كاروان عومه‌ر ده‌ڵێت، ڕیشه‌ی ئه‌م كاردانه‌وانه‌ دژ به‌ سه‌ما ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئیسلام. سه‌ما و موزیک له‌ دیدی ئیسلامدا به‌دڕه‌وشتییه‌. ئه‌م دیده‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر هونه‌رمه‌ندانیش هه‌بووه‌ و دۆخێكی دروست كردووه‌ كه‌ به‌ ئه‌شقه‌وه‌ كار نه‌كه‌ن. كاتێک له‌ شێوازی كاریان و له‌ بۆچوونیان بڕوانین، ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ سه‌ما هیچ ئامانجێكی نییه‌ لای مرۆڤی كورد، له‌ كاتێكدا سه‌ما ده‌توانێت كار له‌سه‌ر جه‌سته‌ی تێكشكاو و پارچه‌كراوی كورد بكات.

به‌ گوته‌ی كاروان له‌ مێژووی كورددا له‌ كاتی هیچ ڕه‌شبه‌ڵێكدا، ئایینزاده‌كان نه‌چوون له‌ شوێنی ڕه‌شبه‌ڵه‌ک نوێژی ته‌راویح بكه‌ن. ئه‌وه‌ی ئه‌م ماوه‌یه‌ له‌ سلێمانی ڕووی داوه‌ یه‌كه‌مین جاره‌.

«كاتێک كۆمه‌ڵگه‌ بڕیار ده‌دات کە تۆ ڕه‌شبه‌ڵه‌ک بكه‌ی، ئیدی قه‌ده‌غه‌ نییه‌. كاتێک تۆ له‌ ئێمه‌ی – سه‌ر به‌ حیزبی ئێمه‌ی – سه‌ر به‌ دینی ئێمه‌ی هه‌ر چی بیكه‌ی ده‌توانی! ده‌بێ خۆت ساخ بكه‌یته‌وه‌؛ یان له‌سه‌ر حیزبێک یان له‌سه‌ر دینێک. به‌ڵام كاتێک تۆ ئازادی و به‌ ئازادی بیرده‌كه‌یه‌وه‌، مه‌ترسیداری! سه‌ماش خۆی له‌ خۆیدا كاتێک به ‌ته‌نیا یان به‌ جووت ده‌کرێت، ئازادییه‌كی ڕه‌های تێدایه‌. زمانی جه‌سته‌ كار ده‌كات. چیرۆک ده‌گێڕیته‌وه‌. ئەمە جیاوازه‌ له‌و سه‌ما فۆلكلۆرییە‌ی هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ كردوومانە‌.»

كاروان عومه‌ر ده‌ڵێت، کاتێک‌ شێوازێكی نوێ دێت، كه‌واته‌ ئه‌و مرۆڤە به‌ دوای گۆڕانكاریدا ده‌گه‌ڕێت. ترس له‌ ئازادبوون و ترس له‌ كرانه‌وه‌، هه‌میشه‌‌ لای مرۆڤه‌ دۆگما و كۆنه‌پارێزه‌كان هەبووە. ٢٥ ساڵ به‌ر له‌ ئێستا به‌هۆی سه‌ماكاری، منیش له‌ كوردستان به‌ بێڕه‌وشت ناوبراوم.

«شتێك هه‌یه‌ به‌ ناوی ئازادیی هه‌ڵبژاردن. له‌ ئه‌ورووپا ئازادیی هه‌ڵبژاردن هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ كوردستان نییه‌. ئه‌و كه‌ شتێكی هه‌ڵبژارد، ده‌یه‌وێت تۆش هه‌مان شت هه‌ڵبژێری. ئه‌مه‌ ئازادیی هه‌ڵبژاردن نییه‌. ڕێگه‌ به‌وه‌ دراوه‌ پێنج هه‌زار مزگه‌وت هه‌بێت، به‌ڵام ڕێگه‌ به‌ سه‌ما نادرێت. له‌ هه‌رێمی كوردستان یه‌ک هۆڵی سه‌ما نییه‌ به‌ پێوه‌ره‌ ستاندارده‌كه‌ی.

كاروان عومه‌ر ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات، سه‌ما تاكی ئازاد دروست ده‌كات. ئه‌وانه‌ی دژی سه‌مان ده‌یانه‌وێت تاكی ئازاد دروست نه‌بێت.

«مرۆڤ كاتێک سه‌ما ده‌كات، گوزارشت ده‌كات. كاتێک‌ له‌سه‌ر ڕیتم و موزیكێک بوو كه‌ به‌ده‌ر بوو له‌و ڕیتمه‌ باوه‌ی كه‌ هه‌یه‌، جۆرێک له‌ ده‌ربڕین دروست ده‌بێت. هه‌ست و سۆز تا ئاستی ئیرۆتیک تێكه‌ڵ ده‌بێت. هه‌ڵه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ بڵێین ئیرۆتیک له‌ سه‌مادا نییه‌. ته‌نانه‌ت ئیرۆتیک له‌ هه‌ڵپه‌ڕكێی كوردیشدا هه‌یه‌، به‌ڵام ونه‌. چونكه‌ هه‌موومان ده‌ستی یه‌كتر ده‌گرین. مرۆڤ سووڕی خوێنی هه‌یه‌. شاخوێنبه‌ر و شاخوێنهێنه‌ره‌كان وزه‌ دروست ده‌كه‌ن. كاتێک وزه‌ دروست ده‌بێت، مرۆڤ ده‌یه‌وێت بجووڵێت. مرۆڤ پێش له‌دایكبوون و دوای له‌دایكبوونیش ده‌یه‌وێت بجووڵێت. سه‌ما هه‌ر له‌ كۆنه‌وه‌ هه‌بووه‌، له‌وه‌ ده‌رچووه‌ ئێستا بێن له‌سه‌ر شه‌قام به‌ من بڵێن سه‌ما حه‌رامه‌. ئه‌وه‌ی وه‌ها ده‌ڵێت خۆی كاتێک قسه‌ ده‌كات به‌بێ ئه‌وه‌ی پێی بزانێت به‌ جه‌سته‌ و جووڵه‌ی ده‌موچاوی جوانترین سه‌ما ده‌كات. سه‌ما و جه‌سته‌ چیرۆک ده‌گێڕنه‌وه‌‌.»

ده‌رباره‌ی سه‌مای هاوچه‌رخ كاروان عومه‌ر ده‌ڵێت، له‌و كاته‌وه‌ی مرۆڤ ڕووی له‌ فێرگه‌كان كردووه‌ بۆ فێربوونی سه‌ما و ته‌كنیكی بۆ داناوه‌، سه‌ما بووه‌ته‌ هونه‌ر‌.

«له‌ سه‌ده‌ی پازده‌وه‌ كه‌ له‌ وهڵاتێكی وه‌ک ئیتاڵیا له‌ناو كۆشكه‌كان وانه‌ی سه‌ما ده‌گوترایه‌وه‌، سه‌ما بوو به‌ هونه‌ر. سه‌ما له‌و كاته‌وه‌ هونه‌ره‌ كه‌ چیرۆكی تێدا به‌كارده‌هێنرێت، دیكۆری بۆ ده‌نه‌خشێنرێت، جلوبه‌رگ و ماكیاژی بۆ داده‌نرێت و یه‌كانگیر ده‌بێت له‌گه‌ڵ مۆسیقا. سه‌ما له‌و كاته‌وه‌ هونه‌ره‌ كه‌ چه‌ندین ئه‌كادیمیا بۆ سه‌مای ئه‌كادیمی، سه‌مای فلامینكۆ، سه‌مای تانگۆ، سه‌مای باچاتا و سه‌مای ڕۆژهه‌ڵاتی كراونه‌ته‌وه‌. زیاتر له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌گوترێت كه‌ هونه‌ره‌، مرۆڤ له‌ جه‌سته‌ی خۆی تێده‌گات و فێری ته‌كنیكی ئه‌و جۆره‌ سه‌مایانه‌ ده‌بێت.»

كاروان باس له‌وه‌ ده‌كات به ‌گشتی سه‌ما زمانێكی هاوبه‌شی هه‌یه‌ و هه‌موو كه‌س لێی تێده‌گات. په‌یوه‌ندی به‌ هه‌ست و سۆزه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕێی زمانی جه‌سته‌وه‌ گوزارشت ده‌كات.

لینكی ته‌واوی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ له‌ یوتیوب:

The post “سه‌ما ده‌توانێت كار له‌سه‌ر جه‌سته‌ی تێكشكاو و پارچه‌كراوی كورد بكات” appeared first on ژنەفتن.

“سەما گفتوگۆیە پێش وتن، بەیەکگەشتنە پێش بەرکەوتن، سەما گوزارشتی وزەیە لە پانتاییە سپیەکاندا، یاری جەستەیە بە خەونە جاویدانەکان. لە یەکەم ساتەوەختی سەما و فڕیندا ئێمە بە ڕاستی دەژین، ئەو ژیانەی کە لێی بەهرەمەند نەبووین و درکمان بە نهێنییەکانی نەکرد.

جەستەیەکی ئازاد و ڕۆحێکی سەرکێش ڕێگە دەگرێت لە وەستان و خەفەبوون و تاریکی، لە ترس لە خەون و گوتارەکانی جەستە، لە سازکردن و ئامادەگی جەستە بۆ داڕزانی ناو کوشتارگا و جەنگە نەبڕاوەکان، کە ئەوەندەی دیکە پاڵپێوەنەری جەستەن بەرەو بێ واتایی، بەتاڵی، نائامادەیی، مردووی، بێخەون و فرمان و داواکاری.

لە کوێ، چۆن و کەی لە دەسپێکردن و پێکدادانی قاچەکاندا، بۆ هەمیشە لەوێدا خۆڵی لە دایکبوونێکی نوێ دادەبارێت و هەڵدەقوڵێت بە واتای بزواندن و زیندەگی”.

ڕۆژی ٢٩/٤ ڕۆژی جیهانی سەمایە، کە ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کۆمیتەی نێونەتەوەیی سەما و پەیمانگای نێونەتەوەیی شانۆ، کە ڕۆژی لەدایک بوونی یەکێک لە مەزنترین ڕیفۆرمیستەکانی سەمای کلاسیکە، جان جۆرێس نۆڤێرا (١٧٢٧-١٨١٠) دیاریکراوە. بەم بۆنەیەوە و لەبارەی هونەری سەما، هونەرمەندی سەماکار، کۆریۆگراف و سەما پێداگۆک، ئەم گفتوگۆیەم لەگەڵ کاروان عومەر (سەما پێداگۆگ، کۆریۆگراف، سەماکار)ی کورد ساز کرد؛ کاروان لەدایک بووی شاری سلێمانییە و ئێستا لە وڵاتی سویسرا دەژی، خاوەنی بڕوانامەی ماستەرە لە بواری سەما پێداگۆگ لە خوێندنی باڵای هونەر لە شاری زیوریخ لە سویسرا.

ڕۆزا: کاروان ئەگەرچی لە بواری فیلم و شانۆ و سەمادا کار دەکەیت، بەڵام ئەم گفتوگۆیە لەبارەی هونەری سەمایە و لەگەڵ ئەوەی کە سەماکارێکی پیشەگەری، هەست دەکەم ئەشقی تۆ لە هونەری سەمادا گەشتووە بە لوتکە. بۆیە لە سەرەتاوە بە پێشەکییەکی تۆ دەستم پێکردووە دەربارەی سەما و پەروەردەی سەما. بە هۆی کەمی سەرچاوە لە کتێبخانەی کوردی دەربارەی سەما بە پرسیارە زۆر سادەکان دەست پیدەکەین، ئەگەر بەم گفتوگۆیە نەگەشتین بە زۆر دەرئەنجام، ئەوا زنجیرەی گفتوگۆکەمان درێژ دەکەینەوە. سەماکار کێیە؟

کاروان: سەماکار ئەو کەسەیە کە سەما وەکو منداڵێک لەناو خۆیدا گەورە و پەروەردە دەکات، ئەو کەسەیە کە سەما وەکو منداڵێک سەیر دەکات، دەستی دەگرێت، پلە بە پلە فێری دەکات چۆن هەنگاو بنێ بەرەو سەرەوە، پێویستە سەماکار پشوودرێژ بێت لە بونیادنانی جەستەی ئەو مناڵە بۆ گەیاندنی بە دواڕۆژێک ئەو دواڕۆژە کە هیچکات پێی ناگات، چونکە سەما پرۆسەیەکی بەردەوامی خەونبینینە بە جەستە.

سەماکار نە لەسەر زەوییە نە لە ئاسمانە بەڵکو لەو نێوەندەدایە، نە دەکەوێتە خوارەوە نە دەچێت بۆ سەرەوە بەڵام تەواوی ڕووبەر یاخود ئەوەی پێی دەوترێت قوڵایی ئاسمان لەبەردەم سەماکاردایە

سەماکار ئەو کەسەیە کە خاڵێکی تەواوبوون نییە لە جیهانەکەیدا، تەنها کاتێک وزە لە جەستەیدا نامێنێت جەستەی لە کار دەکەوێت ئەو خاڵەیە کە ئەتوانم ناوی بنێم خاڵی کۆتایی سەما.

پێویستە سەماکار خەونی فڕینی هەبێت، فڕین بە واتای بەردەوام ئەم لەسەر گومان ئیش دەکات پرسیاری هەیە، بەردەوام دەربڕینەکانی قووڵترو پڕ واتاتر و بە جوانترین شێوە ئەنجام دەدات. خەونی فڕین بەو واتایەی ئەم نامێنێتەوە لەناو پێستێکدا، لەناو دۆخ و بابەتێکدا، بەردەوام گۆڕانکاری بەسەردا دێت وەکو چۆن گۆڕانکاری بەسەر تەمەندا دێت، ئەمڕۆ ئێمە بەتەمنترین لە دوێنێمان، دوێنێ گەنجتر بووین. کەواتە دەبێت سەماکار  جوڵەکانی خۆی لەگەڵ  جوڵەی گەردووندا ڕێکبخات، وە لەگەڵ جوڵەی هەموو ئەو بوونەوەرانەی لە چواردەوری گوزەر دەکەن، سەماکار نە لەسەر زەوییە نە لە ئاسمانە بەڵکو لەو نێوەندەدایە، نە دەکەوێتە خوارەوە نە دەچێت بۆ سەرەوە بەڵام تەواوی ڕووبەر یاخود ئەوەی پێی دەوترێت قوڵایی ئاسمان لەبەردەم سەماکاردایە و، کار بە هەموو ئەو وزە و توانا و هێزە مرۆییە دەکات کە لە جەستەی هەموو مرۆڤێکدا هەیە، لە کرۆکی خۆیەوە  جوڵەکان دەکات و چیرۆکێکی هەیە بۆ گێرانەوە، سەماکار نرخ و بەهای  جوڵە لە خۆیدا دەدۆزێتەوە بەڵام بۆ ئەم مەبەستە پێویستی بە ئازادی و ئازایەتی هەیە تا کار بکات بۆ گوزارشت کردن لە خۆی. کار بە هەست و نەست و سۆز دەکات، پەی بەو توانا و وزانە دەبات کە لەسەرو وزە و توانای مرۆڤی ئاسایین. سەماکارکات و شوێن و جوڵە بۆ دەستپێکردنی سەمایەک سانسۆری ناکات، بەڵکو لەهەر شوێن وکاتێکدا وزە ناوەکییەکەی پاڵنەری بوو دەست دەکات بە سەما، جا لە کەنار دەریا بێت یان لەسەر شۆستەیەک یاخود لە تەنیشت پردێک، لەناو مۆڵێک، لە قەراخ شار، لە تەنیشت دارێک… لەهەر کات و ساتێکدا ئەو وزەیە هات دەست دەکات بە سەما، سەما شتێک نییە بوەستێنرێت.

سەماکار ژیان بەرەو پێشەوە دەبات چونکە سەما خۆی ژیان کردنە، لەگەڵ جەستە و لەگەڵ ئەوانیتر. هەر وەکوو مارتاگراهام جەخت دەکاتەوە کە سەماکار کەسێکە کە لە ڕێگەی ڕاهێنانەوە سنوورەکانی جەستە فراوان دەکات، واتە لەناو سنوورێکا نامێنێتەوە و دەکرێت مارتا گراهام مەبەستی ئەوەشبێ سنووری ئەناتۆمی سرووشتی لە مرۆڤی ئاسایی جیاوازتر ئەبێت، واتە تێپەڕاندنی ئەو سنوورانەشە(سنووری سرووشتی ئەناتۆمی). 

پێوێستە سەماکار زۆر بە شێوەیەکی تۆکمە جەستەی دەوڵەمەند بێت بە تەکنیک و میتۆدەکانی جوڵە و سەما

سەماکار ئەو کەسەیە کە وەکوو پاڵەوان دەرئەکەوێت لە کاتی سەمادا بە هێز و توانا و پڕ سەرکێشییەوە بەرامبەر ژیان و ئەو بابەتەی کە سەمای دەکات، هەر وەک چۆن بە هێزێکی گەورەی خەیاڵ و ئەندێشەی ئیش کردنەوە بەردەوام ئامادەیە بۆ هەر گۆڕانکارییەک کە لە کاتی سەماکاندا دێتە ئاراوە لە کاری ڕاگوزەریدا.

پێوێستە سەماکار زۆر بە شێوەیەکی تۆکمە جەستەی دەوڵەمەند بێت بە تەکنیک و میتۆدەکانی جوڵە و سەما و ئاگاداری هەموو جۆرە تەوژمەکانی سەما بێت. چونکە ئەمە تەمەنی هونەرەکەی درێژتر دەکات. هەموو سبەینێیەکی سەماکار تێپەڕاندنی ئەمڕۆیە.

 ڕۆزا: پێش وتن و نووسین سەمامان هەیە ئەمە سەما دەکات بە دێرینترین هونەر؟

کاروان: ئەم گەردوونەی ئێمە لە ئەنجامی  جوڵە و وزە پەیدا بووە کەواتە پێش ئەوەی سەمامان هەبێت  جوڵە و وزە هەن،  جوڵەی با جوڵەی گەردوون خۆی سەمایە، ئینجا دەگەڕێمەوە سەر مرۆڤ، مرۆڤ لە سکی دایکیدا دەست دەکا بە  جوڵە، هەموو  جوڵەیەکیش خۆی سەمایە، مناڵ دەگەڕیت بە دوای  جوڵەکانیدا هەوڵدان بۆ فێربوونی  جوڵە هەوڵدانە بۆ ژیان، گەر ئێمە نەجووڵێین فێری ژیان نابین.  جوڵە هەوڵدانە بۆ نەمانەوە لەسەر یەک دۆخ و، پێویستییەکان هاندەرن بۆ  جوڵە هەر وەک ئەو منداڵەی هەوڵ دەدات بە ئاستە باڵاکان بگات لە پێناوی ئەمەدا جۆرەها جوڵە فێر دەبیت، کەواتە خەونی مرۆڤ بۆ گەیشتن بە ڕووبەرەکانی تر بە ئاستەکانی تری ژیان دروستکەری جوڵە بە گشتی و سەمایە بە تایبەتی. کەواتە لێرەوە دەتوانین بڵێین لە زەمەنی مرۆڤی کۆندا مرۆڤ هەموو جوڵەکانی بینیوە و، لەگەل دەنگا هارمۆنی دروست کردووە و دەنگەکان دەنگی وشە نەبوون کەواتە سەما پێش وتن کەوتووە چونکە  بینین چاو داگیر دەکات ئێمە تەنها بە کردنەوەی چاوەکانمان هەموو جیهان دێتە بەردەممان، هەر لەم بۆچوونەوە کە من زۆر جەختی لیدەکەمەوە بۆ سەما هەستی چاو هەستێکی زۆر داگیرکارە بە بەراورد بە هەستەکانی تر، چونکە جوڵەش سەرنجڕاکێشە و هۆکاری دروستبوونی بینینە، لێرەوە سەما دەبێت بە دێرینترین هونەر، و مادام وێنە پێش هونەرەکانی تریش کەوتوە و وێنەکان لەسەر ئەشکەوتەکان کە هەڵکۆڵراون هەموویان وێنەی جوڵاو بوون، کەواتە مرۆڤەکان سەمایان کردووە و وێنەیان کێشاوەتەوە بەمەش سەما دەبێت بە دێرینترین هونەر. 

ڕۆزا: ‘پۆل ڤیریلیۆ’ی فەیلەسوف دەڵێت من کەسێکی ماتریاڵیستیم، ماتریاڵیستی جەستەیی چونکە جەستە کۆڵەکەی هەموو کارەکانمە. ئەمە بۆ سەماکاریش هەمان شت نییە؟

کاروان: سەرەتا دەمەوێت کورتەیەک لەسەر ماتریالیزم بڵێم؛ ماتریاڵیزم دیدگایەکی فەلسەفییە کە هەموو بناغە و بنچینەیەکی ئەو شتەی پێی دەڵێن ڕۆح ڕەت دەکاتەوە تەنها دان بە کەرەستە و مادەدا دەنێت، لەگەڵ ئەوەی ئەم زاراوەیە تاوەکو سەدەی هەژدە دەرنەکەوت، بەڵام زۆربەی بۆچوونەکان دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفەکانی ئەنتیک کە بە کەرەستەخواز دەستنیشانیان کردووە.

بۆ نموونە ئەتۆمیستەکان کە لۆکیۆس و دیمۆکریتن و ئەبیقۆریەکان کە ڕەوان لەلایان ماددە بوو و ڕەواقییەکان کە پێیان وابوو کە هەموو شتێکی ڕاستی دەکرێت ماددە بێت، بە پێچەوانەشەوە واتە هەموو ماددەیەک ڕاستییە، پاشان پێشکەوتنی کەرەستەخوازی لە سەدەی ڕۆشنگەریدا سەرهەڵدەدات و پێشکەوتنی بەرچاو بەخۆیەوە دەبینێت. پەرەسەندنی ماددیەتی جەدەلی و مێژوو لای مارکس و گریدانەوەی بەململانیی چینایەتیەوە، دواجار لەسەدەی بیستدا بەڵام ئاشکراکردنی ماتریالیزم لەڕێگای زانستی زیندەوەرناسی و دەروونناسییەوە، لێرەدا بە تەواوەتی هەموو شتەکان قڵپ بووەوە، ئاشکراکردنی ماتریالیزم لە ڕێگای زانستی زیندەورناسی و دەروونناسی و پێشکەوتنی نۆرۆلۆگی، جەخت دەکاتە سەر گرێدانی دەروون و ڕەوانی مرۆڤ بە چالاکییەکانی مێشکەوە و گەڕاندنەوەی ڕەهایەتی ژیان بوونی ماددە و کەرەستەیەک کە ناوی جەستەیە.

بە نسبەتی سەماکارەوە بێگومان سەماکار کە دەست پێدەکات، ئامێرێکی لەبەردەستدایە، کە ئەویش جەستەیەتی، گەر مۆسیقارەکان ئامێری مۆسیقایان هەبێت شێوەکارەکان ڕەنگ و فڵچەیان هەبێت، گەر شانۆکارەکان تێکستیان لەبەردەستدا بێت ئەوا سەماکار ڕاستەوخۆ جەستەی ئامێرەکەیەتی یەکسەر لە ڕێگەی ئەوەوە وتارەکانی پەخش دەکات یاخود هەموو دەربڕینەکانی ئاماژەکانی پەخش دەکات بەبێ ئەوەی پەنا ببات بۆ شتێکی تر. بە بۆچونی من، بۆ من ڕۆح بوونی نییە بەڵکو وزە بوونی هەیە، وەک چۆن لە سەردەمی میسرییە کۆنەکاندا ڕۆحیان بە وزە ناو بردووە.

ڕۆزا: لە کاتی ئامادە کردنی ئەم گفتوگۆیە ڕووداوێکی چاوەڕوان نەکراو لە سلێمانی ڕوویدا، کە سەما کردنی دوو گەنج بوو لە سەرەکی ترین شەقامی شار ئەمەش کاردانەوەی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا، کاردانەوەکان لە ئاستێکی زۆر توندا بوون، کاریگەری کاردانەوەکان لەسەر تۆ چی بوو؟ 

کاروان: بەڵێ ڕووداوی ئەو نمایشە سەمایەی کە دوو سەماکار پێشکەشیان کرد، ڕووداوێک بوو لەو ڕووداوانەی کە دەگمەن ڕوودەدەن و خۆیان دەخزێننە ناو مێژووی کولتووری و کۆمەڵایەتی ئێمەوە. 

سەرەتا دەمەوێت لەو ڕەگوڕیشەی ئەم کاردانەوەیە قسە بکەم کە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی ژیانی دەوارنشینانی بیابان. بۆ ئەم بابەتەش ‘سەلامە موسا’ لە کتێبی ئازادی هزر و پاڵەوانەکانی لە مێژوودا لە بەشی ئیسلام وهونەرەکان دەکەمە دەستپێکێک کە کۆمەکمان دەکات بۆ ئەوەی تێ بگەین ئەو کاردانەوانە لە کوێوە سەرچاوەیان گرتووە. 

سەلامە موسا وەک لە کتێبەکەیدا بە وردی دەستنیشانی دەکات، ڕۆحی دەوارنشینی بیابان بە هەموو شێوەیەک خۆیان لە هونەرەجوانەکان دابڕاندووە، چونکە سرووشتی ژیانی دەوارنشینانی بیابان بە هیچ شێوەیەک لەگەڵ شارستانیەت و کولتووردا نایەتەوە تا ئاستێکی فراوان ڕق و کینەیان هەبووە بەرامبەر کولتوور و شارستانیەتەکان، تا کار گەیشتۆتە ئەوەی گەواهیدانی هونەرمەندان و لەبەردەم دادوەردا قەدەغەکراوە. هەر بۆیە سەما و گۆرانی و مۆسیقا تەنها وەک بابەتی سەرگەرمکردنی سەرخۆشان بووە لای کۆمەڵگای دەوارنشینان، هەربۆیە سەما تەنها بە شێوەیەک لە بەدڕەوشتی و ڕووتبوونەوە و ورووژاندنی سێکس  بینراوە و هەر پیاوێک بینەری سەماکاران بووبێت وەک کەسێکی بێ شکۆ سەیریانکردووە و خۆ گەر پیاوێک سەمای کردبێت ئەوە تەواو ترسناک بووە لێرەدا دەبێت بڵێین ئەی ژنانی سەماکار دەبێت چۆن سەیرکرابن؟  بەڵام وەک دەزانین سرووشتی جەستە وەهایە هەروەک دەریا شەپۆل دەدات و هیچ کەس ناتوانێت ڕێگری لە سووڕی خوێن بگرێت لە جەستەدا، وەک چۆن ناتوانرێت جوڵەی خوێنبەر و خوێنهێنەر بگۆڕن یان بوەستێنن و کەسیش ناتوانێت خۆی لە سیستەمی سرووشتی وزەی بەرهەمهاتووی سووڕی خوێن و جوڵە و جەستە بدات و جەستەی سەماکارانیش بە جوانی و بەهێزیەکەی بەوە  بەناوبانگە کە تەواو ڕێک و پڕ وزە و شکۆیە.

گۆرانی (وەکو دەریا)ی خانمە گۆرانیبێژ (بیشۆپ بریگس) لە جیهاندا بە شێوەیەکی فراوان ناوبانگی دەرکردووە و بڵاو بۆتەوە و سەماکارن لە وڵاتی جیاواز و بە شێوەی تایبەت کۆریۆگرافیان بۆ کردووە، من لێرەوە سوپاسی ئەو دوو سەماکارە جوان و بەتوانایە دەکەم کە توانیان بە کۆریۆگرافیەک کە بۆ سەر شەقام ئەگونجێ زۆر بە جوانی سەما بکەن. بە ئاستێکی باڵای تەکنیکی جەستە. 

بەداخەوە؛ دەبوو ئەم سەمایە ئەو گروپە سەمایانەی لە ژێر ناوی سەمادا ئەژین و ئەخۆن و بەردەوامیش ئەکڕوزێنەوە، دەبوو ئەوان بەم سەما و نمایشە لەم ئاستە باڵایەدا خۆیان نمایش بکردایە. ئاسودەم ئەم دوو مرۆڤە جوانە بە سەما ڕووداوێکیان درووستکرد نەک بەناو هونەرمەند و سەماکارەکان.

وەک دەبینین لە کوردستان تا ئێستا هۆڵێکی سەما لە ڕووی پێوانە بە هەموو پێداویستییەکانی ڕاهێنان و تەختی زەوییەکەیەوە کە گرنگە لەرینەوەی تێدا بێت کە نەرمیەک دروست دەکات، یارمەتیدەری باز و نیشتنەوە بێت، بوونی نییە ئەڵێن لە هەولێر هەیە بەس دڵنیا نیم.

سەمایەک بەرپا بکە و مرۆڤی کۆنەپەرست ئاشکرا بکە.

کەچی لەدوای بوونی نزیکەی پێنج هەزار مزگەوت ئەم هەژارانە شوێنیان نییە نوێژی تێدا بکەن بێلانە و بێ کولانە تەنها ئەو شەقامە شک ئەبەن کە ئەو دوو سەماکارە بە جوڵەیان بە جەستەیان ڕەنگڕێژ و گوڵاو پرژێنیان کرد، ئەمەش یەکێکی ترە لە کۆمیدیای ئایین لە کوردستان.

من لێرەوە دەڵێم سەمایەک بەرپا بکە و مرۆڤی کۆنەپەرست ئاشکرا بکە. لە پڕۆژە سەما توێژینەوەی: (بە سەما کرۆکی خۆت ئاشکرا بکە) جەختم ئەکردە سەر فراوان کردن و بە‌هێزکردنی هەست، ورە و بیرکردنەوە لە جەستەدا بۆ ئاشکراکردنی کرۆکی مرۆڤ بە سەماکردن. بەڵام لەدوای ئەو ڕووداوە دەڵێم بە سەما کردن دەتوانین کرۆکی بینەریش ئاشکرا بکەین، بۆ نموونە جوان بین جوان بیر، مرۆڤ دۆستەکان و بە پێچەوانەشەوە.

پێداگۆگ ئەگەر مرۆڤناس نەبێت مرۆڤەکانی تر نەناسێت و بەر لەوە خۆشی نەناسێت(خودناسی)، ئەوا دروست بوونی نەرگسییەتێک لە ڕۆحیدا پەیدا دەبێت

ڕۆزا: وەک دەزانین سەماکار گرنگی تایبەت بە ڕۆح و جەستە دەدات، ئەمە وا دەکات ببێت بە کاسایەتییەکی خودئەڤین؟ یاخوود خودئەڤینی ئەبێت بە خاڵی نەرێنی هونەری سەما؟

کاروان: بیرمان نەچێت سەماکار مرۆڤە، بەر لەوەی سەماکار بێت بەڵام با سەماکار دابەشبکەین بەسەر پەروەردەکار و کۆریۆگراف یان ئەوەی گروپێکی سەما بەڕێوە دەبات. بە ڕاستی پێداگۆگ ئەگەر مرۆڤناس نەبێت مرۆڤەکانی تر نەناسێت و بەرلەوە خۆشی نەناسێت(خودناسی)، ئەوا دروست بوونی نەرگسیەتێک لە ڕۆحیدا پەیدا دەبێت کە خۆی وەکوو تەوتەمێک دەبینێت، کۆمەڵێک تابوو بۆ کەسەکانی تر دیاری دەکات، کە ئەمە بە ڕاستی ترسناکە، کەواتە نەرگسیەت لەم دۆخەیاندا نەشیاو و مەترسیدارە، بە تایبەت بۆ ئەو گروپەی کار لەگەڵ ئەو پێداگۆگە نەرگسیەدا دەکەن.

بەڵام نەرگسیەت با لەگەڵ کاریزمایا تێکەڵ نەکەین، کەسێک کاریزمایەکی هەیە کاریزما بەو واتایەی کە توانایەکی ئەکادیمی و شارەزایەکی باشی هەیە، لەم دۆخەیا نەرگسیەت نییە کە تۆ جەخت دەکەیتەوە لەسەر لایەنە ئەکادیمییەکان پێداگری دەکەیت لەسەر بۆچوونەکان و ئیکسپیریەنسەکەت بۆ فێرخوازەکانت، وە لێرەدا پێویستییە کە تۆ جەخت بکەیتە سەر زانستی پیشەیی کارەکەت.

بەردەوام خودئەڤینی هەوڵ دەدات پردێک دروست بکات لەگەڵ چواردەوریدا، تاکوو لە ئاستێکی باڵاتر بمێنێتەوە و بە هیچ جۆرێ بەرگەی ڕەخنە ناگرێت تەنانەت ناتوانرێت پرسیاریشی لێبکرێت.

بەڵام لایەنێکی تر هەیە کاتێک تۆ خۆت دەپارێزیت لە وزەی نەرێنی لە سەرلێشێواندن لە کەسانی ترەوە، کاتێک ئاگاداری خۆتی و کاتێک سەرکێشی ناکەی بە ژیانی خۆتەوە ئەمە لایەنێکی ئەرێنی خودئەڤینیە، کاتێک تۆ هەست دەکەی لێرە مانەوەت گرنگە و، بوونت بۆ کۆمەڵگاکەت گرنگە ئەوا لێرەدا خودئەڤینی گرنگە. وەک چۆن دەڵێن گەر من خۆم خۆش نەوێت چۆن بتوانم تۆم خۆش بوێت.

رؤزا: بەکێ بڵێین کۆریۆگراف؟ کۆریۆگراف کێیە؟

کاروان: سەرەتا ئەوەی گرنگە بیزانین کۆریۆ گرافی کردن هونەرە و بە شێوەیەکی ئەکادیمی و زانستی دەخوێنرێت و چەندەها سەمای ئەکادیمی لە جیهاندا هەن کە بڕوانامەی دیبلۆم و ماستەری لە بواری کۆریۆگرفیدا تێدا وەردەگیرێت.

کەواتە کۆریۆگراف کێیە؟ ئەو کەسەیە کە ساڵانێک سەرقاڵی فێربوونی کردەیی کۆریۆگرافییە بە پلانێکی تۆکمە لەژێر دەستی کەسانی شارەزا و بە ئەزموون  لە بواری سەما بە گشتی و کۆریۆگرافیدا.

گەر بۆ ڕیشەی وشەیی زاراوەی کۆریۆگرافی بگەڕێینەوە، لە دوو بەش پێک دێت، کۆرییا بەواتای سەما و گرافی بە واتای دەستنووس، کەواتە کۆریۆگرافی بە واتای سەمانووسینەوە یان تێکستە سەما دێت.

لە ساڵی ١٧٦٧دا سەما پێداگۆک، کارڵ جۆزێف لە فێڵدشتاین هەستا بە بڵاوکردنەوە و چاپکردنی کتێبەکەی بە ناوی (سەما لە پاش نووسینەوەی کۆریۆگرافی هونەری سەماکردنە).  

چەمکی کۆریۆگرافی لە ئێستاشدا وەک نووسینەوەی هونەری سەماکردنە و کۆریۆگرافی تێکستە سەماکان چوونیەکن بەڵام شێوازی بەکاربردن هەمیشە لە گۆڕانکاری و بەرەوپێشچووندایە.

هەتا ئەمڕۆش کە چەمکی کۆریۆگرافی زۆر بەرەو پێش چووەوە گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە، بۆ نموونە کۆنستانتین تساکالیدیس لە کتێبە بە ناوبانگەکەیدا سەبارەت بە کۆریۆگرافی دەڵێت کۆریۆگرافی ئیشی دەست و خەونە، هەروەها گابرییلا کلاین لە کتێبە نوێیەکەیدا کۆریۆگرافی لە سەمای هاوچەرخدا بە پاکێجی بونیادنان ناو دەبات، پاکێجێک کە پێکهاتووە لە پێکەوە کارکردن، ئاوازدانان، شێوازی گەمەکردن و شێوەکاری.

 کەواتە چەمکی کۆریۆگرافی لە ئێستاشدا وەک نووسینەوەی هونەری سەماکردنە و کۆریۆگرافی تێکستە سەماکان چوونیەکن بەڵام شێوازی بەکاربردن هەمیشە لە گۆڕانکاری و بەرەوپێشچووندایە.

کۆریۆگراف دەبێت سەماکار بێت، سەمای لە ئەکادیمیایەک تایبەت بە سەما خوێندبێت، دەبێت زۆر فراوانتر لە شارەزایی میوزیککارێک لە میوزیکدا شارەزا بێت.

لە کوردستان لێرەو لەوێ دەبیستین و دەبینین دەنووسرێت کۆریۆگرافی فڵانە کەس، پرسیارەکە ئەوەیە هیچ پەیمانگایەک لە کوردستان بوونی هەیە وەک هەر پەیمانگایەکی تری هونەری تا چۆن شانۆکار پێدەگەیەنێت ئاوهاش کۆریۆگراف پێبگەیەنێت؟

چونکە بە ڕاستی کاری کۆریۆگراف کاری ناسینی ئاناتۆمی جەستە و ئۆرگانیشە پاشان گەر لە ژێر دەستی مامۆستای شارەزادا فێر نەبووبیت، تەنها سەیر کردن و خوێندنەوە لەو بوارەدا ناتکات بە کۆریۆگراف. دەی گەر دوای خوێندنیش شاگردی بەردەستی کۆریۆگرافییەکی جیهانیت نەکردبێت ئەزموونی فێربوونت هەرس نەکردبێت؛ ئەوا تەنها دەبیتە کۆپیکارێکی ئەوەی دەیبینیت لە بواری سەمادا و بە هیچ شێوەیەک باسی کۆپیەکەش ناکەیت.

ئێمە دەزانین چەندەها پەیمانگای هونەرە جوانەکان هەیە بەڵام وەک دەبینن زۆربەیان بە کادری هونەری زۆر ئاست نزم بەڕێوەدەچێت.

بەڵام ئەمە بۆ کۆریۆگرافی نابێت، ناکرێت تەنها کە بووی بە مامۆستا بە خۆت بڵیی کۆریۆگراف، وەک چۆن پێویستە جوڵەی ڕاگوزەری خۆڕسکانەی کتوپڕی ڕاگوزەری نەکەیت، ئەوانەی ئەوە دەکەن دوای ئەزموونێکی درێژخایەن کە ڕۆژانەی ژیانیان بوەتە سەما ئەوکات ڕێگادەدەن بڵێن ئێمە کۆریۆگرافی سەمای ڕاگوزەرین.

سەماکردن تەنها گرێدانی کۆمەڵێک جوڵەی یەک لەدوای یەکی بێ واتا، بیرۆکە، مۆتیڤ و بێکارەکتەر نییە. تکایە تکایە لەبەردەم ئاوێنەی دامەزراندنت لە دامەزراوەیەکی هونەری، مەبە بەو پشیلەیەی کە خۆی وەک پڵنگ دەبینێت.

نووسینەوەی کۆریۆگرافی هونەری سەماکردنە. هەتا ئەمڕۆکەش کۆریۆگرافی و تێکستە سەماکان چوونیەکن. 

لینکی کەناڵی یوتیوبی کاروان عومەر:

The post هونەری سەما، سەماکار، کۆریۆگراف و سەما پێداگۆک appeared first on ژنەفتن.

بۆ شەوى دواتر بە پێشەنگى هەندێ قوتابى زانكۆ و بە پێشنوێژیى تازەلاوێكى خوێندنى ئیسلامى، كە بە جۆرێكى چارەهەڵنەگر بیمار بووە، نوێژى جەماعەت و تەراویح دەكرێت؛ وەك بڵێى شوێن پێى ئەو كچ و كوڕە پیرۆز دەكەن كە پیرۆزییەكى چەقبەستوویان شكاندووە؛ گەرچى ئەمە تەنیا لە “وەك بڵێیت”ـێك زیاتر نییە و بێگومان هەر لەرزوتایەكى لەم جۆرە ڕەوایەتى بە كوشتن و مومارەسەكردنى ئارەزووى فاشیزمى داعشئاسا دەدات. گەر نوێژى تەراویحەكە قەرەبوویەكى دەروونى پیرۆزكردنى شوێنى سەماكە بێت یاخود ڕێكکەوتێك بێت لە پەڕگیریى ئایینەوە بۆ سڕینەوەى ئەو شوێنە؛ ئەوا بەرجەستەبوونى ئەو پارادۆكسەیە كە لە خودى وشەى پیرۆز “sacer”ـدا هەیە: sacred  بە ماناى پیرۆزكراو دێت، هاوكات بە واتاى قوربانیشە. Sacrifice واتە بابەتى قوربانییەكە یان قوربانیكراوەكە. داگیركردنى شوێنەكە ئاماژەى لەنێوبردنە. ڕوونتر دەریببڕم: هیچ ئیسلامییەكى میانڕەو بوونى نییە؛ گوتارى میانڕەوترینیان لە پێچێكى ترەوە و كەمێك ناڕاستەوخۆ ڕەوایەتى بە كوشتن و تووندڕەویى و پەڕگیرى دەدات. ئەوەى هەیە فشۆڵی ئیمانە كە بۆ سەلماندنى خۆى پەنا بۆ تووندڕەویى دەبات.

فەزاى گشتى لاى ئارێنت فەزایەكى سیاسییە، واتە شوێنى پیادەكردنى ئازادى، بەڵام وەختێك كایەى كۆمەڵایەتى، واتە شتانێكى وەكو خێزان، نەریتى كوردەوارى، ئایین، بنەماڵە و خێڵ داگیرى دەكەن، ئەوا وەك فەزاى سیاسى لەنێو دەچێت و دەبێت بە ڕووبەرى پیادەكردنى ستەمكارى.

• ٢.       ململانێى گوتارەكان ڕەنگە پێش هەموو ململانێكانى تر و پێش ململانێى چینایەتى كەوتبێت. گوتاریش هەموو كات پێویستى بە ئەندامگیرى و حزب نییە بۆ ئەوەى بەهێز بێت. زۆرینەى كۆمەڵگەى كوردى لەسەر هەمان هێڵى بەرژەوەندیى گوتارى ئیخوانیزم و سەلەفیزمن، بەبێ ئەوەى ئەو زۆرینەیە ڕاستەوخۆ ئەندام و لایەنگرى حزب و ڕەوتە ئیسلامییەكان بن و بگرە هەندێكیان هەر هۆشیارییان بەوەیش نییە كە گوتارێكیان هەڵگرتووە. گوتار وەك ئاو دزە دەكاتە نێو بیركردنەوە و دەروونى كەسەكانەوە؛ پرسە دەروونشیكارییەكان تا چ ڕادەیەك زەمینەسازن، ئەوەیش ڕەنگە كاریگەریى هەبێت، بەڵام تەنیا لەدواى ئەوەى گوتار شتەكان دەبزوێنێت. لە ئێستادا گوتارى ئیسلامیزم، بە پاڵپشتى ئادابدۆستانى كوردەوارى، گەمەى سەركەوتووانەى خۆی دەكات. ئەم گوتارە بەرەبەرە فەزاى گشتى و كەلێنە بچووكە داگیرنەكراوەكان لە خەڵك دەسەنێتەوە؛ فەزاى گشتى لاى ئارێنت فەزایەكى سیاسییە، واتە شوێنى پیادەكردنى ئازادى، بەڵام وەختێك كایەى كۆمەڵایەتى، واتە شتانێكى وەكو خێزان، نەریتى كوردەوارى، ئایین، بنەماڵە و خێڵ داگیرى دەكەن، ئەوا وەك فەزاى سیاسى لەنێو دەچێت و دەبێت بە ڕووبەرى پیادەكردنى ستەمكارى. گوتارى ئیخوان-سەلەفى هەتا زیاتر بۆ نێو ئەم فەزایانە بخشێت بەهێزتر و سەركوتكارتر دەبێت. گوتارەكانى دیكەى وەكو ناسیۆنالیزم و ڕیفۆرمیزم بە تووڕەهاتى بەرژەوەندیى خۆیانەوە خەریكن و بگرە لەگەڵ ئەم گوتارە ئیسلامییەدا تەریب دەڕۆن. گوتارى سۆسیالیزمیش كە هەر خەریكى چینى كرێكار و ڕەخنەى ئابووریى سیاسی بوو، بێ ئەوەى بە خۆى بزانێت ژێر پێى چۆڵ و بەتاڵ كرا. كاتێك لە نووسین و وەرگێڕانەكاندا، یان لە گفتوگۆكانمان لەگەڵ هەندێ لەو هاوڕێیانەدا كە نەوەى نوێى سەر بە سۆسیالیزمى ئۆرسۆدۆكس بوون (و ڕەنگە ئێستا خۆیان حاشا لە بۆچوونەكانیان بكەن)، ئەم پرسانەمان بۆ گرنگ بووبێت، بەوە وەڵامیان دەداینەوە گوایە ئەمە ڕەخنەى كولتوورییە و ئەم ڕەخنەیەیش بۆرژوازانەیە؛ هاوڕێیەتى و مۆسیقا و هونەر و سینەما و سەما و هتد سەرقاڵكردنى گەنجانە بەشتى بچووكەوە تاوەكو نەزانن چەندە كرێكارى زەحمەتكێشن و ناعەدالەتیەكە لە كوێدایە. گوایە ڕیشەى ئەم ڕەخنەیە وا لە سەرهەڵدانى “توێژینەوە كولتوورییەكان” و “سیاسەتى ئێستاتیكى”ـدا و پیلانى بۆرژوازییەت و پۆستمۆدێرنیزمە دژ بە ڕەخنەى ئابووریى سیاسى. گوایە ئەمانە خەریكى ڕەخنەى كولتوورى و سیاسەتى ئێستاتیكى بوون، لەبەرئەوە ڕادیكاڵ نین و پێویستە بگەڕێینەوە سەر ڕەخنەى ئابووریى سیاسیى سەلەفى ساڵح. هەندێكیتریشیان كۆمیدیتر دەیانگوت فۆكۆ و دۆلۆز و دێریدا و بارت و بۆدریار (بە پریشكەكانیانەوە لاى ئاگامبێن و لاكلاو و نێگرى و هیتر)، با بڵێین بە گشتى فەلسەفەى فەرەنسى، سەر بە “سى ئاى ئەى” و دژ بە سۆڤییەت و ماركسیزمن. بەهەرحاڵ سۆسیالیزم هەرگیز لە وڵاتى ئێمە نەبوو بە بەشێك لە پیادەكردنى ژیانى ڕۆژانە و نەچووە نێو كۆمەڵگەوە، ئێستایش هیچ پەیوەندیی بە خەڵكى گشتى و بەتایبەت گەنجانەوە نەماوە.

لە ماوەى دە ساڵى ڕابردوودا داواى لێبووردن هۆكارێكى سەرەكیى بەهێزبوونى ئەوان و پاشەكشەى گەنجانێكى بەهرەمەند بووە لە فەزاى گشتى و بەجێهێشتنى نیشتمان.

• ٣. لە ڕووى دەروونشیكارییەوە ئەم كردارانە تا زیاتر بچەپێنرێن بەهێزتر و شێواوتر دەگەڕێنەوە. ئەمە بە شێوەیەكى جوزئى دروستە. بەڵام سەردەمى نوێ خەریكە بەرەبەرە ئەمەیش تێدەپەڕێنێت؛ هیچ حەتمییەتێك وەك سەردەمانى پێشتر گەرەنتى ناكرێت و ڕەنگە تەكنیك و شێوازەكانى كۆنترۆڵكردن هێندە گشتى ببینەوە كە ڕێگرى لەم گەڕانەوانەیش بكرێت یان دەستبەجێ بۆ جێى دیكە ئاراستە بكرێن یان لانیكەم بێكاریگەر بكرێن. ئێستا ئەوەى لە بەرامبەر ئەم شەپۆلى ئیسلامیزمە هەیە هەندێ كردەى ناكاوى لێرە و لەوێیە، هەندێ گەنجى سەركێش و بوێر (تەنانەت ئەگەر بۆ نماییش و خۆدەرخستنیش بێت)، كە وەك بروسكە دەردەكەون و ئارەزوویان بۆ ئەم كردانە چالاك دەبێت. بەشێك لەمانە ناتوانن بەرامبەر چاوسووركردنەوە و فشار و هەڕەشەكان خۆڕاگرى بنوێنن؛ بە داواى لێبوودرنێك لەبەر ئەو كارەى كە كردوویانە پۆزش دێننەوە و سازش بۆ كۆنەپارێزى دەكەن. لەگەڵ ئەوەیشدا بۆ كۆمەڵگەیەكى داخراو و كۆنەپارێزى وەك ئێمە، ئەم كردارانە ئەگەر بكەرەكانیان دواتر حاشاشیان لێ بكەن، هێشتا هەر درزێك دروست دەكەن، شوێنەوارێك لەسەر زەین و ئاكارى شێواوى ئیماندار بەجێ دەهێڵن كە بۆ گەیشتنەوە بە ئیمانێكى سفت و لووسى یەكپارچە، خۆى دەپڕوكێنێت. خۆ ئەگەر ئەمە لە ڕووى دەروونشیكارییشەوە دروست بێت، هەرگیز پۆزەتیڤ نەكەوتۆتەوە. داواى لێبووردن، گەرچى شوێنەوار و درزى كردارەكە ناسرێتەوە، بەڵام هێندەیتر گوتارى كۆنەخوازى و ئیسلامییەكان بەهێز دەكات. لە ماوەى دە ساڵى ڕابردوودا داواى لێبووردن هۆكارێكى سەرەكیى بەهێزبوونى ئەوان و پاشەكشەى گەنجانێكى بەهرەمەند بووە لە فەزاى گشتى و بەجێهێشتنى نیشتمان. ئەم گوتارە ئیسلامییە بە ترس و لەرزى زیاتر و تووندوتیژى زیاتر و ناهاوسەنگى زیاترەوە، بۆ داپۆشینى ئەو شوێنەوار و برینە كە ئەم جۆرە كردە سەرپێى و خۆڕسك و ناكاوانە دروستى دەكەن، دەكەوێتەگەڕ. هەتا كۆمەڵگەیش زیاتر سفتولووسى بخوازێت، ئەوا زیاتر هەستیارتر و بە ئازارتر دەبێت، تەنانەت شوختێكى تەواو كاڵ و بە ئاستەمیش وەك چەقۆى سەر دڵ و دەرزیئاژنكردنى پاژنەى پێ سوێ دەباتە دڵییەوە؛ ڕەهاگەرییەك كە بۆدریار ناوى دەنێت “موتڵەقى فشۆڵ” یان “موتڵەقى ناسك” و ژیژەكیش ناونیشانى كتێبەكەى لێ وەرگرتووە. بەڵام لەم دۆخەدا ئەوەى بەهێزتر دێتەوە گەڕانەوەكان نین، بەڵكو دیسپلینەكان، یاسا و نەریتەكان، كۆنترۆڵەكانن. چیدى حەتمییەتى نێو ماركسیزم و دەروونشیكارى، ڕوانگەى ئارەزوو وەك گەڕانەوەى چەپێنراو، پێناچێت هیچ ئومێدێك بۆ گۆڕانى كۆنكرێتى بدەن بەدەستەوە.

من هیچ دەسەڵاتێكم پێ شك نایەت، هێندەى دەسەڵاتى كوردى جڵەوى بۆ زێدەڕەویى ئیسلامییەكان شل كردبێت و درەفەتى بە داگیركردنى بوارى گشتى دابێت.

• ٤. گەر ئێمە بڵێین بۆچى نوێژ لە شەقامێكى گشتى وەك سالم بكرێت؟ ئیسلامییەكان دەڵێن ئەى بۆچى سەماى لێ بكرێت و نوێژى لێ نەكرێت؟ بۆچى بۆ بەرەڵایى كراوە بێت بەڵام بۆ خواپەرستى نا؟ لە ڕاستیدا سەنگى هەردوو لاى ئەم هاوكێشەیە هەمان بەهایان نییە. لە ڕووى بنەماییەوە، خواپەرستى كات و شوێنى بۆ نییە، هەركەس، لەهەر كوێ، بە هەر جۆرێك، لەهەر كات، بیەوێت دەتوانێت بیكات؛ خواپەرستى، لە ڕووى پرەنسیپەوە، پەیوەندیى بە مرۆڤەكانى ترەوە نییە و كەسییە (ئەگەرچى هیچ باوەڕدارییەك نییە بە بێ ڕیاكارى). بەڵام سەما هونەر و پێڕفۆرمانسە، واتە شتێكى گشتیترە لەنێوان خەڵكیدا. بكەر و بینەر هەیە و چێژیش دوولایەنەیە. بەڵام لەمەیش بگوزەرێین، ئەو كەسانە بێ شەرمانە “درۆ دەكەن” كە دەڵێن گوایە ئاساییش و حكومەت ڕێیان نادات كۆبوونەوەى ئایینى هەبێ. من هیچ دەسەڵاتێكم پێ شك نایەت، هێندەى دەسەڵاتى كوردى جڵەوى بۆ زێدەڕەویى ئیسلامییەكان شل كردبێت و درەفەتى بە داگیركردنى بوارى گشتى دابێت. لە كوردستان هەموو شتێك چۆتە خزمەتى گوتارى ئایینییەوە؛ مەلا ئەبارێت، مزگەوت ئەبارێت، ڕوو لەهەر كوێ بكەیت كۆلكە مەلا و فەقێ، بانگخواز، تەلەبەى سەلەفیى زانكۆ، واعیز، مامۆستاى گەشەپێدانى مرۆیى ئیسلامى، پزیشكى خێرخواز، سەیدەلانى شەرواڵكورت، كە بازێجار نایانەوێت كۆندۆمیش بفرۆشێت، دەبینیت. ئەوان هەموو شوێنێكیان تەنیووە، فەزاى گشتییان بە سیمبول و ڕەمز و خواستى خۆیان گرتووە و تەنانەت شەقامەكانى سەرەڕێیش، هێندەى ڕیكلامە بازرگانییەكان ڕیكلامى بۆ خوا تیایە و بە تابلۆى تەزبیحات و شەهادەت و ناوەكانى خودا پڕكراون. هەر لە پێشى تەكسییەوە تاوەكو مەجلیسى ژنوژنخوازى؛ هەموو سەكۆكانیان خراوەتە بەردەست، لە مینبەرى مزگەوتەوە بۆ كەناڵە دزێو و بێ ئاكارەكەى NRT، بۆ هۆڵەكانى زانكۆ و سۆشیال میدیا و هتد. بەڵام ساڵێك لە شارى ڕۆشنبیریدا بێ و بچۆ كیژ و لاوێك نابینیت سەما بكەن یان تەنانەت ڕیزێك هەڵپەڕكێى ڕەشبەڵەكیش، مەگەر هى بنەماڵەیى، نابینیت. كچ و كوڕانێك كە بیانەوێت سەما بكەن هیچ ڕووبەرێكیان بەدەستەوە نییە و هیچ دەرفەتێكیشیان پێنەدراوە، تەنانەت لە سەنتەر و قوتابخانە و ناوەندە هونەرییەكان و زانكۆیشدا؛ سەدان ڕێگریى خێزانى و كۆمەڵایەتى و یاسایى (بە گوێرەى بۆڵەبۆڵى ئەو پارێزەرانەى دوێنێ) و ئەمنییان لەبەردەم دانراوە؛ بۆ هەر كارێكى لەم جۆرە دەبێت بەنێو ئاو و ئاگردا بڕۆن. ڕەنگە لەبەر ئەمە بێت ئەو دوو گەنجە سەماكەرە، وەك فەقێى تازەلاو وتى “لەخوا بەزیاد بێت خەڵكى سلێمانى نەبوون”. كچان و كوڕانێك هەن بێگومان دەیانەوێت سەما بكەن، بەڵام هیچیان تا ئێستا بوێریى ئەوەیان نەبووە لە شوێنێكى گشتى لەو جۆرەدا دەستپێشخەر بن. گەنجان لەمەودوا یان دەبێت بوێر بن و دەستبەجێ ئەنتى گوتارى ئیسلامیزمى لە كولتووردا گەشە پێ بدەن، یان دەبێت چاوەڕوان بن لە دە ساڵى داهاتوودا زانكۆكایش جودا بكرێنەوە و نەوێرن سڵاو لە ڕەگەزى بەرامبەریان بكەن بە شێوازە سەلەفى و ئیخوانییەكەى نەبێت.

The post شوختێك لەسەر ئیمانى سفت appeared first on ژنەفتن.

هەروەها ئەدۆرنۆ و هۆركهایمەر پێشتر لە كتێبی (دیالێكتیكی ڕۆشنگەریدا) ڕایانگەیاند، كە لەگەڵ پێشكەوتنی عەقڵانیەتدا گەوجیش بە هەمان بڕ و قەبارە گەشەی خۆی دەكات[2]، ئەگەرچی مۆدێرنەدا بۆ ئێمە جگە لە هەندێك شتی ڕواڵەتی وەك تەكنەلۆژی و كاڵای بیانی، كە بە هۆی جیهانگیرییەوە گەیشتە ئێرە هیچی تر نییە، گەرنا هاتنی ڕواڵەتەكانی مۆدێرنە و پۆست مۆدێرنە هاوشانی پێشكەوتنی ژێرخان و سەرخان نەبوو، بگرە لە زۆر دۆخدا هەڤدژی خەلق كردووە، واتە بە مانایەكی تر كۆمەڵگەی ئێمە زۆركەم بەر مۆدێرنە كەوتووە و باش دەست و پەنجەی لەگەڵ نەرم نەكردووە، بەڵكو هێشتا كۆمەڵگەیەكی نەریتی و سوننەتی داخراوە و بەشێكی زۆری ژێرخانمان زیاتر نەریت و كولتوورێكی ئایینیی خێڵەكییە بە تێكەڵی، نەك ئابوورییەكی پوخت و كۆنكرێتی بێت. ئێستاش ئەو گەوجییەی تەكنەلۆژیا هێناویەتی تێكەڵی گەوجییە سوننەتی و نەریتییە كولتوورەكە بووە و كۆكتێلێكی عەجیب و غەریب و شەڕانگێز و داخراوی دروست كردووە.

لێرەوەیە، كە بۆدریار پێیوایە مۆدێرنە كاتێك هەوڵدەدات خۆی گەردوونی و یونیڤێرساڵی بكاتەوە، ئەوا وردوخاش ئەبێت و وەردەگەڕێت بۆ پۆست مۆدێرنە. واتە وەردەگەڕێت بۆ جیهانێك، كە پاشماوەكانی دونیای دێرین و فۆلكلۆر و كولتوور و نەریتی گوندیتێیدا ئامادەیە، ئەمەش مۆدێرنە پارچە پارچە ئەكات. هەروەها بە جۆرێك پۆستمۆدێرنە هەڵوەشان و ترازان دروستدەكات، تەنانەت سوبێكت خۆیشی لە سەنتەر دادەماڵرێت لەنێو ڕەوتە فەلسەفییەكاندا پارچە پارچە دەبێت و لە هەندێك ڕووشەوە دەبێتە بەرهەمی زمان و دەسەڵات[3]. پێموایە ئەمە چەندە سیفەت و ماكی قۆناغ و سەردەمەكەیە وەك دۆخێكی جەبری و زاڵی یونیڤێرساڵی، هێندەش پلانی سیستمەكانیشە بۆ برەودان بە ئامراز و میكانیزمەكانی پۆست مۆدێرنە بۆ زیاتر دیسپلینكردن و هێشتنەوەی دۆخی شل و مەنگ لە شوێنی خۆیدا. هەروەكو چۆن هۆركهایمەر پێیوابوو (عەقڵی ئامرازی) ئامانجەكەی بریتییە لە خزمەتكردن بە هێزە هەژموونگەرا و باڵادەستەكان، نەك ڕزگاریخوازەكان، هەروەك چۆن ماكس ڤێبەریش پێیوابوو عەقڵی ئامرازی (كۆمەڵگەیەكی دیسپلینكراو) خەلق دەكات[4] كە تێیدا ئازادییە گشتییەكان لەژێر ڕەحمەتی تەكنەلۆژیادا لە قاڵب دەدرێت.

ئەمرۆ كەوتوینەتە بەر ئەو فەرمانە گشتییەی كە لە هەموو پنتێكی جیهانی سەرمایەدارییەوە هەڵدەقوڵێت، كە بەردەوام بانگمان ئەكات: هیچ مەكە و تەنها چێژ وەرگرە

كۆتایی حیكایەتە گەورەكان واتە كۆتایی گۆڕانی ڕیشەیی و شۆڕش و ڕادیكالیزمی كولتووری: یەكەم لە ئاستی لیبرالیزمدا، واتای بێ دەروەسی و بێ باكی تاك لە ئاستی قەیرانە سیاسییە جدییەكان، لە هەمان كاتیشدا دەرگیربوون لەگەڵ حیكایەتە بچووكەكانی نێو ژیانی شەخسی خۆت و نغرۆبوون و ڕۆچوون لە ژویسانس و زیادە چێژدا. كە بە زمانی سڵاوڤۆی ژیژەك ئەمرۆ كەوتوینەتە بەر ئەو فەرمانە گشتییەی كە لە هەموو پنتێكی جیهانی سەرمایەدارییەوە هەڵدەقوڵێت، كە بەردەوام بانگمان ئەكات: هیچ مەكە و تەنها چێژ وەرگرە[5]. دووەمیان لە ئاستی ئایینی و خێڵ و كۆمەڵگەی داخراوی وەك ئێمەدا بەرگریكردن لە كولتووری بچووكی خێل و دابونەریت و كۆنەپارێزی باوكسالارانەی كوردی دژ بە ئیستاتیكا و هونەر و جوانی و مۆسیقا و سەماكردن، واتای فەرزكردنی كولتووری خێڵ و نەریتی لۆكاڵە بەسەر گڵۆباڵدا لەنێو فەزای مەجازدا، لەلایەن سۆبێكتی غەمگین و فشۆڵ و مەست و داوەشاوی نێو زەمانی پۆست مۆدێرنەوە.

بۆیە لە كۆمەڵگەی داخراوی وەك كۆمەڵگەی ئێمەدا لەلایەك تەكنەلۆژیا و هەندێك ڕواڵەتی مۆدێرنە و لەلایەكی تر ئایین و نەریتی خێڵ ــ كولتوور، بۆتە هۆی ئەوەی لە سوبێكتدا نەهێلیزمی پاسیڤی خێل ــ كولتوورە كە لەگەڵ نەهێلیزمی تەكنەلۆژی ئاوێتەی یەكتر ببێت، بە زمانی فۆكۆ: ئەوە سیستمە سوبێكتەكان دروست دەكات، ئالتۆسیر گوتی ئایدۆلۆژییەكان لە نائاگاییدا بانگمان ئەكەن. ئەمڕۆ تاكەكان هەر وەك چۆن لەنێو كاڵا و زێدە مەسرەفگەریدا نغرۆ بوون، ئاواش لەنێو میدیا و فەزای مەجازدا كەساس و نغرۆ بوون، بە زمانی مارتن هایدێگەر تەكنەلۆژیا كەمئەندامی كردوون، وەك ئێستا ئاكامەكەی دەبینین عەوامێك لێرە بەر غیابی عەقڵی خۆیان كەوتوون، هەڵبەت بۆدریار پێیوایە لە داهاتوودا تەكنەلۆژیا مرۆڤ معەوق(کەمئەندام) دەكات وایلێدەكات وزە و پۆتێنشیەڵی تێدا ناهێڵێت، بە جۆرێك كە لە داهاتوودا دەیەوێت ئەو ئەندامە لە دەستچووانە بەكار بهێنێتەوە، بەڵام بەر غیابی خۆی دەكەوێت[6]. وەك دەبینین لەم فەزایەدا ئێستا ئەوەی غیابە عەقڵە، بەڵكو زیاتر عاتیفە زاڵە، زمانیش تا ئاستی سوان و هیچ نەگوتن نزم و بازاڕی بۆتەوە بۆ جوێن و لێشاوێك لە نووشتەنووسی فەیسبووكی پەروەردەکراوی میدیا و ژورنالیستەكان بە عەقڵێكی خێڵ ــ فاشیستی و حەماسی كڵۆڵەوارەوە ڕەخنە و هەڵكۆڵین دەربارەی ئەخلاق و سەما و هونەر و مۆسیقا ئەكەن و خەریكی ڕشانەوەی سایكۆلۆجین.

ئەمە لە كاتێكدا كۆمەڵگەمان بە دەست فەسادی سیاسی و نادادی و قەیرانی گەورەی جۆراوجۆرەوە دەناڵێت، كەچی وازیان لە گشت و كولیات هێناوە لەگەڵ جوزئیات و نەریت و ویستی خێڵەكیانەی بچووكی خۆیاندا دەرگیر بوونەتەوە. وەك بیۆنگ چۆل هان دەڵێ: تاكی ئەمڕۆ بەهۆی ئەو هەموو سەعاتانەی ئیشكردن لەبەردەم شاشە و تابلێتەكاندا تووشی جۆرەها نەخۆشی بووە، وەك خەمۆكی و هەرەسی دەروونی و نێرسیتی و ئیگۆ سەنتەری و عەوداڵی گەڕان بەدوای سەركەوتنی مەجازیدا، بە جۆرێك كە ئەو ناوی لێناوە (سوبێكتی عەوداڵی سەركەوتن)[7]

لەبەرئەوە ئەمڕۆ ئەبینین بە زمانی بۆدریار ئەم دۆخە بە هۆی زۆری زڕەوێنە و سیمولەیشنەوە شل بۆتەوە، بە جۆرێك واقیع خۆی لەنێو كۆپی زۆروزەبەندی خۆیدا ون بوو، واتە ئەسڵ و ئۆرجیناڵ لەنێو كۆپی زۆری زڕەوێنەدا ون بووە، كە ئەو لە بری پۆست مۆدێرنە ناوی لێناوە مۆدێرنەی شل، بە شێوەیەك تێیدا هەموو شتێك دەشێت دەستبدات، لە پاڵ هەموو قەیرانەكادا دۆخێكی نادڵنیایی و هەست كردن بە نەزانینی ئەوەی كە ڕوودەدات[8]، لە میدیاش بەرەكەت، كە ئەمڕۆ كێچێك ئەكاتە فیلێك، بۆیە بۆدریار لە شوێنێكدا وتی: تەنها ئەو ڕووداوانە ڕوو دەدەن، كە لە تەلەفزیۆندا ڕوودەدەن!. وەك دەبینین ڕووداوەكان دەكەون بەسەر یەكتردا و هێندە بە خێرایی دێن و دەڕۆن فریا ناكەوین چاو و دەممان بكەینەوە ڕوانگە و سەرنجی جدی لەسەریان بدەین، لێرەوە دەكرێت بپرسین ئایا سەما هێندە پاسیڤ و بەدە وەك خەڵكێكی سوننەتی و نەریتی ئەوە چەندین جارە دژی دەوەستنەوە، هەڵبەت مەبەستمان لە سەمایەكە (بێ نمایش و ژێستی سێكسی) بە داخەوە ئێستا مۆسیقا بە گشتی لە فەزای دیجیتالیدا بۆتە ئەو مۆدە و بازاڕەی، كە هەموو شتێك بە مەدلولی سێكس بار دەكات[9]، هەڵبەتە پێشتر ئاشكرایە خەڵكێكی سوننەتی لەم فەزایەدا بە هەمان شێوە هەر دژی كلێپ و سەماكەی ماریا هەورامی بوون، ئەمە لە كاتێكدا نە ڕەمەزان بوو، نە كلیپەكە ژێستی و نمایشی سێكسی لە خۆیدا هەڵگرتبوو. هەڵبەت بە چاوپۆشین لەوەی كلیپەكەی ماریا هەورامی لە جۆری هونەری نزمی شەعبی بوو، بە پێوەرە ئەفلاتوونییەكە لە ئاستی تموح و زەوق و چاوەڕوانی چێژی ئێمەشدا نەبوو.

سەماكردن دەشێت لەسەر شەقامەكان دژ بە دەسەڵات دژ بە نەریت و كولتووری باوكسالارانە ڕادیكاڵ بكەوێتەوە،

لێرەوە دووبارە پرسە سپینۆزایەكە گرینگە، جەستە دەتوانێت چی بكات؟ بێگومان جەستە دەتوانێت خۆی نیشان بدات (خۆپیشاندان دژ بە سیستم) دەتوانێت شۆڕش بكات و سەماش بكات، واتە سەماكردن دەشێت لەسەر شەقامەكان دژ بە دەسەڵات دژ بە نەریت و كولتووری باوكسالارانە ڕادیكاڵ بكەوێتەوە، وەك بینیمان لە تونس و مسیر (موبارەك و زەینە العابدبن) هەر بە سەما و گۆرانی و چەپڵە لە تەخت و دەسەڵات هێنرانە خوارەوە و دوور خرانەوە، لە مەیدانی تەحریری میسردا لە كاتێكدا گروپێك سەمایان ئەكرد، ئیخوانەكانیش لەو بەرەوە نوێژی جەماعەتیان ئەكرد، كەسیش بە كەسی نەدەگوت بەری چاوت كلی پێوەیە، هەروەها لە مسیر لە نزیكەوە هەندێك لە ژنە ئیخوانی و سەلەفییەكانم بینیوە بە نیقابەوە سەمای شەعبیی و جۆراوجۆریان لە ئاهەنگە گشتییەكان و بۆنەكاندا لەسەر شەقام كردووە، كەچی سەیر ئەوەیە لە كاتێكدا ئیخوان و سەلەفییەكانی ئێمە دژی سەمان، هەڵبەت زۆرجار لە كولتووری ئێمەدا سەمای شەعبی ئەوان، وەك ئەوەی كە لە فیلمەكانیاندا دەبینرێت، بە سەمای سۆزانی و قەحبە ناوزەد كراوە.

لە هەر بزوتنەوەیەكی كۆمەڵایەتیدا بە ناچاری جەستە دەبێت بهێنرێتەوە پێشەوە، بۆ نێو دروشم و كۆڕ و كۆبوونەوەكان.

 ئەگەرچی ئێستا بە داخەوە بە هۆی تاتۆ و ساچم لێدان لە جەستە و لەشجوانی و نەرمە وەرزشی باوی سەردەمی نیۆلیبرالیزمەوە، نەك تەنها لە ڕۆژئاوا لێرەش هێدی هێدی جەستە ئەكتە ڕادیكاڵەكەی خۆی لە دەستداوە. تەنانەت پێشریش لە ڕۆژئاوا ڕاپەڕینی خوێندكارانی 68 لە فەرەنسا ڕووتبوونەوەی ژن دژ بە دەسەڵات و بەكارهێنانی سنگ و جەستەی ڕووتیان بۆ نووسینی دروشم و تابلۆ و قەتعە بەكارهێناوە، كە تاكە ڕووتبوونەوەیەكە لە مێژوودا، كە لە پێناوی نادادی شۆڕشدا ڕادیكاڵ كەوتبێتەوە. هەوروەها پێویستە جەستە ئازاد بێت، گەڕانەوە بۆ جەستە بە مانای ئازادانەی شەهوەتبازی  و چێژ نییە، بەڵكو ئەوەیە جوانییەكەی نەشارێتەوە، هەروەها لە مەلهاكاندا بە هەدەر نەدرێت، بە تلیاك و وێنەی سێكسی و پۆرنۆگرافیا و تاتۆ وێران نەكریت، بەڵێ جەستە دەتوانێت سەما و شۆڕش و داهێنان بكات، لە هەر بزوتنەوەیەكی كۆمەڵایەتیدا بە ناچاری جەستە دەبێت بهێنرێتەوە پێشەوە، بۆ نێو دروشم و كۆڕ و كۆبوونەوەكان. پێویستە بە هونەر و مۆسقا و سەما هەمووان بەرەنگاری ئەو عەقڵە كۆنەپارێزە سەلەفییانە بینەوە، كە دژی سەما دەوەستێتەوە.[10]

ئەوەی ئەمڕۆ هەیە سوبێكتێكی بێ سەنتەر و فشۆڵە، لە خراپترین شێوەی خۆیاندا هیچ نین جگە لە بووكەڵەیەك بەدەست هێزە باڵادەستەكان و ئایدۆلۆژیا زاڵەكانی سیستم و جیهانەوە

وەك ئەبینین لە ئێستاشدا كەمپینی گروپ و هێزە كۆنخوازەكان و سیستم پارێزەران، كە دەستیان بە گوتاری مانەوەی نەریتی خێڵەوە گرتووە، لە بری ئەوەی دژ بە دەسەڵات بوەستنەوە، تا ماف و قوتی خەڵكی بگێڕنەوە، كەچی دێن كەمپین دژ بە سەماكردن دەكەن، لە كاتێكدا ئەكتی ڕادیكاڵ ئەوەیە ڕووبەڕووی مشەخۆران و سیاسییەكان ببنەوە.  بۆیە بە زمانی ژیژەك ئەوەی ئەمڕۆ هەیە سوبێكتێكی بێ سەنتەر و فشۆڵە، لە خراپترین شێوەی خۆیاندا هیچ نین جگە لە بووكەڵەیەك بەدەست هێزە باڵادەستەكان و ئایدۆلۆژیا زاڵەكانی سیستم و جیهانەوە[11] هەڵبەت ئایین و كولتوور هەمیشە لەلایەن دەسەڵاتە نیۆلیبرالیزمەوە كەم تا زۆر موجامەلە كراوە، مەگەر پێشتریش دەسەڵات بۆ ڕازیكردنی عەوام لەلایەك و بەدەستهێنانەوەی متمانەیان و پاراستی ئادابی گشتی بەدناودا لە لایەكی ترەوە هۆمۆسێكشواڵەكان زیندانی نەكرد و پۆلیسی ئەخلاقی بۆ سەماكەرەكە ڕەوانەی سەهۆڵەكە نەكرد، تاوەكو بە حساب ڕووی خۆی سپی بكاتەوە، هەڵبەتە دیارە، كە دەسەڵات بە هۆی زۆری نادی و بوونی یانە شەوانەكان و مەساج و برەودان بە مۆدێلستەكان لە میدیاكانیدا چەندە دەستی ڕەشە.

كوردیش لە مێژوودا وەك ئێستا بە هۆی شەپۆلی سەلەفیزم و ئیخوانیزمەوە هێندە داخراو كۆنەخواز نەبووە و سەما و هەڵپەركێ بەشێك بووە لە نەریت و كولتووری، تەنانەت وەك ڕۆژهەڵاتناسەكان باسی ئەكەن ژن لە لادێكاندا وەك پیاوان كاری هەرەوەزی كردووە و سەربەستییەكی ڕێژەیی هەبووە،

هەڵبەتە گەر كەسێك سەردانی هەندێ لە وڵاتانی ئیسلامی کردبێت، هەندێ جوانی لەو وڵاتانەدا لەوەدایە، كۆمەڵگەكەیان كراوەترە، هەموو كاتێك ڕەمەزان بێت یان نا، هەموو جۆرە گروپێكی سەما و گۆرانی تێدایە، جا نێوخۆیی بێت یان بیانی، لەسەر شەقام و شوێنە گشتییەكان ئەبینرێن، سەما دەكەن و گۆرانی ئەڵێن و مۆسیقا لێدەدەن، مۆڵتی كولتوورێكیان بۆ خۆیان دروستكردووە، بۆیە سەدان هەزار گەشتیار ساڵانە ڕوو لەو وڵاتانە ئەكەن و بۆتە داهاتێكی باش بۆیان. دیارە كوردیش لە مێژوودا وەك ئێستا بە هۆی شەپۆلی سەلەفیزم و ئیخوانیزمەوە هێندە داخراو كۆنەخواز نەبووە و سەما و هەڵپەركێ بەشێك بووە لە نەریت و كولتووری، تەنانەت وەك ڕۆژهەڵاتناسەكان باسی ئەكەن ژن لە لادێكاندا وەك پیاوان كاری هەرەوەزی كردووە و سەربەستییەكی ڕێژەیی هەبووە، بۆ نموونە كاتێك پیاوەكەی لە ماڵ نەبووە لە جیاتی پیاوەكەی پێشوازی لە میوانی پیاو و ژن وەك یەك كردووە. هەروەها لە كاتی جەنگەكاندا بۆ ڕووخانی ورەی دوژمن و داگیركەران سەمایان كردووە، تەنانەت مێژوونووسان ئەگێڕنەوە، ئەو كوردانەی كە لەنێو تیپە سەربازییەكانی قزلباشەكاندا سەرباز بوون لە بەرەی سەفەوییەكان دژ بە دەوڵەتی عوسمانی، بۆ دابەزینی ورەی دوژمن لە شەڕی چاڵدێراندا ساڵی 1514ز. هەڵپەركێیان كردووە[12]، ئێستاش ئەم ژێست و ئەكتە لای پەكەكە كەم تا زۆر وەك بەرخودان بەرەنگاری ئەبینرێتەوە.

ژیژەك لە وتارێكدا باس لەوە دەكات پیاوانی كۆنەپارێز و نەریتپارێزی كۆمەڵگە سوننەتی و داخراوەكان كاتێك دوور لە چاوی خەڵك و كامێران، لە ژیانی نهێنییاندا وەك ئوبێكتێكی سێكسی لە ژن ئەڕوانن، ئیدی ئەوەش لە ڕێگەی تەحەڕووشی سێكسییەوە بێت یان توندوتژی و دەستدرێژی سێكسی جۆراجۆرەوە بێت لە هەمبەر ژندا، بەڵام كاتێك ژنی چەتوون و زیتەڵە لە بەرامبەر ئەم جۆرە پیاوانەدا بە دەستی خۆی، خۆی دەكاتە ئوبێكی سێكسی: بۆ نموونە لە ڤیدیۆیەكی فەزای مەجازدا ژنێكی محاجەبە لە بری فالۆسی پیاو یاری بە مۆزێك دەكات لەنێو دەمیدا، خێرا پیاوەكان توڕە ئەبن وەك ئەوەی قیامەت هەستابێت[13]، كەواتە دەرهاوێشتن و قسەكە لێرەدا ئەوەیە گریمان سەماكە نمایش و ژێستی سێكسی نواندۆتەوە (كە من وای نابینم) بەڵكو وەك نەریت و جۆرە سەمایەكی كولتوورێكی تر، لە جۆری سەمای تانگۆیە، ئەوا كاردانەوەكەشی جۆرێك بوو لە دووڕووی و نیفاق و ڕیاكاری ئەخلاقی، لە كاتێكدا دوور لە چاوی كامێراوە ئەوانەی توڕە بوون و هاتنە دەنگ، تێیاندا نییە بە نهێنی تەماشای سایتە سێكسی و پۆڕنۆگرافیییەكان یان ژن و كچی سفوری خەڵكی تری نەكردبێت.

پاشان توراس و نەریتێك هێندە تاریك بێت، دەیان ساڵە ژنكوشتن و كولتووری ژنكوژی هەستی ناسكیان بریندار ناكات، نادادی دەسەڵات و كۆی غەدری حیزبەكانی ئەم سیستمە هەستیان بریندار ناكات، كە هەموو چوار ساڵ جارێك دەنگییان پێدەدەنەوە، ئەمە لە كاتێكدا ئەم حیزبانە پێكەوە چینایەتیان لەم وڵاتەدا خەلق كردووە، سیستمێكیان خەلق كردووە خەڵكی دووچاری برسیەتی و هەژاری و نەهامەتی كردووە، كە زۆرینە لە سایەیاندا داد و بێدایەتی، بەڵام سەمای دوو گەنج كە جێی داخە خەڵكی ئەم وڵاتەش  نەبوون! هەستی بریندار كردن.

پەراوێزەکان:

[1] ڕامین جەهانبەگلو، مۆدێرنیتە دیموكراسی و ڕۆشنبیران، موكرایانی، چ1، هەولێر، 2002، ل84-85

[2] ئەم پەرەگرافە وەرگیراوە لە : دیالێكتێك، وەلید عومەر، كتێبی دووەمی نێگەتیڤ.

[3]وەرگیراوە لە پێشەكی وەرگیێڕ لە كتێبی: چۆن تا ئێستا هەموو شت ئاوا نەبووە، ژان بودریار: و: وەلید عومەر، چاپخانەی ڕەهەند، سلێمانی، 2019، ل55،12.

[4] ئەنفال و خوێندنەوەی ژانووسیانە بۆ مۆدێرنە، و: نێگەتیڤ، كتێبی چوارەمی چەپ و مۆدێرنە، ناوەندی رەهەند، سلێمانی، 2019،ل249-251.

[5] ئەم پەرەگرافە وەرگیراوە لە وتارێكی: وەلید عومەر، بەداخەوە ناونیشانی گوتارەكەم لە یاد نییە.

[6] ئەم تێڕوانینەی بۆدریار لە سەرنجێكی  پەیجی نێگەتیڤ وەرگیراوە.

[7]فەیلەسوفی فەیسبووك: پێشەكییەك بۆ فەلسەفەی بیۆنگ چۆل هان و دوا سنوورەكانی پەیوەندیگرتنی مۆدێرن، ئادریان نتان وێست، و: وریا ئەحمەد، كتێبی چوارەمی چەپ و مۆدێرنە، ناوەندی ڕەهەند، سلێمانی، 2019، ل282.

[8] دیسانەوە مۆدێرنەی شل، زیگمۆند باومان، و: شاڵاو خالید، كتێبی چوارەمی چەپ و مۆدێرنە، ناوەندی رەهەند، سلێمانی، 2019،ل279.

[9] ئەم دێڕەم لە وتارێكی هاوار محەمەدەوە بە هەندێك دەستكارییەوە وەرگرتووە، بەداخەوە ناونیشانی وتارەكەم لە یاد نییە.

[10]بڕوانە: هاوار محەمەد، وتاری زانكۆ دژ بە مزگەوت لە  بلۆگی نۆماد.

[11] بڕوانە: تۆنی مایەرز، فەلسەفەی سلاوڤۆی ژیژەك، و: وەلید عومەر، چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، 2014، ل75.

[12] لە بارەی شەڕی چاڵدێران بڕوانە كتێبەكەی: شەمسی محەمەد ئەسكەندەر، مێژووی كورد لە سەدەی شانزەدا، و: شوكر مستەفا، وەزارەتی رۆشنبیری، هەولێر، 1998.

[13] ئەم پەرەگرافە بە هەندێك دەستكارییەوە وەرگیراوە لە: سڵاوڤۆی ژیژەك، وانە بنەڕەتییەكانی دەروونشیكاری فرۆیدی و ئەودیویشی: سێكسواڵیتە، خەسڵەتپێدان و تراوما، و: ڕوشدی جەعفەر، نێگەتیف.

The post سەما دژ بە سیستم دژ بە خێڵ appeared first on ژنەفتن.

تەوەری سەرەکی ئەم گفتوگۆیە لەگەڵ (کاروان عومەر)ی سەماکار تایبەتە بە ڕێگری و ئاستەنگەکانی بەردەم پرۆسەی سەما و جەستە لە ژیانی تاکی کورد، لە مانگی مەی ساڵی ٢٠١٨ لە وڵاتی سوێد لەلایەن هاوڕێی نووسەرمان (بڕوا عەلادین) ئەنجام دراوە:

کاروان عومەر، لە ١٤ی ٥ی ١٩٧٠ لە شاری سلێمانی کوردستانی باشوور لەدایک بووە، لە ساڵی ١٩٨٥\١٩٩٠ بڕوانامەی دیبلۆمی لە نواندندا لە پەیمانگای هونەرەجوانەکان بەشی شانۆ لە سلێمانی بەدەستهێناوە. لە ساڵی ١٩٩٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی شانۆی ئەکادیمیای هونەرە جوانەکانی بەغدادی تەواو کردووە. لەساڵی ١٩٩٨ەوە لە وڵاتی سویسرا دەژی. لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٩ دەستی کردووە بە فێربوونی سەمای هاوچەرخ لە چەند قوتابخانەیەکی جیاواز و پاشان  بڕوانامەی دیبلۆمی لە دوای ساڵێک خوێندنی سەما لە ماڵی سەمای زیوریخ و ساڵێک لە تەکنیکی ئیڤان ڤۆڵف لە سەمای مۆدێرندا لە ساڵی ٢٠٠٥ دا وەک سەماکار بەدەستهێناوە. لە ساڵی ٢٠٠٧\٢٠٠٩  بڕوانامەی ماجستێری لە بواری پەروەردەی سەمای هاوچەرخدا لە خوێندنی باڵای زیوریج لە سەما ئەکادێمی زیوریج بەدەستهێناوە. تا ئێستا نزیکەی ٥٠ بەرهەمی لە بواری نمایشی سەمادا پێشکەشکردوە، سۆلۆ سەما، جوت سەما و سەمای کۆمەڵ و لە ساڵی ٢٠٠٨ وە دەستی کردووە بە پرۆژەی گەورە و بەرهەمهێنانە سەربەخۆکانی کە یەکەمین بەرهەمی سەمای ”فڕینی سپی” بوو. لە ساڵی ٢٠١٢ وە کۆمپانیایەکی سەمای بەرپاکردوە و بەردەوامە لەکاری توێژینەوە و وانەوتنەوەدا، دوا توێژینەوەی بە ناوی “بە سەماكردن كرۆكی خۆت ئاشكرابكە” كە دوو ساڵی خایاندووە، بەرپاكردوە. لە بواری سەمای منداڵاندا نەوەی پێگەیاندوە بە درێژایی ١٠ ساڵی وانەوتنەوە. بەرهەم و ۆرکشۆپە سەماکانی لە وڵاتانی یابان، فەرەنسا، نەرویج، سوید، ئەڵمانیا، بەغداد و کوردستان و سویسرا پێشکەشکراوان. تا ئێستا ٣ خەڵاتی کولتووری لە بواری سەمادا بەدەستهێناوە لە کانتۆنی تسوگی وڵاتی سویسرا.

ئەم گفتوگۆیە بە ڤیدیۆ ڕێکخراوە و لەگەڵ چەندین گرتە لە پیرفۆرمانسەکانی (کاروان عومەر)دا کە پتر لە کاتژمێرێکە، لەلایەن (کامەران کەمال)ەوە وێنەگیراوە و کاری مۆنتاژی بۆ کراوە. هەرچەندە تەوەری سەرەکی ئەم گفتوگۆیە تایبەتە بە ڕێگری و ئاستەنگەکانی بەردەم پرۆسەی سەما و جەستە لە ژیانی تاکی کورد، بەڵام لێرەدا ئاماژە بەو پرسانە دەدەین کە لەم گفتوگۆیەدا خراونەتە بەرباس:

 *جەستە پرۆژەیەکی دامەزرێنەرانەیە، جەستە شتێکە ئێمە دروستی دەکەین یان وەک شۆڕشێک وایە بەرپای دەکەین، بەو مانایە بەشێکی زۆری جەستە لە کولتووری ئێمەدا لەلایەن دەزگاکانەوە(دەزگای ئایینی، کۆمەڵایەتی و تەنانەت پەروەردەییش) دزراون، فڕێنراون، بزرکراون و لاقە کراون.  لەناو ڕیتوال و سرووتە ئیحتیفالی و ئاهەنگ سازییەکاندا جەستەکان ون بوون، بە کۆ دێنە بەرچاو وەک تاک دەرناکەون. ئایا پرۆژەکەی تۆ بۆ دامەزراندنی جەستەیەکی نوێی تاکەکەسییە یان بەو مانایەی دەڵێی بەرپای دەکەم وەکو شۆڕشێک بەرپای دەکەی بۆ ئەوەی ڕزگاری بکەی لە هەندێ کۆت و بەند؟

*جەستە لە کولتووری ئێمەدا بووە بە قوربانی سیاسی، پتر جەخت دەکرێتەوە سەر مانا ڕۆحییەکانی نەوەک جەستەی، چۆن لە دوالیزمی جەستە/ ڕۆح دەڕوانی؟ هەژموونی گوتاری ڕۆحی و گوتاری سیاسی (خۆقوربانیکردن، خۆبەختکردن و شەهیدبوون.. هتد) وایان کردووە جەستە نرخ و بەهایەکی ئەوتۆی نەمێنی، ئەوەی گرنگە مانا ڕۆحییەکانە؟

*جەستەی ئێمە بە حوکمی ئایین و کولتوور و کۆمەڵگا و دابونەریت، جەستەیەکی دەستەمۆکراوە، کۆنترۆڵ کراوە، بۆ ئازادکردنی ئەمە ئایا کاروان بەتەنیا ئەمەی پێدەکرێ یان پیویستی بە کۆمەڵێ تیۆریستیشە شان بە شانی ئەو، هەم وەک دەزگای پیداگۆگی هەم وەک ڕەخنەگری سۆسیۆلۆژی و سایکۆلۆژی بتوانێ ئەم جەستەیە ئامادە بکاتەوە.  دەزگایەک لە پشتیەوە نییە کە سەمای کردبێت بە هۆشیاری، ڕەخنەگر و تیۆریزەکارێک لە پشتیەوە نییە کە سەمای شی کردبیتەوە و فۆرماکانی بۆ خەڵک ڕوونکردبێتەوە.

* جەستەی ئێمە لە دۆخی نامۆبوون بە خۆیدا دەژی، هەڵبەت ئەمە لە ئاستی سەما و پەروەردەدا وایە، بەڵام کە دێینە سەر ئەرزی واقیع، وا نییە بەڵکوو جەستەیەکی هایپەر، فووڵ مەزاج، سەیری هەڵپەڕکی سێ پێیی و سەرچۆپی بکە، تەنانەت لەکاتی ئەزمە و قەیرانیشدا کورد بە بەردەوامی هەڵدەپەڕێ کەواتە ناتوانین بڵێین جەستەیەکمان هەیە ئیفلیجە. ئایا دەتوانین بڵێن ئێمە جەستەیەکمان هەیە بە تەنیا خووی گرتووە بە یەک ستایڵی میللییەوە؟ ئایا لەبەر ئەمە نییە کە سەما نابێ بە کولتوور.

*کولتووری ئێمە هێشتا ناتوانێ جەستە وەک هەڵگری کۆمەڵێ نیشانە و پەیامی نهێنی ببینێ، کە بتوانێ شی بکاتەوە، بتوانێ لە پەیوەندیدا بە خودی جەستەکەوە مانای تازە بەرهەم بهێنیتەوە.

 لەم بەستەرەدا گفتوگۆکە ببینە:

The post “سەما دەربڕینی ڕاستی بوونە” appeared first on ژنەفتن.