پەخشان عەزیزی، ژنەچالاکی کوردی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە لەلایەن دادگای شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانەوە سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپاوە، لە نامەیەکی کراوەدا چیرۆکی ژیان و خەبات و بەندکرانی خۆی دەگێڕێتەوە. پەخشان ساڵی ٢٠٠٩، واتە کاتێک کە خوێندکاری ڕاوێژکاریی کۆمەڵایەتی لە زانکۆی تەباتەبایی تاران بوو، بۆ یەکەم جار بە هۆی بەشداریکردنەوە لە گردبوونەی دژ بە لەسێدارەدانی زیندانیی سیاسیی کورد ئێحسان فەتاحیان، لە زانکۆی تاران دەستبەسەر کرا و ٤ مانگ لە زینداندا مایەوە. پاش ئازادبوون لە زیندان ڕووی کردە هەرێمی کوردستان، پاشان ڕۆیشتە ڕۆژئاوای کوردستان و وەک ڕاوێژکاری کۆمەڵایەتی و ڕۆژنامەوانی ئازاد لە بەرەکانی شەڕی دژ بە داعشدا خەباتی کرد. دوای دەسپێکردنی ڕاپەڕینی ژن، ژیان، ئازادی لە دوای کوشتنی ژینا ئەمینی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، بە نهێنی گەڕایەوە بۆ ئەو بەشەی کوردستان و دەستی کردەوە بە چالاکیی سیاسی و مەدەنی. دامودەزگا ئەمنییەکانی ئێران کە لە گەڕانەوەی پەخشان بۆ ناوخۆی ڕۆژهەڵات ئاگادار ببوونەوە، بە چڕی کەوتنە گەڕان بۆ دۆزینەوە و دەستبەسەرکردنی ئەم ژنە خەباتگێڕە کوردە. دواجار ڕۆژی ٤ی ئاگۆستی ٢٠٢٣ لە کاتێکدا کە بۆ یەکەم جار دوای چەندین ساڵ بنەماڵەکەی دەبینی، لەگەڵ چەند ئەندامێکی بنەماڵەکەیدا لە شاری تاران دەستبەسەر کرا و ڕەوانەی بەندی ٢٠٩ی زیندانی ئێڤین کرا کە زیندانێکی تایبەتی وەزارەتی ئیتلاعاتی ئێرانە. ئەندامانی بنەماڵەکەی دوای چەند ڕۆژێک بە بارمتە ئازاد کران، بەڵام سێ کەسیان دواتر بە تۆمەتی «یارمەتیدانی پەخشان بۆ هەڵاتن لە دەستی یاسا» لەلایەن دادگاوە سزای بەندکرانیان بەسەردا سەپا.

پەخشان عەزیزی کە لە ماوەی لێپرسینەوەکاندا بە سەختی ئەشکەنجە درابوو، بە تۆمەتی «بەغی» کە تۆمەتێکی ئیسلامییە و بۆ دژبەرانی حکومەتی ئیسلامی بە کار دەبرێت، لەلایەن دادگای یەکەمەوە سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپاوە، ئێستە پارێزەرەکانی ئەڵێن تانە لەو حوکمە ناڕەوایە دەدەن و دۆسیەکەی دەنێرنە بەردەم دیوانی باڵای دادوەریی ئێران.

ئەم نامە بوێرانە و سەرنجڕاکێشە کە بە زمانی فارسی نووسراوە و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو کراوەتەوە، دەنگدانەوەیەکی زۆری لە ڕای گشتی و ڕاگەیاندنەکانی ڕۆژهەڵات و ئێراندا هەبووە. هەر بۆیە «ژنەفتن» بە پێویستی زانی بیکاتە کوردی و بڵاوی بکاتەوە.

نکۆڵیکردن لە حەقیقەت و ئەڵتەرناتیڤەکەی

دەستەکانی بە دیوارەی منداڵدانیەوە نووساندبوو بۆ ئەوەی نەکەوێت، ملی بە دەواودەرمانی لەباربردن نەدەدا. هەر لە منداڵییەوە و لە پێناو مانەوەدا، بە دەنگی دایکی ئازارچێشتووی کە وانەی بەرخۆدان و ژیانی دەوتەوە، بە پێوەری چلۆنبوون باڵای کردبوو:

«بۆیەت دەبەستم تا خووی پێ بگری، نەک تا من ماوم لە بەندا بمری».

لە نێوان ژیان و زەمەندا شەڕێک بەڕێوەیە!

دەستەکانی لە دیواری ژوورە تاکەکەسییەکە ئاڵاندبوو بۆ ئەوەی نەکەوێت. دەمێک ساڵ بوو بۆ مانەوە و دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ ئامادەبوون و لەوەش سەرووتر، بۆ چۆن ئامادەبوون، شەو و ڕۆژی نەدەناسی. بە چەشنی تۆقاندنی دەوڵەتان، بیست چەک لەسەر سەریان دادەنێن، بە باوەڕی خۆیان تیرۆریستیان گرتووە (هەمان ئەو تیرۆریسمەی کە تۆقاندن لە بەرچاوی هەموواندا یەک لە بنەماکانیەتی!).

کوڕێکی مێرمنداڵی تەمەن ١٧ ساڵ کە پووری دوای ساڵەها دووری دیتبوو، لەگەڵ باوک، خوشک و زاواکەیدا لەسەر زەوی دەخەوێنرێن. دەستیان لە پشتەوە دەبەسترێت، چەک لەسەر سەریان، لەسەر پشتی بنەماڵەیەکی پیرۆز (هەمان ئەو بنەماڵە پیرۆزەی بنەچەی کۆماری ئیسلامیی لەسەر دامەزراوە) دادەنیشن و زنجیریان دەکەن. بزەیەک کە نیشانەی دەسەڵات و سەرکەوتنی «دەوڵەتی بنەماڵە»یە؛ چالاکییەکە بە سەرکەوتوویی جێبەجێ کرا.

بەرەوژوور بەڕێ دەکەون و بەرەوژوورتر…

دیمەنەکانی کوشتن و داڕووخانی هەزاران بنەماڵە وەک فیلمێکی تراژیک لە بەرچاوانیەوە تێدەپەڕن. لەوپەڕی لاوازیی جەستەدا دەستەکانی لەسەر دیواری ژووری ژمارە ٣٣ی ئێڤین (نهۆمی سەرەوە) قفڵ دەکات، هەمان ئەو ژوورەی ساڵی ٨٨یش هەر لەوێ بە هەمان تۆمەتی «کوردبوون» و «ژنبوون» و هەوڵدان بۆ «خۆبوون» بەندیان کردبوو. دەنگی کۆکەی باوکی کە سێ جار جەڵدە لێی داوە، بە هۆی شێرپەنجەوە تازە نەشتەرگەریی بۆ کراوە و جەستەی هێشتا ئاسەواری گوللەکانی دەیەی ٦٠ی پێوەیە، لە بەندی چوارەوە دەبیسێت. لە بەندەکانی تریشەوە دەنگی هاواری خوشکەکەی کە چەندەها جار داوای کردووە تاقەمنداڵە تۆقاوەکەی ببینێت.

لە هەمان یەکەم ڕۆژی لێپرسینەوەدا پێشنیاری بەیاسایینەکردنی دۆسیەکە و داخستنی هەموو شت بە بێدەنگی دەخرێتە بەردەست! پێشنیارێک کە ناگاتە ئەنجام و ڕەت دەکرێتەوە.

چەندین جار لە لێپرسینەوەکاندا پەت لە ملی دەکەن، ١٠ مەتر بە ناو زەویدا ڕۆی دەکەن، دیسان دەری دەهێنن و لە ژێرزەمینەکە دەیبەنە دەرەوە. بە بێهیوایەکی سەرشۆڕ و دۆڕاوی کۆمەڵایەتی ناوزەدی دەکەن!

….

یادەوەرییەکی مێژوویی کە تەژی لەم ڕووداوانەیە! ئەدەبیات و دەربڕینێک کە لە هەمان سەرەتای منداڵییەوە بە هۆی ژیان لە کوردستاندا پێی نامۆ نەبووە. لە هەمان منداڵییەوە مۆرکی جوداییخواز و ڕەگەزی دووهەم و هاووڵاتینەبوونی لێ درابوو. بۆ سەلماندنی پێچەوانەکەی یان دەبوو پەنا بۆ باوەشی «ئەویدی» ببات (کە هەر لە پێشترەوە وەک سنوورنشینێک (مرزی)، ناوەند (مرکز) سنووری نێوانانی دیاری کردبوو)، یان دەبوو سەربەرزانە ڕێچکەی خزمەتکردنی خەڵکی بگرتایەتە بەر. وایە، ئێمە بۆ دەسەڵاتی ناوەندی بچووکین، هیچ نیین، بەڵام بۆ سزاکان گەورەترین و قورسترین…

ئەقڵییەتی دەوڵەت-نەتەوە کە بۆ مانەوەی خۆی لە هیچ کردارێکی توندوتیژ خۆ ناپارێزێت؛ بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵات و زەبروزەنگ…

ئۆریانتاڵیزمێک کە شوێن ناناسێت! هەموو جۆرەکانی ئەقڵییەتی ناوەندخواز و دەسەڵاتخواز کە لە نێوان خۆی و ئەویدیدا جیاوازی دەکات و بۆ پەراوێزخستن و مینیماڵیزەکردن (ی جەوهەر-پێکهاتە) لە هیچ سیاسەت و توندوتیژییەک دەست ناپارێزێت.

تێڕوانینی مادی و بابەتییانە (نەک واقیعگەرا) بۆ حەقیقەتە کۆمەڵایەتییەکان (هەمان ئەو گەورەترین حەقیقەتەی بە درێژایی مێژوو نکۆڵیی لێ کراوە و سیاسەتی سڕینەوەی لەسەر جێبەجێ کراوە)، ئەمەش هەمان ڕێچکەی زانستی پۆزەتیڤیستییە (نەک کۆمەڵناسانە کە زانستێکی گەلێک ئاڵۆزە)، بێگومان ئەمە بە واتای هەنگاونان و کارکردنە لە پێناو ستراتیژی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستیدا (نەک ئانتی کاپیتالیستی).

بە هەمان ستراتیژی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستییەوە لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناویندا جەستە و پەیکەری کوردستانیان لێکدی دابڕاند، کەچی کورد هەر لە سەرەتای لەدایکبوونەوە مۆرکی جوداییخوازیی لێ دەدرێت! کوردستان کۆمەڵگایەکی بزۆزە کە بە درێژایی مێژوو هیچ دەوڵەتێک نەیتوانیوە بیخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. جیاوازیی سەرەکیی کۆمەڵگای هاوچەرخی کورد، تێپەڕینە لە ناسیۆنالیزم و گەیشتنە بە کۆمەڵگای سۆسیالیستی.

نەک بە نکۆڵیکردن و دوژمنی، بەڵکوو بە ڕێزدانان بۆ هەموو باوەڕەکان…

پێشمەرجی ڕەتکردنەوەی جوداییخوازی پێکهێنانی ستاتۆیەکی گەرەنتیکراوە. هەمان ئەو شتەی کە مۆرکی جوداییخوازیی لێ دەدرێت و مرۆڤی کوردی پێ تاوانبار دەکرێت.

….

جارێکی تر لە لێپرسینەوەدا بیری دەخەنەوە کە سەرشۆڕێکی کۆمەڵایەتییە و یارییەکەی دۆڕاندووە.

دۆخێکی تراژیک-کۆمیک لەگەڵ ژمارەیەک مرۆڤی پراگماتیست و پۆزەتیڤیستدا! کە ڕۆژانە لە ڕێگای ڕێکار و سیاسەتەکانیانەوە مۆدێرنیتەی کاپیتالیستی تێرئاو دەکەن. کێشەی ئێمە کێشەی شوناسە نەک مەترسی بۆ سەر ئاسایش! لە جێگایەکدا کە بۆ پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی، پرسی شوناس و ئاسایشی کۆمەڵایەتی دەکەونە بەر نکۆڵییەوە و پێشێل دەکرێن، تەنانەت لەوەش سەرووتر، ئەوانەی بڕیارە کێشەکان چارەسەر بکەن خۆیان تەژین لە گرێی قووڵی کەسایەتی، هێندە قووڵ کە کۆی پرسەکە بۆیان دەبێتە پرسێکی کەسی، قەیرانەکە دەگاتە لوتکەی خۆی!

مرۆڤ بە ڕەگەزەکەیەوە (یەکەم ڕەهەندی فامکراوی)، بە زمانەکەیەوە، کولتوور و هونەری، بەڕێوەبردنی، شێوەی ژیانی و بە ئازادی و بە گشتی بە ئایدیۆلۆژیاکەیەوە مرۆڤە. هەرکام لەم ڕەهەندانە لە ژیانی بزر بکرێن، ئیدی جێگایەک بۆ ژیانێکی ئینسانی نامێنێتەوە. ئەگەر ئیرادە و ورەی ژن وەکوو مرۆڤ لە خشتە ببرێت، ئیدی جێگایەک بۆ ژیانی ئازاد نامێنێتەوە و ئەمەش مانای دوورکەوتنەوە لە پێوەرە ئینسانی، ئەخلاقی و سیاسییەکان. ئەو کاتەی بە دابڕاندنی شوناس ژیانی مرۆڤ بێمانا دەکرێت، ئیدی ژیان بیچمی بەرگریکارانە وەردەگرێت و پێ دەنێتە نێو قۆناغی یاخیبوونەوە.

…

لە خراپترین دۆخی جەستەییدا کە دەرئەنجامی مانگرتنی یەک لەدوای یەک و گوشاری شوناسمەند-مێژووییە، هەموو جۆرەکانی سووکایەتی و بێڕێزی و هەڕەشە دەست پێ دەکەنەوە. بێدەنگییەکی چەندین مانگە کە دەبێتە هاوار: من تیرۆریست نیم. شریخەی مستی ئەڵقەکراوی لێپرسەوە کە لە سیمای پیاوێکی خاوەن‌دەوڵەتدا هەموو جار دەسەڵاتی خۆی نمایش دەکات، دەنگێک کە دەبێتە هاوار، بۆچی نکۆڵی لە ڕاستییەکان دەکەیت؟!

نکۆڵیتان لە گەورەترین حەقیقەتی کۆمەڵایەتی، واتە ژن و شوناسەکەی، کوردبوون، ژیان و ئازادی کردووە، کامە حەقیقەت و کامە نکۆڵیکردن؟!

نکۆڵیکردن، سڕینەوە، ئاسیمیلاسیۆن؛ هەمان ئەو سیاسەتانەی بە شێوەیەکی سیستماتیک خراپترین خەسارە کۆمەڵایەتییەکانیان خستووەتەوە، هەرجۆرە گەڕانێک بۆ حەقیقەت به دژایەتیی خۆیان و بەرەنگاربوونەوەی ئەویدی لە قەڵەم دەدەن، کەچی دیسان هەر بە هەمان ئەو سیاسەتانە لێپرسینەوەیش دەکەن، پرۆسەیەک کە سووڕانەوەیە لە ناو بازنەیەکی بۆشدا و هیچی تر (پووچەڵ)!

قەرزداری خەڵکبوون و ئەنجامدانی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتی-ئەخلاقییەکان لە دەرەوەی سنوورەکانی دەوڵەت-نەتەوە بە تاوان دەزانێت و سیناریۆسازیی بۆ دەکات (چەندین جار هەڕەشەی سیناریۆی دیکەی لێ دەکرێت بۆ لەخشتەبردنی متمانە کۆمەڵایەتییەکەی!)، بێئاگا لەوەی دیمۆکراتیزەکردنی کۆمەڵگا لە دەرەوەی سنوورەکانی دەوڵەت-نەتەوەوە دەگاتە ئەنجام و بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی ئەخلاقی-سیاسی، هەوڵێکە لە پێناو هەموارکردنەوە و تەواوکردنی سیاسەتە ناتەواوەکانی دەوڵەتدا. چونکوو ئەقڵییەتی دەسەڵاتخوازی، ڕەگەزتەوەری و ئایینگەرایی کە بەرهەمی هێڵی دەوڵەت-نەتەوەن (لە ڕۆژئاواوە تا ڕۆژهەڵات)، هەر خۆیان هۆکاری قەیرانە کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری و کولتوورییەکانن و بێگومان ئەوەی هۆکار بێت، ناتوانێ هەر خۆیشی ببێتە چارەسەر بۆ قەیران. ئەوە خودی خەڵکن کە ئیرادە و تێگەیشتنی کۆمەڵایەتی و سیاسیی پێویستیان بۆ دەربازبوون لە قەیران هەیە. نکۆڵیکردن لە حەقیقەتی کۆمەڵگای ژنان و کوردان و هەرهەموو کۆمەڵگا پەراوێزخراوەکان، نغرۆبوونە لە ناو چەواشەکاریدا و جا چەواشەکارییەکی مێژووییش، ئەمە خۆی گەورەترین شاردنەوەی حەقیقەتە.

نکۆڵیکردنێکی مێژوویی لە ئارادایە نەک چارەسەرکردن، تەنانەت لە پێناسەکردنی کێشەکەیشدا کێشەتان هەیە و لە خستنە بەردەستی ڕێگەچارەدا بێچارەن…

ئەوە تەنها کورد نییە کە خاوەن پرسە، پرسەکە دەگەڕێتەوە بۆ واقیعی زاڵی هەنووکە. ناوەرۆکی پرسەکە لە بەرچاو بزر کراوە و هەرچەشنە توێژینەوە و لێکۆڵینەوەیەکیان بێمانا کردووە. پێویستە خوێندنەوەی زانستیتر، ڕاستەقینەتر و کۆمەڵایەتیتری بۆ بکرێت. دەبێ پشت بەو تێڕوانینانە ببەسرێت کە نزیکترن لە حەقیقەت. چارەسەرکردنی ڕواڵەتی لەباتیی چارەسەرکردنی حەقیقیی کێشەکان، قەت ناتوانێ ڕێگەچارە بێت. هۆکاری لەخشتەبردنی پۆتانسیەلی ژنان و کۆمەڵگا پەراوێزخراوەکان دەگەڕێتەوە بۆ ترس لە مەترسیداربوون، لە کاتێکدا کە دیمۆکراسی و سیاسەت قەت نابێ و ناکرێ لەو ڕاستییە کۆمەڵایەتییە پڕئاڵنگارییانە بترسن کە هەڵگری یادەوەرییەکی مێژوویی جیا لە ژینۆساید، نکۆڵیکردن و سڕینەوەن.

سیاسەت لە واتای ڕاستەقینەی خۆیدا ڕێک ئەو کاتە دێتە بوونەوە کە ئەوانەی ئەوبەریش بەشداریی تێدا بکەن؛ هێزی هەموان، هێزی ئەو خەڵکانەی هیچیان نییە، ئەو کاتەی پێت وایە خەڵکانێک هەن بۆ سیاسەت دروست نەکراون کەچی دەست دەکەن بە ئاوڕدانەوە لە کەڵکەڵە کۆمەڵایەتییەکانیان. ئەمە نە مایەی مەترسییە و نە هەڕەشە؛ بڕیار وەردەگرن و دەیسەلمێنن کە خاوەن توانان. گوتەی حاکم دەبێ پاڵنەرێک بێت بۆ گەڕان بەدوای حەقیقەتدا، ڕۆنانی ئیرادە؛ ئەگەر هەم ڕێگا و هەم ڕێبوار و شوناسەکەی بەپێی ناوەند و دەسەڵات دابڕێژرێن، ئەوە دیمۆکراسی نییە، پێشێلکردنی دیمۆکراسییە. دادپەروەری، سزادان بە هەمان ئەو یاسایانە نییە کە خۆیان هۆکاری قەیرانەکەن، چونکوو ئەویدی هۆگر و بەرئەنجامە. دادپەروەری پێشکەشکردنی شتێکە بە کەسێک کە شایستەی ئەو شتەیە، واتە شوناسەکەی. هەمان ئەو کەسەی مەرگ، هەژاری، چەوساندنەوە، خۆبەزلزانی و دووبەرەکیی بەخشیوەتەوە هەر خۆیشی سزا دەدات، ئاخۆ بەم جۆرە ئیدی دادپەروەری جێبەجێ کراوە و حەقیقەت هاتووەتە زمان و ئەویدییە کە نکۆڵیی لە حەقیقەت دەکات؟ ئەمە هەڵگری کامە واتایە؟! جیاوازیی نێوان «مرکز (ناوەند)» و «مرز (سنوور)» تەنها یەک دانە «کاف»ـە، بە واتای کەتمانکردنی حەقیقەت کە ئەوەش لە هەناوی «مرکز»دایە.

…

ژوورێکی تاکەکەسی کە چەندین مانگە پێکڕا بەتەنیان. بەبێ کتێب، بەبێ پێوەندی و دیدار، هاوکاتیش خوێنلێچوونی بەردەوام و مانگرتن، تێکچوونی تەندروستی بە چەشنێک کە چیدی توانای ڕێگاکردنی لێ بڕیوە. لێپرسینەوەی یەک لەدوای یەک بۆ ئەوەی ددان بە شتێکدا بنێت کە بوونی نییە، لە پێناو وەرگرتنی هەموو زانیارییەکاندا کە زۆریان بە لاوە گرنگە و کردنی بە مرۆڤی «ئەویدی»! کامە ئەرکی تریان پێ سپێردراوە جیا لە بەتاڵکردنەوەی توانا و وەزە بە مەبەستی بەهاوکارکردن؟! بە دەنگێکی بەرز دووبارەی دەکاتەوە؛ دڵۆپێکی بچووک لە دەریایەکی گەورە کە کەس ناتوانێ ڕێگا لە شەپۆلان و پێشڤەچوونی بگرێت.

قاچەکانی دەشێلێت تا بتوانێ ماوەیەکی دیکەیش لەسەر پێ بوەستێت، هەڵدەستێتەوە و دەکەوێت. ئەم پێنج مانگە چەندین جار ڕۆیشتن تا سنووری «نەبوون»ی ئەزموون کردووە. هێندەش ئاڵۆز و پێشبینی‌هەڵنەگر نییە. کەوتووینەتە ڕێ بەم کەوتن و ڕابوونانەوە، واتای ژیان هەر ئەمەیە؛ ئازارێک نەتکوژێ بەهێزترت دەکات. لە هەمان منداڵییەوە و لەوەیش سەرووتر، بە هۆی ژیانکردنەوە لە سنووردا، بە چیرۆک و هۆنراوە و ئاوازەکانی منداڵیمانەوە، بە چەشنێکی تر خیانەت و پاڵەوانی، ئەڤین و نەفرەت و مەرگ و ژیان، ژیاوین. بە هەموو بوونمانەوە ژیانکردن لە سنووری بوون و نەبوونمان هەست پێ کردووە، پێیەوە ژیاوین. ئێستە ئیدی تەنها سەردەمی بوون و ژیانکردن نییە بەڵکوو سەردەمی چلۆن ژیانکردنیشە.

ئەو دەمەی وەک تاوانکار دێینە دونیاوە، دەبێ هەموو تەمەنمان تەرخان بکەین بۆ سەلماندنی خۆمان، نایانەوێ خۆمان بین، بەڵام هەر دەبێ خۆمان بین.

بۆنی سووتان و خوێن هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوینی داگرتووە. لەگەڵ هەر ڕووداوێکدا ڕووداوەکانی دی جارێکی تر دێنەوە بەرچاوی. یەکەم تەرمێک بینیبووی لە ١٨ ساڵیدا بوو، ئەو کاتەی خەدیجەی سەرتاپا سووتاو بە دەستی هاوسەر و برای هاوسەرەکەی، دەستەکانی لێک گرێ درابوو و ئاگریان لە ژیانی بەر دابوو. ئەو چیرۆکە ڕاستەقینانەی قەت تەواو نابن. دەیان کێشەی کۆمەڵایەتیی دیکە کە بە هۆی کار و زانکۆکەیەوە ئەزموونی کردوون و نوێنەرەوەی دۆخی کۆمەڵگا بوون. ئەو دەیان ژن و منداڵەی لە هێرشی داعشدا هاوسەر، برا و باوکیان لە پێش چاویاندا سەر بڕان، کچانێک کە به دیل گیران و بەردەوام دەستدرێژییان کرایە سەر و هەندێکیان ئاگریان لە جەستەی خۆیان بەر دا.

دایکانی منداڵ لەئامێز کە شیر لە مەمکیاندا وشک ببوو، منداڵانی پێخاوس کە سەدانیان سەریان لەسەر بەردەکانی بەردباران دانا و وشک هەڵاتن. دەیان ژنی خەباتگێڕ کە لە هێرشی فڕۆکەی تورکیا لە لایەکەوە و داعش لە لایەکی ترەوە تەرمەکانیان سووتان و بوون بە هەڵم. ئەو شەرڤانانەی بۆ خەدیجەکان و منداڵان و دایکانی جەرگسووتاو بوونە فیدایی.

لە خەو ڕادەپەڕێت، توانای هەستانەوەی نییە، دەڕشێتەوە… ڕشانەوەیەکی مێژوویی…

لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا قەیران ڕەهەندی تراژیکی تێپەڕاندووە و کۆی ژیانی کۆمەڵایەتیی هەژاندووە، ئەم ناوچەیە لە ڕێگای ستراتیژی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستی و تێڕوانینی ئۆریەنتاڵیستی و سیاسەتی ناتەواو و پێشێلکارەوە کە بە ئاڕاستەی ستراتیژی جیهانیدا دەجووڵێت، لە خوێندا گەوزێنراوە.

…

بە زۆر لەسەر کورسییەکە دانیشت، هەڕەشە و سووکایەتییەکان دیسان دەستی پێ کردەوە. دەستەکانی جێگای برینێکی قووڵی شەڕیان پێوەیە. بۆچی دە ساڵ لە سووریا بووی، بۆچی نەڕۆیشتی بۆ ئەورووپا؟!

لە بێخی پرسیارەکەدا هەست بە حەزێکی زۆر قووڵ بۆ ئەورووپا و ڕۆژئاوا دەکەیت. وەک بڵێی باسی خەونەکانیان دەکەن یان پاڵت پێوە دەنێن بەرەو ئەو شتەی خۆیان دژایەتییان دەکرد! ئەو کاتەی لەو شوێنەداین، نابێ ببین و کاتێک کە ڕۆیشتین دەبێ هەبین!

دوای دۆشدامان و شکستهێنانتان لە دۆسیەکەی ٨٨دا کە ئیدیعای سەرکەوتنتان دەکرد، من لە دەرەوەی سنوورە دەستکردەکانەوە خزمەتی مرۆڤایەتیم کردووە و ئێوە هێشتا هەمان لێپرسەوەکەی ساڵی هەشتاوهەشتن کە تەنانەت نەبوونەتە سەرلێپرسەوەیش! بە هۆی نەبوونی فەزای سیاسی-کۆمەڵایەتیی تەندروستەوە، سەدان کیلۆمەتر لە زێدەکەم دوور کەوتمەوە. مانای ژیان بێمانا ببوو. دوور کەوتمەوە تاکوو بڕۆمە جێگایەک کە ئەویش هەر هیی خۆمە (بەو جۆرەی وتبووتان، کوردستانی سووریا هیی ئێمەیە، کوردستانی ئێراق و تورکیا هیی ئێمەن!) کە وایە نەچوومەتە جێگایەک جگە لە «شوێن»ـەکەی خۆم. ئەڵبەت ئەگەر هیی ئێوە نییە و هیی ئێمەیە؟! جێگایەکی تر لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا کە شۆڕشێک لە ئارادایە. ناتوانن خەونەکان بکوژن. سیستەمێکی ئاڵتەرناتیڤ و دیمۆکراتیک کە لە بەرخۆدانی سەدەدا واتە کۆبانێ (کە ئەڵبەت تەنها خەباتێکی تاکڕەهەندی نەبوو بەڵکوو خەباتێکی ئایدیۆلۆژیک بوو) گەیشتە لوتکەی خۆی و بۆ هەموو ناوچەکە و جیهان بوو بە خاڵێکی وەرچەرخان. دەسپێکی وەرزێکی نوێ لە دیمۆکراتیزاسیۆن.

سەرەڕای هەموو ئازار و سەختییەکان، کارکردن لە کامپی ئاوارەکانی شەڕدا دەیتوانی گەورەترین خزمەتی ئەخلاقی-ویژدانی بە کۆمەڵگایەک بێت کە ساڵەها لەژێر نکۆڵی و سڕینەوەدا بوو. جێبەجێکردنی ئەرکی ڕاوێژکاریی کۆمەڵایەتی کە بە تێپەڕاندنی سنوورەکان بیچمی شۆڕشگێڕانە وەردەگرێت!

دەنگەکە بەرز دەبێتەوە: هەرکەس لەوێیە ئەندامی تاقمی پەکەکەیە؟

واتە میلیۆنان کەس پەکەکەیین، کە وایە بۆ دەڵێن تاقم؟! بەپێی فەلسەفەی سەرۆک ئاپۆ کە وەک کۆمەڵناسێک شیکاریی قووڵی بۆ فەزای ڕۆژهەڵاتی ناوین و کوردستان کردووە و دوای پیلانگێڕیی نێودەوڵەتیی ١٩٩٩، ئێستە ٢٥ ساڵە لە زیندانی تاکەکەسیی ئیمرالیدا بەند کراوە، میتۆدی ڕاوێژکاریی کۆمەڵایەتیم لە دەرەوەی سیستەمی دەوڵەت-نەتەوەوە هەڵبژارد و ئەمە شەرافەتە. پێناسەی ئێوە بۆ کۆی بابەتەکە هەڵەیە.

باوەڕ بە شۆڕشێک سەرەتا لە ئەقڵییەتدا و پاشان لە پێکهاتەدا یەک لە بنەماکانی شۆڕشە مۆدێرنەکانە.

سروشتییە لە هەناوی شۆڕشدا کەسایەتییەک دروست دەکرێت و بیچم دەگرێت، پێناسەکانی خیانەت و پاڵەوانی لە ئاست جێبەجێکردنی بەرپرسایەتییە کۆمەڵایەتی-سیاسییەکانیشدا، ڕوونتر دەبنەوە. چونکوو دەچیتە قووڵایی پرسە کۆمەڵایەتییەکانەوە و لە نزیکەوە لەگەڵ دۆخەکە و پێویستیی خێرای ڕێکخستنی گەلدا ئاشنا دەبیت. بە هەڵبژاردنی میتۆدگەلی سیستماتیک و ڕێکخستنەوەی کۆمەڵگایەکی ئەخلاقی-سیاسی لە ناو دڵی جەنگێکدا، کە خودی ئێرانیش هەر لەو شوێنە شەڕی داعشی کرد، فێری ڕێگەچارەی بەرهەستتر و زۆر کارامەتر دەبیت. تا کاتێک کە مۆدێرنیتەی دیمۆکراتیک ڕۆ نەنرێت، هەرگیز لە دەستێوەردانەکانی مۆدێرنیتەی کاپیتالیستی و سەرجەم دەستێوەردانەکان لە ناوچەکەدا ڕزگار نابین. ڕۆژهەڵاتی ناوین دەبێ دەوری بنەمایی خۆی لە پرۆسەی کۆمەڵایەتیدا بگرێتەوە ئەستۆ.

لە مێژووی مۆدێرنی ڕۆژهەڵاتی ناوینی دیمۆکراتیکدا، هێزی دەوڵەت-نەتەوە و هێزی بەڕێوەبردنی دیمۆکراتیک پێکەوە دەبزوون؛ شێوازێکی دیالێکتیکی. بۆ تێگەیشتن لە «گشت» دەبێ جیاوازییە لۆکاڵەکان قبووڵ بکەین. ئەمە بە واتای جوداییخوازی و ڕووخاندن نییە! هەروەک چۆن لە سووریا هێزە دیمۆکرات و شۆڕشگێڕەکان توانای پێویستیان بۆ ڕووخاندن هەبوو، بەڵام لەباتیی ئەوە، ڕۆنانی سیستەمی خۆیان هەڵبژارد و دەسەڵاتی ناوەندگەرای ئەسەدیان بچووک کردەوە. سیستەمی شۆڕش ڕێگای خۆی دەبڕێ؛ دیمۆکراتیزاسیۆنی بنەماڵە بە مەبەستی تێپەڕین لە ڕەگەزگەرایی، دیمۆکراتیزاسیۆنی ئایین بە مەبەستی تێپەڕین لە ئایینگەرایی و نەک دژایەتیی ئایین، دیمۆکراتیزاسیۆنی هەموو دامەزراوەکانی سیستەم بە مەبەستی ڕێگریکردن لە دەسەڵاتخوازیی ناوەند، ئەمانە هەموو ڕۆنراوی ئۆتۆریتەیەکی هاوبەشن بەبێ کەوتنەناو داوی دیکتاتۆری و پاکتاوکردنی نەریتی گەلانی ناوچەکەوە کە هەمان شوناسەکەیانە. سیستەمێک کە ژن و شوناسە پەراوێزخراوەکان ببینێت و حسێبیان بۆ بکات، بەم پارادایمە نوێیەوە دژی «جودایی»یە کە هەر لە سەرەتای لەدایکبوونەوە پێی تاوانبار دەکرێین. چونکوو باوەڕی بە دەوڵەت و سروشتی دەوڵەت نییە کە بەرهەمی درۆ و خەڵک فریودان و شکستی ڕەگەزیی ژنە، بگرە بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵاتە.

هەموو هەوڵ و چالاکییەکانم لە پێناو خزمەتکردن و بەجێهێنانی ئەرکی مێژووییم لە بەرانبەر ئەزموونەکانی ژیان و شوناسی مێژوویی خۆمدا بووە بە مەبەستی بەدیهێنانی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییە بێئەملاولا و حەتمییەکانی مێژوو. بێگومان ڕێگای دروست بۆ پێکهێنانی کۆمەڵگایەکی دیمۆکراتیکیش گرتنەبەری شێوازگەلی دیمۆکراتیکە لە ڕۆنانی کۆمەڵگایەکی ئەخلاقی-سیاسیدا کە خەڵک خۆیان کێشەکانیان بخەنە بەر ڕاوێژەوە، بیریان لێ بکەنەوە و ڕێگەچارەیان بۆ بدۆزنەوە، ئەمە خودی دیمۆکراسییە!

خۆبەڕێوەبەریی دیمۆکراتیک بە پشتبەستن بە پارادایمی نەتەوەی دیمۆکراتیک (هەموو نەتەوەکانی ناو سنوورەکە) بە ئاڕاستەی تێپەڕاندنی قەیرانە قووڵەکانی ڕۆژهەڵاتی ناویندا، لە ناو سیاسەتەکانی خۆیدا توانستی بەڕێکخستنکردنی خەڵکی لە ڕێگای کۆمەڵناسیی ئازادی و ژنۆلۆژییەوە گەڵاڵە کردووە. هەمان ئەو زانستانەی لە ڕێگای شیکاریی قووڵی مێژوویی-کۆمەڵایەتی- سیاسییەوە ڕێگەچارەکان دەخەنە بەردەست. خەڵک لە جێگایەکدا کە خۆیان بۆ چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکان ڕا دەبن و کۆمیتە خودتەوەرەکانی ئاشتی، ئابووری، فێرکاری، خزمەتگوزاری، تەندروستی، کولتوور و هونەر، ئایین و باوەڕ، لاوان و ژنان پێک دەهێنن، لە قەیراناویترین دۆخی شەڕدا ڕۆژانە سەدان کێشە چارەسەر دەکەن. ژن و پیاو لە تەنیشت یەکدا و بە هاوژیانییەکی ئازادی هاوبەش و سیستەمی هاوسەرکایەتییەوە، کۆمەڵگایەکی لاواز و نغرۆ لە قەیراندا دەخەنەوە سەر پێ و مانایەکی دی بە ژیان دەبەخشن. هەمان ئەو ژیانەی لە مانا بەتاڵیان کردووەتەوە. باوەڕ و ئیمانی پتەو بەوەی کە ڕێگای ئازادی دەبڕن و سەرەڕای هەموو تەنگەژە و ئازارەکانی بەردەم شۆڕش لە ئەقڵییەتدا، هەموو سات ئازادی دەژین. خەونێک کە جیاوازی ناکات لە نێوان سووریا، ئێران، ئێراق، تورکیا، ئەفغانستان و وڵاتانی دیکەی ناوچەکە و غەزەدا کە لە ڕۆژئاواوە تا ڕۆژهەڵات لەسەر خوێنی هەزاران مرۆڤ شانتاژی پێوە دەکەن، ئەمەیش خودی ئازادییە.

…

ئەو کەسەی دەبێتە ڕێبواری ڕێگای حەقیقەت و ئازادی، مانایەکی دی بە مەرگ و ژیان دەبەخشێت. ترسی ئێمە نەک لە مەرگ بەڵکوو لە ژیانێکی سەرشۆڕانە و کۆیلانەیە. ژیانی ئازاد لەو شوێنەدا دەست پێ دەکات کە ژنان (کە کۆنترین داگیرکراوەکانن) شێلگیر و پتەو بۆ شەرافەت و کەرامەتی خۆیان بە جۆرێک دەژین کە لە پێناو ژیانی ئازاددا مەرگ لە ئامێز دەگرن.

شەریفە موحەممەدی، من و هەموو ئەو ژنانەی لە نۆبەتی سێدارەداین، یەکەمین و دوایین ژنانێک نیین کە تەنها لەبەر گەڕان بەدوای ژیانێکی ئازاد و شکۆمەنددا تاوانبار کراوین و دەکرێین. بەڵام تا گیانێک پێشکەش نەکرێت، ئازادییش نایەتە دی. نرخی ئازادی گرانە. تاوانمان لێکگرێدانی «ژن، ژیان، ئازادی»یە.

پەخشان عەزیزی

جولایی ٢٠٢٤

زیندانی ژنانی ئێڤین – تاران

The post نکۆڵیکردن لە حەقیقەت و ئەڵتەرناتیڤەکەی appeared first on ژنەفتن.

      بەر لەوەی ئەو پرسیارانە بێنینە ئاراوە کە بە باوەڕی خاوەنی ئەم قەڵەمە لە وردەکاری و ئاڵۆزییەکانی شەقامی کوردی نزیکترمان دەکاتەوە و دەستەچیلەی شیاوتر بۆ شیکاری ڕووداوی ژینایی و پاشژینایی دەخاتە ڕوو، پێویستە سەرنج بدەینە سەر چەند وردە باسی دیکە وەک بەرکوڵێکی ئامادەکار بۆ پرسیارەکان. هەر وەک ئاماژەمان پێدا، ئاکادمیسیەن و ڕۆشنبیری کورد بە جێگەی ئەوەی ڕیگەی دوورودرێژ و سەخڵەتی شۆڕبوونەوە و قووڵبوونەوە لە وردەڕەیشاڵی ماتریالی شەقامی کوردی لە بزووتنەوەی ژینادا بپێوێت، باسی دەمودەستی حیزبە کوردییەکان و یان ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی دە‌هێنێتە گٶڕێ بە شێوەیەک کە وەک بنێشتەخۆشە بووە بە تەکراری موکەرەرات. لەلایەک ڕەخنەیان لێ دەگرن کە لە کۆمەڵگەی مەدەنی دوورن و لەلایەک هەموو جارێک بەو ڕەخنەگرتنە گرینگیی حیزبەکان بەرجەستە دەکەن. ئەمەیش بەبێ ئەوەی دەیتایەکی ڕوون و زانیاریی وردیان سەبارەت بە ڕۆڵی حیزبەکان لەسەر شەقامی کوردی پێ بێت و زێدەتر بە ڕەخنەگرتنی گشتبێژانە بەسەندە دەکەن. لێرەدایە کە ئەو گشتبێژیانە زیاتر لەوەی ڕیپیشاندەر بن سەرلێشێوێنن. بۆ نموونە هیچ شیکارییەک پیشانی نەداوە، ڕێژەی بەشداربووانی سەر شەقامی کوردی چەندەیان مەیلی حیزبییان هەبووە؟ شەهیدان و برینداربووان چەندەیان هەواداری ئەحزاب بوون و چەندەیان بێلایەن بوون؟ بۆ میناک، کاتێک باوکی کۆمار لەسەر گۆڕی کورە شەهیدەکەی دەڵێت: “ناوم لێ نا کۆمار و بوو بە شەهیدی ئەو کاروانە”. پڕڕوونە مەیل و گەرایشی ئەو مرۆڤە چییە! بە باوەڕی من شەقام نە بە تەواوی کاری حیزبە نە بە تەواوی خاڵییە لە حیزب. هەر بۆیە زانیاری بە وردەڕیشاڵێ ئاپدەیتی دەوێت تا تیۆرییە لە پێشئامادەکان پشت ڕاست بکەنەوە، ئەگینا بەو جۆرە گشتبێژییە ڕێگە بە جێگەیەک نابردرێت. ئەمەم وت بو ئەوەی بڵێم کە شیکارییەکان تەنانەت لەسەر ڕۆڵی حیزبەکان بە هیچ شێوەیەک ڕاستینەکانی شەقامی کوردی پیشان نادەن. هەر بۆیە خودی شەقامی کوردی و جۆراوجۆری چین و توێژەکانی سەروبەندی بزووتنەوەی ژینا ڕەتی دەکاتەوە کە حیزب یان ڕەوتێکی تایبەت بێتو و هەمووی ئەو بزووتنەوە بە ناوی خۆیەوە هەڵقووزێتەوە، بەڵکوو ئەو ڕەنگاوڕەنگییەی شەقامی کوردی، ڕوانگەیەکی دیمۆکراتیکتر پێویست دەکات تا پاوانخوازی حیزب و ڕەوتێکی تایبەت نەیبرووزقێنێت و تاکڕەهەندی نەکات.

       ڕوویەکی دیکەی ئەم جۆر باسانە ئەوەیە کە زۆربەی شیکارییەکان ڕوانینێکی نوخبەباوەڕ و لە سەرەوە بۆ خوارەوەیان بە کۆمەڵگەی کوردی هەیە. بۆیە لەسەر حیزبەکان و بە تایبەت ڕێبەرایەتی حیزبەکان زۆر دەڕۆن، لە کاتێکدا ئەوە خەڵکی ئاساییی سەر شەقامە کە بە گشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بە تایبەتی لە کوردستان گۆڕانکارییەکان دەخەمڵێنێن و سیاسەت دەبەنە پێش. بۆیە شەقامی کوردی و ژین-سیاسەتی ئاپۆرەی خەڵکە کە ڕووداوەکان وەدیدێنێت و سیاسەت دەکات، واتە لە ژێرەوە بۆ سەرەوە و لە ژیانی هەرڕۆژەییی شەقامدایە کە گۆڕانکارییەکان ئەنجام دەدرێن. کەوایە شیکارییەکان دەبێت تابعێک بێت لەو ژیانە سیاسییەی خەڵکی ئاساییی ناو شەقام کە بزووتنەوەی ژینا لەسەر شانی ئەوان وەدی هات.

      ئەمە لەلایەک و لایەکتر پرسیارێک کە لەم ئاراستەدا دەبێت هەم ئیلیتی کورد و هەم خەڵکی ئاسایی لە خۆی بکات ئەوەیە کە: تا ئێستە ئێمە چەند دانە گێڕانەوە و ڕەوایەتی ڕاستبێژانەمان لە بزووتنەوەی ژینا بیستووە کە گێڕەرەوە( راوی) خۆی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەو ڕووداوانە بەشدار بووبێت؟ چەندە ئارشیڤ و دۆکیۆمێنت و ئامار و زانیاری حیسابکراوی هەڵقوڵاو لە دڵی ڕووداوەکانمان هەیە[2]؟ چەندە وتووێژ لەگەڵ خەڵکی ئاسایی کراوە کە گڕنەری سەرەکیی بزووتنەوەکە بوون؟ ئاخر هەمووی ئەمانەیە واقیعمان پێ دەناسێنێت کە شیکاریی نزیکتر و دروستری بکەین، نەک ئەوەی بە گەزوپێوانەی دوورهاوێژی خۆمان هەر کەسەو چۆنی پێخۆشە بە دەزگای فیکری پێشوەخت ئامادەی خۆی، تیری شیکاری  بهاوێژێ بۆ سەر دڵی شەقامی کوردی!

       ئاکادمیسیەن و ڕۆشنبیری جیدی بەبێ هەڵپە و هەرای دەرکەوتن و خۆنمایش کردن و ڕیتۆریکی قەڵافەتدار، بە پشوودرێژی دادەنیشێت لانی کەم سەد دانە گێڕانەوە لەو ڕووداوانە و لەو بەستێنەدا دەبیسێت، دەیان ئارشیڤ و کرتە فیلمی بەجێماو و وتووێژی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی کوری، چ ئەوانە خۆیان بەشدار بوون و چ ئەوانەی لە دوورەوە دەستیان بە ئاگرەکەوە بوو،… ورد ورد هەڵدەشێلێت و پوختوپەرداختی دەکات و هەرهەمووی شەنوکەو دەکات و ئینجا دەیچەمکێنێت تا تێشکێکی زانستی بخاتە سەر ڕووداوەکان و تا ئاستێک ڕوونی بکاتەوە “لە کوێوە بۆ کوێ”. هەمووی ئەمانە بەوە دەکرێت کە شیکاریکەر و ڕاڤەوان تا ئاستێک خۆی لە بەها ڕاست و چەپەکانی خۆی خاڵی بکاتەوە و تیۆرییەکان بەپێی واقیع بچەمێنێتەوە، نەک واقیع بۆ تیۆرییە داخوازەکانی خۆی بچەمێنێتەوە و یان لایەنگەلێ لەو واقیعە کە لەگەڵ تیۆرییەکانی دەیخوێنیتەوە زەقی بکاتەوە و لایەنگەلی دیکە خامۆش و نەبینراو بکات. بۆ نموونە کاتێک سەروبنی دەزگای فیکری کەسێک باسی دیموکراسی و سەقامکردنی دیموکراسییە لە وڵاتە سەردەستەکانی کوردستاندا، ئێستە چ دیموکراسیی ڕاستەوخۆ بە ڕاوێژی چەپخواز کە تازەباوە لە کوردستان چ دیموکراسیی باوی نوێنەرایەتی، ئەوە دەبێت باش بزانێت کە ئایا جەماوەڕی خەڵکی کورستان بە هەست و نەست و ئەزموونی ژیانکراوی خۆیان، خۆیان بە دیمۆسی ئێرانی یان تورکی یان عەرەبی دەزانن و دیموکراتیزەکردن بە مومکین دەبینن یان نا؟ کاتێ ئەو خەڵکی کوردستانە بە هێرمنۆتیکی شهوودی خۆیان و بە ئیسک و پێستی خۆیان دەرکیان کردووە ئیمکانی ئەوە نییە بە دیمۆس ئەژمار بکرێن یان ئەولاتری لێ بگرین ئەسڵەن نەیانەوێت کەسی دیکە ئەوان بە دیمۆسی خۆی بزانێت و بەوشێوە نەچنە بازنەی دیموکراسیی و‌ڵاتە سەردەستەکانیان و داوای سەروەری و سەربەخۆییی خۆیان بکەن، لە حاڵەتەدا ناکرێت ئەو کەسە دەزگای فیکری خۆی بەسەر ئەو واقیعەدا زۆرتەپێن بکات؛ بەڵکوو دەبێت یان دەزگا فیکرییەکەی بگۆڕێت یان ئەوندە بیچەمێنیتەوە کە واقیع پەسەندی بکات. یان بۆ نموونە دەیان جۆر درووژم لە سەر شەقامی کوردی دراوە، کەسێک بێتو بە تەرازووی کۆنی مارکسیزمی ئۆرتۆدۆکسی کلاسیک، بەس تەنیا دروژمە کرێکارخوازەکان یان چینتەوەرەکان بەرجەستە بکات و ئەوانی دیکە خامۆش بکات، ئەوە ئەو شیکارییە زیاتر لەوەی پیشاندەری ڕاستییەکان بێت ئایدیۆلۆژیکە و ئاگایەکی درۆینەیە. چونک هەموان دەزانن کە دەیان درووژم بە ڕەنگوڕواڵەتی بۆ نموونە ناسیۆنالیستی “کورد تا دەوڵەتی نەبێت ئەمە هەر بەشی دەبێت” و یان درووژمی چەپە نوێکان وەکوو “کوردستان گۆڕستانی فاشیستان” تەنانەت تا درووژمی فارسانە و تا سڵاواتلێدانی ئامادەبوان لە مزگەوتەکان بۆ پشتیوانی لە مامۆستایانی ئایینی کە دەنگی کپکراوی خۆیان لە ژێر ستەمی مەزهەبی و ئاپارتایدی ئابووری و نەتەوەییدا هەڵدەبڕی و… کەشکۆڵێکی هەمەڕەنگی بەرهەڵستکارانە و ئیعترازی بوو کە شەقامی کوردی فۆرمرێژ دەکرد. کەوایە ئەو شیکارییەی بیهەوێت لایەنێک لەم کەشکۆڵە بەرجەستە بکات و ئەوانی دیکە خامۆش بکات، زیاتر لەوەی کارەکەی زانستی بێت، بەئەنقەست دەیهەوێت ئایدیۆلۆژیای خۆی بەسەر هەموو ڕەنگەکاندا داسەپێنێت. کەواتە گێڕانەوە، ئارشیڤ، ئامار، زانیاریی ورد، وتووێژ و پەیداکردنی جوگرافیای خۆپیشاندانەکان و… ئەم جۆر شتانە لە کاری زانستیدا پێداویستییەکی حاشاهەڵنەگرن و زۆر گرینگترن لەو گەزوپێوانە ئاکادمیکە پێشوەخت حازرانە کە دوای ماوەیەکی کورت خودی شیکاریکەر دەزانێت بە باشی نەیپێکاوە. گەر توێژەر یان ڕووناکبیر یان ئاکادمیسیەن باسە تیۆریک و تێگەییەکانی بەو شتانە پشتقایم نەکات، دڵخوازوێژی و ئارەزوئەندێشی خۆی دەکات و زێدەتر لەوەی کە پەردە لەسەر واقیع هەڵبداتەوە، ئەوندەی دیکە واقیع بێدەنگ و نەبینراو و تاریک و ڵێڵ دەکات.

     پاش ئەم پێشەکییە کە بۆ ڕوونکردنەوەی مەبەستم لەو پرسیارانەی ژێرەوە پێویست بوون، نۆبەی ئەوە دەگات ئەو پرسیارانە بێنمە بەرباس کە لەوانەیە لە ڕوانینی کەسێکی دیکەوە زیاد لەمانەیش شتی دیکە زیاتر و گرینگتریش هەبن کە بە زەینی من نەگەیشتبێتن. بەڵام بە گشتی هەوڵمداوە پرسیارگەلێکی واقیعی بن کە بتوانن هەندێک ڕووناکاییی زیاتر بۆ شیکارییەکان مسۆگەر بکەن. بە بۆچوونی من شیکاری وردی سەر شەقام  پێویستی بە زۆر لێکۆڵینەوەی ئارشیڤمەبنایانە و ئامار و زانیاریی مەیدانی و وتووێژی ئاپدەیتکراوی تازەباو هەیە. لەم بەشەدا هەوڵ دەدەم بە شێوەی پرسیار هەندێک لایەن لە چرکەساتەکانی شۆڕشی ژینادا هەڵ بدەمەوە کە بە باوەڕی من گەر ئەو وردەکارییانە لە پێش چاو نەگیردرێت، شیکارییەکان تووشی بۆمبەست دەبن و یان بە شێوەیەکی ئایدیالیستی لاقیان لەسەر زەمینی واقیع دادەبڕیت و تووشیاری “نهێلیسمی شیکاری”یان دەکات.

چەن پرسیاری ورد بۆ کاکڵناسی دۆخی ڕۆژهەڵات لە سەروبەندی شۆڕشی ژینادا

ئێستە با پرسیارەکان بە درووژمی بزووتنەوەکەوە دەست پێ بکەین کە ڕەنگە چرکەساتی بنیاتنان و دەسپێکی بزووتنەوەکە و یان بە واتایەکی دیکە چۆنیەتیی ئیمکانی ئەو چرکەساتە هەندێک ڕوونتر بکاتەوە:

       -ئەگەر شیکاری دروژمی “ژن ژیان ئازادی” دەکرێت دەبێت بۆ وێنە بپرسین: ژنان چ ڕۆڵێکیان هەبووە لەم شۆرشەدا؟( لە چرکەساتی بنیاتنانەوە، تا چرکەساتی لووتکە و گڕی خۆی و تا چرکەساتی سەرکوتکردن و خامۆشی پاشژینایی). ئایا بەڕاستی ڕۆڵی ژنان بە ئەنقەست بە شێوەی سیاسی لە هەمبەر سیستەمی سەکوتکەری باندەستدا بەرجەستەسازی دەکرێت یان لە واقیعدا ژنان بە ئاگاییی تیۆریک و کردەیی خۆیان لە مەیداندا ڕۆڵیان گێڕا؟ فاکتەکان چی بە ئێمە دەڵێن؟  چەند لە سەتی شەهیدان و برینداربوان و بەندکراوان و خۆپیشاندەران ژن بوون چەن لە سەتیان پیاو؟ ئایا  بزووتنەوی “ژن ژیان ئازادی” ڕێکەوتێک بوو کە بە ڕووداوێکی پێشبینینەکراوی مەرگی ژیناوە دەستی پێ کرد یان حەتمییەتێکی مێژوویی بە عەقڵییەتێکی بەرنامەبۆداڕێژراو بوو؟ لێرەدایە گەر ورد نەبینەوە لەم دەیتانە و ئەو پرسیارانە نە‌هێنینە گٶڕی، ناچار دەبین ئایدیۆلۆژیکئاسا تەکلیفێکی بارگران بخەینە سەر شانی ژنان کە مومکینە لە ئەستۆی بەر نەیەن و  لەگەڵ دۆخی واقیعی ژینکراوی ڕۆژهەڵات جۆر دەرنەیەت و ‌قەیران ساز بکات. بۆ نموونە گەر سەرنج بدرێتە سەر ئارشیڤی “دامەزراوەی مافی مرۆڤی هەنگاو” کە پۆششی بەشێک لەو ڕووداوانەی دەدا، دەبینین باڵای 80لەسەتی شەهیدان و زیندانیان و بەندکراوان پیاو بوون، هەر بۆیە ناکرێت حیزبێک یان ڕۆشنبرێکی سەر بەو حیزبە بێت و ئیدعای ئەوە بکات کە ئەو شۆڕشە ژنانە و ئەو ئاگایییە و ئەو درووژمە و هەمووی ئەوانە کاری حەماسەی “ژنۆلۆژی” ئەوان بووە. ئارشیڤەکان و ئامارەکان ئەو ئیدعایە ڕەت دەکاتەوە. ڕۆشنبیر و ئاکادمیسیەنی  بێلایەنیش دەبێت ئەو فاکتە واقیعیانە ببینێت ئەگینا باسێکی ورد و زانستی بۆ ناکرێت و ناچار دەبێت گشتبێژی نازانستی بکات.

زیاد لەو باسە دەبێ بپرسین:

        -شەهیدان و برینداربووان و زیندانییان و بە گشتی بەشداربووانی بزووتنەوەی ژینا  سەر بە چ چینێکی کۆمەڵگا بوون؟ گەشتێک بەو ناوچانەی کە بڵێسەی بزووتنەوەکەی تێدا هەڵێسابوو بۆمان دەردەخات کە مەحەلە و باژێرە هەژارەکان ئاگری ئەو بزووتنەوەیان خۆش دەکرد. بۆ نموونە لە سەقز لە باژێری کەریمئاوا و بەردبڕان و حەماڵئاوا و…لە سنە لە عەباسئاوا و کانی کوزەڵە و نەنەڵە و… تاو بە بزووتنەوەکە دەدرا کە چینی فەقیر و هەژاری تێدا نیشتەجێن بەڵام سەیر ئەوەیە کەمترین درووژمی چینایەتی دەدرا. هۆکار چییە؟ تۆ بڵێیی خەڵک بە “هێرمنۆتیکی شهوودی” خۆیان تێگەیشتبێتن کە کوردبوونیان هۆکاری سەرەکی پەڕاوێزخستنیانە؟! یان نە هۆکار شتێکی دیکەیە. جگە لەمە سیاسەتە ئابوورییەکانی حاکمییەت لە کوردستان (بۆ نموونە: تێرکردنی چینێکی کەمی ڕانتخۆر و مشەخۆر بە تایبەت لە حەوزەی خانوبەرە و زەمیندا و خەفەکردنی زۆرینەی خەڵک)  چەندە گڕی بەو چینە هەژارە دابوو بۆ هاتنە مەیدان؟ دەکرێت لەم بەستێنەدا دەیان پرسیاری وەردی دیکە بهێنرێتە گۆڕێ.

       -ئایا ئەمانە مەیلی حیزبییان بووە و یان نا؟ و چەندەیان سەر بە حیزبە جۆراوجۆرەکان بوون و چەندەیان بێلایەن بوون؟ هەمووی ئەم وردەکارییانە ئێمە لە شیکاری واقیعبینانە نزیکتر دەکاتەوە و دەمانگەیەنێت بەو پرسیارەی ڕۆڵی ئەحزاب و کۆمەڵگای مەدەنی بێلایەن چی بوو و چۆن بوو؟

      – چینی لاو و گەنجی کۆمەڵگەی کوردی چۆن ڕۆڵی گێڕا؟ ئەو لاوانەی کە زێدەتر ژێر بیست ساڵ تەمەنیان بوو و خەڵک وایان دەزانی تووشی ئیبتزال بوون و زۆر ڕەشبینانە بە تایبەت بە لاساییکردنەوەی ڕاوێژی کۆمەڵناسیی فرانکفۆرتی تاریکبینی ئێرانی هەڵدەسەنگێندران. دیتمان بە یەکجاری زۆر شتیان گۆڕی و دەکرێت گەشبینانە تەماشا بکردرێن، چونکە ئەوانە بەرەیەکی سەرکێش و چاونەترسن کە لە بەرامبەر هەر جۆرە نەزمێکی سوڵتە و سەرکوتدا لەوانە نەزمی سوڵتەی زاڵ و تەنانەت نەزمی کلاسیکی بنەماڵە لە کوردستان سەر شۆڕ ناکەن. ئەو تایپە لاوە کە وادەزانرا زۆر بێواتا ژیان دەکەن، بەڕێکەوت یەک واتای سەرەکیی ژیانیانی واتادار کردووە کە ئەویش بریتی بێت لە شێواندنی نەزمی واتا باو و زاڵەکان. لە لایەکی دیکە وا بیر دەکراوە ئەم تایپە لاو و تازەلاوە و بە گشتی خەڵکی کوردستان، ساڵانێکە کوردستان و مەسەلەی نەتەوەیان فەرامۆش کردووە، بەڵام زۆر بە پێچەوانەی پێشبینییەکان، لە ناکاو دەنگی هەستان و قیامێ کەوتە نێو خەڵکان، چونک لانیکەمی هیچ کەسێک ناتوانێت پیشبینیی ئەوە بکات جەستەی مرۆڤ چەندە هێزی هەیە و ئەو هێزەی چۆن لە ڕووداوەکاندا پیشان دەدات. دەنگە خامۆش و کپکراوەکان هێزی سازێنەری خۆیان لە هەمبەر هێزی سازێنراوی دیسیپلین و کۆنترۆڵدا وەگەرخست و لە ئاکامی ئەو پێکدادانە ڕووداوی ژینایی و پاشژینایی ئافرێندرا.

-ڕۆڵی  قوتابخانە و زانکۆ و مامۆستا چی بوو؟ ڕادیکاڵترین ئەکتەکان لێرە بینراون کە لە پێشینەی قوتابخانە و زانکۆ بێوێنە بوون. لە مێژووی زانکۆ نەبوو کە سێ مامۆستا و چەندین خویندکار دەسبەسەر کرێن. بە جارێک ئەو هەمووە خۆپارێزییە پەنگخواردووە بۆ وێنە لە زانکۆ کوردستان تەقییەوە و ئاوری کردەوە. هەمووی ئەمانە بە بەڵگەنامە و سەنەدەوە دەبێت وەردوشەن بکرێت.

چەندین پرسیاری دیکە کە بۆ دووری لە درێژدادڕی، بە کورتی باسیان لێ دەکەم. ئەگینا هەر یەک لەو باسانە هەڵگری تویژینەوەی تایبەت و پوختوپەرداختی خۆیانن. بۆ نموونە:

    -ڕۆڵی چینی بازاڕی و مانگرتنە پشوودرێژەکانیان چی بوو؟ بازاری کوردی و بزووتنەوەی ژینا لێکۆڵینەوەی تایبەتکارانەی خۆی هەڵدەگرێ.

     -ڕۆڵی گۆڕستانەکان و خارج بوونیان لە تیررەسی کۆنتڕۆل و دووربینی سەرانسەربینی شاریدا چی بوو؟

     – ڕۆڵی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە وەگەرخستنی بزووتنەوەکە و نواندنەوەی بە خەڵک چی بوو؟ کاریگەریی میدیای زاڵی ئێرانی بەسەر شەقامی کوردی چەندە بوو؟ هەڵکشان و داکشانی کاریگەریی  میدیای ئێرانی چۆن بوون؟ چەندە نەبوونی میدیایەکی سەربەخۆی کوردی کاریگەری هەبوو کە بۆشایییەکە بە میدیایەک وەک ئیران ئینترناشناڵ پڕ بکرێتەوە و لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەکانی ئەمە چی بوون؟ و هتد. 

       -بۆچی لە باسی خامۆشکردن و سەرکوتی بزووتنەوەی ژینادا هیچ باسێک لەوە ناکرێت کە عەجەم هاوڕاییی بزووتنەوەکەی نەکرد؟ بۆچی باسی جیاوازی مەسەلەی کورد لەگەڵ ئەوان دادەشاریەت؟ بە واتایەکی دیکە بۆچی لە شیکارییەکاندا جیاوازی مەسەلەی کورد و شەقامی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەگەڵ عەجەمستان و داخوازییەکانیان باس ناکرێت و بە دروژمی درۆینەی “یەکگرتوویی لەگەڵ لایەنە دیموکراتەکان” باسی جیاوازی مەسەلەی کورد بە شیکاری چەپەوانە کە نایهەوێت باسی نەتەوەیی بۆڵد بکرێتەوە، خامۆش و بێدەنگ دەکرێت؟! بە کورتی بۆچی مەسەلەی نەتەوە بێدەوڵەت و بێدەسەڵاتەکان وەک کورد و بلوچ و … لە ژێر تەپڵێ ناوبەتاڵێ یەکگرتوویی پەردەپۆش دەکرێت. هەر لەم بەستێنەدا و لە داکۆکی لەسەر جیاوازی مەسەلەی کورد و بلوچ و… لەگەڵ نەتەوە سەردەستەکانی ئێران، “بزووتنەوەی سەوز”یش سەلمێنەری ئەو باسە خامۆشکراوە بوو کە لەو سەردەمەێشدا ڕۆژهەڵاتی کوردستان پیشانی دا کە مەسەلەکەی لەوان جیایە، ئەوەیە بە هیچ جۆرێک شەقامی ڕۆژهەڵات لەو باسەدا هاوڕاییی شەقامی نەتەوە سەردەستەکان وەک تاران و تەورێزی نەکرد. تۆ بڵێی خەڵکی ئیمە بە ڕەگ و پێست و ئیسقان ئەو جیاوازییەی دەرک کردبێت بەڵام ڕۆشنبیران هەر لە دەهۆڵی ناوبەتاڵی یەکگرتووی و ئیئتلاف و هاوئاهەنگی دەدەن؟!

       -ئامادەییی چینی ئایینی و مزگەوتەکان چی بوون؟ ئایا هەژمۆنی ناسیۆنالیزمی فارسی شێعەتەوەرانە، دژەهەژموونی کوردی سوننەی لێ کەوتەوە و میحراب ببووە شوێنێک کە زیاترین ئیرجاع بە قازی محەمەد وەکوو کەسایەتییەکی نیشتمانی و ئایینی دەدرا؟ ئایا ئەمەیش ڕەگێک لەو ستەمە یەکترداگرانە بوو کە لە خەڵکی ڕۆژهەڵات دەچێت؟ بەپێی ئارشیف و وێنەکان کام دەستە و تاقمی ئایینی لانیکەم لە حەماسەی چلەی ژینادا بەشدار بوون؟ خوێندنەوەی ئایینی ئەوان چ کاریگەرییەکی لەسەر ئەوە بووە کە هاوڕاییی بزووتنەوەکە بکەن یان نا؟ کۆبوونەوەی خەڵك لە پرسە و سەرەخۆشییەکان چۆن دەبووە هۆی ئەوەی وزەیان بۆ زاڵبوون بەسەر ترسی لایەنی سەرکووتدا زیاتر بێت. خودی کۆبوونەوە و ئیجتماعی جەستەکان و مۆڵتیتیۆد چۆن گڕیان بە بزووتنەوەکە دەدا؟ دەیان وردە باسی دیکە لەم ئاراستەدا دەکرێت خوێندنەوە و توێژینەوەی بۆ بکرێت. 

     بە گشتی قڕکردنیی نەتەوەیی و دینی و ئابووری و جێندەری، هەر کام چۆن بە شێوەی تەقاتوعی و یەکترداگر و یەکتردابڕ بووەتە دەستەچیلەی ئەو بزووتنەوە و لە شوێنکاتی جۆراوجۆردا چلۆن نەخشیان نواندووە؟

لەلایەکی دیکەوە هەر لەو سەروبەندی لووتکەی بزووتنەکەدا بوو کە باسی یەکگرتوویی لەگەڵ ئەوانی دیکە دەکرا:

       – بەڵام ئایا باسی یەکگرتوویی و ئیئتیلاف لەگەڵ ئۆپۆزسیۆنی بە ڕواڵەت دیموکراتیکی ناوخۆ و دەرەوەی ئێران، لە دەوڵەتێک فرەنەتەوەدا مومکینە؟ ئایا بیر لە ئیمکانەکانی ئەو شتە نزیک لە مەحاڵە کراوەتەوە؟ چونک هەر یەک لەوانە ناسنامە و مەیلی ناسیۆناڵی خۆیان وەها دەروونی کردۆتەوە و بە شێوە ناسیۆمالیزمی هەرڕۆژەیی ( BANAL NATIONALISM) ژیانی دەکەن کە جیا لەوەی سیاسەتی ناسیۆنالیستی خۆیانی پێ دەگێڕن، بووەتە سیستەمی بەهایی فەرهەنگی ئەوان و خەڵکی ئاساییشیان ناتوانن دیواری ئەتنیکیان کۆتا بکەنەوە و لە ئیمتیازاتی باڵادەستبوونیان دەست دابشۆرن، واتە نە بۆیان مومکینە نە بۆیان خوازراوە ئەو کارە بکەن، هەر بۆیە وێدەچێت قسە لە یەکگرتوویی و برایەتی گەلان “ئاگایەکی درۆینەیە” و کڵاو لەسەرخۆکردنێکی ناسیاسییە بە ناو دیمۆکراسییەوە. بە بەڵگەی مێژووییش بۆمان دەردەکەوێت لە باشوور و ڕۆژئاوایش، کورد لە ڕووداوی لێدانی حاکمییەتی باڵادەست بە دەس زلهێزان، توانی هەستێتەوە و نیمچەدەسەڵاتێک بگرێتە دەست، نەک بە یەکگرتوویی و ئەو جۆر درووژمانە. ئەوەیە زۆربەی شیکارییەکانیش کە باسی یەکگرتووییی دیموکراتیک دەکەن تووشی بۆمبەست هاتوون و خەڵکی ئاسایی کوردستانیش لەپاش ئەوەی پشتگیریی ناوچەکانی دیکەی ئێرانی بێجگە لە بلوچستانی نەبینی، دەرکی بەوە کردووە و زۆریش تووڕەیە لەو باسانە گرێیان دەداتەوە بە خەڵکی فارس و تورک. ئەم گێڕانەوەی بازارییەکانی کوردستان دەبێت بە وردی سەرنج بدرێت: بازاڕییەکی کوردستان دەگێرێتەوە: “خۆخواز نزیکەی 68 ڕۆژ دووکان و بازاڕم داخست بەڵام بازاری تاران ئەو کارەی نەکرد و تەنانەت چەکەکانیشمیان بەرگە لێدا!” یان خەڵکی ئاسایی دەڵین: “ئێمە لە خوێندا دەگەوزاین بەڵام ئەوان خەریکی کەیفوخۆشی خۆیان بوون”. گەر بمانهەوێت دەلالەتی ئەم باسە بچەمکێنین ئاوا دەتوانین فۆڕمڕێژی بکەین کە کوردستان لە “خاک و خوێن و خەبات”ی خۆیدا بوو بەڵام عەجەمستان بە تایبەت تاران و تەورێز خەریکی “سێکس و سەرمایە و سەرگەرمی” خۆی بوو. ئەم دوو جۆرە لە ژیانی سیاسیی ئیمکانی یەکگرتوویی بە نزیکەی سیفر دەگەیەنێت.

       توێژەری زانستی بە پێی ئەم فاکتانە دەنووسێت و ڕاڤە دەکات؛ نەک لە دوورەوە و بێ هیچ بنەمایەکی واقیعی کوردستان، باسی دیموکراسی و… بکات. دەیان پرسیاری ورد و درشتی دیکە کە دەتوانێت ببێتە هەوێنی کارێکی فیکری فەلسەفی کە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی زانستی و ماتریال بە دوور لە گشتبێژی دەرهەستی بورجی عاجنشینی لەگەڵ کۆمەڵگەی کۆردی هەبێت. لە ئاکامدا دەبێت ئەوەیش ئاماژەی پێ بکرێت کە ئەم باسە زێدەتر بۆڵدکردنەوەی واقیعی ناوخۆی کوردستان لە بزووتنەوەی ژینادا بوو کە بۆ شیکاری و ڕاڤەکان مەسەلەی سەرەکین. بەڵام پڕروونە کە هەر بزووتنەوەیەک تەنیا بە خەڵکی ناوخۆ ناکرێت و لۆژیکی تایبەتی خۆیان هەیە و پێشبینی هەڵنەگرن و زۆر جار تابعێکن لە تێکهەڵکێشێکی ئاڵۆزی هۆکارەکانی ناوخۆیی و پیکهاتەیی و ناوچەیی و نێودەوڵەتی و تەسادوفی و دەروونناسی و… کە هەر کام لەمانە باس و توێژینەوەی تایبەتی خۆیان هەڵدەگرن.

[1] .Becoming

[2].دیارە ئەمانە تا ئاستێک بە شێوەی داشاریاو دەکرێت بەدەست بخرێت.

The post  شیکارییەکان و بزووتنەوەی ژینا appeared first on ژنەفتن.

عەبدوڵڵا موهتەدی، سەبارەت بە پەیامی هاوبەشی چەند تاکەکەسێکی ئێرانی

لە دواساتەکانی ساڵی ٢٠٢٢دا چەند کەسێکی ئێرانی، وەک دەسپێشخەرییەک بۆ «دروستکردنی هاوپەیمانییەک لە نێوان ئۆپۆزیسیۆنی کۆماری ئیسلامیدا»، پەیامێکی هاوبەشیان بۆ پیرۆزباییی ساڵی نوێ بڵاو کردەوە. ئەمەیش دوای ئەوە دێت کە شۆڕشی ژینا چوارەم مانگی خۆی دەژی و لە هەمان ڕۆژی پەیامەکەی ئەم کەسانەدا دیسان لە کوردستان (جوانڕۆ) شەهیدی نوێ پێشکەشی ئەم شۆڕشە کرا.

ئەم کەسانە لە کوڕی پاشای ڕووخاوی ئێرانەوە هەتا ئەکتەری سینەما و فووتباڵیست و نووسەرێکیش دەگرێتەوە! خاڵی هاوبەشیشیان تەنها دوو شتە: دژایەتیی کۆماری ئیسلامی و نەبوونی ڕێکخراوە یان حیزب! خۆیان دەڵێن دەمانەوێ هاوپەیمانی و یەکگرتوویییەک لە نێوان ئۆپۆزیسیۆنی کۆماری ئیسلامیدا دروست بکەین و شۆڕش بکەینە خاوەنی سەر و سەرکردە، تا زووتر کۆماری ئیسلامی بڕووخێنین. بۆ خۆم هیچ گرنگایەتییەک بە پەیامی کۆمەڵە خەڵکێکی ڕووت و ڕەجاڵ و بێناوەرۆکی وەک ئەو کەسانە نادەم (تەنها کەمێک حامیدی ئیسماعیلیون «جێی داخە (تەنها داخ، نەک هیچی‌تر!)» کە سەرەڕای نووسەربوون، ئاوا ملکەچی پان‌ئیرانیزمێکی پەتی بووە)، چونکوو ئەوان و لەوانیش کەڵەگەتتر قەت ناتوانن نوێنەرایەتیی بزووتنەوەی سەر شەقامەکانی ئێران بکەن و هەموو ئەم هاتوهاوار و سەرمایەگوزاری و ڕستنانەی ڕۆژئاوا بۆ بەسەرۆککردنیان، لە داهاتوودا دەبێتەوە بە خوری و بێگومان ناتوانن جڵەوی خەباتی خەڵکی ئێران (کوردستان کە هەر هیچ) بگرنە دەستی خۆیان. بە لایەنێکی تردا، دەبێ زۆریش پێشوازی لەم هاوپەیمانێتییە بکەین، چونکوو بە ئاشکرا دەری دەخات کە بەرەی ڕاستڕەو و ناوەندگەرای ئێران هیچ نین جگە له‌ کۆمەڵە تاکێکی بێناوه‌رۆکی ناسیاسی کە هیچ جۆرە تێگەیشتنێکیان بۆ «سیاسەت» نییە. بێگومان ئەوان بەم بەرەیە و بەم کارەیان لە ماوەیەکی کورتدا دەیسەلمێنن کە هیچ وەڵامێکیان بۆ کۆمەڵگه‌ی ڕوو لە پێشکەوتنی ئێران پێ نییە و لە بنەڕەتدا هەر کەڵکەڵەیەکیشیان بۆ بەرژەوەندیی کۆیی نییە، بەڵکوو هەندێ دەسەڵاتخوازی مشەخۆرن کە تەنها دەیانەوێت دەست بەسەر شۆڕشێکدا بگرن. ئەوان کاری بەرەی دژ بە فاشیزم و پاوانخوازییان گەلێ ئاسانتر کردووەتەوە، چونکوو کێشی ڕاستەقینە و تێگەیشتنی حەقیقیی خۆیان لە قاو داوە و چیدی سیحرێکیان نەماوە تا خەڵکی پێ جادوو بکەن.

تاکە شتێک خەڵکێکی زۆری لە کوردستاندا بێتاقەت کردووە، لێدوان و نزیکبوونەوەی کاک عەبدوڵڵا موهتەدییە کە ماوەی چەند ساڵێکە بەم نەفەسە ئێرانییەی خۆیەوە هەموو هەوڵێک دەدات بۆ نزیکبوونەوە لە ناسیاسەتوان و سێلێبێریتییە بێناوەرۆکەکانی ئێران کە بەشی هەرەزۆریان لە بەرەی ڕاستی کۆنەپارێز، پان و نادیمۆکراتدان، ئەمەیش لەژێر ناوی «دیپلۆماسی و سیاسەت»دا بە خەڵکی کوردستان دەفرۆشرێتەوە، وەک چۆن سەردەمانێک ڕادەستکردنی کۆمەڵە بە مەنسوور حێکمەت لەژێر ناوی «شۆڕشی سەرانسەریی کرێکاران»دا بە خەڵک دەفرۆشرایەوە! کاک عەبدوڵڵا موهتەدی لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لێدوانێکی لەسەر ئەم پەیامە دا کە پوختەی قسەکانی هەمان ئەو ڕستەیەی سەرەوە بوو و پێشوازی لە دەسپێشخەرییەکە کرد. کە وایە، با هەر لەو ڕستەیەوە دەست پێ بکەینەوە:

«بە گشتی، من هەموو هەوڵێک بۆ لێکنزیکبوونەوە و یەکگرتن و هاوپەیمانیی ناوخۆیی ئۆپۆزیسیۆنی دیمۆکراسیخوازی ئێرانی بە کارێکی گونجاو و ئەرێنی و بەکەڵک دەزانم.»

سەرتاپای ئەم ڕستەیە لێوانلێوە لە دژوازی و پارادۆکس، لەو ڕستەیەدا هەندێ وشە و چەمک وەک «پێشمەرجی سەلمێنراو» بەکار هێنراوە کە بچووکترین بەڵگە بۆ سەلماندنیان لە بەردەستدا نییە. مرۆڤ چۆن دەتوانێت «بەبێ مەرج» پێشوازی لە «هەموو هەوڵێک» بکات؟ ڕەنگە ئەو هەوڵە مەبەستێکی شاراوەی لە پشتەوە بێت کە لە ڕوانینی یەکەمدا خۆی دەرنەخات، کە وایە، پێشوازیی بێمەرج بە تەواوی بێمانایە. ئەڵبەت لەم نموونە تایبەتەدا هەر بە گشتی بابەتەکە پێچەوانەیشە، چونکوو لایەنێکی فاشیستی ڕاستگەرا هەیە کە نیوەئاشکرا و نیوەشاراوە هەم دژایەتیی نەتەوە بندەستەکان دەکات و هەم دژایەتیی خەڵکانی چەپ و پێشکەوتنخواز، هەر بۆیە لە بنەڕەتەوە هاوپەیمانبوون لەگەڵیدا هەم ناڕەوایە و هەم نامومکین. کەچی تاکە سەرنجی کاک عەبدوڵڵا کە زۆر بە نەرمونیان و موحیبەتیشەوە دەیدرکێنێت (تەنانەت نەیکردە ڕەخنەیش)، ئەوە بوو کە لە پەیامەکەدا دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» نەنووسراوە، ئەمەشی بە هەڵەیەکی بچووک دەزانی، نەک کارێکی بەئەنقەست بۆ لەخشتەبردنی ناوەرۆکی حەقیقیی بزووتنەوەکە و گۆڕینی بۆ بزاڤێکی «نیشتمانیی ناوەندتەوەرانەی پیاوسالارانەی ڕاستڕەوانە». ئینجا وتی ئەگەر واتان کردبا و دروشمەکەشتان نووسیبا ئەوە بۆ کوردیش باشتر دەبوو و دڵی پێ خۆش دەبوو!!! کاک عەبدوڵڵا هێشتا کوردی پێ ئۆبژە و بندەستە کە ناوەند ئەگەر هەر تەنها دڵی خۆش بکات، کافییە و بەسمانە، وەک بڵێی خەریکن خێرمان پێ دەکەن! ئاشکرایە ئەم نەفەس و هەوایە بە تەواوی هیی مرۆڤی خۆبەکۆیلەزانی بندەستی پەراوێزکەوتەیە کە خۆیشی لە ناهۆشیار و بگرە لە هۆشیاریدا قبووڵی کردووە کە قەدەری ئەو بندەستبوون و ئۆبژەبوونە و دەشێت گەورەکان لە ڕێی خودادا خێرێکی پێ بکەن یان نەیکەن!

ئینجا سێ وشەی «لێکنزیکبوونەوە و یەکگرتن و هاوپەیمانی» بە سیفەتی «ناوخۆیی»شەوە دێت کە دیسانەوە هەڵڕشتن و وتنەوەی گوتاری مەترسیدار و کوشندەی ناوەندە کە دەیانەوێ لە ڕێی تەکنیکی «جوانسازی لە ڕێی وشەوە» پێمانی بقەبڵێنن و هۆشداریمان پێ بدەن کە ئەگەر مل بەم هاوپەیمانییە نەدەن کە ئێمە سەرکردە و فەرماندەیین، ئەوا بەر نەفرەتی قەدەری مێژووکرد دەکەون و هیچ دەستکەوتێکتان نابێت. لە ئاستێکی تردا کاک عەبدوڵلا تا ئێستە تەنانەت یەک جاریش ئاوا بێمەرج باسی زەروورەتی «لێکنزیکبوونەوە و یەکگرتن و هاوپەیمانی»ی لە نێوان لایەنەکانی کوردستاندا نەکردووە و تا ئێستایش تاکە دەنگێکە لە ناو هەموو حیزبەکاندا کە بە ڕەقی و زەقی ڕێگری دەکات لە دروستبوونی هەرچەشنە بەرە یان پلاتفۆرمێکی کوردستانی. کەچی گلەیی دەکات بۆچی پەیامی هاوبەشی ئەو جەماعەتەی زووتر بە دەست نەگەیشتووە کە ئەویش بەشدار بوایەت، پەیامێک و بەرەیەک کە خۆی هیچ دەورێکی لە داڕشتنیدا نەبووە و وەک ماشینی ئیمزاکردن حیسابی بۆ کراوە! کەچی ئەو کۆمەڵە خەڵکە ناسیاسی و پەڕپووتە بە «ناوخۆیی» دەزانێت، بەڵام تا ئێستایش ئامادە نییە هەندێ لایەنی کوردی بە ناوخۆیی بزانێت!

ساڵانێک لەمەوپێش کە تازە کاک عەبدوڵڵا لە کۆمەڵەی حیزبی کۆمۆنیست جیا بووبووه‌وه‌ و ناوی لێ نرابوو «پرۆژەی ساغکردنەوەی کۆمەڵە»، زۆر بە ڕێکەوت کەوتمە ناو وەفدێکی ناوبژیکار: کۆمەڵێک کەسایەتیی خۆشناو و خاوەن‌مێژووی بزووتنەوەی چەپی باشووری کوردستان بە مەبەستی لێکنزیککردنەوەی هەردوو باڵەکەی کۆمەڵە، دەیانویست سەردانی زڕگوێزەڵە بکەن. هاوڕێیەکی نووسەری منیش لە وەفدەکەدا بوو، منیش بە سەفەرێک لە سلێمانی بووم و لەگەڵ ئەو هاوڕێ نووسەرەم، کاتێک باسی سەردانەکەی بۆ کردم، سەرەڕای هەموو مەترسییە ئەمنییەکان، لەگەڵیان ڕۆیشتم. لەوێ تێ گەیشتم کە ئەو ئینسانە بەڕێزە خەباتکارانە لە هاوڕێیانی زۆر کۆنی کاک عەبدوڵڵا و هەموو سەرکردایەتیی کۆمەڵەن و پێکڕا خەباتی هاوبەشیشیان کردووە. ئەوان خەمخۆری کۆمەڵە بوون و زۆر ناڕەحەت بوون لەوەی کۆمەڵە دووکەرت بووە، هەر بۆیە دەیانویست سەرەتا فەزای نێوان هەردوو لا نەرم و ئەهوەن بکەنەوە و ئینجا هەوڵ بدەن یەکیان بخەنەوە. لەو دانیشتنەدا کە چەند کاتژمێرێکی خایاند، کاک عەبدوڵڵا زۆر توند و ڕەق هەڵوێستی گرت و بە هیچ شێوەیەک ئامادە نەبوو لەگەڵ هاوخەباتانی کۆنی خۆیدا دانیشتنێکی بچووکیش بکات. قسەکانی کاک عەبدوڵڵا بە چەشنێک بوو دەتگوت لە نێوان ئەم دوو لایەنەدا نەك تەنها بچووکترین خاڵی هاوبەش بوونی نییە، بەڵکوو تەنانەت کێشەی هەرەمەزن و بنەڕەتیی ئۆنتۆلۆژیکیشیان پێکەوە هەیە! هەر ئەو کاک عەبدوڵڵایە کە ئەودەم ئامادە نەبوو بە مەرجیشەوە لەگەڵ هەڤاڵانی لەمێژینەی خۆی کۆ ببێتەوە، ئێستە بەبێ مەرج لەگەڵ ڕەزا پەهلەوی و عەلی کەریمی و مەسیح عەلینژاد نەك تەنها کۆ دەبێتەوە، بەڵکوو بەبێ کۆبوونەوەیش ئامادەیە ئەوان شتێک بڵێن و ئەم یەکسەر ئیمزای بکات! یان هەر ئەم جارەی تریش کە لەگەڵ باڵەکەی تری کۆمەڵە یەکیان گرتەوە، پرۆسەی یەکگرتنەوەکە چەندین ساڵی پێ چوو، هەر تەنها «کارە ئیدارییەکانی یەکگرتنەوە!» ساڵێکی ڕەبەقی خایاند، بەڵام لەگەڵ «تاکەکەس»ی ناسیاسیی پانگەرای ئێرانیدا هەر لە دوورەوە و بەبێ دیدار و دیالۆگ و گفتوگۆیش هاوپەیمانی گرێ دەدات! هەرچەند ئەم شێوە هەڵسوکەوت و نزیکبوونەوەیە مایەی سەرسووڕمانێکی ئێجگار زۆرە، بەڵام مرۆڤ دەتوانێت هۆکاری ئەم پێشوازییە ئێرانییە و ئەو ڕێگریکردنە کوردستانییە شرۆڤە بکات، ئەڵبەت مخابن زیاتر بە میتۆدی دەروونشیکاری و ئینجا پاش ئەوەیش لە سۆنگەی بەرژەوەندیی تەسکی زیاتر تاکی و کەمتر حیزبییەوە!

کاک عەبدوڵڵا لە بەشێکی تری ڕستەکەیدا دەڵێ «ئۆپۆزیسیۆنی دیمۆکراسیخوازی ئێرانی»، واتە ئەو چەند کەسە هەم بە ئۆپۆزیسیۆن دەزانێت و هەم بە دیمۆکراسیخوازیش. لە حاڵێکدا کە هەر لەسەر کاغەزیش هیچ‌کامیان خاوەنی تەنانەت ڕێکخراوەیەکی هەر زۆر بچووکیش نین، چ بگا بەوەی ئۆپۆزیسیۆن بن. ئینجا بۆ وێنە، عەلی کەریمی یان نازەنین بونیادی کە تا پێش ئەم شۆڕشە یان شەقیان لە تۆپ هەڵدەدا یان لەبەر کامێرای سینەمادا ئەکتیان دەنواند، هەر لە بنەڕەتدا چ تایبەتمەندییه‌كی سیاسییان تێدایە کە بتوانن بەشێک بن لە ئۆپۆزیسیۆن؟! لەمەیش سەیرتر، پاشگری «دیمۆکراسیخواز»ـە بۆ ڕەزا پەهلەوی، کەسێک کە تاکە تایبەتمەندیی هەموو ژیانی ئەوەیە کە بەرهەمی خەوتنی دایک و باوکیەتی لە شەوێکدا کە دەشیا نەخەوتایەن! کاک عەبدوڵڵا لە ڕژێمی باوکی شازادە وەلیعەهددا خەباتی کردووە و لە لایەن ئەو ڕژێمەوە زیندانی کراوە، ئێستەیش کوڕی هەمان باوک بە ئاشکرا ڕای دەگەیەنێت کە دەیەوێ مەزنایەتیی سەردەمی باوکی بگەڕێنێتەوە بۆ ئێران، واتە سەرچەشنی جەنابیان هەمان حکوومەتەکەی باوکیەتی کە کاک عەبدوڵڵا بە ئەنقەست یان لە ئەنجامی لاوازبوونی یادەوەریدا هیچ باسی ناکات و وەک بڵێی هەر ئەویش نەبووە کە دژ بە باوکی جەنابی شازادە خەباتی کردووە و زیندانی چێشتووە! هەمووی چەند ڕۆژێک لەمەوپێش بوو کە شازادە لە ساڵڕۆژی هێرشی دڕندانەی ئەرتەشەکەی باوکیدا بۆ سەر کۆماری ئازەربایجان پەیامی پیرۆزبایی بڵاو کردەوە، ئیدی ئەم گچکەمرۆڤە دەبێ چۆن هاوار بکات کە من فاشیستێکی پان‌فارسی ناوەندگەرام تا کاک عەبدوڵڵا ڕازی ببێت کە ئەگەر ناوێرێ یان نایەوێ دژی بوەستێتەوە، لانیکەم بە دیمۆکراسیخوازیش پێمانی نەفرۆشێتەوە و خۆڵ نەکاتە چاوی خەڵکی ستەملێکراوی کوردستانەوە؟

کاتێک وتووێژەکەی کاک عەبدوڵڵام لەگەڵ تەلەڤیزیۆنی ئێران ئینتەرناشناڵدا بینی، زیاتر لەوەی نیگەرانی لەخشتەچوونی شۆڕشەکە بم، کە پێم وا نییە سەرەڕای هەموو پیلانەکان لە خشتە بچێت، نیگەرانی ئەو مێژووە دوورودرێژەی کاک عەبدوڵڵا موهتەدی بووم کە بە خێراییەکی لەڕادەبەدەرەوە خەریکە بە دەستی خۆی کاولی دەکات و هیچ سەرمایەیەکی مەعنەوی بۆ خۆی ناهێڵێتەوە. ڕەنگە کاک عەبدوڵڵا موهتەدی خۆی ئاگادار نەبێت، بەڵام با دڵنیا ببێتەوە کە بە هۆی ئەم جۆرە ملکەچبوونەوە بۆ ناسیاسەتی ناوەندپەرستانی ئێرانی و وازهێنانی لە کوردستان و لە بەرەی چەپ و پێشکەوتنخواز، چەندین ساڵە لە ناوخۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا پێگە و مێژووی بە قورسی کەوتووەتە بەر مەترسییەوە و ئاوا بڕوات یەکەم سەرکردە دەبێت کە دوای سەرکەوتنی شۆڕش لە لایەن خەڵکەوە دەسڕرێتەوە و خانەنشین دەکرێت. بە داخەوە، کاک عەبدوڵڵا سەرەڕای ئەوەی لە دیاسپۆرا دەرسی خوێندووە و لە زانستی سیاسەتدا دوکتۆرای وەرگرتووە، بۆچوونەکانی نەك تەنها لە ڕووی فەلسەفی و مەعریفییەوە کورت دێنن، بەڵکوو تەنانەت زانیاری و دەیتای کۆمەڵناسانەی حەقیقییشیان تێدا نییە. یەک لە هۆکارەکانیشی ئەوەیە کە هێشتا نازانێ خەڵکی ناوخۆ چۆن بیر دەکەنەوە و لەگەڵ کێ دەبزوێن و لە ئاست کێ و چیدا هێڵی سووریان هەیە. مخابن، وا دیارە کڵاوی میدیای دەنگبەرزی ساختەی ئێرانی چووەتە سەری و وێنای لارولوێر و ناڕاستی ئەوان بۆ کوردستان و ئێرانیش بووەتە بنەمای شیکاری و تێگەیشتنەکانی کاک عەبدوڵڵا و بەو پێیەش، هەمان ئەو وێنەیە دەکاتە بناغەی بڕیارە سیاسییەکانی خۆی و کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانیش.

ئەڵبەت ڕەنگە هەر ئەو دەرسخوێندنە خۆی یەکێک بێ لە هۆکارەکانی ئەم بێئاگایییە، چونکوو زانستی سیاسەت هەندێ جار مرۆڤ لە چوارچێوەی شێوەزانستێکی بە ڕواڵەت ئاکادیمیکدا قەتیس دەکات و زیاتر لەوەی مرۆڤەکان فێری مەعریفەی ڕەسەن بکات، فێریان دەکات چۆنچۆنی لە مەیدانی ڕیاڵ پۆلەتیکدا یاری بکەن، ئەمەش بە شێوەیەکی تەواوپۆزەتیڤیستی و خاڵی لە فەلسەفە و تەنانەت فەلسەفەی سیاسی. کاک عەبدوڵڵا تووشی مەکری ئەقڵ بووە و بە هۆی بەڵگەنامە و مێژوو و تەمەنی دوورودرێژی سکرتێرییەوە پێی وایە ئاوەزی خۆی بەشی تێگەیشتن و پلاندانان بۆ هەموو پێشهات و هاوکێشەکان دەکات و دواجار هەر خۆیەتی کە براوەی مەیدانەکەیە. ئێگۆی کاک عەبدوڵڵا بە ئاستێک گەورە بووەتەوە خەریکە هەموو دەوروبەری قووت دەدات و وەهمی گەورەی کاریزمابوون و سەرکۆماری و تاک‌سەرکردەی بۆ دەهۆنێتەوە. ماوەیەکە هەرکات کاک عەبدوڵڵا لە تەلەڤیزیۆنەکاندا دەبینم، یەکسەر بیری مەسعوود بارزانی دەکەومەوە کە چۆنچۆنی مەکری ئەقڵ و ئێگۆی زەبەلاح وای لێ کرد لە چەندین قۆناغی مێژووییدا هەڵەی هێند گەورە بکات کە ئەگەر هاوکێشە جیهانییەکان و بەرژەوەندییەکانی وڵاتانی زلهێز نەبوایەت، وەک بنەماڵەی تێزاری ڕووسیا ئێستە هیچ نیشانەیەک لە بنەماڵەی بارزانییش نەمابووه‌وە، کەچی کاک مەسعوود ئێستەیش هەر بەو نەفەسەوە پێی وایە خەریکی سیاسەتکردنە و نازانێ لە ڕاستیدا ئەوەی دەیکات، «ناسیاسەت»ێکی تۆخ و ڕووتە و فڕی بەسەر سیاسەتەوە نییە. کاک عەبدوڵلا بەختەوەرە کە هێشتا وەک ئۆپۆزیسیۆن دەردەکەوێت، نەک پۆزیسیۆن، چونکوو لێکەوتەی هەڵە کوشندەکانی لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا بە شێوەیەکی بابەتییانە و ئاشکرا ڕەنگ ناداتەوە، ئەگینا زۆر زوو دەبوو بە بەشێک لە مێژوو. بیرمان نەچێ کە ڕۆژهەڵات قەت سەرکردەی وەک مەسعوود بارزانی قبووڵ ناکات، هیوادارم کاک عەبدوڵڵا قەت تووشی وەها وەهمێک نەبووبێ کە پێی وا بێ دەتوانێ بە میتۆدی بارزانی سەرکردایەتیی ڕۆژهەڵات بکات، هەر بیرلێکردنەوەیشی ڕووخێنەرە، چ بگا بە تاقیکردنەوەی! تەنانەت ئەوەش کە کاک عەبدوڵڵا و مەسعوود بارزانی بە ڕیاڵ پۆلەتیکی دەزانن، تەنها به‌شێكی ئاشکرای کێوە سەهۆڵەکەیە و بەشە گەورەکەی لەژێر ئاوەکەدایە و ئەوان نایبینن، خۆ هەر ئەگەر بیشیبینن، دەبێ لەوە تێ بگەن کە یاریکردن لە مەیدانی ڕیاڵ پۆلەتیکدا بە «هێز» دەکرێت و ئەو هێزەیش پێش هەر شتێکی تر، بوونی ڕەوایەتی و شەرعییەتە لە ناو خەڵکەکەی خۆتدا و هەموو شتێکی تر لە ئاست ئەم پرەنسیبە بنچینەییەدا پەراوێزە. بوون بە بەشێک لە یاری و پلانی هەرێمی و گرتنەبەری ڕێبازێکی کرداری کە بە هەڵە بە «ماکیاڤیلیزم» ناوی دەرکردووە و نەبوونی هێڵی سوور و «دانیشتن تەنانەت لەگەڵ شەیتانیشدا»، بە هیچ شێوەیەک ڕیاڵ پۆلەتیک نییە، بەڵکوو تەنها گۆڕینی سیاسەتە بۆ لۆبی و مامەڵەی بازرگانی بە مەبەستی وەرگرتنی زیاترین بەش لە بەرژەوەندیی تاکی و بنەماڵەیی و گرووپیدا. تەنانەت ڕیاڵ پۆلەتیکیش کە قێزەونترین بەشی دونیای سیاسەتە، هەر پشت بە هێزی ناوخۆیی دەبەستێت و هیچ یاریزانێک بەبێ بوونی هێز و ڕەوایەتیی ناوخۆیی پتەو، ناتوانێت لەو یارییەدا براوە بێت. نموونەی ڕیفراندۆمەکەی بارزانی، كه‌ دەبوو ببوایە بە وانەیەک بۆ هەموو شەیدایانی ڕیاڵ پۆلەتیک کە بە داخەوە وا دیارە نەبووە.

با ئاوڕێک لە شێواز و تەکنیکی پلانداڕێژەرانی ئەو «هاوپەیمانی»یەش بدەینەوە، ڕەنگە لەبەر ڕۆشنایی ئەو تێگەیشتنەدا لە مەبەستە شاراوەکانی پشتەوەی بەناو دەسپێشخەرییە پیرۆزەکەیش بگەین.

لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، بە دیاریکراوی لە دوای بەفرانباری ١٣٩٦ـەوە (دێسامبری ٢٠١٧) واتە ڕێک لە ٥ ساڵ لەمەوپێشەوە کە بۆ یەکەم جار خەڵکی سەرانسەری ئێران بە جووڵەیەکی ڕووخێنەرانە پارادایم شیفتیان کرد و ئاڕاستەی ڕووخاندنی حکوومەتیان گرتە بەر، هەموان کەوتنە بیری حکوومەتی دوای کۆماری ئیسلامی. لەم پرۆسەی خۆئامادەکردنەدا لایەنێک هەبوو کە بە ڕاشکاوانە حکوومەتی داهاتووی بە مافی پیرۆز و ئیلاهیی خۆی دەزانی و بۆ چەسپاندنی ئەم بۆچوونە لە ناو فەزای میدیاییدا، هەوڵێکی چەندڕەهەندیی کاریگەری خستبووە گەڕ: پاشایەتیخوازان بە سەرکردایەتیی کوڕی پاشای پێشوو کە بە درێژاییی تەمەنی یەک چرکەیش چییە سیاسەتی نەکردووە. دیارە تاکە شتێک وا لەم بەرەیە دەکات خۆی بە خاوەنی مافی حکوومەت و سەروەری بزانێت، تەنهاوتەنها «شازادەبوون» و ئینجا «نێربوون»ی ڕەزا پەهلەوییە، کە وایە، بنەمای «ماف»ـەکە دەگەڕێتەوە بۆ هەردوو ماکی «شازادەبوون و نێربوون»، لە حاڵێکدا کە بزاڤی هەنووکەی کوردستان و ئێران لە بنەڕەتەوە دژی هەرچەشنە هەڵاواردنێکە، لە سەرووی هەموویشیەوە، هەڵاواردنی جێندەری و چینایەتی. هەروەها دژی هەرچەشنە پیرۆزایەتییەکی مێژووکردە کە بێگومان پاشایەتی لە ڕیزی هەرەپێشەوەی ئەم بەپیرۆزکردنانەدایە. لە هەردوو بزاڤی جەماوەریی پێش شۆڕشی ژینادا، وتنەوەی دروشمی بژی ڕەزاخان وای کردبوو کە جەماعەتی پاشایەتیخواز پێیان وا بێ خاوەنی دەنگی زۆرینەی جەماوەری ئێرانن، هەر بۆیە بە دەنگێکی دلێرەوە و لە ڕێی گرووپە فاشیستییەکەیانەوە کە ناویان نابوو «فەرەشگەرد»، بە ئاشکرا کەوتنە پەلاماردانی هەموو دەنگێکی جیاواز، ئەوەیش بە مەبەستی قورسکردنەوەی فەزا بۆ هەر جۆرە ڕەخنەگرتنێک لە مەیلی پاشاخوازانە. تا پێش شۆڕشی ژینا، بەشێک لە خەڵکی ئێران بە ئەقڵی بەراوردکارانە، نەک ئەقڵی ئارگیۆمێنتاڵ و به‌ڵگه‌ساز، کەوتبوونە بەراوردکردنی حکوومەتی پێشوو و حکوومەتی ئێستە، نواندنەوەی جوانیسازانەی میدیای فارسیی دەرەوەیش یارمەتیی ئەم بەراوردکارییەی دابوو و خەڵکانێک پێیان وا بوو پاشایەتی باشتر بوو لە ئیسلامگەراییەکەی ئێستە و دەبێ بگەڕێینەوە بۆ پێش شۆڕشی ١٩٧٩. گەورەترین هۆکاری ئەمەیش دەگەڕایەوە بۆ نەبوونی گوتاری ئەڵتەرناتیڤ، گوتارێک کە بتوانێت هەردووکیان تێ بپەڕێنێت و هاوکات ببێتە خاوەنی نفووزی جەماوەریی گەورەیش. بەڵام شۆڕشی «ژن، ژیان، ئازادی» کە زادەی کوردستانە، درزێکی گەورەی خستە ناو ڕەوتی ڕوولەپەرەی مەزنخوازیی ئێرانییەوە و بە گەڕانەوە بۆ «ژن»، وەك ستەملێکراوترین تاک و توێژی کۆمەڵگه‌ کە توانای ئازادکردنی گەورەترین پۆتانسیەلی یەکسانیخوازانەی ڕادیکاڵی هەیە، ئاسۆیەکی تازەی لە بەردەم بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی خەڵکی ئێراندا کردەوە. هەر بۆیە بە پێچەوانەی هەردوو سەرهەڵدانی دێسامبری ٢٠١٧ و نۆڤامبری ٢٠١٩، سەرەڕای دەنگی گەورەی میدیای فارسیی دەرەوە و سەرمایەگوزاریی قەبەی هەندێ وڵاتی هەرێمی و جیهانی بۆ بەئەڵتەرناتیڤکردنی ڕەزا پەهلەوی، لە ڕاپەڕینی ئەم جارەدا هیچ ئاماژەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ دروشم و هۆتافی پاشایەتیخوازانە لە ناو شەقامەکانی ئێراندا نابینین. بەڵام ئەم دەنگە لە دەرەوەی ئێران هێشتا تا ڕادەیەک بە بەرزی ماوەتەوە و دەروێشەکانی جەنابی پەهلەوی هەوڵیان داوە بە جنێوفرۆشی و «هەوچیگەری» و تەشهیر و ناوزڕاندن سەرەتا خەڵکانی دژبەر کپ و بێدەنگ بکەن و پاشان کەسانی مامناوەند و کەمدەنگ بکەنە بەشێک لە تەیارەکەی خۆیان. دوان لە ئەندامانی دەسپێشخەرییەکە، واتە حامید ئیسماعیلیوون و گوڵشیفتە فەراهانی، لەو کەسانەن کە بە هێرشکردنە سەریان وایان لێ کردن لەگەڵ وەلیعەهدی پەهلەویدا بەیعەت بکەن. کە وایە، هەر هەموو ئەم بەناو دەسپێشخەری و هاوپەیمانییە تەنها بۆ سەپاندنی شازادەیە، هەرکەس و لایەنێکی دیکەیش تێکەڵ بەو بەرەیە ببێ، تەنها خەریکە یارمەتیی ڕەوتی ڕەوایەتیدان و بەسەرۆککردنی شازادە دەدات و هیچی تر.

ئەم میتۆدی خۆسەپاندنە ڕەگی لە ناو مێژووی ئێرانیشدا هەیە، میتۆدێک لە مێژووی کۆنەوە دەست پێ دەکات و تا دونیای هاوچەرخیش درێژ دەبێتەوە. ئەگەر ئاوڕێک لە «دەوڵەت-نەتەوە»ی ئێرانی چ وەک چەمک و چ وەک مێژوو بدەینەوە، تێ دەگەین کە هەر لە یەکەم ساتەوەختی پێکهاتنی ئەم پێکهاتە سەپێنراو و ساختەیەوە، هیچ تایبەتمەندییەکی تەبا لەگەڵ هەردوو چەمکی بنەڕەتیی «ئازادی» و «دادپەروەری» لە دووتوێ و ناوەرۆکی ئەم دەوڵەتەدا بەدی ناکرێت. واتە خودی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی بەرهەمی سەپاندنێکی ڕووتە کە هیچ ڕێكکەوتنێکی گشتگیری کۆمەڵایەتی پاڵپشتی نەبووە و هەمیشە بەرهەمهێنەرەوەی چەمکی وەک «ناوەند-پەراوێز»، «ئەرباب-بەندە» و «سەردەست-بندەست» بووە.

ئێستەیش ئەوان دیسان بانگهێشتمان دەکەن تا «بەبێ لەبەرچاوگرتنی هەر چەشنە جیاوازی و ئەندێشە و بۆچوونێکی سیاسی»، ببینە «هاوپەیمان»، چونکوو تاکەئامانجمان «ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی»یە و هەر بۆیە دەبێ جیاوازییەکان فڕێ بدەین و وەک دەنکەکانی تەزبیح لە دەوری یەک کۆ ببینەوە، دیارە ئیمامی تەزبیحەکەیش فەخامەتی جەنابی شازادەیە. لە پشت ئەم تێڕوانینە تۆتالیتەرەوە زیهنییەت و مێنتاڵیتییەکی بەهێز خۆی حەشار داوە بۆ قۆرخکردنی دەسەڵات و پاشان وەلانانی هەر هێزێکی دیکە کە دەشێت لە بەرانبەریاندا جیاوازییەکان بنوێنێتەوە و خۆی بە هاوشانی پاشا بزانێت. کاتێک خومەینی لە نۆفل لۆشاتۆی پاریسەوە مانیفێستی حکوومەتی داهاتووی بۆ میدیاکاران ڕوون دەکردەوە، بەشی هەرە زۆری قسەکانی دیمۆکراتیکتر بوو لەوەی پاشایەتیخوازان و ناوەندخوازانی ئێستە دەیڵێن. لە ئەگەری کۆنترۆڵکردنی دەسەڵات لە لایەن ئەم تەیارەوە، بێگومان ئەوان زۆر زووتر لە خومەینی دەکەونە سەرکوتکردنی هەر تاک و تەیارێک كو بەیعەتیان پێ نه‌دات.

لەبەر ڕۆشناییی ئەم شیکارییە سەرپێییەدا، با دیسان بگەڕێینەوە بۆ لای کاک عەبدوڵڵا و هەوڵەکانی بۆ خۆنزیککردنەوە لە پاوانخوازانی ئێرانی. چەند ساڵێک لەمەوپێش کابرایەکی پان‌ئێرانیستی دیکە بە ناوی عەلیڕەزا نووریزادە گێڕایەوە کە دوو سەرکردەی کورد لە ماڵەکەی ئەو لەگەڵ ڕەزا پەهلەوی دانیشتوون و پێیان وتووە تا بانە ئێسکۆرتت دەکەین، دواتر دەرکەوت کە ئەو قسەیەش هەر کاک عەبدوڵڵا کردوویەتی. بەڕێزیان لە وتووێژێکی دیکەیشدا لەگەڵ هەمان تەلەڤیزیۆن و لە وەڵامی پرسیاری پێشکەشکاردا کە دەپرسێت ئاگەر هات و مۆدێلی فێدراڵی بۆ داهاتووی ئێران قبووڵ نەکرا ئێوە چ هەڵوێستێکتان دەبێت، دەڵێ با پێش ڕووداوەکان نەکەوین! واتە کاک عەبدوڵڵا پێشوەختە قبووڵی کردووە کە بۆ دیاریکردنی مۆدێلی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگه‌ی کوردستانیش، دیسان هەر ناوەندە کە خاوەنڕا و خودانە، لە حاڵێکدا کە ئەوە تەنها مافی خەڵکی کوردستانە و هیچ کەسێکی تر بۆی نییە بۆ چارەنووسی ئەم خەڵکە بڕیار بدات، پێم وا نییە هیچ شتێک بە قەدەر ئەم بابەتە ڕوون و شەفاف بێ، کەچی کاک عەبدوڵڵا ئامادە نییە هەر تۆسقاڵێکیش چییە ئاماژەی بۆ بكات، نەکا پێگەی لە ناو فارس و ئێرانییەکاندا بکەوێتە بەر مەترسییەوە و پێی بڵێین جوداییخواز!

بە داخەوە، کاک عەبدوڵڵا کە یەکێکە لە کۆنترین سەرکردەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و خاوەن مێژوویەکی دوورودرێژی خەبات و تێکۆشانە، هێندە ئاستی خۆی و بزاڤەکەی دابەزاندووە کە ئەو زیهنییەتەی لای ڕاستڕەوانی پاوانخواز دروست کردووە کە بڵێن ئیدی پێویست بە دانیشتنیش نییە، خۆمان بینووسین و بینێرین با ئیمزای بکات! بریا کاک عەبدوڵڵا تێ دەگەیشت کە ئەوەی دەیکات، بە هیچ شێوەیەک یاریکردن لە ناو ڕیاڵ پۆلەتیکدا نییە، بەڵکوو هێمای داکەوتنی شۆڕشگێڕێکە لە ترۆپکی ئارمانگەرایییەوە بۆ قووڵاییی بێمانایی و ملکەچبوون. دەنگە زل و نەکەرەکانی دەرەوە نوێنەرایەتیی خەڵکی ناوخۆ ناکەن و تەنها بە زەبری پارە و هەوچیگەری دەیانەوێ خۆیان بسەپێنن، خۆزگە کاک عەبدوڵڵا لەباتیی دانیشتن لە بەردەم شاشەی تەلەڤیزیۆنەکان و موغازەلەی تەلەفۆنی لەگەڵ بەرەی پاوانخوازی ئێرانیدا، وتار و نووسینی ڕووناکبیران و مامۆستایان و خوێندکاران و چالاکانی ناوخۆی ئێرانی دەخوێندەوە کە بەشی هەرە زۆریان بە قووڵی لەو حەقیقەتە گەیشتوون کە ئەم شۆڕشە بە پێچەوانەی بۆچوونی ئێرانشاریخوازانی وەک تەباتەبایی، «شۆڕشی نەتەوەیی» ئێران نییە، بەڵکوو «شۆڕشی خەڵک» و شۆڕشی ستەملێکراوانە کە بەردەوام قووڵتر و پڕناوەرۆکتر دەبێتەوە و ئاڕاستە یەکسانیخوازەکەی لە گەشەونەشەیەکی بزۆزدایە. یان خۆزگە گوێی لە شەقامەکانی ناوخۆ دەگرت کە بە دەنگی بەرز هاوار دەکەن “نە شامان دەوێ، نە ڕێبەر”، یاخود هەڵوێستی بنەماڵەی شەهیدانی دەکردە پێوەر؛ قسەکانی باوکی کۆمار، مانیفیستە سیاسییەکەی هاوژینەکەی فواد موحەممەدی، نووسینی سەر کێلەکەی ژینا و… بە داخەوە سەرچاوەی زانیارییەکانی کاک عەبدوڵڵا بە ئاستێک بەرکورت و چەواشەن کە نەك تەنها هیچ دەرفەتێک بۆ تێگەیشتنی ڕاست و حەقیقی فەراهەم ناکەن، بەڵکوو زانیاریی چەوت و درۆیش دەگوێزنەوە و بەردەنگ لە ناو پێچه‌ڵپێچێكی زانیاریی ساختەدا نغرۆ دەکەن تا «خولیا»کانی خۆیانی لێ بکەن بە حەقیقەتی ڕەهای گومانهەڵنەگر.

شۆڕشی کورد جارێک کڵاوی مەنسوور حیکمەتی چووەتە سەر، لانیکەم ئەو چوار کتێبی خوێندبووه‌وە و سەرکردایەتیی ئەودەمی کوردیش لاو و کەمئەزموون بوون، هەر بۆیە ئەگەرچی ئەوەیش پاساوهەڵگر نییە، بەڵام دەتوانین لێی تێ بگەین کە ئەو کارەساتە بۆچی ڕووی دا. بەڵام ئێستە نە کاک عەبدوڵڵا لاوێکی کەمئەزموونە و نە شازادەیش بە هەموو ژیانی لاپەڕەی ڕۆژنامەیەکی کردووەتەوە، ئەو ڕێک وەک سەرکۆمارە گاڵتەجاڕەکەی ئێستەی ئێران، تەنانەت لە ڕووی کاغەزیشەوە ناتوانێت بەبێ هەڵە دەقێکی سادەی ڕۆژانە بخوێنێتەوە. هەر بۆیە ئەم جارە هیچ پاساوێک بۆ فریوخواردن لە گۆڕێدا نییە و چ کاک عەبدوڵڵا و چ هەر کەسایەتی یان سەرکردەیەکی دڵفراوان و بەخشندەی تر، بۆی نییە بەرهەمی خەبات و ڕەنجی خەڵکی ستەملێکراوی کوردستان پێشکەش بە دوژمنانی ئازادی و دادپەروەری بکات.

ئەم شۆڕشە پێش هەموو شتێک دژ بە هەڵاواردن و فاشیزمە، نەفسی قبووڵکردنی ئەوەی کە ڕەزا پەهلەوی لەبەر ئەوەی کە شازادەیە مافی سیاسەتکردنی هەیە، قبووڵکردنی مافی سەروەرییە بەپێی خوێن و هیرارشییەتی کۆنەپەرستانەی فیۆدالی و بەو پێیەش تەسلیمبوونە بە فاشیزم و هەڵاواردن.

دواجار، با دووبارەی بکەمەوە کە دروستکردنی بەرە و هاوپەیمانیی ساختەی شازادەتەوەر بە هیچ شێوەیەک جێگه‌ی ترس و نیگەرانی نییە و بە دڵنیایییەوە جێگه‌یەکی ئەوتۆیان لە داهاتووی ئێراندا نابێت، تاکە نیگەرانی ئەوەیە کە کاک عەبدوڵڵا و بەشێک لە کۆمەڵە بە مێژوویەکی دوورودرێژی خەبات و قوربانیدانەوە شایانی ئەم چارەنووسە بێمانایە نین. هیوادارم کاک عەبدوڵڵا لەم نیگەرانییە تێ بگات و بە تەوازوعێکی سوكراتییەوە ئاوڕ لە کرداری ئەم چەند ساڵەی کۆتاییی خۆی بداتەوە و پێداچوونەوەیەکی جیدی بە هەڵوێست و بڕیارەکانیدا بکات.

The post <strong>داکەوتنی شۆڕشگێڕ</strong> appeared first on ژنەفتن.

 بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونی ئەو خەباتە هەمیشەیییە بەرانبەر بە هەموو ئەو زوڵمانە و بەرزبوونەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی ژنان و ئاشنابوونی زیاتریان بە مافەکانیان، هەر رۆژی ناشتنی ژینا لە گۆڕستانی ئایچی ژنان هاتنە ڕیزی پێشەوەی خەباتەوە و بێدەنگیان شکاند و بە دروشمی ژن ژیان ئازادی لەچکەکانیان فڕێ دا و هەر ئەو بێدەنگی شکاندنە بووە بە چەخماخەیەک بۆ تەقینەوەی ناڕەزایەتییەکانی هەموو چین و توێژەکان و هەموو ستەملێکراوەکان. لە ڕاستیدا ژنان و بزاڤەکەیان بوونە چرای ڕێنوێنی ئەم شۆڕشە بە هەموو پێکهاتە و داخوازی و چین و توێژەکانییەوە کە بۆ مافخوازی هاتوونەتە مەیدان. بوونی ژنان بە ویستی پێشکەوتووەوە کاریگەری لەسەر ڕادیکاڵیزەبوونی ناوەرۆکی شۆڕشەکە و دروشمەکانی و داواکارییەکانی دانا، بۆیە زۆر جار باس لەوە دەکرێ کە ڕاپەڕینی ئەم جارە شۆڕشێکی فێمینیستییە.

ئەگەر لەم شۆڕشە یان هەر شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی و کولتووریدا لایەنەکان و تاکەکانی بەشدار تەنها هەوڵەکەیان ئەوە بێت کە ببنە خاوەنی دروشمەکان و ناویان دەرکەوێ و نەتوانن لەگەڵ ناوەرۆک و ناوئاخنی شۆڕشەکەدا بێنەوە و هەوڵ بۆ ڕادیکاڵ کردنەوە و پێشکەتووترکردنی ئاخێزەکە و دروشمەکانی بدەن لە کۆتاییدا هەم شۆڕشەکە لەبار دەچێ و هەم تاک و لایەنەکان قازانجێکی لێ ناکەن. نابێ بیرمان بچێ هیچ کەس بە بیری پیاومەزنی ناتوانێ خۆی بکاتە خاوەنی ئەو شۆڕشە چونکە دروشم و خواستەکانی ئەم بزووتنەوەیە لەگەڵ فیکری ئەو کەسانە نایەتەوە کە هەڵگری بیری چەقبەستووی باوک/پیاوسالار بن. لە ڕاستیدا هەر تاک و لایەنێک هەوڵ بۆ خۆ بە خاوەنکردن و داگیرکردنی شۆڕشەکە بدا دەریدەخا کە هەڵگری خەسڵەت و تایبەتمەندییەکانی سیستەمی باوک/پیاوسالارە چونکە لەو سیستەمە بەردەوام هەوڵ بۆ بە موڵکردنی کەس یان شت دەدرێ. تێگەیشتن لە ناوەرۆکی دروشمەکە یەکەمین هەنگاوە کە هەموو تاک و لایەنەکان دەبێ هەڵیگرن.

 ئەم شۆڕشە بزووتنەوەیەکی گشتگیرە و ژنانێک دەتوانن چالاک و کارامە و شوێندانەر تێدا دەرکەون کە خاوەنی هزر، جەستە و بڕیاری خۆیان بن و بیسەلمێنن و بۆیان بسەلمێندرێ کە هەڵگری ئەو پێناسەیەی کە کۆمەڵگای باوکسالار بە درێژاییی مێژوو بۆیانی دیاری کردووە، نین. هەموو کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو پێویستی بە وزەی گشت تاکەکانی هەیە و تاکی کۆیلە و ژێردەستە ناتوانێ لە خزمەت کۆمەڵگەکەیدا بێ. ئەم شۆڕشە هەوڵێکی هەمەلایەنەیە، بۆ لەناوبردنی دیکتاتۆر و حکوومەتێک کە مافی مرۆڤ بە تایبەت ژن و کەمینەکانی هیچ کات نەپاراستووە، حکوومەتێک کە تا سەر ئێسقان هەڵگری بیری پیاومەزنی دژە مافی مرۆڤ بووە.

ئەرکی یەکسانیخوازان و هەموو مرۆڤە پێشکەوتنخوازەکانە کە پارێزگاری لە ناوەڕۆکی فێمینیستی شۆڕشەکە بکەن و هەوڵی بەهێزکردنی بدەن. نابێ ڕێگە بدرێ لە ژێر هیچ پاساوێکدا پرسە گرنگەکانی کۆمەڵگا وەکوو مافی ژنان پەراوێز بخرێن.

کاتێک تماشای ناوەرۆکی بزووتنەوەکە و دروشمەکان و گۆڕانگارییەکان لە سەرەتای ئاخێزەکە تا ئەمڕۆ دەکەین هەموو شتێک وا نیشان دەدات کە شۆڕشی ژینا لە بواری یەکسانیخوازییەوە وەکوو زۆر بواری دیکە پڕ دەسکەوت بووە و هەر لەم ماوە کورت و پڕ ئازار و قوربانییەدا هەوڵی جددی بۆ گۆڕانگاری لە نۆرم و کولتووری زاڵی نایەکسان دراوە. بۆ نموونە لە چلەی ژینا کاتێک لە سەقز کچان و کوڕان دەست لەناو دەست یەکتر بەشدار بوون هیچ کەس وەک جاران رەخنەی لێ نەگرتوون و بەریان پێ نەگرتوون. زۆرێک لە ژنانی ڕۆژهەڵات هەست بەو ترسە هەمیشەیییە لە دەرەوەی ماڵەکانیان ناکەن و ئەمە دەکرێ بە سەرەتای شۆڕشێکی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی پێناسە بکرێ.

ژنان لەم ئاخێزە هاوکات لەگەڵ بەشدارییان لە شۆڕش لە دژی حکوومەتی دیکتاتۆر و داگیرکەری کۆماری ئیسلامیی ئێران وەکوو نوێنەری بیر دواکەوتوو و دژە ژن، شەڕیان لەگەڵ سیستمی پیاو/باوکسالار کردووە کە مێژووەکەی لە حکوومەتی ئێران کۆنترە. بیرمان نەچێت کە هاوکات لەگەڵ هەوڵ بۆ ڕووخاندنی حکوومەتێکی دیکتاتۆری فاشیستی داگیرکەر دەکرێ و دەبێ پێکەوە و بە هەوڵی بەردەوامی هەموو یەکسانیخوازەکان و ئەو کەسانەی باوەڕیان بە یەکسانی و مافی مرۆڤ و پێکەوەژیان هەیە، پەرەپێدەری شۆڕشێکی فیکریش بین بۆ دانانی بناغەی کۆمەڵگایەکی تەندرووست و یەکسان کە مافی هەمووان تیایدا پارێزراو بێت.

The post شۆڕشی ژینا و ڕۆڵی ژنان appeared first on ژنەفتن.