت وه‌ڵامی پرسیاری «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟» بدرێته‌وه‌ به‌بێ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاری «ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ چییه‌، مێژوومه‌ندیی ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ چییه‌ به‌ چه‌شنێك كه‌ شتێكی وه‌ك ڕۆشنگه‌ری ڕه‌خسا؟» له‌ دوای یه‌كه‌مین یا دووه‌مین وتارم، كه‌سێك له‌ منی پرسی «ئایا تۆ یه‌ك فه‌یله‌سوفیت؟»- نازانم به‌ گومان و به‌دگومانی پرسی یا نا، به‌ڵام گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نییه‌. به‌ڵام ده‌رباره‌ی ئه‌م پرسیاره‌ هیچ نازانم، ڕه‌نگه‌ یه‌ك فه‌یله‌سوف نیم. به‌ هه‌ر حاڵ، پێم وایه‌ پرسیارێك كه‌ به‌ به‌رده‌وامی گرنگیم پێ دا پرسیارێكی فه‌لسه‌فییه‌؛ ئه‌م پرسیاره‌ ئه‌مه‌یه‌: «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟» هه‌وڵم دا ئه‌م پرسیاره‌ له‌ ڕێگه‌ی گرفته‌ مێژووییه‌ ته‌واو به‌رهه‌سته‌كانه‌وه‌ شیكار بكه‌م، و هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ ئه‌م قۆناغه‌م له‌ سه‌ده‌ی شازده‌یه‌مه‌وه ‌تا سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م توێژینه‌وه‌ كردووه‌. هه‌موو كتێبه‌كانم هه‌وڵێكه‌ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره‌[77]. و به‌ تایبه‌ت به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ده‌رباره‌ی سێكسواڵیته‌ ده‌بوو بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ دواوه‌. هه‌روه‌ها ڕه‌نگه‌ بتوانین بڵێین كه‌ دوو ساتی گرنگی فه‌لسه‌فی بوونی هه‌یه‌: ساتی پێش-سوكراتی[78] و ساتی ڕۆشنگه‌ری. و زۆر سه‌رنجڕاكێشه‌ ئه‌گه‌ر به‌راورد بكه‌ین له‌نێوان ڕێگه‌ی هایدیگه‌رییه‌كان كه‌ ساتی پێش-سوكراتیان توێژینه‌وه‌ كرد و ڕێگه‌ی ڤێبه‌رییه‌كان كه‌ ساتی ڕۆشنگه‌ریان شیكار كرد. و من ئێستا كونجكاوم و له‌ خۆم ده‌پرسم كه‌ ئایا ساتێكی نه‌ هێنده‌ سه‌رنجڕاكێش و به‌رچاو بوونی نییه‌ كه‌ له‌ نێوانی ئه‌م دوو ساته‌ی تردا جێ بگرێت، و ده‌توانێت ساتی باوكانه‌[79] بێت له‌ سه‌ده‌ی چواره‌م و پێنجه‌م[ـی زاییندا]، و له‌م ساته‌دا شتێك ده‌ركه‌وت كه‌ له‌ ساتی پێش-سوكراتیدا بوونی نییه‌، و به‌ر له‌وه‌ی كه‌ پێشوه‌خت ڕۆشنگه‌ری ده‌ست پێ بكات، شكڵی گرتبوو. ئه‌م ساته‌ و ئه‌م شته‌ پێكهێنانی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ من ناوی ده‌نێم‌ هێرمنۆتیكی خود، ده‌ستپێك یا ئاخێزگه‌ی خودی ڕۆژئاوایی كه‌ شتێكه‌ به‌ده‌ر له‌ له‌ناوچوونی بوون و به‌ده‌ر له‌ ده‌ستپێكی عه‌قڵانییه‌تی مۆدێرن[80]. ئایا ڕوونه‌؟

پ. شازده‌یه‌م: ئایا له‌نێوان حکوومەتی شوانیی كاسۆلیك و سه‌رهه‌ڵدانی ده‌وڵه‌تی مۆدێرن، كه‌ ساڵی ڕابردوو له‌ ستانفۆرد قسه‌ت له‌باره‌وه‌ كرد[81]، و ئه‌م ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود هیچ په‌یوه‌ندییه‌ك بوونی هه‌یه‌؛ و ئه‌گه‌ر به‌ڵێ چ په‌یوه‌ندییه‌ك؟

فوکۆ: ئێوه‌ له‌م وتارانه‌دا ئاماده‌ بوون؟ ئه‌م پرسیاره‌ ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ وه‌ڵامه‌كه‌م ڕێك بخه‌م. پێم وایه‌ كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ به‌ ڕاستی ڕوونه‌، چون له‌ وتاره‌كانی ستانفۆردا هه‌وڵم دا ئه‌و شته‌ شیكار بكه‌م كه‌ ده‌توانم ناوی بنێم حکوومەت و ئه‌م جۆره‌ ته‌واو تایبه‌ته‌ی حکوومەت كه‌ نه‌ك ته‌نها حوكمڕانییه‌ به‌سه‌ر گرووپگه‌لێكی وه‌ك شاره‌كان و ده‌وڵه‌ته‌كان و هتد، به‌ڵكه‌ به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانییه‌ به‌سه‌ر تاكه‌كاندا؛ و بۆچی و چۆن له‌ كۆمه‌ڵگه‌كانماندا هه‌م حوكمڕانیی ده‌وڵه‌ت به‌سه‌ر جه‌ماوه‌ره‌ مه‌زنه‌كانی خه‌ڵكدابوونی هه‌یه‌ و هه‌م حوكمڕانی به‌سه‌ر تاكه‌كاندا له‌ تایبه‌تترین تاكێتییاندا[82]. و لایه‌نێكی تری ئه‌م جۆره‌ حکوومەته‌ بریتییه‌ له‌ گرفتی ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود‌ كه‌ به‌ باوه‌ڕی من مه‌رجه‌ بۆ ئه‌م حکوومەتی شوانی[83]یه‌، مه‌رجی بوون و كاركردنی حکوومەتی شوانی‌. له‌ ڕاستیدا، به‌بێ ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود، حکوومەتی شوانی ناتوانێت كار بكات. و له‌ به‌رامبه‌ردا، زۆر باش ده‌زانین كه‌ په‌ناگه‌ی ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود حکوومەتی جۆری شوانییه‌ كه‌ به‌ دڵنیایییە‌وه‌، بۆ نموونه،‌ له‌ كڵێسادا و هه‌روه‌ها له‌ دامه‌زراوه‌كاندا، چه‌شنی دامه‌زراوه‌ی په‌روه‌رده‌ و فێركردن، چه‌شنی دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان و هتد ده‌یبینین.

پ. شازده‌یه‌م: كه‌واته‌ ئه‌مه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌و شته‌وه‌ كه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م گفتوگۆیه‌دا وتت، واته‌ ده‌رباره‌ی شكستی دیدگای یاسایی له‌ به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن له‌ ڕێگه‌ی یاسای بنچینه‌ییه‌وه‌.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌م جۆره‌یه‌.

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: ئایا جیاكاری ده‌كه‌یت له‌ نێوان ده‌سه‌ڵات و باڵاده‌ستی؟

فوکۆ: به‌ڵێ.

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: چ جیاكارییه‌ك؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ له‌م باره‌وه‌ ڕوونكردنه‌وه‌م داوه‌. حکوومەت یه‌ك په‌یوه‌ندیی په‌تیی باڵاده‌ستی نییه‌، واته‌ حکوومەت ته‌نها ڕێگه‌ و میتۆدێك نییه‌ بۆ سه‌پاندنی ویستی یه‌ك كه‌س به‌سه‌ر كه‌سانی تردا. حکوومەت ته‌كنیكێكه‌ كه‌ سوودوه‌رگرتن له‌ خودی خه‌ڵكی و ڕێنمایی خودی خه‌ڵكی به‌ مه‌به‌ستی باڵاده‌ستی ده‌ڕه‌خسێنێت[84]. ڕوونه‌؟

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: به‌ڵێ، به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ی من ده‌رباره‌ی حکوومەت نه‌بوو، به‌ڵكه‌ ده‌رباره‌ی جیاوازیی نێوان ده‌سه‌ڵات و باڵاده‌ستی بوو. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌م پرسیاره‌م خسته‌ ڕوو كه‌ له‌ چاودێری و سزا و هه‌روه‌ها له‌ مێژووی سێكسواڵیته‌دا [ویستی مه‌عریفه‌ت] وا ده‌رناكه‌وێت كه‌ جیاكردنه‌وه‌یه‌كی ڕوون دابنێیت له‌ نێوان شێوازه‌كانی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات كه‌ زیاتر ڕووی له‌ ئاڕاسته‌ی باڵاده‌ستییه‌‌ و شێوازه‌كانی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات كه‌ زیاتر ڕووی له‌‌ ئاڕاسته‌ی ڕزگاربوونه‌، یا ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت مێژوویی تر قسه‌ بكه‌ین، جیاوازیی نێوان فاشیزم و سۆسیالیزم…

فوکۆ: باشه‌، ده‌توانم بڵێم كه‌، له‌ دیدی مندا، كاتیگۆریی ده‌سه‌ڵات هه‌مه‌لایه‌نتره‌، و له‌م كاتیگۆرییه‌دا ده‌توانن په‌یوه‌ندییه‌كانی باڵاده‌ستی بدۆزنه‌وه‌، كه‌ ساده‌ترین و توندوتیژترین په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاته‌. هه‌روه‌ها ده‌توانن ته‌كنیكگه‌لێكی حکوومەت بدۆزنه‌وه‌ كه‌ ڕێگه‌ و میتۆد و ته‌كنیكگه‌لێكن كه‌ ڕێگه‌ به‌ ئێوه‌ ده‌ده‌ن ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكه‌ن، به‌بێ سوودوه‌رگرتن له‌ توندوتیژی و هتد. ڕوونه‌؟ كه‌واته‌ ده‌توانم بڵێم كه‌ باڵاده‌ستی ته‌نها یه‌ك ڕێگه‌یه‌ بۆ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات، نه‌ك باشترین یا دڵنیاترین ڕێگه‌. به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن ئێجگار كاراتره‌. ده‌توانم بڵێم كه‌ باڵاده‌ستی ته‌نها یه‌ك قه‌یرانی په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵاته[85]،‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ پیاده‌كردنی باڵاده‌ستی ناتوانن هیچ كارێكی تر بكه‌ن. به‌ڵام هه‌ر كه‌ بتوانن، ئه‌گه‌ر ئیمكان وته‌كنیك و ڕێگه‌تان هه‌بێت، ئه‌واحوكمڕانی ده‌كه‌ن نه‌ك باڵاده‌ستی….

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: مانایه‌ك به‌ حکوومەت ده‌ده‌یت كه‌ حکوومەت له‌ بنچینه‌دا بۆ مرۆڤه‌كان به‌سوود نییه‌، واته‌ قسه‌ له‌سه‌رته‌كنیكه‌كانی خود وه‌ك ته‌كنیكگه‌لێكی زه‌رووری بۆ به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن ده‌كه‌یت. كه‌واته‌ ئایا «حکوومەت» له‌ ڕوانگه‌ی تۆدا‌ هه‌میشه‌ مانایه‌كی سووكایه‌تی ئامێز[86] یا نه‌رێنی هه‌یه‌؟

فوکۆ: ئێوه‌ باش ده‌زانن كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م وه‌سفكردنێكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر نه‌رێنی یا سووكایه‌تی ئامێز پێشكه‌ش نه‌كه‌م. ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌توانم بیڵێم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ نامه‌وێت مانایه‌كی ئه‌رێنی و ستایش ئامێز[87] بده‌م به‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود و مانایه‌كی نه‌رێنی و سووكایه‌تی ئامێز به‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی باڵاده‌ستی. ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود، لانیكه‌م له‌ شیكارییه‌كانی مندا، باشتر یا خراپتر نین له‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی تر.

پ. هه‌ژده‌یه‌م: به‌كارخستنی وشه‌ی «خود» من تووشی سه‌رلێشێواوی ده‌كات، چون تا هه‌نووكه‌‌ پێم وابوو كه‌ وشه‌ی «خود» كه‌م تا زۆر وه‌ك هاومانای «ڕۆح» به‌كار ده‌هێنیت،ئه‌ڵبه‌ته‌ له‌و مانایه‌دا كه‌ له‌ چاودێری و سزادا ده‌ڵێیت ڕۆح زیندانی جه‌سته‌یه[88]‌. ئایا مانایه‌كی تری «خود»ت مه‌به‌سته‌، «خود»ێك كه‌ دژبه‌ره‌ له‌گه‌ڵ ئابووریی جه‌سته‌كان و چێژه‌كان كه‌ به‌ باوه‌ڕی من به‌م شێوه‌یه «خود» ده‌سڕێته‌وه‌. ده‌توانیت مه‌به‌ستت له «خود» ڕوون بكه‌یته‌وه‌، یا ڕوونی بكه‌ره‌وه‌ چی له «خود» تێده‌گه‌یت؟

فوکۆ: پرسیارێكی گرنگ و دژواره‌. وه‌ك ده‌زانن، ئێمه‌ له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسیدا هاوتای وشه‌ی «self^]خود[»مان نییه‌ و ئه‌مه‌ مایه‌ی داخه‌، چون پێم وایه‌ وشه‌یه‌كی باشه‌. له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسیدا، دوو وشه‌ی «sujet» و «subjectivité»مان هه‌یه‌ و نازانم زۆربه‌ی كات سوود له «subjectivité» وه‌رده‌گرن یا، نا به‌ڵام پێم وانییه‌. مه‌به‌ستی من له «soi^]خود[»جۆری په‌یوه‌ندییه‌كه‌ كه‌ مرۆڤ وه‌ك یه‌ك سوژه‌ ده‌توانێت له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌یبێت و بیپارێزێت[89]. بۆ نموونه‌، مرۆڤ ده‌توانێت، له‌ شاردا، یه‌ك سوژه‌ی سیاسی بێت. مه‌به‌ست له‌ سوژه‌یه‌كی سیاسی ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ده‌توانێت ده‌نگ بدات، یا ئه‌وانی تر بیچه‌وسێننه‌وه‌ و هتد. «soi» ئه‌و جۆری په‌یوه‌ندییه‌یه‌ كه‌ ئه‌م مرۆڤه‌ وه‌ك سوژه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كی سیاسیدا له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌یه‌تی. ده‌توانرێت ئه‌مه‌ له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسیدا به «subjectivité» بخوێنرێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ باش و دڵخۆشكه‌ر نییه،‌ و پێم وایه كه «soi» باشتره‌. ئه‌م جۆری په‌یوه‌ندیی سوژه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا، ئامانج و نیشانگه‌[90]ی ته‌كنیكه‌كانه‌… و كاتێك كه‌ وتم ڕۆح زیندانی جه‌سته‌یه،‌ به‌ دڵنیایییە‌وه‌ نوكته‌ بووه‌، به‌ڵام ئایدیا ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ جه‌سته‌ له‌م جۆره‌ دیسپلینه‌دا، له‌ ڕێگه‌ی جۆرێك په‌یوه‌ندیی تاك له‌گه‌ڵ خۆیدا، پێناسه‌ ده‌كرێت و سنووردار ده‌كرێت. ئه‌م جۆره‌ ]په‌یوه‌ندییه‌یه[‌ كه‌ دیسپلین ده‌سه‌پێنێت و شوێنێكی دیاریكراو و پێناسه‌یه‌كی دیاریكراو و گرنگییه‌كی دیاریكراو و به‌هایه‌كی دیاریكراو و هتد به‌ جه‌سته‌ ده‌دات. ڕوونه‌، نا؟ كاتێك كه‌ پرسیار دژواره‌ ئینگلیزییه‌كه‌ی من به‌ ڕاستی لاوازه‌.

پ. نۆزده‌یه‌م: ئایا نوكته‌گه‌لێكی تریش له‌ كاری تۆدا هه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت بیانزانین (ده‌نگی پێكه‌نینی به‌رز).

فوکۆ: باشه‌، دڵنیام كه‌ ئێوه‌ ئه‌و نوكتانه‌ شك ده‌به‌ن (به‌رده‌وامیی ده‌نگی پێكه‌نین).

پ. بیسته‌م: كاتێك ده‌ڵێیت دۆزینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تێك بۆ هێرمنۆتیكی خود سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌ یا به‌ وته‌ی تۆ شكستی هێناوه‌، دڵنیا نیم له‌ چه‌مكسازیی تۆ ده‌رباره‌ی خود تێبگه‌م. و باش تێناگه‌م كه‌ مه‌به‌ستت له‌ خود چییه‌، واته‌ خودێك كه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود دامه‌زراوه‌: ئایا مه‌به‌ستت له‌و شته‌یه‌ كه‌ لۆجیكزانان ناوی ده‌نێن په‌یوه‌ندیی هاوشوناسی[91] یا مه‌به‌ستت له‌ شتێكی تره‌؟ ڕێوشوێنگه‌لێكی زانستیی زۆر هه‌یه‌ كه‌ به‌دواداچوونیان بۆ ده‌كه‌ین هه‌رچه‌نده‌ شكستمان هێناوه‌ له‌ دۆزینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تێك بۆیان، و هه‌ندێكجار ده‌زانین كه‌ هه‌رگیز هیچ بنه‌ڕه‌تێكیان بۆ په‌یدا ناكه‌ین وه‌ك له‌ حاڵه‌تی ماتماتیكدا ده‌یبینین. مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ سه‌ركه‌وتوو نابین له‌وه‌دا كه‌‌ بنه‌ڕه‌تێك بۆ هه‌ندێك له‌ جۆره‌كانی مه‌عریفه،‌ بۆ نموونه‌ زانسته‌ مرۆییه‌كان، بدۆزینه‌وه‌، یا مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ناتوانین ده‌ستمان بگاته‌ مه‌عریفه‌ و ناسینی خۆمان؟

فوکۆ: با ته‌نها خاڵێك له‌ ده‌ستپێكدا بڵێم: په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود، به‌ باوه‌ڕی من، په‌یوه‌ندیی هاوشوناسی نییه[92]‌. به‌ڵام، ئێستا خاڵی دووه‌م و پرسیار‌ی بنه‌ڕه‌ت و شكست. له‌ هه‌زاران ساڵ له‌مه‌وبه‌ره‌وه‌،‌ ته‌كنیكگه‌لێكی زۆر ده‌رباره‌ی ڕه‌فتاری مرۆیی پێك هێنراون؛ بۆ نموونه،‌ ته‌كنیكه‌كانی به‌یادگه‌سپاردن[93]، یا ته‌كنیكه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان، یا خود-هه‌ڵكۆڵین و خود-تاقیكردنه‌وه‌ و دانپێدانان و هتد. به‌ درێژاییی چه‌ندین سه‌ده، به‌ باوه‌ڕی من كه‌سانێك‌ په‌ره‌بان به‌م ته‌كنیكانه‌ دا كه‌ هیچ سه‌روكاریه‌كیان نه‌بوو له‌گه‌ڵ گرفتی مرۆڤ، یا زانستی مرۆڤ، یا فه‌لسه‌فه‌ی مرۆڤ، و گرفتی بوونی جۆرێك مرۆڤ كه‌ بتوانێت هه‌م بنه‌ڕه‌ت هه‌م پاساوی تیۆرتیكیی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ بێت، و بتوانێت ڕه‌گی عه‌قڵانی و پێوه‌ر و نۆرمی عه‌قڵانی به‌م ته‌كنیكانه‌ بدات. و به‌ باوه‌ڕی من له‌ سه‌ده‌ی شازده‌یه‌م یا هه‌ڤده‌یه‌م به‌دواوه‌ ڕسكان و گه‌شه‌ی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ ئیتر به‌بێ گه‌ڕان به‌دوای بنه‌ڕه‌تی تیۆرتیكیی ته‌كنیكه‌كان شتێكی ڕه‌خساو نه‌بوو. و ده‌توانین زانسته‌ مرۆییه‌كان به‌م هه‌وڵ و گه‌ڕانه‌ هه‌ژمار بكه‌ین. و باشه،‌ ئه‌م پرسیاره‌ له‌ ئێوه‌ ده‌پرسم: ئایا به‌ ڕاستی پێتان وایه‌ كه‌ یه‌كه‌م، ئه‌م ده‌روونناسی و ئه‌م مرۆڤناسی و ئه‌م ده‌روونپزیشكی و هتد‌ توانیویانه‌ وه‌ڵامی پێویستییه‌ زانستیییه‌كان بده‌نه‌وه‌ كه‌ له‌ زانسته‌كانی تردا به‌دی هاتووه‌‌؟ و پاشان، پێتان وایه‌ كه‌ یه‌ك زانستی مرۆڤ، یه‌ك زانستی بوونیجۆرێك مرۆڤمان دامه‌زراندووه، كه‌ بتوانێت بنه‌ڕه‌تی گشتیی ته‌واویئه‌م ته‌كنیكه‌كانی مرۆڤ بێت؟

پرسیاری بیسته‌م: وا دابنێ كه‌ كه‌سێك بڵێت كه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ت واز لێ هێناوه‌ به‌ر له‌ گه‌یشتنی و بۆ نموونه‌، بایۆلۆجی بۆ ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن بنه‌ڕه‌تێك بوو بۆ زانستی پزیشكی، و ده‌كرێت بگوترێت كه‌ به‌راوردكردنی بایۆلۆجی وه‌ك بنه‌ڕه‌تێك بۆ زانستی پزیشكی له‌گه‌ڵ فیزیكدا وه‌ك بنه‌ڕه‌تێك بۆ ئه‌ندازیاری به‌راوردكردنێكی به‌جێ نییه‌. وتویانه‌ كه «با پزیشكی له‌بیر بكه‌ین، چون هێشتا ده‌رباره‌ی پزیشكی ده‌ستمان نه‌گه‌یشتووه‌ به‌ ئه‌و جۆره‌ فیزیكه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌ندازیاری ده‌ستمان پێ گه‌یشتووه.» و ڕه‌نگه‌ كه‌سێك بڵێت كه‌ هێشتا زۆر زووه‌. ئێمه‌ هێشتا ئه‌وه‌نده‌ له‌ بایۆلۆجیدا پێش نه‌كه‌وتووین كه‌ بتوانین به‌رمه‌بنای بایۆلۆجی زۆرێك له‌ كاره‌كانمان پاساو بده‌ینه‌وه‌؛ و وا دابنێكه‌ كه‌سێك بڵێت «ببینن هه‌موو ئه‌مانه‌ نیشانی ده‌دات كه‌ هێشتا كارگه‌لێكی زۆرمان ماوه‌ كه‌ بیكه‌ین.» له‌ ڕاستیدا، ڕێكارگه‌لێكی ته‌واو نوێ هه‌یه‌، جۆره‌ تازه‌كانی تیۆرییه‌كان له‌ ده‌روونناسی یا له‌ زانسته‌ مه‌عریفییه‌كاندا و هتد. ئایا پێت وایه‌ وه‌ڵامی گونجاو ئه‌مه‌ نییه‌ كه‌ ده‌بێت جه‌خت بكه‌ین له‌م باره‌وه‌ ئێمه‌ له‌ دۆخێكی جیاوازی په‌یوه‌ندیی فیزیك و ئه‌ندازیاری یا پزیشكی و بایۆلۆجی جێمان گرتووه‌؟

فوکۆ: پێم وایه‌ ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كی باشه‌. به‌ سه‌رنجدان له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی بایۆلۆجی و پزیشكی، زۆر باش ده‌بینین كه‌ بنه‌ڕه‌تی ته‌كنیكه‌كانی پزیشكی نه‌ك به‌پێی پزیشكی، به‌ڵكه‌ له‌ بایۆلۆجیدا ده‌یدۆزینه‌وه‌‌. و به‌ هه‌مان شێوه‌، ده‌توانم بڵێم ڕێگه‌یه‌ك كه‌ تێیدا گرفتی بوونی جۆرێك مرۆڤ له‌ چه‌ندین سه‌ده‌ له‌مه‌وبه‌ر به‌دواوه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م هێرمنۆتیكی خوده‌وه‌ بیچمبه‌ندی و فۆرمیوله‌ كرا ناتوانێت بنه‌ڕه‌تی ئه‌م جۆره‌ ته‌كنیكانه‌ بێت، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ بتوانین بنه‌ڕه‌تێكی زانستی بۆ ئه‌م ته‌كنیكانه‌ له‌ بایۆلۆجی و ئه‌ندازیاری و هتدا بدۆزینه‌وه‌، به‌ڵام له‌ چوارچێوه‌ و له‌ فه‌رهه‌نگێكی به‌ده‌ر له‌ هێرمنۆتیكی خود‌. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، گریمانه‌ی بنه‌ڕه‌تیی هێرمنۆتیكی خود ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت له‌ خودماندا هه‌قیقه‌تێكی قووڵ بدۆزینه‌وه‌ كه‌ په‌نهان كراوه‌ و ده‌بێت ڕه‌مزشكێنی[94] بكرێت وه‌ك چۆن كه‌ یه‌ك كتێب، كتێبێكی ناڕوون، كتێبێكی په‌یامبه‌رانه‌، كتێبێكی خودایی ده‌بێت ڕه‌مزشكێنی بكرێت؛ و پێم وایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌بێت لێی ڕزگار بین. و ڕه‌نگه‌ ئێمه‌ ڕۆژێك بتوانین، بۆ نموونه‌، ڕێگه‌یه‌ك بدۆزینه‌وه‌ بۆ گه‌شه‌ی ته‌كنیكه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان، ئه‌ویش به‌ سوودوه‌رگرتن له‌‌ بایۆلۆجی و ئینفۆرماتیكو هتد؛ به‌ڵام نه‌ك له‌ فه‌رهه‌نگێكدا كه‌ له‌ لایه‌نی مێژووییه‌وه‌ هێرمنۆتیكی خودشكڵگیر و بیچمبه‌ندی كردووه‌. ئه‌مه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ڕه‌خنه‌یه‌ك نییه‌ دژ به‌‌ ته‌كنیكه‌كان و زانست و هتد.

ب. كۆڕ: پێم وابوو كه‌ له‌ دیدگای تۆدا كاره‌كانی پیاژه‌ خه‌سڵه‌تی ئۆبێكتیڤیان هه‌یه.‌ و پیاژه‌ له‌ دامه‌زراندنی یه‌ك زانستی ئۆبێكتیڤی خود ڕۆڵی هه‌بووه‌. به‌ڵام وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئێستا پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ ده‌ڵێیت، چون ئه‌م كارانه‌ به‌شێكه‌ له‌ ڕێكاری زانسته‌ مرۆییه‌كان. ئایا لێره‌دا جۆرێك لێكدژی بوونی نییه‌؟

فوکۆ: نه‌خێر، پێم وانییه‌ كه‌ هیچ لێكدژییه‌ك بوونی هه‌بێت. ده‌بێت بڵێم كه‌ پیاژه‌ ده‌توانێت ئۆبێكتیڤ بێت، چون ئه‌وه‌ی كه‌ پیاژه‌ ده‌یه‌وێت بیكات- یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌توانین ده‌رباره‌ی كاری ئه‌و بیڵێین- به‌ده‌سته‌وه‌دانی یه‌ك وه‌سفكردنی ئۆبێكتیڤی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ گۆڕان و په‌ره‌سه‌ندنی منداڵه‌كانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌كانی ئێمه‌دا و هتد. و ئه‌مه‌ ئۆبێكتیڤه‌. ئایا پیاژه‌ به‌ ڕێگه‌ی خۆی ده‌توانێت ئێمه‌ بگه‌یێنێت به‌ به‌شێك یا یه‌ك ته‌واوێتییزانستی جۆری مرۆڤ؟ باشه‌ ده‌توانم بڵێم نه‌خێر.

ب. كۆڕ: كه‌واته‌ تا ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ ئێمه‌ به‌ ڕێگه‌یه‌ك له‌ ڕێگه‌كان بووینه‌ته‌ ئۆبژه‌، ئه‌و به‌هره‌مه‌ند بووه‌ له‌ زانسته‌ ئۆبێكتیڤه‌كان….

فوکۆ: نه‌خێر. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌ك زنجیره‌، یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی كردار- كرداری مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تی و هتد- بوونی هه‌یه‌‌ كه‌ یه‌ك پانتایی ئۆبێكتیڤیته‌ی ڕه‌خساو، یه‌ك پانتاییی ئۆبژه‌ ڕه‌خساوه‌كان پێناسه‌ ده‌كه‌ن، كه‌واته‌ پیاژه به‌ ته‌واوه‌تی ده‌توانێت وه‌سفكردنێكی ئۆبێكتیڤی ئه‌م ئۆبژانه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بدات. به‌ڵام گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م وه‌سفكردنه‌دا ئایا بڕگه‌یه‌ك یا به‌شێك یا توخمێكی زانستی جۆری مرۆڤمان له‌به‌ر ده‌ستدایه‌؟ ڕوونه‌؟

ب. كۆڕ: به‌ڵێ زۆر ڕوون، مه‌منون.

پ. بیست و یه‌كه‌م: تۆ وتت كه‌ ده‌سه‌ڵات یه‌ك په‌یوه‌ندیی نێوان مرۆڤه‌كانه،‌ و مرۆڤه‌كان ده‌توانن تاكه‌كان بن یا نه‌بن؛ و له‌ دیدی تۆدا، ده‌سه‌ڵات به‌ دڵنیایییە‌وه‌ فۆرمگه‌لێكی زۆری هه‌یه‌. له‌ خۆم ده‌پرسم كه‌ له‌ نێوان ئه‌م فۆرمانه‌ی ده‌سه‌ڵاتدا، ئایا ده‌شێت په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤه‌كان و شتگه‌لێكی به‌ده‌ر له‌ مرۆڤه‌كان بۆ نموونه‌ دامه‌زراوه‌كان، یا ئایدیاكان، یا ڕه‌نگه‌ شته‌ مادییه‌كان[95] بوونی هه‌بێت كه‌ هه‌مان ئه‌و كاریگه‌رییانه‌ دابنێت كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤه‌كان دایده‌نێت. ئه‌م جۆره‌ په‌یوه‌ندییانه‌ ڕه‌نگه‌ له‌و جۆره‌ په‌یوه‌ندییانه‌ بن كه‌ سه‌روه‌رییه‌كی كه‌مترمان به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌ و توانایییه‌كی كه‌مترمان هه‌یه‌ بۆ گۆڕینیان.

فوکۆ: به‌ گومانم ده‌بێت جیاكارییه‌ك بكه‌ین… نامه‌وێت سه‌باره‌ت به‌ شته‌ مادییه‌كان قسه‌ بكه‌م، و پێم وایه‌ ئه‌م گرفته‌ به‌ ته‌واوه‌تی جیاوازه‌. به‌ڵام بۆ نموونه‌ با ئایدیاكان له‌به‌رچاو بگرین. كاتێك كه‌ ئێوه‌ ده‌ڵێن ئایدیاكان ده‌سه‌ڵاتێك پیاده‌ ده‌كه‌ن، به‌ باوه‌ڕی من ئه‌م وته‌یه‌ ته‌نها میتافۆرییه‌. ئێوه‌ ده‌توانن بڵێن كه‌ ئایدیاكان كارتێكه‌رن یا كاریگه‌ری داده‌نێن، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ چ مانایه‌كه‌؟ به‌م مانایه‌یه‌ كه‌ كاتێك كه‌سێك سوود له‌م ئایدیایانه‌‌ وه‌رده‌گرێت، یا ئه‌م ئایدیایانه‌ ده‌رده‌بڕێت- له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئایدیاكان‌ په‌سه‌ندكراون یا له‌نێوان كۆمه‌ڵێك مرۆڤی دیاریكراودا هاوبه‌شن-كه‌واته‌ ئه‌و ده‌توانێت سوود له‌م ئایدیایانه‌ وه‌ربگرێت بۆ ئامانجێكی دیاریكراو؛ و به‌م پێیه‌، په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بوونی هه‌یه‌. به‌ڵام ته‌نها كاتێك ده‌توانرێت قسه‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات بكرێت كه‌ مرۆڤه‌كان ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكه‌ن. به‌ باوه‌ڕی من ئایدیاكان به‌خودی خود هیچ ده‌سه‌ڵاتێكیان نییه‌. دامه‌زراوه‌كانیش به‌ خودی خود هیچ ده‌سه‌ڵاتێكیان نییه‌. و ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتێكیان هه‌یه‌، ئه‌وا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك مرۆڤ حوكم به‌سه‌ر ئه‌م دامه‌زراوانه‌دا ده‌كه‌ن. ڕوونه‌، نا؟

پ. بیست و یه‌كه‌م: كه‌واته‌ پێت وایه‌ كه‌ ده‌شێت ئایدیاكان و دامه‌زراوه‌كان، به‌ چه‌ند ڕێگه‌یه‌ك كه‌ بۆ ئێمه‌ شیاوی ده‌رككردن نین، بێنه‌ ناو په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی نێوان مرۆڤه‌كانه‌وه‌؟ واته‌ ته‌نها به‌م جۆره‌‌ نییه‌ كه‌ تاكه‌كان سوود له‌ ئایدیایه‌ك یا دامه‌زراوه‌یه‌ك وه‌رده‌گرن بۆ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات، به‌ڵكه‌ ئایدیا یا دامه‌زراوه‌ دێته‌ ناو ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌وه‌، و ئه‌مه‌ شتێكه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ده‌ره‌وه‌ی باڵاده‌ستبوون و وێناكردنی ئێمه‌وه‌…

پ. بیست و دووه‌م: له‌م حاڵه‌ته‌دا، ئایا ئه‌م ئایدیا یا دامه‌زراوه‌یه‌ توانایه‌كی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌؟

پ. بیست و یه‌كه‌م: به‌ یه‌ك مانا به‌ڵێ.

پ. بیست و دووه‌م: ئایدیاكان و زمانه‌كان چ جۆر؟

پ. بیست و سێیه‌م: كاتێك كه‌ قسه‌ له‌سه‌ر مه‌سیحییه‌ت و ڕۆڵی دانپێدانان ده‌كه‌یت،

ب. كۆڕ: ئه‌مه‌ دواهه‌مین پرسیاره‌، به‌رده‌وام بن.

پ. بیست و سێیه‌م: به‌ڵێ، كاتێك كه‌ قسه‌ له‌سه‌ر مه‌سیحییه‌ت و ڕۆڵی دانپێدانان ده‌كه‌یت، ئایدیای ڕزگاری[96] هێزێكی پاڵنه‌رئاسا و جووڵێنه‌ره‌‌. كه‌واته‌ ئایا ناتوانین بڵێین كه‌ ئایدیای ڕزگاری كه‌له‌ مه‌سیحییه‌تدا پاڵنه‌ری دانپێدانان و پاساودانه‌وه‌ی «چاوپۆشیكردن له‌ خود یا خود-قوربانیكردن»ـه،‌ هێز و ژیانێكی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌؟

فوکۆ: ئایا پێتان وانییه‌ ئه‌مه‌ی كه‌ یه‌ك ئایدیا‌ به‌خودی خود هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی نییه‌ شتێكی ڕوونه‌‌؟ ده‌شێت ئه‌م ئایدیایه‌‌ په‌سه‌ند بكرێت… به‌ڵێ، تێگه‌یشتن له‌م خاڵه‌ ئاسانه‌، ده‌شێت فریوده‌ر بێت، ده‌شێت په‌سه‌ندكردنی ئه‌م ئایدیایه‌‌ سوودێكی ده‌روونناسانه‌ی هه‌بێت و چی و چی[97]. هه‌موو ئه‌مانه‌ ده‌توانرێت بگوترێن. به‌ڵام ئه‌مه‌ی كه‌ ئایدیا‌ بتوانێت یه‌ك ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكات، نه‌خێر. ده‌بینن، وشه‌ی «ده‌سه‌ڵات» وشه‌یه‌كی سه‌یر و ترسناكه‌- و ئه‌ڵبه‌ته‌ من یه‌كێك بووم له‌ قوربانییه‌ زۆره‌كانی وشه‌ی «ده‌سه‌ڵات» (ده‌نگی پێكه‌نین)- به‌ڵام ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت ئه‌م هه‌رێمه‌، ئه‌م هه‌رێمه‌ تایبه‌ته‌ی كرداره‌ هاوسه‌نگه‌كان[98]ـی تاكه‌كان شیكار بكه‌ین، كرداره‌ هاوسه‌نگه‌كان له‌م لایه‌نه‌وه‌ كه‌ كه‌سێك ده‌توانێت به‌ مه‌به‌ستی یه‌ك ئامانجی دیاریكراو كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر كه‌سێكی تر یا كرده‌ به‌سه‌ر كه‌سێكی تردا پیاده‌ بكات و هتد، ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت ئه‌م هه‌رێمه‌ جیا بكه‌ینه‌وه‌، ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ هه‌رێمه‌كانی تره‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌ویت ئه‌م هه‌رێمه‌ شیكار بكه‌ین، ئه‌وا ناچارین وه‌ك یه‌ك گرفت جیای بكه‌ینه‌وه‌، كه‌واته‌‌ له‌م حاڵه‌ته‌دا پێویسته‌ پێناسه‌یه‌كی تا ڕاده‌یه‌ك سنوورداری وشه‌ی «ده‌سه‌ڵات» پێشكه‌ش بكه‌ین و ناچارین ڕزگار ببین له‌ ته‌واوی به‌كارهێنه‌ میتافۆرییه‌كانی ئه‌م وشه‌یه‌. و ئه‌مه‌ی كه‌ ئایدیاكان به‌خودی خود خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاتن، به‌ باوه‌ڕی من ته‌نها به‌كارهێنانی میتافۆرییه‌.

ب. كۆڕ: كاتژمێر شه‌شه‌؛ قسه‌كردن به‌ زمانی بێگانه‌ زۆر سه‌خته؛ و من دڵنیام كه‌ تۆ‌ ماندوویت و زۆر سوپاست ده‌كه‌م.

پەراوێزەکان؛

[1]. فوكۆ چه‌ند ڕۆژێك دواتر له‌ سه‌ره‌تای مانگی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩٨٠ له‌ سیمینارێكدا به‌ زمانی ئینگیلیزی كه‌ له‌گه‌ڵ ڕیچارد سینیت [Richard Sennett] له‌ گرووپی توێژینه‌وه‌كانی ئه‌ده‌بیات و زمانی یۆنانی و لاتینی زانكۆی نیۆیورك به‌ڕێوه‌ی برد، به‌ تێروته‌سه‌لییه‌كی زیاتره‌وه‌ ده‌رباره‌ی قه‌دیس ئۆگه‌ستین قسه‌ی كرد. به‌شێك له‌م سیمیناره‌ له‌ ١٩٨١ به‌ ناونیشانی «سێكسواڵیته‌ و ته‌نیایی» چاپ كرا. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Sexualité et solitude«, conférence, cit., p. 987-997.

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌م سیمیناره‌دا فوکۆ نه‌گ گرنگی به‌ دانپێدانان، به‌ڵكه‌ گرنگی به «لیبیدۆییكردنی سێكس» و «شێوازێكی تازه‌ی تێگه‌یشتن له‌ خود [soi] وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی سێكسی» ده‌دات كه‌ مه‌سیحییه‌ت و به‌ تایبه‌ت قه‌دیس ئۆگه‌ستین له‌ La Cité de Dieu]شاری خودا[ و Contra Julianum]دژ به‌ جولیان[ پێشنیاریان كردبوو. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: ibid., p. 993-996.

[2]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 347 et 372-374 كه‌ تێیدا فوکۆ به‌ تایبه‌ت ده‌رباره‌ی ئه‌پیكۆرییه‌كان قسه‌ له‌سه‌ر «ئه‌ركی بێ ڕووده‌ربایسی یا ڕاشكاوبوون له‌گه‌ڵ هاوڕێیان و گوتنی هه‌موو ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ دڵتدایه» ده‌كات.

[3]. Evagrian ponticus

[4]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر ده‌رباره‌ی «cordis affectus» له‌دانپێدانانه‌كاندا، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

P. Brown, La vie de Saint Augustin, paris, Seuil, 2001, p. 219-221.

[5]. Counter-Reformation

[6]. Lutheran tradition

[7]. illumination

[8]. فوکۆ له‌ ماوه‌ی وانه‌ی 30ـی ژانویه‌ی 1980 له‌ وانه‌وتاری ده‌رباره‌ی به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كاندا، گرنگی به‌م گرفته‌ ده‌دات و تێیدا مه‌زهه‌بی پڕۆتستانت وه‌ك «شێوازێكی گرێدانی سیسته‌می دانپێدانان به‌ سیسته‌می هه‌قیقه‌ت» پێناسه‌ ده‌كات كه‌ وا ده‌كات‌ كه‌ په‌یڕه‌ویكردن له‌ ناوه‌ڕۆكی ئیمانی دۆگماتیك و چه‌قگیر «هه‌مان فۆرمێك وه‌ربگرێت كه‌ په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود له‌ سوبێكتیڤیته‌ی هه‌ڵكۆڵه‌ری خۆی» هه‌یه‌تی. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 83-84. له‌ وانه‌ی 29ـی نیسانی 1981 له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا، فوکۆ به‌ ڕوونییه‌كی زۆر زیاتره‌وه‌ ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ مه‌زهه‌بی پڕۆتستانت «هه‌نگاوێكی گه‌وره‌ بوو كه‌ كولتوری ڕۆژئاوایی، كولتووری ئه‌وروپایی یا مه‌سیحییه‌تی ڕۆژئاوایی به‌م هه‌نگاوه‌ هه‌وڵی دا […] په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌ركی ئیمان به‌ هه‌قیقه‌ت و ئه‌ركی كه‌شفكردنی شتێك له‌ خوددا كه‌ یه‌ك هه‌قیقه‌ته‌ و ده‌توانێت هه‌قیقه‌تی ده‌ق و له‌ هه‌مان كاتدا هه‌قیقه‌تی خود بێت دووباره‌ له‌نوێ و له‌ چێوه‌ی زاراوه‌گه‌لێكی تازه‌دا بخاته‌ ڕوو». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 90.

[9]. فوکۆ له‌ وانه‌ی 13ـی مایسی 1981 له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی دوازده‌یه‌م-سیازده‌یه‌م به‌دواوه‌ كڵێسا گۆڕا بۆ «دامه‌زراوه‌یه‌ك كه‌ له‌ ناویدا په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان خودا و مرۆڤ له‌ بنچینه‌دا چێوه‌ی قه‌زایی و دادوه‌ریی وه‌رگرت» و «بزووتنه‌وه‌ی چاكسازیی ئایین- لۆسه‌ر و كالڤن- هه‌وڵێكی مه‌زنه‌ بۆ سڕینه‌وه‌ی چێوه‌ی دادوه‌ریی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤ و خودا». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 185.

[10]. فوکۆ له‌ وانه‌ی ١٣ و ٢٠ـی مایسی ١٩٨٠ له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا، مێژووی «دادوه‌ری بوون»ـی قۆناغ به‌ قۆناغی ته‌وبه‌ و دانپێدانان ڕوون ده‌كاته‌وه‌ و گرێی ده‌دات به‌ مێژووی شوێنگه‌ی ئێجگار گرنگی دانپێدانان له‌ دامه‌زراوه‌كان و ڕێوشوێنه‌ دادوه‌رییه‌كانی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست تا سه‌ده‌ی بیسته‌م. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 161-233.

[11]. فوکۆ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ دانپێدانان به‌ گوناهدا له‌ سێ توخم پێكهاتووه‌: یه‌كه‌م، exomologesisـی سونه‌تی كه‌ وه‌ك ڕێوڕه‌سم و ڕیتواڵی ته‌وبه‌ تا سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌م مایه‌وه‌، به‌ڵام له‌ پێوه‌رێكی ئێجگار بێنرخدا و له‌ ڕۆڵێكی ئێجگار كه‌مدا؛ دووه‌م، exagoreusis كه‌ یه‌ك دامه‌زراوه‌ی ڕه‌هبانی بوو؛ و سێیه‌م، شتێكی تر كه‌ بونیاده‌ نوێیه‌كانی سیسته‌می قه‌زایی/دادوه‌ری بوو، واته‌ ڕێوشوێن و ته‌كنیكه‌ تازه‌ دادوه‌رییه‌كان له‌گه‌ڵ دانپێدانان به‌ گوناهدا وه‌ك یه‌ك بڕگه‌ی بنه‌ڕه‌تیی بونیادی سیسته‌می قه‌زایی/دادوه‌ری.

[12]. مه‌به‌ستی فوکۆ‌ دادگاكانی پشكنینه‌ له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا.

[13]. Freudian repression

[14]. Freudian practice

[15]. metahistorical

[16]. Hybraic tradition

[17]. میشل فوكو، مراقبت و تنبیه‌: تولد زندان، ترجومه‌ی نیكو سرخوش و افشین جهاندیده‌، تهران، نشر نی 1378، ص 27-30.

[18]. Juridique/juridical

[19]. فوکۆ له‌ وانه‌ی یه‌كه‌می فێبرایه‌ری ١٩٧٨ له‌ وانه‌وتاری ئاسایش، قه‌ڵه‌مڕه‌و، جه‌ماوه‌ردا، به‌ به‌راوردكردنی دیدگای حكومه‌ت له‌گه‌ڵ «چوارچێوه‌ی یاسایی حاكمییه‌ت»، ئه‌م خاڵه‌ به‌ ڕۆشنی ڕوون ده‌كاته‌وه‌: ئه‌گه‌ر ئامانجی حاكمییه‌ت گوێڕایه‌ڵییه‌ له‌ یاسا، به‌ پێچه‌وانه‌وه،‌ له‌ ڕوانگه‌ی حكومه‌ته‌وه،‌ چنین و ڕێكخستنی شته‌كان ئامانجه‌، واته«زیاتر سوودوه‌رگرتن له‌ تاكتیكه‌كان تا له‌ یاساكان» بۆ ئه‌وه‌ی «به‌ چه‌شنێك كار بكه‌یت كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ژماره‌یه‌ك كه‌ره‌سته‌وه‌، ده‌ستگه‌یشتن به‌ ئه‌م یا ئه‌و ئامانجه‌ ڕه‌خساو بێت». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: STP, p. 101-107.

[20]. له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كتێبی چاودێری و سزا، به‌ تایبه‌تی بۆ كۆتایی پاژی «دامه‌زراوه‌ كامڵه‌كان»، كه‌ فوکۆ سه‌رباركردن یا زنجیره‌یه‌ك سه‌رباركردنی «گرتووخانه» بۆ سه‌ر‌ ده‌ستگیركردن وه‌ك شتێكی «یاسایی» وه‌سف ده‌كات- [سه‌رباركردنی] شكڵگیریی «مه‌عریفه‌تی ده‌رمانگه‌یی ده‌رباره‌ی مه‌حكوومان» بۆ سه‌ر ڕێكخستنی گریمانه‌ی تاكی «ترسناك» كه‌ زانسته‌ نوێیه‌ مرۆییه‌كان هه‌میشه‌ ئه‌م سه‌رباركردنه‌ پشتڕاست ده‌كه‌نه‌وه‌. هه‌روه‌ها بڕوانن بۆ: م. فوکۆ، «گۆڕانی گریمانه‌ی “تاكی ترسناك” له‌ ده‌روونپزیشكیی یاسایی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا» له‌: DE II, n220, p. 443-464.

[21]. disciplinary

[22]. ڕه‌نگه‌ فوکۆ لێره‌دا ئاماژه‌ بكات به‌ به‌خۆداشكاوی و نائومێدیی سه‌رچاوه‌گرتوو له‌ خوێندنه‌وه‌ی كتێبی ده‌سته‌جه‌معیی ئازادی، ئازادی، تێرامانه‌كانی كۆمیته‌ بۆ به‌یاننامه‌ی ئازادییه‌كان كه‌ له‌ 1976 له‌ژێر سه‌رپه‌رشتیی ڕۆبێرت به‌دینته‌ [Robert Badinter] بۆ په‌روه‌رده‌كردنی تێڕامانه‌كانی حیزبی سۆسیالیست چاپ كرا. (بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: Liberté, Liberté. Réflexions du Comitépour une charte des libertés, paris, Gallimard, 1976).

فوکۆ له‌ ١٩٧٧ له‌ وتارێكدا ده‌رباره‌ی گۆڕانی كاركردی پرسی دادوه‌ری له‌ كۆڕی سه‌ندیكای خاوه‌ن پله‌وپایه‌ دادوه‌رییه‌كان، ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر ئه‌م ده‌قه‌ و له‌م ده‌قه‌دا ڕه‌خنه‌ له‌ شتێك ده‌گرێت كه‌ وه‌ك بڵاوبوونه‌وه‌ی كاركرده‌ دادوه‌رییه‌كان له‌ سه‌رتاسه‌ری په‌یكه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌سفی ده‌كات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

»Michel Foucault à Goutelats: la redéfinition du “judiciable«”, Justice, n115, juin 1978, p. 36-39.

هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: D. Defert, Chronologie, art. Cit., p. 70.

[23]. David Cooper

[24]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Enfermement, psychiatrie, prison«, entretien avec D. Cooper, J.-P. Faye, M.-O. Faye et M. Zecca, dans DE II, n209, p. 332-360.

[25]. Cf. ibid., p. 351-355.

[26]. rape

[27]. sexual aggression

[28]. notion of sexuality

[29]. aggressive

[30]. semiotic relationships

[31]. microphysic

[32]. macrophysic

[33]. disequilibbrium

[34]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 13-14. «له‌ وانه‌وتاره‌كانی دوو ساڵی دواییندا، […] هه‌وڵم داوه‌ كه‌مێك تێزی گشتیی گریمانه‌ی حكوومه‌ت پێشكه‌ش بكه‌م، گریمانه‌یه‌ك كه‌ به‌ باوه‌ڕی من ئێجگار به‌كارهێنراوتره‌ له‌ گریمانه‌ی ده‌سه‌ڵات، ئه‌ڵبه‌ته‌ “حكوومه‌ت” نه‌ك له‌ مانای كورتبینانه‌ و كرده‌ییدا، واته‌ مه‌رجه‌عی سه‌رتری بڕیاردانه‌ ئیجرایی و كارگێڕییه‌كان له‌ سیسته‌مه‌ ده‌وڵه‌تییه‌كاندا، به‌ڵكه‌ له‌ مانایه‌كی به‌ربڵاوتردا و به‌ تایبه‌ت مانایه‌كی كۆن، واته‌ میكانیزمه‌كان و ڕێوشوێنگه‌لێك به‌ مه‌به‌ستی ڕێنمایی كردنی مرۆڤه‌كان، به‌ڕێوه‌بردن و ڕێنمایی كردنی ڕه‌فتاری مرۆڤه‌كان.»

[35]. governable

[36]. به‌ ڕه‌چاوكردنی چه‌مكی ئاڵۆزی حكوومه‌ت و حوكمڕانیكردن یا به‌ڕێوه‌بردن، ده‌توانرێت ئه‌م ڕسته‌یه‌ به‌م شێوه‌یه‌ش دابنرێت: له‌و كه‌سانه‌دا كه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بردرێنبونیادێك بوونی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان ده‌كاته‌ كه‌سانی به‌ڕێوه‌بردراوی ]ـی حكوومه‌تی[ ئه‌وانیتر. و گرفت بریتییه‌ له‌ شیكاری ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ی نێوان كه‌سانێك كه‌ به‌ڕێوه‌ده‌بردرێن و كه‌سانێك كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و شته‌وه‌ كه‌ ده‌توانین به‌ پێكهاته‌كانی باڵاده‌ستی و پێكهاته‌كانی خود یا ته‌كنیكه‌كانی خود ناوی بنێین به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

[37]. بۆ جیاكردنه‌وه‌ی «په‌یوه‌ندییه‌ ستراتیژیكییه‌كان» و «ته‌كنیكه‌كانی حكومه‌ت» و «دۆخه‌كانی باڵاده‌ستی»، و بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌و شوێنه‌ی كه«په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود» له‌م چوارچێوه‌یه‌دا وه‌ریده‌گرێت، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »L’éthique du souci de soi comme pratique de la liberté«, entretien cit. p. 1547-1548.

[38]. discontinuity

[39]. continuity

[40]. پرسیاركه‌ری هه‌شته‌م ئه‌مه‌ به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری كۆڕ ده‌ڵێت.

[41]. Barry Strroud؛ فه‌یله‌سوفی كه‌نه‌دایی (1935-؟) كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌ندامه‌كانی گرووپی فه‌لسه‌فه‌ له‌ زانكۆی كالیفۆرنیا له‌ بێركلی.

[42]. Méditation philosophique/philosophical meditation

[43]. suspicion

[44]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتری ئه‌م پنته‌، بڕوانن‌ بۆ: GV, p. 297-298 et MFDV, p. 167-168.

[45]. فوکۆ له‌ یه‌كه‌مین وانه‌ی وانه‌وتاری 1981-1982 له‌ كۆلێژ دو فڕانس، ئه‌م خوێندنه‌وه‌یه‌ ده‌رباره‌ی دیكارت دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ و سه‌رله‌نوێ ڕه‌نگڕێژی ده‌كاته‌وه‌، و جیاكاریی نێوان «فه‌لسه‌فه» و «مه‌عنه‌وییه‌ت» نه‌خشه‌ ده‌كێشێت، و «ساتی دیكارتی» وه‌ك ڕووداوێكی زۆر ئاڵۆز پێناسه‌ ده‌كات كه‌ به‌ هێنانه‌ ناوه‌وه‌ی مێژووی هه‌قیقه‌ت له«سه‌رده‌می مۆدێرن»ـه‌كه‌ی، نیشانده‌ری دابڕانێكه‌ له‌ مێژووی هه‌قیقه‌تدا: له‌م ساته‌ به‌دواوه«ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌ستگه‌یشتن به‌ هه‌قیقه‌ت ده‌ڕه‌خسێنێت، مه‌عریفه‌یه‌ و به‌س». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 15-20. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ده‌بێت له‌بیرمان بێت كه‌ له‌م به‌ستێن و زه‌مینه‌یه‌دا، وشه‌ی «مه‌عنه‌وییه‌ت» ئیتر ده‌لاله‌ت نییه‌ له‌ ته‌كنیكه«مه‌عنه‌وی»یه‌كانی مه‌سیحییه‌ت، به‌ڵكه‌ ده‌لاله‌ته‌ له«ڕاهێنانه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان»، به‌و جۆره‌ی كه‌ پییه‌ر ئادۆ پێناسه‌ی كردبوو (بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: P. Hadot, Exercices spritules, art. Cit.). دوو ساڵ دواتر فوکۆ هه‌ڵوێسته‌كه‌ی له‌ به‌رامبه‌ر دیكارتدا كه‌مێك ده‌گۆڕێت و وردبینی ده‌كات، ئه‌و ده‌ڵێت كه‌ تێڕامانه‌كان هه‌نگاوێكی «مه‌عنه‌وی»یه‌ (به‌م مانایه‌ی كه‌ تێڕامانه‌كان یه‌ك «كرداری خود»ـه‌)، چون ئه‌گه‌ری ده‌ستگه‌یشتن به‌ شێوازێكی تایبه‌تی بوون به‌ فه‌لسه‌فه‌ ده‌دات له‌گه‌ڵ ئه‌م جیاوازییه‌ كه‌مه‌دا كه‌ ئه‌م شێوازی بوون «به‌ ته‌واوه‌تی به‌ مه‌عریفه‌ پێناسه‌ ده‌كرێت». تێڕامانه‌كانی دیكارت به‌م شێوه‌یه‌ ده‌قبوونی بێ پێشینه‌ی «كاركرده‌ مه‌عنه‌وییه‌كان به‌سه‌ر ئایدیاڵ و ئامانجی یه‌ك بنه‌ڕه‌تی زانستێتی»دا به‌دی ده‌هێنێت. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »L’éthique du souci de soi comme pratique de la libérté«, entretien cit. p. 1547-1548.

]هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ چاوپێكه‌وتنی فوکۆ له‌گه‌ڵ درایفۆس و ڕابینۆ به‌ ناونیشانی «ده‌رباره‌ی ڕه‌چه‌ڵه‌كناسیی ئه‌خلاق»، له‌: م. فوکۆ، شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. 651-654[.

[46]. cogitationes؛ “من بیر ده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌واته‌ هه‌م”.

[47]. self-sacrifice

[48]. souhaitable/desirable

[49]. وه‌ستان له‌ تۆماره‌ ده‌نگییه‌كه‌دا هه‌یه‌؛ لێره‌دا به‌شی یه‌كه‌می كۆبوونه‌وه‌كه‌‌ ته‌واو ده‌بێت و به‌شی دووه‌م ده‌ست پێ ده‌كات.

[50]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 73-74: «ئه‌و پرسیاره‌ی كه‌ ده‌مه‌وێت جارێكی تر بیخه‌مه‌ ڕوو ئه‌مه‌یه‌: له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا چی ڕوو ده‌دات كه‌ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ڕه‌خساو نییه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌قیقه‌ت به‌پێی پێوست ئاشكرا ببێت و به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌پێی پێویست هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا ئاشكرا ببێت و به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ له‌م ئاشكرابوونه‌ی هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا چاوه‌ڕوانیی كۆمه‌ڵێك كاریگه‌ری بكرێت كه‌ ئه‌ودیوی مه‌عریفه‌یه‌، كاریگه‌ریگه‌لێك كه‌ له‌ پێڕی ڕزگاری و ده‌ربازبوونن بۆ هه‌ر كه‌سێك و بۆ هه‌مووان؟ به‌ گشتی تێگه‌گه‌لێك كه‌ ده‌مه‌وێت ئه‌مساڵ گرنگیان پێ بده‌م به‌م جۆره‌ن: چۆن له‌ شارستانییه‌تی ئێمه‌دا په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانی به‌سه‌ر مرۆڤه‌كاندا و ئاشكرابوونی هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا و ڕزگاربوون بۆ هه‌مووان و هه‌ر كه‌سێك دامه‌زرا؟»

[51]. pedagogical instituations

[52]. governinig

[53]. Jean Piaget (1896-1980)ز؛ ده‌روونناس و مه‌عریفه‌ناسی ناوداری فه‌ڕه‌نسی.

[54]. objectivité/objectivity

[55]. objective

[56]. Philosophie »historienne«

[57]. écriture/writing

[58]. epic

[59]. ascéte

[60]. une pointe d’ironie

[61]. self-examination

[62]. elevation of the soul

[63]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 75-76 et CV, p. 147-227. ]هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: م. فوکۆ، «ده‌رباره‌ی ڕه‌چه‌ڵه‌كناسیی ئه‌خلاق» له‌: شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. 646. فوکۆ له‌م گفتوگۆیه‌دا به‌ ڕۆشنی ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌فڵاتوندا تێڕامان له‌سه‌ر خود «یه‌ك فۆرمی ئۆنتۆلۆجییانه‌ی تێڕامان و قووڵبوونه‌وه‌ بوو، نه‌ك یه‌ك فۆرمی سایكۆلۆجییانه‌ی تێڕامان» و ناسینی خود له‌لایه‌ن خوده‌وه‌ ده‌لاله‌ته‌ له‌ ده‌ستگه‌یشتن «به‌ مه‌عریفه‌یه‌كی ئۆنتۆلۆجییانه‌ی شێوازی بوونی نه‌فس» به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر له‌م ڕووه‌وه‌ هیچ پێویستییه‌ك بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ڵكۆڵینی ویژدان یا تاقیكردنه‌وه‌ی ویژدان هه‌بێت[.

[64]. contresens/misinterpretation

[65]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕینه‌وه‌ بۆ: GV, p. 224 et MFDV, p. 114.

[66]. Saint Pachomius (292-346)ز؛ گه‌وره‌ ڕاهیبی مه‌سیحی-میسری.

[67]. Antonine Pius (86-161)ز؛ ئیمپراتۆری ڕۆم (138-161) و خوداناسی پارێزگار.

[68]. Athanasius of Alexandria (296/298-373)ز؛ خوداناسی مه‌سیحی، ئۆسقۆفی ئه‌سكه‌نده‌رییه‌ و یه‌كێك له‌ باوكانی كڵێسا و یه‌كێك له‌ ڕاهیبه‌ ناوداره‌كانی میسر له‌ سه‌ده‌ی چواره‌می زایینی.

[69]. fragments

[70]. «من بابه‌تی تایبه‌تی توێژینه‌وه‌ی خۆمم». له‌:

Héraclite, Fragment CI; Les Présocratiques, »Bibliothéque de la Pléiade«, paris, Gallimard, 1988, p. 169.

[71]. knowing

[72]. suppliant/supplicant

[73]. فوکۆ له‌ 24ـی ئۆكتۆبه‌ری 1980 له‌ گفتوگۆیه‌كدا له‌گه‌ڵ هیوبێرت درایفۆس، دووباره‌ ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر هه‌ندێك له‌و خاڵانه‌ی كه‌ له‌ هاوسن لێكچه‌رز و له‌م گفتوگۆیه‌دا ده‌یانخاته‌ ڕوو. ئه‌و له‌م باره‌وه‌ ده‌ڵێت: «مه‌به‌ستی من ]له‌ هێرمنۆتیكی خود[ شتێكی هه‌مه‌لایه‌نتر و به‌ربڵاوتره‌ له‌ به‌كارهێنانی په‌تیی هێرمنۆتیك بۆ ناسینی مرۆڤ. مه‌به‌ستی من ]له‌ هێرمنۆتیكی خود[ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ مرۆڤ وه‌ك سوژه‌ له‌ سوبێكتیڤیته‌ی خۆیدا ده‌توانێت بۆ خۆی بابه‌ت یا تێگه‌ی ناسین بێت.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

F. Foucault, Discussion about books, conversation cit.

[74]. constituation of the self

[75]. methodological

[76]. فوکۆ له‌ 1978 به‌ تایبه‌ت له‌ وتاری «ڕه‌خنه‌ چییه‌؟» و هه‌روه‌ها له‌ پێشوتاری چاپی ئینگلیزیی Le normal et le pathologique]نۆرماڵ و نه‌خۆش[، به‌رهه‌می جۆرج كانگلیم، ده‌ستی كرد به‌ به‌تێگه‌كردنی گریمانه‌ی Aufklarung]ڕۆشنگه‌ری[، ڕۆشنگه‌ری وه‌ك گرفتێكی به‌ وردیی فه‌لسه‌فی. له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ وتاری «ڕه‌خنه‌ چییه‌؟» و , dans DE II, n219, p. 431-433«Introduction par Michel Foucault».

سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، فوکۆ یه‌كه‌مین وانه‌ی وانه‌وتاری 1982-1983 له‌ كۆلێژ دو فڕانس، ته‌رخان كرد بۆ ئه‌م پرسیاره‌ و پوخته‌یه‌كی له‌ 1984 له‌ گۆڤاری ئه‌ده‌بیات چاپ كرا، و هه‌روه‌ها وتاری ناوداری بڵاوكراوه‌ له‌ هه‌مان ساڵدا له‌ The Foucault Reader. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

GSA, p. 3-39; »What is Enlightenment«? et »Qu’est-ce que les Lumières?«, art. cit.

[77]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Qu’est-ce que les Lumières?«, art. cit., p. 1506-1507.

«وا دێته‌ به‌رچاوم كه‌ هه‌ڵبژاردنێكی فه‌لسه‌فی كه‌ ئێستا خۆمان له‌گه‌ڵیدا به‌ره‌وڕوو ده‌بینین ئه‌مه‌یه‌: ئێمه‌ ده‌توانین فه‌لسه‌فه‌یه‌كی ڕه‌خنه‌یی هه‌ڵبژێرین كه‌ بكرێت به‌ یه‌ك فه‌لسه‌فه‌ی شیكاریی هه‌قیقه‌ت به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی پێناسه‌ بكرێت، یا ده‌توانین یه‌ك ئه‌ندێشه‌ی ڕه‌خنه‌یی هه‌ڵبژێرین كه‌ فۆرمی یه‌ك بوونناسیی خودمان، یه‌ك بوونناسیی ئێستاییبوون وه‌ربگرێت؛ ئه‌م فۆرمه‌ی دوایی فه‌لسه‌فه‌یه‌ كه‌ له‌ هیگڵه‌وه‌ تا نیچه‌ و ماكس ڤێبه‌ر و دواتر تا قوتابخانه‌ی فڕانكفۆرت فۆرمێكی تێڕامانی دامه‌زراند كه‌ من هه‌وڵم داوه‌ تێیدا كار بكه‌م.»

[78]. pre-Socratic

[79]. patristic/patristique؛ ئاماژه‌ به‌ باوكانی كڵێسا.

[80]. فوکۆ له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاری هیوبێرت درایفۆسدا، پرسیارێك ده‌رباره‌ی گرفتی په‌یوه‌سته‌گی و ناپه‌یوه‌سته‌گی له‌ شیكارییه‌ مێژووییه‌كاندا، ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه «له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌ دیدی مندا گرنگیدان به‌ ناپه‌یوه‌سته‌گی یا دابڕانه‌كان له‌ بنچینه‌دا یه‌ك میتۆده‌ نه‌ك یه‌ك ئه‌نجام. من شته‌كان بۆ دۆزینه‌وه‌ی ناپه‌یوه‌سته‌گییه‌كان وه‌سف ناكه‌م، به‌ڵكه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌و شوێنه‌دا كه‌ وا ده‌رده‌كه‌وێت ناپه‌یوه‌سته‌گییه‌كان ده‌رده‌كه‌ون، هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ بكه‌م نه‌ك ئه‌مه‌ی كه‌ ده‌ستبه‌جێ كورتیان بكه‌مه‌وه‌. […] و درووسته‌ كه‌ زۆرێك له‌ پڕۆسه‌ به‌رده‌وام یا درێژخایه‌نه‌كان له‌ ده‌ستم ده‌رچوون و من له‌سه‌ر ناپه‌یوه‌سته‌گییه‌كان كه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌مدا به‌رچاوم ده‌كه‌وتن، ده‌وه‌ستام. من سه‌رتر نه‌ده‌چووم، چون پێم وایه‌ ژماره‌یه‌ك كاتیگۆری و هێڵ و سیسته‌مه‌ گرنگه‌كانی به‌رده‌وامیم له‌به‌رده‌ستدا نه‌بوو و وا ده‌كه‌وته‌ به‌رچاوم كه‌ ئه‌و شته‌ی دوێنێ ]له‌ ماوه‌ی گفتوگۆكه‌دا[ ده‌رباره‌ی ساتی پێش-سوكراتی، ساتی مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی و ساتی ڕۆشنگه‌ری وتیان، ئه‌گه‌رێكی ئێجگار باشتر به‌ من ده‌دات كه‌ ئێستاكه‌ په‌یوه‌سته‌گیی شته‌كان بخه‌مه‌ شوێنی خۆی.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, Discussion about books, conversation, cit.

[81]. مه‌به‌ست له‌و وتارانه‌یه‌ كه‌ فوکۆ له‌ ده‌یه‌م و شانزه‌یه‌می ئۆكتۆبه‌ری 1079 له‌ زانكۆی ستانفۆرد پێشكه‌شی كردن و له‌ژێر ئه‌م ناونیشانه‌دا چاپ كران:

“»Omnes et singularium”: vers une critique de la raison politique«, conférences, cit., p. 953-980.

[82]. ده‌رباره‌ی ده‌سه‌ڵاتی شوانی، سه‌ره‌ڕای وتاره‌كانی ستانفۆرد، هه‌روه‌ها بڕوانن بۆ:

STP, p. 127-232; »La philosophie de la politique« et »Sexualité et pouvoir«, dans DE II, n 232 et 233, en particulier p. 547-551 et 559-566.

[83]. pastoral government

[84]. «حكومه‌ت یه‌ك ته‌كنیكه‌، ته‌كنیكێك كه‌ ڕێگه‌ به‌ كه‌سێك خود [self]ـی خه‌ڵكی به‌كار بهێنێت و ڕێنمایی خود [self-conduct]ـی بكات، بۆ مه‌به‌ستی ده‌ستخستنی باڵاده‌ستی.»

[85]. له‌ فه‌ڕه‌نسییه‌كه‌وه‌: په‌یوه‌ندیی قه‌یرانیی ده‌سه‌ڵات.

[86]. pejorative

[87]. laudative/laudatory

[88]. م. فوكو، مراقبت و تنبیه‌: تولد زندان، ص 42. هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: DP, p. 30.

[89]. فوکۆ له‌ وانه‌ی 12ـی مارسی 1980 له‌ وانه‌وتاری به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كان، ده‌ڵێت كه‌ مه‌به‌ستی له«subjectivité» «شێوازی په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خوده». بگه‌رێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 220-221. فوکۆ له‌ یاداشتێكدا كه‌ بۆ پێشه‌كیی «فوکۆ» له‌ فه‌رهه‌نگنامه‌ی فه‌یله‌سوفه‌كان ده‌ینووسێت، به‌ شێوه‌یه‌كی هاوشێوه‌ جه‌خت ده‌كات كه‌ مه‌به‌ستی له«subjectivité» «شێوازێكه‌ كه‌ سوژه‌ خودی خۆی له‌ یه‌ك گه‌مه‌ی هه‌قیقه‌تدا ئه‌زموون ده‌كات و له‌م گه‌مه‌یه‌دا له‌گه‌ڵ خوددا په‌یوه‌ندی هه‌یه». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Foucault«, art. Cit., p. 1452.

[90]. cible/target

[91]. une relation d’identité/the relation of identity

[92]. مه‌به‌ستی فوکۆ له‌م وه‌ڵامه‌ په‌یوه‌ندیی هاوشوناسییه‌ له‌ مانا لۆجیكییه‌كه‌یدا. به‌ڵام فوکۆ كه‌ هه‌میشه‌ ڕه‌خنه‌كاری گریمانه‌ی «هاوشوناسی»یه‌، له‌ گفتوگۆیه‌كدا له‌ 1982 كه‌ دوو ساڵ دواتر چاپ كرا، به‌ ڕوونی ده‌ڵێت كه‌: «ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ی كه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ خودماندا دایانبمه‌زرێنین په‌یوه‌ندیی هاوشوناسی نین؛ به‌ڵكه‌ ده‌بێت په‌یوه‌ندیی جیاوازیدانان و خه‌لاقییه‌ت و داهێنان بن». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Michel Foucault, une interview: sex, pouvoir et la politique de l’idetité«, entretien avec B. Gallagher et A. Wilson, dans DE II, n 358, p. 1558.

[93]. les techniques de mémorisation/mnemotechniques

[94]. deciphered

[95]. physical objects

[96]. the idea of salvation

[97]. «ئێوه‌ ده‌توانن به‌ڵگه‌یه‌كی سایكۆلۆژیكی و چی و چی بۆ په‌سه‌نكردنی ئه‌م ئایدیایه‌ بهێننه‌وه‌.»

[98]. Interactions نێوان-كرده‌:

سه‌رچاوه‌ی وه‌رگێڕانی ئه‌م كتێبه‌:

میشل فوكو، خاستگاه هرمنوتیك خود (سخرانیها در كالج دارتموت 1980)، ترجومه‌ی نیكو سرخوش و افشین جهاندیده‌، چاپ اول، تهران، نشر نی، 1395.

Michel Foucault, About the Beginning of the Hermeneutics of the Self, Lectures at Dartmouth College 1980, translated by Graham Burchell, Edition Established by Henri-Paul Fruchaud and Daniele Lorenzini, the University Chicago Press, 2016.

Michel foucault, The Politics of Truth, translated by Lysa Hochroth and Catherine Porter, Edited by Sylvère Lotringer, Inrtoduction by John Rajchman, semiotext(e), Los Angeles, 2007, p. 147-169.

The post ده‌رباره‌ی «هه‌قیقه‌ت و سوبێكتیڤیته» appeared first on ژنەفتن.

فوکۆ وتاری «مه‌سیحییه‌ت و دانپێدانان [Christianisme et aveu]» له‌ ٢٤ـی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩٨٠ له‌ كۆلێژ دارتمۆس پێشكه‌ش ده‌كات. ئاسایی ئه‌م وتاره‌ش پێشتر له‌ ٢١ـی ئۆكتۆبه‌ری ١٩٨٠ له‌ زانكۆی كالیفۆرنیا له‌ بێركلی پێشكه‌ش كراوه‌ و له‌گه‌ڵ ده‌قی وتاره‌كه‌ی دارتمۆس جیاوازی هه‌یه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌م دوو وتاره‌م تێهه‌ڵكێش كردووه‌ و جیاوازیی وتاره‌كه‌ی زانكۆی كالیفۆرنیام خستووه‌ته‌ ناو ئه‌م جۆره‌ كه‌وانه‌وه‌ [[…]]. ئه‌م وتاره‌ یه‌كێكه‌ له‌ ده‌قه‌ گرنگ و بنه‌ڕه‌تییه‌كانی فوکۆ، به‌ تایبه‌ت ئه‌و ده‌قانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ نێوان ساڵانی ١٩٧٦-١٩٨٤.

سەروان ئەحمەد ئەم گوتارەی وەرگێڕاوە و ژنەفتن وەک کتێبی ئەلیکترۆنی (فایلی pdf) بڵاوی دەکاتەوە. (دەتوانن لە سەرەوە ئەم کتێبە دابگرن)

The post مه‌سیحییه‌ت و دانپێدانان appeared first on ژنەفتن.

پرسیار: كه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر وتت كه‌ ئه‌خلاقگه‌رایت.

میشێل فوکۆ: به‌ یه‌ك مانا، من یه‌ك ئه‌خلاقگه‌را¹م؛ ئه‌خڵاقگه‌رام، چون پێم وایه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی بوونی مرۆیی و یه‌كێك له‌ ماناكانی بوونی مرۆیی²– شتێك كه‌ سه‌رچاوه‌ی ئازادیی مرۆییه‌- ئه‌مه‌یه‌ كه‌ هه‌رگیز هیچ شتێك وه‌ك پرسێكی خود-به‌ڵگه‌نه‌ویست، كاربڕ، ده‌ستلێنه‌دراو، ڕوون یا چه‌سپاو په‌سه‌ند نه‌كات. هیچ پرسێكی واقیعی نابێت ئێمه‌ ناچار بكات كه‌ یاسایه‌كی سرووشتی و نامرۆیی دابنێین. به‌م جۆره‌ پێوه‌ره‌ ده‌توانین ببینین كه‌ ئه‌وه‌ی ده‌بێت دژی ڕاپه‌ڕین، هه‌موو فۆرمه‌كانی ده‌سه‌ڵاته‌، به‌ڵام ده‌سه‌ڵات نه‌ك ته‌نها له‌ مانای به‌رته‌سكی وشه‌دا، واته‌ جۆرێك ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌ت یا ده‌سه‌ڵاتی یه‌ك گرووپی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌سه‌ر گرووپێكی تردا- ئه‌مه‌ ته‌نها توخمێكه‌ له‌ناو ژماره‌یه‌ك توخمی تردا. من ته‌واوی ئه‌و شته‌ به «ده‌سه‌ڵات» ناو ده‌نێم كه‌ له‌ڕاستیدا ده‌یه‌وێت ئه‌و شتانه‌ی كه‌ وه‌ك پرسی واقیعی، ڕاسته‌قینه‌ و باش ده‌خرێنه‌ به‌رده‌م ئێمه‌، وه‌ك شتگه‌لێكی چه‌سپاو و ده‌ستلێنه‌دراو بیانهێڵێته‌وه‌.

پرسیار: به‌ڵام ئایا نابێت شته‌كان بچه‌سپێنین، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی بێت؟

م. فوکۆ: به‌ دڵنیاییه‌وه‌، به‌ دڵنیاییه‌وه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ وتم به‌م مانایه‌ نییه‌ كه‌ ته‌نها ده‌بێت له‌ یه‌ك ناپه‌یوه‌سته‌گی یا دابڕانی نه‌زانراودا ژیان بكه‌ین. به‌ڵكه‌ مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت ئه‌مه‌مان له‌به‌رچاو بێت كه‌ ده‌بێت هه‌موو پنته‌كانی چه‌سپاندن و نه‌جووڵان وه‌ك‌ توخمگه‌لێك له‌ یه‌ك تاكتیك یا له‌ یه‌ك ستراتیژیدا هه‌ژمار بكرێن- واته وه‌ك به‌شی یه‌ك هه‌وڵ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی جووڵه‌ی بنه‌ڕه‌تی، ئه‌گه‌ری چاككردنه‌وه‌، گۆڕان و كراوه‌یی شته‌كان. كه‌مێك به‌ر له‌ ئێستا به‌ ئێوه‌م وت كه‌ سێ توخمی ئه‌خلاقی من بریتین له‌: ]یه‌كه‌م[، ڕه‌تكردنه‌وه‌ی په‌سه‌ندكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ وه‌ك پرسی سه‌ره‌تایی یا خود-به‌ڵگه‌نه‌ویست³بۆ ئێمه‌ پێشنیار ده‌كرێت؛ دووه‌م، زه‌رووره‌تی شیكاركردن و زانین، چون ئێمه‌ ناتوانین به‌بێ تێڕامان و به‌بێ مه‌عریفه‌⁴ هیچ شتێك ئه‌نجام بده‌ین- كه‌واته‌، ئه‌مه‌ پره‌نسیپی كونجكاوی⁵یه‌؛ و سێیه‌م، پره‌نسیپی داهێنان، واته‌ له‌ هیچ به‌رنامه‌یه‌كی پێشوه‌خته‌ مۆدێل وه‌رنه‌گرین، و له‌ هه‌ندێك له‌ توخمه‌كانی تێڕامان و له‌ شێوازی كاركردنماندا، به‌دوای ئه‌و شته‌دا بگه‌ڕێین كه‌ هه‌رگیز بیری لێ نه‌كراوه‌ته‌وه‌، وێنا نه‌كراوه‌، نه‌ناسێنراوه‌ و هتد. كه‌واته:‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌، كونجكاوی، داهێنان.

پرسیار: وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ چه‌مكسازیی مۆدێرنی سوژه‌ ته‌واوی ئه‌م سێ پره‌نسیپه‌ی ڕه‌تكردنه‌وه‌، كونجكاوی و داهێنان له‌خۆ ده‌گرێت. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، جیاوازیی نێوان سوژه‌ و ئۆبژه‌ به‌وردی ئه‌مه‌یه‌ كه‌ سوژه‌ ده‌توانێت ڕه‌ت بكاته‌وه‌ و دابهێنێت. كه‌واته‌ ئایا له‌ كاره‌كه‌تدا ده‌ته‌وێت ئه‌م گریمانه‌یه‌ی سوژه⁶كه‌ ده‌یخه‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌ بچه‌سپێنیت؟

م. فوکۆ: ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌وڵم دا‌ به‌ ئێوه‌ی بڵێم ئه‌مه‌ بوو كه‌ كاره‌كه‌م له‌ چ هه‌رێمێكی به‌هاكاندا جێ ده‌كه‌مه‌وه‌. له‌ منتان پرسی ئایا یه‌ك پووچگه‌را یا نیهیلیست نیم كه‌ ئه‌خلاقییات⁷ڕه‌ت ده‌كاته‌وه.‌ من ده‌ڵێم: نه‌خێر! هه‌روه‌ها له‌ منتان پرسی و ئه‌م پرسیاره‌ به‌ ته‌واوه‌تی ڕه‌وایه‌: «ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌یت له‌ ڕاستیدا بۆچی ئه‌نجامی ده‌ده‌یت؟» و من وه‌ڵام ده‌ده‌مه‌وه‌: «ئه‌مانه‌ به‌هاكانی منن.»⁸پێم وایه‌ كه‌ تیۆریی مۆدێرنی سوژه‌، به‌ ده‌ربڕینێك، فه‌لسه‌فه‌ی مۆدێرنی سوژه‌، به‌ ته‌واوه‌تی ده‌توانێت تواناییی داهێنان و هتد بۆ سوژه‌ دابنێت، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا، له‌ ئاستی تیۆرتیكی⁹دا ئه‌م تواناییه‌ بۆ سوژه‌ داده‌نێت. كه‌واته‌، له‌ ڕاستیدا، ئه‌م تیۆرییه‌ ناتوانێت ئه‌م به‌ها جیاوازانه‌ وه‌ربگێڕێت بۆ پڕاكتیك و كرده‌، به‌هاگه‌لێك كه‌ من هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌ كاره‌كه‌مدا، و نه‌ك له‌ تیۆریی سوژه‌دا، كاریان له‌سه‌ر بكه‌م.

پرسیار: ئایا ده‌كرێت ده‌سه‌ڵاتێكی كراوه‌ ‌بوونی هه‌بێت؟ یا ده‌سه‌ڵات له‌ خۆیدا و له‌ جه‌وهه‌ریدا سه‌ركوتكه‌ره‌؟

م. فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ نابێت په‌یوه‌ندییه‌كان و مۆدێلی ده‌سه‌ڵات وه‌ك یه‌ك سیسته‌می سه‌ركوتكه‌ر ده‌رك بكرێت، واته‌ وه‌ك شتێك كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ دێت و هێرش ده‌باته‌ سه‌ر تاكه‌كان و فڵان یا فیسار شت بۆ تاكه‌كان قه‌ده‌غه‌ ده‌كات. به‌ باوه‌ڕی من، ده‌سه‌ڵات یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانه‌. پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات چییه‌؟ هه‌ڵگرتنی ئه‌م شریتی تۆماره‌ و فڕێدانی بۆ سه‌ر زه‌وی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات نییه‌. من ئه‌گه‌ری پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵاتم هه‌یه‌- ئه‌گه‌ری پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات له‌ڕووی مادییه‌وه‌‌، له‌ڕووی جه‌سته‌ییه‌وه‌‌، له‌ڕووی وه‌رزشییه‌وه‌- من ده‌توانم ئه‌م كاره‌ بكه‌م…

ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی له‌نێوان دوو كه‌سدا؛ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ له‌ جۆری په‌یوه‌ندیگرتن نییه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ناچار بن سوود له‌ كه‌ره‌سته‌كانی په‌یوه‌ندیگرتن وه‌ربگرن.

پرسیار: ته‌نانه‌ت له‌ڕووی ویستیشه‌وه‌، ڕه‌نگه‌ تۆ ئاره‌زووی ئه‌م كاره‌ت هه‌بێت؟

م. فوکۆ: من به‌م كاره‌ [هه‌ڵگرتنی شریتی تۆمار و فڕێدانی بۆ سه‌ر زه‌وی] ده‌سه‌ڵات پیاده‌ ناكه‌م؛ من نامه‌وێت به‌م كاره‌ ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكه‌م. به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ردا، ئه‌گه‌ر ئه‌م شریته‌ هه‌ڵده‌گرم و ده‌یخه‌مه‌‌ سه‌ر زه‌وی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ وه‌ڕز بكه‌م، یا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ نه‌توانن ئه‌و شته‌ دووباره‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ وتوومه‌،‌ یا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ گوشار بخه‌مه‌ سه‌ر ئێوه‌ كه‌ به‌م شێوازه‌‌ یا به‌و شێوازه‌ ڕه‌فتار بكه‌ن، و ببمه‌ ڕێگری شێوازی ڕه‌فتار و كردار و په‌رچه‌كردارتان، یا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بتۆقێنم، واته‌ كاتێك كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌ ڕێگه‌ی ژماره‌یه‌ك كه‌ره‌سته‌وه‌ كاریگه‌ریی بخه‌مه‌ سه‌ر ڕه‌فتارتان یا كرده‌ به‌سه‌ر ڕه‌فتارتاندا بسه‌پێنم، ئه‌و كاته‌ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ئه‌نجام ده‌ده‌م. به‌ ده‌ربڕینێك، ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی له‌نێوان دوو كه‌سدا؛ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ له‌ جۆری په‌یوه‌ندیگرتن¹⁰نییه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ناچار بن سوود له‌ كه‌ره‌سته‌كانی په‌یوه‌ندیگرتن وه‌ربگرن. ئه‌مه‌ وه‌ك ئه‌و شته‌ نییه‌ كه‌ به‌ ئێوه‌ بڵێم: «ئاو و هه‌وا خۆشه.» یا به‌ ئێوه‌ بڵێم «من له‌ فڵان ڕۆژدا له‌دایك بووم.» من یه‌ك ده‌سه‌ڵات به‌سه‌ر ئێوه‌دا پیاده‌ ده‌كه‌م، من كرده‌ به‌سه‌ر ڕه‌فتاری ئێوه‌دا ده‌سه‌پێنم و كاریگه‌ری ده‌خه‌مه‌ سه‌ر ڕه‌فتارتان، یا هه‌وڵ ده‌ده‌م كاریگه‌ری دابنێم له‌سه‌ر ڕه‌فتارتان. و ده‌مه‌وێت‌ ڕه‌فتاری ئێوه‌ ڕێنمایی بكه‌م و به‌ڕێوه‌ ببه‌م. ساده‌ترین كه‌ره‌سته‌ بۆ ئه‌م كاره‌، به‌ دڵنیاییه‌وه‌، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ده‌ستتان بگرم و ناچارتان بكه‌م بۆ ئێره‌ یا بۆ ئه‌وێ بڕۆن. ده‌توانم بڵێم كه‌ ئه‌م جۆره‌ كاره به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان‌ پله‌ی سفری ده‌سه‌ڵات؛ و فۆرمی سنوورداری [ده‌سه‌ڵاته‌]. و له‌ ڕاستیدا، له‌ هه‌مان ئه‌م ساته‌دایه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌وێت و ته‌نها ده‌گۆڕێت بۆ سته‌م و گوشاری جه‌سته‌یی. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، كاتێك كه‌ سوود له‌ ته‌مه‌نم وه‌رده‌گرم، له‌ پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیم، له‌ مه‌عریفه‌كانم كه‌ ده‌توانم ده‌رباره‌ی فڵان یا فیسار شت هه‌مبێت، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك ڕێنمایی بكه‌م- واته‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ ناچار به‌ هیچ شتێك نه‌كه‌م و به‌ ته‌واوه‌تی ئازاد بتانهێڵمه‌وه‌‌- كه‌واته‌ له‌ هه‌مان ئه‌م ساته‌دایه‌ كه‌ ده‌ست به‌ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌م. ڕوونه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵات وه‌ك یه‌ك توندوتیژیی ناچاركه‌ر پێناسه‌ ناكرێت كه‌ تاكه‌كان سه‌ركوت ده‌كات، تاكه‌كان ناچار ده‌كات كه‌ شتێك بكه‌ن و له‌ هه‌مان كاتدا ده‌بێته‌ ڕێگری ئه‌وه‌ی كه‌ شتێكی تر نه‌كه‌ن؛ به‌ڵكه‌ كاتێك ده‌توانین ده‌سه‌ڵات پێناسه‌ بكه‌ین كه یه‌ك‌ په‌یوه‌ندیی له‌نێوان دوو سوژه‌ی ئازاددا بوونی هه‌یه‌، و له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا ناهاوسه‌نگییه‌ك هه‌یه‌‌ به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ك كه‌ یه‌كێك ده‌توانێت كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر ئه‌وی تر، و ئه‌وی تر كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر یه‌كه‌م، یا ئه‌وی تر ڕێگه‌ به‌ خۆی بدات كه‌ «كاریگه‌ری» په‌سه‌ند بكات. كه‌واته‌، به‌پێی ئه‌م بنه‌مایه‌… بیرم نایەت ده‌ستپێكی پرسیاره‌كه‌ چی بوو. ئاهـ به‌ڵێ، ئایا ده‌سه‌ڵات هه‌میشه‌ سه‌ركوتكه‌ره‌؟ نه‌خێر، ده‌سه‌ڵات هه‌میشه‌ سه‌ركوتكه‌ر نییه‌. به‌ڵام ده‌توانین ژماره‌یه‌ك فۆرم ـی ده‌سه‌ڵات[ له‌به‌رچاو بگرین؛ و له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، شتێكی ڕه‌خساوه‌ كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بوونیان هه‌بێت كه‌ كراوه‌ بن.

پرسیار: واته‌ هاوته‌راز؟

م. فوکۆ: هه‌رگیز هاوته‌رازی بوونی نییه‌، چون له‌و ساته‌وه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتێك بوونی هه‌یه‌، ناهاوته‌رازی هه‌یه¹¹. به‌ڵام‌ ده‌توانن سیسته‌می دوولایه‌نه یا قڵپكراوه‌‌¹²ـی ده‌سه‌ڵاتتان هه‌بێت. بۆ نموونه‌، ئه‌و شته‌ له‌به‌رچاو بگرن كه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی ئیرۆتیكی¹³دا ڕوو ده‌دات- قسه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی عاشقانه¹⁴ ناكه‌م؛ و ته‌نها ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی ئیرۆتیكی ده‌دوێم. ئێوه‌ باش ده‌زانن كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ یه‌ك گه‌مه‌ی ده‌سه‌ڵاته،‌ و له‌م گه‌مه‌یه‌دا توانای جه‌سته‌یی یا هێزی جه‌سته‌یی به‌پێی پێویست گرنگترین توخم نییه‌. با یه‌كێك له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وی تردا له‌به‌رچاو بگرین، ئه‌مه‌ ڕێگه‌یه‌كی دیاریكراوی كاریگه‌ریدانان له‌سه‌ر ڕه‌فتاری ئه‌وی تر و دیاریكردنی ئه‌م ڕه‌فتاره‌یه‌‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌وی تر به‌وردی ئه‌م ڕێگه‌یه‌ به‌كار بخات تا دواتر دروست به‌پێچه‌وانه‌وه‌¹⁵ ڕه‌فتاری ئێوه‌ دیاری بكات. وه‌ك ده‌بینن، لێره‌دا فۆرمی ده‌سه‌ڵاتی‌ ته‌واو ناوچه‌یی و ئه‌ڵبه‌ته‌ قڵپكراوه‌- [مه‌به‌ستم¹⁶] ده‌سه‌ڵاتی سنووردار- بوونی هه‌یه‌. به‌ڵام په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات به ‌خودی خود فۆرمه‌كانی سه‌ركوتكردن نییه‌. به‌ڵكه‌ ئه‌و شته‌ی كه‌ ڕوو ده‌دات ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌كاندا، له‌ زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگه‌كاندا و ڕه‌نگه‌ له‌ ]هه‌موو[ كۆمه‌ڵگه‌كاندا، كۆمه‌ڵێك ڕێكخراو بوونیان هه‌یه‌ كه‌ داده‌مه‌زرێنرێن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بچه‌سپێنن یا چه‌قبه‌ستوو بكه‌ن، ]بۆ ئه‌وه‌ی كه[‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات له‌ یه‌ك دۆخی ناهاوكاتیی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری، سیاسی، دامه‌زراوه‌یی و هتددا به‌ سوودی ژماره‌یه‌ك كه‌سی دیاریكراو بپارێزن؛ و ئه‌مه‌ به‌ ته‌واوه‌تی چه‌قبه‌ستووبوونی دۆخی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌. و ئه‌مه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌‌ كه‌ له‌ مانای وردی وشه‌دا ناوی ده‌نێم «ده‌سه‌ڵات». له‌ ڕاستیدا، ئه‌مه‌ یه‌ك جۆری تایبه‌تی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی به‌دامه‌زراوه‌ییكراو، چه‌سپێنراو و نه‌جووڵاوه‌، به‌ سوودی ژماره‌یه‌ك كه‌س و به‌ زیانی ئه‌وانی تر.

پرسیار: و به‌ڵام هه‌ردووكیان قوربانیی ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ن؟

م. فوکۆ: ئاهـ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك!! ئه‌گه‌ر به‌و كه‌سانه‌ بڵێین قوربانی كه‌ ده‌سه‌ڵات پیاده‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وا ئه‌م وته‌یه‌ له ‌ڕاده‌به‌ده‌ر ڕووكه‌شه‌. ئه‌ڵبه‌ته‌ ڕوو ده‌دات كه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ له‌ ڕاستیدا ده‌كه‌ونه‌ داوه‌وه‌، داوی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات. به‌ڵام وه‌ك ئه‌وانی تر زۆر قوربانی نین. حه‌ز ده‌كه‌یت بۆ خۆت هه‌وڵ بده‌… ئه‌وكات ده‌یبینیت (پێكه‌نین).

له‌ ڕاستیدا به‌دبه‌ختیی-یا خۆشبه‌ختیی- ماركس ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ دۆكترینه‌كه‌ی هه‌میشه‌ له‌لایه‌ن ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ به‌لاڕێدا براوه‌.

پرسیار: ماركسیسته‌كان چۆن ده‌توانن ڕه‌خنه‌ی تۆ بكه‌ن؟ تۆ، به‌ دڵنیاییه‌وه،‌ ئۆرتۆدۆكس نیت، به‌ڵام وا ده‌رده‌كه‌وێت له‌گه‌ڵ بابه‌تی ماركسیسته‌كاندا له‌ یه‌ك هێڵدا جێ ده‌گریت.

م. فوکۆ: له‌ یه‌ك هێڵدا جێ ده‌گرم؟ نازانم. من نازانم ماركسیزم چییه‌. له‌ ڕاستیدا پێم وانییه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ شته‌ بوونی هه‌بێت، وه‌ك شتێكی ده‌رهه‌ست، نه‌ له‌ خۆیدا و نه‌ بۆ خۆی. له‌ ڕاستیدا به‌دبه‌ختیی-یا خۆشبه‌ختیی- ماركس ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ دۆكترینه‌كه‌ی هه‌میشه‌ له‌لایه‌ن ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ به‌لاڕێدا براوه‌. و له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌م دۆكترینه‌ تاكه‌ تیۆریی مێژوویی و به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ فه‌لسه‌فییه‌ كه‌ به‌رده‌وامییه‌كه‌ی به‌ درێژایی یه‌ك سه‌ده‌ی دوایی هه‌میشه‌ گرێ دراوه‌ به‌ بوونی ڕێكخراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی-سیاسییه‌ ئێجگار به‌هێز و ئێجگار جه‌نگخوازه‌كانه‌وه‌- ته‌نانه‌ت گرێ دراوه‌ به‌ ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت¹⁷ـه‌وه‌‌ له‌ یه‌كێتیی سۆڤییه‌ت. به‌م شێوه‌یه‌، كاتێك كه‌ كه‌سێك له‌گه‌ڵ مندا ده‌رباره‌ی ماركسیزم قسه‌ ده‌كات، من ده‌ڵێم: كام ماركسیزم؟ ماركسیزمێك كه‌ له‌ كۆماری دیموكراتیكی ئه‌ڵمانیادا وه‌ك وانه‌ ده‌یڵێنه‌وه‌، یا ماركسیزم-لینینیزم؟ ئایا مه‌به‌ست له‌و پێڕه‌ چه‌مكه‌ ناڕوون، دووڕه‌گ و شێواوانه‌یه‌ كه‌ كه‌سێكی وه‌ك جۆرج مارشه‌¹⁸به‌كاریان ده‌هێنێت؟ یا مه‌به‌ست له‌ پره‌نسیپی ئه‌و دۆكترینه‌یه‌ كه‌ بۆ هه‌ندێك له‌ مێژوونووسه‌‌ ئینگلیزییه‌كان وه‌ك پنتی گه‌ڕانه‌وه‌ به‌كار ده‌خرێت؟ دواجار، پێت ده‌ڵێم‌ كه‌ من بۆ خۆم نازانم ماركسیزم چییه‌. هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌گه‌ڵ ئۆبژه‌كانی شیكاركردنم ده‌ستوپه‌نجه‌ نه‌رم بكه‌م، و كاتێك كه‌ چه‌مكێك له‌ فیكری ماركس یا له‌ فیكری ماركسیستێكدا بوونی هه‌یه‌، چه‌مكێك كه‌ وا ده‌رده‌كه‌وێت گونجاو و به‌سووده، من ئه‌م چه‌مكه‌ به‌كار ده‌هێنم‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ ته‌واوه‌تی بۆ من هه‌موو شتێكه‌. و من هه‌رگیز نه‌مویستووه‌ و هه‌میشه‌ ئه‌مه‌م ڕه‌ت كردووه‌ته‌وه‌ كه‌‌ هاوده‌قبوون یا ناهاوده‌قبوون له‌گه‌ڵ ماركسیزم وه‌ك پێوه‌رێكی جیاواز دابنرێت بۆ په‌سه‌ندكردن یا ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌یڵێم. هه‌رگیز بۆم گرنگ نییه‌، هه‌رگیز. هه‌روه‌ها كاتێك كه‌ ماركسیسته‌كان ژماره‌یه‌ك شتی دیاریكراو ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه، شتگه‌لێك‌ كه‌ من به‌ ته‌واوه‌تی ئه‌و شتانه‌ ده‌ناسم چون ئه‌م شتانه‌م لای ماركس دۆزیوه‌ته‌وه‌ […¹⁹]، كاتێك كه‌ ماركسیسته‌كان ده‌رباره‌ی چه‌ند خاڵێك ڕه‌خنه‌ له‌ من ده‌گرن كه‌ من به‌وردی زۆرترین نزیكیم له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا هه‌یه‌ كه‌ ماركس وتوویه‌تی، ده‌كه‌ومه‌ پێكه‌نین، جارێكی تر باوه‌ڕ به‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ ده‌بێت ماركسیسته‌كان له‌ ڕیزی یه‌كه‌می ئه‌و كه‌سانه‌دا جێ بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ ماركس ناناسن‌. هه‌ر ئه‌مه‌ و به‌س. به‌ تایبه‌ت خه‌باتگێڕه‌ ته‌واوعه‌یاره‌ سیاسییه‌كان، به‌ دڵنیاییه‌وه،‌ هه‌رگیز به‌ شێوه‌یه‌كی شه‌رافه‌تمه‌ندانه‌، ڕاستگۆیانه‌، باوه‌ڕپێكراو و درووست ئه‌و شته‌ پێشكه‌ش ناكه‌ن كه‌ هه‌رگیز نه‌گوتراوه‌، ئه‌مانه‌ شتگه‌لێك ده‌خه‌نه‌ پاڵم كه‌ هه‌رگیز نه‌موتووه‌ و كۆمه‌ڵێك زیاده‌ڕه‌وی ده‌كه‌ن و هتد، نازانم بۆچی ده‌بێت من بچمه‌ نێو ئه‌م مشتومڕانه‌وه‌.

پرسیار: ئایا پێت وایه‌ كه‌ یه‌ك ئایدیای سیسته‌مه‌كانی ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌ كه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردن²⁰ یا حوكمڕانی و ڕێكخستنی مرۆڤه‌كان فۆرمی سه‌ركوتكه‌ری ده‌سه‌ڵات نه‌بێت؟

م. فوکۆ: ده‌زانن پێشكه‌شكردنی پڕۆگرامێك بۆ ده‌سه‌ڵات ته‌نها ده‌شێت سێ فۆرمی هه‌بێت. له‌ لایه‌كه‌وه‌: چۆن ده‌توانرێت به‌ باشترین فۆرمی ڕه‌خساو، واته‌ كاراترین فۆرمی ڕه‌خساو، ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكرێت، و ئه‌مه‌ واته‌ به‌گشتی چۆن ده‌توانرێت پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات به‌هێز و ڕه‌گداكوتراو بكرێت؟ له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، یه‌ك دۆخی پێچه‌وانه‌: چۆن ده‌توانرێت ده‌سه‌ڵات قڵپ بكرێته‌وه‌، ده‌توانرێت هێرش بكرێته‌ سه‌ر چ پنتێك تاوه‌كو‌و فڵان یا فیسار په‌یوه‌ندییه چه‌سپاوه‌كانی ده‌سه‌ڵات بخرێنه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌؟ و سێیه‌م، یه‌ك دۆخی نێوانی: چۆن ده‌توانرێت په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات به‌ كه‌مترین خه‌ساری شیاو سنووردار بكرێن، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا پێك بهێنرێن و پاشان دابخرێن؟

باشه‌، دۆخی یه‌كه‌م- پێشكه‌شكردنی پڕۆگرامێك بۆ پیاده‌كردنی باشتری ده‌سه‌ڵات- بۆ من سه‌رنجڕاكێش نییه‌. دووه‌مین دۆخ به‌ سه‌رنجڕاكێش ده‌كه‌وێته‌ به‌رچاوم، به‌ڵام ده‌بێت له‌ بنچینه‌دا به‌پێی ئامانجه‌كانی، واته‌ به‌پێی ململانێ به‌رهه‌سته‌كان كه‌ ده‌بێت سه‌رپێ بخرێن له‌به‌رچاو بگیرێت. و ئه‌مه‌ به‌وردی پێویستی به‌وه‌یه‌ كه‌ تیۆرییه‌كی له‌پێشتر²¹دروست نه‌كه‌ین. ده‌رباره‌ی دۆخی‌ نێوانی- هه‌لومه‌رجه‌ په‌سه‌ندكراوه‌كانی ده‌سه‌ڵات كامه‌یه‌؟ من ده‌ڵێم ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ په‌سه‌ندكراوانه‌ی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ناتوانرێت وه‌ك یه‌ك پرسی له‌پێشتر پێناسه‌ بكرێت؛ ئه‌م هه‌لومه‌رجانه‌ جگه‌ له‌ ئه‌نجامی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێز له یه‌ك‌‌ كۆمه‌ڵگه‌دا هیچ نین. و له‌ هه‌ندێك دۆخدا، ڕوو ده‌دات كه ناهاوسه‌نگییه‌كی دیاریكراو له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا له‌لایه‌ن قوربانییه‌كانییه‌وه‌ به‌رگه‌ ده‌گیرێت، واته‌ كه‌سانێك كه‌ بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو له‌ ناهه‌موارترین دۆخدا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن. ئه‌وكات ده‌ڵێین ئه‌م دۆخه‌ هه‌مان دۆخی په‌سه‌ندكراوه‌‌! پاشان زۆر خێرا، و له‌ ڕاستیدا هه‌میشه‌ هه‌ندێك جار پاش چه‌ند مانگێك و له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێكدار پاش چه‌ند ساڵێك یا چه‌ند سه‌ده‌یه‌ك، تێده‌گه‌ین كه‌ خه‌ڵكی به‌ره‌نگاری ده‌كه‌ن، و ئه‌م سنووره‌ نێوانییه‌ ئیتر كار ناكات. به‌م پێیه‌، نابێت ڕێكارنامه‌ و یه‌ك فۆرمیوله‌ی كاربڕ بۆ پیاده‌كردنی دڵخوازی ده‌سه‌ڵات پێشكه‌ش بكه‌ین.

پرسیار: مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ شتێك له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤه‌كاندا ده‌بێته‌ چه‌قبه‌ستوو و پاش ماوه‌یه‌ك ده‌بێته‌ شتێكی به‌رگه‌نه‌گیراو²²؟

م. فوکۆ: به‌ڵێ، و سه‌ره‌نجام هه‌ندێك جار ده‌ستبه‌جێ ده‌بێته‌ ئه‌م جۆره‌ شته‌. ده‌سه‌ڵات و په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات، به‌و جۆره‌ی كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیاریكراودا بوونیان هه‌یه،‌ ته‌نها چه‌سپاندنی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێزه.‌ و هیچ هۆكارێك بوونی نییه‌ كه‌ بتوانرێت و ده‌بێت ئه‌م چه‌سپاندنه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێز وه‌ك تیۆرییه‌كی ئایدیاڵی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیاریكراودا فۆرمیوله‌ بكه‌ین. به‌ یه‌ك مانا من نه‌ یه‌ك بونیادگه‌رام نه یه‌ك‌ زمانناس نه‌ چی و چی، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌مه‌ بڕێك وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ یه‌ك ڕێزمانناس بڵێت: «باشه‌، زمان ده‌بێت به‌م چه‌شنه‌ بێت، زمانی ئینگلیزی یا فه‌ڕه‌نسی ده‌بێت به‌م چه‌شنه‌ قسه‌ی پێ بكرێت.» به‌ڵام نه‌خێر! ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ له‌ ساتێكی دیاریكراودا، چۆن به‌ یه‌ك زمان قسه‌ ده‌كه‌ین، چ شتێك ده‌رككراو²³ـه‌ و چ شتێك په‌سه‌ندنه‌كراو و ده‌ركنه‌كراو²⁴ـه‌‌. و به‌تایبه‌ت ئه‌مه‌ هه‌موو ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌توانم ده‌رباره‌ی زمان بیڵێم. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌م وته‌یه‌ به‌و مانایه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ كاركردنه‌‌ له‌سه‌ر زمان ڕێگه‌ به‌ هیچ داهێنانێك نادات.

پرسیار: قسه‌كردن له‌ چێوه‌یه‌كی ئه‌رێنیدا ڕه‌ت ده‌كه‌یته‌وه‌، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ ساتی ئێستا بێت.

م. فوکۆ: كاتێك كه‌ ده‌سه‌ڵاتمان وه‌ك كۆمه‌ڵه‌یه‌كی په‌یوه‌ندییه‌كان ده‌رك كرد، واته‌ وه‌ك یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی هێزه‌، ئیتر ناتوانین پێناسه‌یه‌كی پڕۆگرام ئاسای دۆخی خوازراوی هێزه‌كان پێشكه‌ش بكه‌ین؛ یا ته‌نها له‌ حاڵه‌تێكدا ده‌توانین ئه‌م كاره‌ بكه‌ین كه‌ بڵێین: «ئاره‌زوو ده‌كه‌م كه‌، بۆ نموونه،‌ نه‌ژادی سپی و ئاریایی و پاك ده‌سه‌ڵات به‌ ده‌سته‌وه‌ بگرێت و [ده‌سه‌ڵات] پیاده‌ بكات.» یا بڵێین: «ده‌مه‌وێت پرۆلیتاریا ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكات و ده‌مه‌وێت ده‌سه‌ڵات به‌ شێوه‌یه‌كی كامڵ پیاده‌ بكات […].» كه‌واته‌، له‌م ساته‌ به‌دواوه‌ ئه‌مه‌ یه‌ك دراوه‌: پڕۆگرامێك بۆ پێكهێنانی ده‌سه‌ڵات.

پرسیار: ئایا ئه‌مه‌ ڕه‌هه‌ندی ناوه‌كی و جه‌وهه‌ریی بوونـ²⁵ی مرۆڤه‌كانه‌ كه‌ ڕێكخستنیان یه‌ك فۆرمی سه‌ركوتكارانه‌ی ده‌سه‌ڵاتی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌؟

م. فوکۆ: به‌ڵێ؛ به‌ دڵنیاییه‌وه‌. له‌و ساته‌وه‌ كه‌ تاكه‌كان خۆیان له‌ سیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا ده‌بیننه‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ ده‌توانن كاریگه‌ری بخه‌نه‌ سه‌ر یه‌كتر یا كرده‌ به‌سه‌ر یه‌كتردا بسه‌پێنن وڕه‌فتاری ئه‌وانی تر ڕێنمایی بكه‌ن، ئیتر ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر به‌ ته‌واوه‌تی ئازاد نییه‌. له‌ ئاكامدا، به‌پێی ده‌ستپێكه‌كانی لێبوردن²⁶، به‌پێی كۆمه‌ڵه‌یه‌كی كامڵی گۆڕاوه‌كان، ئه‌م جۆره‌ دۆخه‌ كه‌م تا زۆر په‌سه‌ندكراوه‌، كه‌م تا زۆر ڕه‌تكراوه‌یه‌، به‌ڵام هه‌رگیز به‌ ته‌واوه‌تی په‌سه‌ند ناكرێت. و هه‌میشه‌ كۆمه‌ڵێك نافه‌رمانی یا سه‌ركێشی²⁷بوونی هه‌یه‌، هه‌میشه‌ مرۆڤگه‌لێك هه‌ن كه‌ نایانه‌وێت په‌سه‌ند بكه‌ن، هه‌میشه‌ پنتگه‌لێك هه‌یه‌ كه‌ مرۆڤه‌كان تێیدا شۆڕش ده‌كه‌ن و به‌ره‌نگاری ده‌كه‌ن.

پرسیار: ئایا نابێت ویستی ئاگایانه‌ و ویستی نائاگایانه²⁸له‌ یه‌كتر جیا بكه‌ینه‌وه‌؟ ده‌توانم بڕیار بده‌م كه‌ گوێڕایه‌ڵی له‌ ده‌سه‌ڵاتێك بكه‌م و په‌سه‌ندی بكه‌م: له‌م حاڵه‌ته‌دا ده‌توانین قسه‌ له‌سه‌ر باڵاده‌ستی بكه‌ین؟ هه‌روه‌ها ده‌توانم به‌ خۆم بڵێم: «ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م جۆره‌ بڕیاره‌ت نه‌دا، ئه‌م بڕیاره‌ بۆ تۆ باشه‌، و تۆ له‌ ڕاستیدا، ده‌ته‌وێت ئه‌م بڕیاره‌ بده‌یت و من ئه‌مه‌ ده‌زانم.» له‌ چ حاڵه‌تێكدا ده‌توانین قسه‌ له‌سه‌ر باڵاده‌ستی بكه‌ین؟

م. فوکۆ: باشه‌، نازانم یه‌ك ویستی نائاگا‌ چییه‌. سوژه‌ی ویست ئه‌و شته‌ی ده‌وێت كه‌ ده‌یه‌وێت، و له‌و ساته‌وه‌ كه‌ ئه‌م دووپارچه‌ییه‌ ده‌به‌یته‌ ناو سوژه‌وه‌ كه: «تۆ نازانیت كه‌ چ شتێكت ده‌وێت؛ و من به‌ تۆ ده‌ڵێم كه‌ چ شتێكت ده‌وێت»، ڕوونه‌ كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ڕێگه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات.

پرسیار: به‌ڵام له‌ حاڵه‌تێكدا كه‌ تاكه‌كان ئه‌وه‌ په‌سه‌ند بكه‌ن كه‌ ده‌سه‌ڵاتێك به‌سه‌ر ئه‌واندا پیاده‌ ده‌كرێت، ئایا ده‌توانین قسه‌ له‌سه‌ر باڵاده‌ستی بكه‌ین؟

م. فوکۆ: باشه‌ به‌ڵێ، ئێوه‌ په‌سه‌ندی ده‌كه‌ن كه‌ له‌ژێر باڵاده‌ستیدا بن، هه‌ر ئه‌مه‌ و به‌س.

پرسیار: به‌ڵام بۆ تاكه‌كان ئه‌مه‌ یه‌ك باڵاده‌ستی نییه‌؟

م. فوکۆ: بۆچی، ئه‌وان ئه‌وه‌ قه‌بووڵ ده‌كه‌ن كه‌ به‌ڕێوه‌ ببردرێن یا حوكمڕانیان به‌سه‌ردا بكرێت، قه‌بووڵی ده‌كه‌ن كه‌ ڕێنمایی بكرێن.

ده‌سه‌ڵات یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌؛ په‌یوه‌ندییه‌ك كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر ڕێنمایی ده‌كه‌ین

پرسیار: پرسیارێكی به‌رهه‌ست: بۆ گرفتی ئه‌نجامدانی تاوان چ ڕێگه‌چاره‌یه‌ك پێشنیار ده‌كه‌یت؟ یا نموونه‌یه‌كی جیاوازتر كه‌ پڕۆفیسۆر درایفۆس بۆ منی هێنایه‌وه‌: درایفۆس به‌ منی وت كه‌ منداڵه‌كه‌ی ویستوویه‌تی له‌سه‌ر دیوار بنووسێت. و به‌ باوه‌ڕی تۆ، ڕێگریكردن له‌م كاره‌ كرده‌یه‌كی سه‌ركوتكارانه‌یه‌. ئایا ده‌بێت ڕێگه‌ی بده‌ین یا ده‌بێت بڵێین «ئیتر به‌سه‌!»؟

م. فوکۆ: نه‌خێر، من ده‌رباره‌ی ئه‌مه‌ی كه‌ منداڵه‌كه‌ی ویستوویه‌تی له‌سه‌ر دیوار بنووسێت به‌ پڕۆفیسۆر درایفۆسم نه‌وت كه‌ ڕێگریكردن له‌م كاره‌ سه‌ركوتكردنه‌ […] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ من هاوسه‌رگیریم نه‌كردووه‌ یا باوكی خێزان نیم، خۆم به‌دوور ده‌گرم له‌ وتنی ئه‌م جۆره‌ شتانه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌و ئایدیایه‌ی ده‌سه‌ڵاتم خوڵقاندووه‌ كه‌ زۆربه‌ی كات ده‌یخه‌نه‌ پاڵ من، ئه‌م ئایدیایه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵات شتێكی تۆقێنه‌ر و سه‌ركوتكه‌ره،‌ و به‌ كورتی، شتێكی تۆقێنه‌ر و ترسناكه‌‌ كه‌ كاركرده‌كه‌ی سه‌ركوتكردنی تاكه‌، ڕوونه‌‌ كه‌ ڕێگریكردن له‌ منداڵ به‌وه‌ی كه‌ شتێك له‌سه‌ر دیوار بنووسێت جۆرێك سته‌می به‌رگه‌نه‌گیراو²⁹بێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌ نییه‌ كه‌ من ده‌یڵێم. من ده‌ڵێم كه‌ ده‌سه‌ڵات یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌؛ په‌یوه‌ندییه‌ك كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر ڕێنمایی ده‌كه‌ین. و هیچ هۆكارێك بوونی نییه‌ كه‌ ئه‌م ڕێنماییه‌، [واته] شێوازی ڕێنماییكردنی ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر، دواجار كۆمه‌ڵێك كاریگه‌ریی ئه‌رێنی، به‌هادار و سه‌رنجڕاكێشی نه‌بێت. ئه‌گه‌ر منداڵێكم هه‌بووایه،‌ به‌ڵێنم به‌ ئێوه‌ ده‌دا كه‌ له‌سه‌ر دیوار نه‌نووسێت- ئه‌گه‌ر ئه‌م كاره‌ی بكردایه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی ویستی من‌ ده‌بوو.

پرسیار: شتێكی گرفتسازه‌… كه‌واته‌ ده‌بێت هه‌میشه‌ توێژینه‌وه‌ بكه‌ین، هه‌میشه‌ پرسیار بكه‌ین.

م. فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ! به‌ ته‌واوه‌تی به‌م جۆره‌یه‌ كه‌ تۆ ده‌یڵێیت: پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات هه‌رگیز شتێكی ڕوون و به‌ڵگەنه‌ویست نییه‌. به‌م جۆره‌ نییه‌ كه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌‌ ئێوه‌ باوكن مافتان هه‌یه‌ كه‌ له‌ منداڵه‌كه‌تان بده‌ن. به‌ ده‌ربڕینێك، كاتێك كه‌ كاریگه‌ری ده‌خه‌نه‌ سه‌ر ڕه‌فتاری منداڵه‌كه‌تان- ته‌نانه‌ت زۆربه‌ی كات به‌ ته‌مبێ نه‌كردنی منداڵه‌كه‌تان كه‌ ئه‌مه‌ش یه‌ك شێوازی كاریگه‌ریدانانه‌ له‌سه‌ر ڕه‌فتاری ئه‌و- ئێوه‌ ده‌چنه‌ ناو سیسته‌مێكی په‌یوه‌ندییه‌ زۆر ئاڵۆزه‌كانه‌وه‌ كه‌ له‌ ڕاستیدا پێویستی به‌ تێڕامانی له‌كۆتابه‌ده‌ره‌‌. و كاتێك كه‌ ئه‌و سه‌رنج و وردبینییه‌ له‌به‌رچاو ده‌گرین كه‌ له‌ توێژینه‌وه‌ی سیسته‌مه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان³⁰ـی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان به‌كاری ده‌هێنین تا ببینین كه‌ به‌ها ده‌لاله‌تگه‌ره‌كان³¹ده‌رباره‌ی ژماره‌یه‌ك پرس چییه‌، ده‌توانین بڵێین كه‌ لێره‌دا سیسته‌مه‌كانی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵاتمان تا ڕاده‌یه‌ك پشتگوێ خستووه،‌ چون ڕه‌نگه‌ سه‌رنجی پێویستمان له‌ پاشهاته‌ ئاڵۆزه‌كانی كۆمه‌ڵێك ڕایه‌ڵ و یه‌كبه‌دوایه‌كهاتن نه‌دابێت كه‌ به‌پێی ئه‌م بنه‌مایه‌ به‌رهه‌م ده‌هێنرێن.

پرسیار: بابه‌تی تۆ به‌ به‌رده‌وامی له‌ تیۆرسازی³²هه‌ڵدێت؛ و بابه‌ت شتێكه‌ كه‌ ده‌بێت له‌ هه‌ر ساتێكدا سه‌رله‌نوێ بینای بكه‌ینه‌وه‌.

م. فوکۆ: به‌ڵێ، بابه‌ت شتێكه‌ كه‌ له‌ هه‌ر ساتێكدا ده‌بێت دووباره‌ و دووباره‌ بینای بكه‌ینه‌وه‌. بابه‌ت یه‌ك كرداری تیۆرتیكییە؛ بابه‌تیه‌ك ڕێگه‌ی تیۆرسازیی كرداره‌ نه‌ك یه‌ك تیۆری. پێم وایه‌ كاتێك كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌‌كان په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات شیكار ده‌كه‌ین، كه‌ هه‌نووكه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌م جۆره‌ كاره‌ بكه‌م، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یڵێم لێكدژی نییه‌.

پرسیار: بابه‌تی تۆ زۆر جیاوازه‌ له‌و شته‌ی كه‌ وێنام ده‌كرد…

م. فوکۆ: هه‌ندێك جار، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بابه‌ته‌كه‌م به‌ ئه‌ندازه‌ی پێویست ڕوون نییه‌، خه‌ڵكی له‌ من یه‌ك جۆر ئه‌نارشیستی ڕادیكاڵ دروست ده‌كه‌ن كه‌ جۆرێك نه‌فره‌تی ڕه‌ها و چی و چی له‌ ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌. نه‌خێر! من هه‌وڵ ده‌ده‌م هه‌ڵسه‌نگێنراوترین و بیرلێكراوه‌ترین ڕێكاری ڕه‌خساو ده‌رباره‌ی ئه‌م دیارده‌ له ‌ڕاده‌به‌ده‌ر گرنگ و دژواره‌‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا به‌كار بهێنم، واته‌ دیارده‌ی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات؛ هه‌ڵسه‌نگێنراو له‌ ڕوانگه‌ی شیكاركردنه‌وه‌، واته‌ له‌ ڕاستیدا، له‌ ڕوانگه‌ی پێشگریمانه³³ڕه‌خساوه‌كانه‌وه‌، پێشگریمانه‌گه‌لێك كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا تیۆرتیكی و ئه‌خلاقی³⁴ن: [ده‌بێت بزانین كه‌] گرفت چییه‌. به‌ڵام توێژینه‌وه‌، خوێندنه‌وه‌ و به‌ پرسیاركردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات به‌ زۆرترین وه‌سوه‌سه‌ و به‌ زۆرترین وردبینیی ڕه‌خساوه‌وه‌، و له‌ هه‌ر پانتاییه‌كدا كه‌ تێیدا كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ی ده‌سه‌ڵات پیاده‌ ده‌كرێن، به‌ مانای پێكهێنانی جۆرێك ئوستووره‌ناسیی ده‌سه‌ڵات³⁵نییه‌، به‌ مانای پێكهێنانی بۆ نموونه‌ كتێبی موكاشه‌فه³⁶نییه‌‌.

پرسیار: ئایا له‌ كاری تۆدا تێگه‌گه‌لێكی ئه‌رێنی هه‌ن ده‌رباره‌ی ئه‌مه‌ی كه‌ چه‌مكی چاكه‌ چییه‌؟ له‌ كرداردا، چ توخمگه‌لێكی ئه‌خلاقی له‌ كاری تۆدا هه‌یه‌ بۆ ڕێنماییكردنی ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر؟یا به‌ كورتی، ئه‌و پره‌نسیپانه‌ چین كه‌ كرده‌ی تۆ به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌وانی تر ڕێنوێنی ده‌كات؟

م. فوکۆ: پێشتر به‌ ئێوه‌م وت: ڕه‌تكردنه‌وه‌، كونجكاوی و داهێنان.

پرسیار: ئایا ئه‌مانه‌ هه‌موویان نه‌رێنی نین‌؟

م. فوکۆ: به‌ڵام ئێوه‌ باش ده‌زانن كه‌ تاكه‌ ئه‌خلاق³⁷ێك كه‌ مرۆڤ بتوانێت ده‌رباره‌ی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات هه‌یبێت، ئازادیی ئه‌وانی تره‌. كه‌واته‌،من ئه‌وانی تر ناچار ناكه‌م، و به‌ ئه‌وانیتر ناڵێم: «به‌م شێوازه‌‌ عیشق ببه‌خشن! با منداڵتان هه‌بێت! كار بكه‌ن!»

پرسیار: دانی پێدا ده‌نێم كه‌ به‌بێ ئاڕاسته‌ وه‌رگرتن، خۆم كه‌مێك سه‌رلێشێواو ده‌بینم، چون ده‌روازه‌گه‌لێكی زۆر یا كۆمه‌ڵێكی كراوه‌یی بوونیان هه‌یه‌…

م. فوکۆ: به‌ڵام گوێ بگرن، گوێ بگرن… چه‌نده‌ دژواره‌! من یه‌ك په‌یامبه‌ر نیم؛ من یه‌ك به‌رنامه‌ڕێژ یا پڕۆگرامساز نیم؛ من نامه‌وێت‌ به‌ خه‌ڵكی بڵێم كه‌ پێویسته‌ چ كارێك بكه‌ن؛ و بڕیار نییه‌ به‌ خه‌ڵكی بڵێم: «ئه‌مه‌ چاكه‌ بۆ ئێوه‌؛ ئه‌مه‌ خراپه‌ بۆ ئێوه‌!» من هه‌وڵ ده‌ده‌م یه‌ك دۆخی واقیعی شیكار بكه‌م كه‌ ده‌شێت خاوه‌نی چه‌ندین گرێی جۆراوجۆر بێت یا دۆخێك له‌ هه‌موو ئاڵۆزییه‌كانیدا، و كاركرد و ئه‌ركی ئه‌م شیكاركردنه‌ ڕه‌خساندنی هه‌م ڕه‌تكردنه‌وه‌ هه‌م كونجكاوی هه‌م داهێنانه‌. كه‌واته‌ […]. پێویست ناكات كه‌ من به‌ خه‌ڵكی بڵێم: «فڵانه‌ شت بۆ ئێوه‌ باشه‌.»

پرسیار: و ده‌رباره‌ی ژیانی كه‌سیی خۆت چی؟

م. فوکۆ: ئه‌م كاری شیكاركردنه‌ سه‌رنج له‌ هیچ كه‌سێك نادات. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، پێم وایه‌ كه‌ له‌ چه‌قی ئه‌م كاره‌دا یه‌ك به‌دتێگه‌یشتن ده‌رباره‌ی كاركردی فه‌لسه‌فه،‌ كاركردی ڕۆشنبیر و كاركردی مه‌عریفه‌ بوونی هه‌یه‌: وه‌ك بڵێی كه‌ یا له‌ ئه‌ستۆی فه‌لسه‌فه‌دایه‌ یا ڕۆشنبیر یا مه‌عریفه‌ت به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی كه‌ به‌ ئێمه‌ بڵێت چ شتێك چاكه‌. نه‌خێر، نه‌خێر، نه‌خێر! به‌م جۆره‌ نییه‌. ئه‌مه‌ ڕۆڵی فه‌لسه‌فه‌، ڕۆشنبیر و مه‌عریفه‌ نییه‌. فه‌لسه‌فه‌ و ڕۆشنبیر و مه‌عریفه ‌ته‌نها زیاد له‌ ئه‌ندازه‌ حه‌زیان له‌ گێڕانی ئه‌م ڕۆڵه‌یه‌. دوو هه‌زار ساڵه‌ ئه‌مانه‌ پێمان ده‌ڵێن كه‌ چ شتێك چاكه‌، له‌گه‌ڵ پاشهاتگه‌لێكی كاره‌ساتباردا كه‌ ئه‌م وتانه‌ له‌گه‌ڵ خۆیاندا ده‌یهێنن. كه‌واته،‌ ئاگادارن كه‌ یه‌ك گه‌مه‌ بوونی هه‌یه‌ كه‌ ترسناكه‌، یه‌ك داو كه‌ ڕۆشنبیران […] حه‌زیان له‌وه‌یه‌ كه‌ بڵێن چ شتێك چاكه‌‌، و خه‌ڵكی ته‌نها خوازیاری یه‌ك شتن، ئه‌مه‌ی كه‌ به‌ ئه‌وان بگوترێت چ شتێك چاكه،‌ نه‌ك ئه‌مه‌ی كه‌ پێیان بگوترێت ده‌ست بكه‌ن به‌ هاوار كردن: «چه‌نده‌ خراپه‌!» باشه‌، با ئیتر ئه‌م گه‌مه‌یه‌ بگۆڕین! و با بیر بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ ئیتر بڕیار نییه‌ ڕۆشنبیران بڵێن كه‌ چ شتێك چاكه‌‌. ئه‌م كاره‌ له‌ ئه‌ستۆی خودی خه‌ڵكییه‌ كه‌ به‌ به‌كارهێنانی داوه‌رییه‌كانیان له‌ ئاست شیكارییه‌ پێشنیاركراوه‌كان ده‌رباره‌ی واقیعییه‌ته‌كان، كار بكه‌ن یا به‌ چه‌شنێكی خودبزواو ڕه‌فتار بكه‌ن، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ خودی خۆیان ئه‌و شته‌ پێناسه‌ بكه‌ن كه‌ بۆ ئه‌وان باشه. […]

چاكه‌ چییه‌؟‌ شتێكه‌ كه‌ داده‌هێنرێت. چاكه‌ له‌ ئاسمانێكی سه‌رمه‌دی و ده‌ره‌كاتدا بوونی نییه‌، له‌گه‌ڵ كه‌سانێك كه‌ وه‌ك بڵێی به‌ختزانانی چاكه‌ن و ده‌توانن بڵێن كه‌ به‌خت و به‌خته‌وه‌ری كامه‌یه‌. چاكه‌ پێناسه‌ ده‌كرێت، چاكه‌ به‌كار ده‌خرێت، چاكه‌ داده‌هێنرێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ كارێكه‌ نه‌ك ته‌نها له‌ ئه‌ستۆی یه‌ك كه‌س، [به‌ڵكه] كارێكه‌ ده‌سته‌جه‌معی. ئێستا ڕوونتره‌‌؟‌

پەراوێزەکان

The post ده‌سه‌ڵات، به‌ها ئه‌خلاقییه‌كان و ڕۆشنبیر appeared first on ژنەفتن.