کەشی زاڵی “ئەفسانەی مانگ” چەشنێ مەودا خستنە لە گێڕانەوەی واقیعە کۆمەڵایەتییەکان بەرەو پیشاندانی تەمسیلی واقیعە مرۆیییەکان، یان بە واتایەکی تر گواستنەوەیە لە “واقیعی خاو” و ساکار بەرەو واقیعە ئاڵۆزەکان؛ یان دیسان بە زمانێکی سادەتر تێپەڕینە لە کۆمەڵناسیی واقیعەکان بەرەو دەروونناسیی ئەوان. لە بنەڕەتەوە وا دەردەکەوێ جیهانی دەروون سەرنجڕاکێشترە تا جیهانی دەرەوە. دیارە مەبەستم لە پشتبەستن بە لایەنی دەروونی واقیع، بەو مانا نییە کە واقیعە زەق و بابەتییەکانی کۆمەڵگە بە شێنەیی لەم چیرۆکانەدا لەبیر دەکرێن یان کاڵ دەبنەوە، بەڵکوو مەبەست ئەوەیە کە نوێنەرایەتی واقیع لەسەر ئەو شتەی کە ڕوویداوە جێگیر نییە و لەسەر ئەوەی شتەی لە دەروونی کارەکتەردا بنەنیشتە بووە، دامەزراوە.

بەرچاوە کە ئەم جۆرە نوێنەرایەتییە پێویستی بە ئامرازێکی جیاواز هەیە کە نووسەر بتوانێ بەوە لە توێکانی ئەم واقیعە بکۆڵێتەوە. بەم پێیە پشتبەستن بە یادەوەری و وەبیرهێنانەوە و تێکدانی زنجیرەی لۆژیکی ڕووداوەکان پڕۆڤەیەکی باون لەم چیرۆکانەدا. بە چەشنێ کە لە جیاتی دووبارە گێڕانەوەی کۆمەڵگا، دەست دەکا بە گەڕان لە دەروونی مرۆڤدا و واقیعەکان نەک وەک ئەوەی دەبینرێ، بەڵکوو وەک ئەوەی ئەزموون دەکرێ، دەگێڕێتەوە. ئەو تایبەتمەندییانەی کە یارمەتی چیرۆک دەدەن بۆ گەییشتن بەم ئامانجە لە خوارەوە بە هەندێ نمونەی دەقەوە دێنە باس کرن؛ 

لیت‌موتیڤ(Leitmotiv)؛

“لیتمۆتیڤ” لە ئەدەبیاتی داستانیدا بە واتای ماکێکی دووپاتەوەبووی مانادارە کە وەک تاڵێکی نادیار بەشە جیاوازەکانی گێڕانەوەیەک بەیەکەوە دەبەستێتەوە. لەم کۆمەڵە چیرۆکەدا، “بۆن” وەکوو لیتمۆتیڤ، هێمای بوونی بەردەوامی جەستە و بیرەوەری و شتە سەرکوتکراوەکانە؛ شتێکە کە زمانی فەرمی، ئەخلاق، یان گێڕانەوەی هێڵی هەوڵ دەدەن نادیدەی بگرن، بەڵام دووبارە دەگەڕێتەوە. لەم چیرۆکانەدا “بۆن” نەک چەمکێکی وەسفی، بەڵکوو یادەوەرییەکی یاخییە کە لە جەستە و شت و فەزادا تێدەپەڕێت و هەرجارە فۆرمێکی نوێی حەقیقەت لەخۆ دەگرێت. لەم کۆمەڵەچیرۆکەدا جیهانی چیرۆک بە هەستی “بۆنکردنەوە”، بیر دەکاتەوە.

لە چیرۆکی (ئەو ژنە کێ بوو سەمای دەکرد؟): “بۆنی تۆزێکی وێڵ و نەنیشتووم لێدەهات، ئەو بۆنی پەنجەرەی لێدەهات..”.  “توند و دڕ بوو… بۆن بوو!”.  “بۆنی ماچی بێ لەزەت دەهات”.  “چاوم سەگە، بۆن دەکات”.  “عەتری بۆن و سیگاری بۆن و ماچی بۆن و عارەقی گەردنی بۆن باغەڵ و وردە چپە و کۆکەی بۆنم دەبیست”.  “بۆن، باڵی بەسەر غەریزەی تالار کێشا بوو”.  “بۆن و دەنگ و تامی دارستان دەهات!”.  “بۆنی کتێبێکی کۆنی دەدا..”.  “نەمدەزانی ئەو بۆنە چۆن سەما دەکات..”.   “بۆنی کتێبێکی دڕ دەهات… بۆنی کتێبی ڕووتم دەبینی..”. ” بۆنی شەشەمین کەس..”.  “بۆنی سووڕەتی بەقەرە..”.  “بۆنێک دەیوت…”.

لە چیرۆکی (چیرۆکی جەمیل!): “بۆنی سێو دێت.”.  “بۆنیی شتێکی پیس دەهات.. وەکوو بڵێی کۆمەڵێک کرم تا سنووری ڕزین داویانەتە شتێک”.

لە چیرۆکی (پێدەچێ “با”ش لە گەڵاڕێزاندا کوژرابێت!): “نە بایەکی نادیار کە هەواڵدەری دەنگ و بۆنێک بێت”.

لە چیرۆکی (ئەفسانەی مانگ): “بۆنێکی توندی دوور لە شێ دەهات!”.

لە چیرۆکی (پەری باڵابەرز!): “هەروەها بۆنی دڵەڕاوکێ و ئیستریس و..”.  “جەستە و گۆنا و ڕەنگ و بۆنی پشیلە بوو..”.  “بۆنی هاڵاوی زەڕاتی میکزیکی ختووکەی دابوو”.  “واتە دوور بێت لە بۆنی هێستر و قاتر و کەمینی پاسدار و بۆنی عارەق و..”.

لە چیرۆکی (“من” ناوی چی بوو؟!):“بۆنێکی نهێنی نازک و ئەفسووناوییان دەگەیاندە لووتم”.  “بۆنێکی تایبەتی تازەی بە لووتمدا دەدا.. لەگەڵ بۆنی توێژاڵی تەنکی عارەقی تاران و هەڵم و دووکەڵ”.

لە چیرۆکی (دێوانە پەپوولە): “شتێک لە مانای ژیان و غوربەتی دەدا بەدەستەوە وەکوو بۆنێک هەڵیمژی هەستت دەکرد”.

زمانی شیعری؛

گێڕانەوە لە زۆر ساتدا، لە زمانی ڕاپۆرتکردن دوور دەکەوێتەوە و بەرەو دەربڕینێکی شیعری دەڕوات؛ زمانی شیعری زمانی سەرەکیی دەقی چیرۆکەکانن و ئەمەش زۆر جار یارمەتی نووسەر دەدا بۆ کەڵک وەرگرتن لە تەکنیکی “شەپۆلی زەین”. “شەپۆلی زەین” شێوازێکی گێڕانەوەیە کە هەوڵ دەدات نوێنەرایەتی جووڵەی بەردەوام و زۆرجار ناڕێکی بیرکردنەوە و هەست و پەیوەندییە دەروونییەکان پێش ئەوەی لە لۆژیکی زمان و گێڕانەوەی هێڵکاریدا ڕێک بخرێن، بکات. لەم شێوازەدا زەینی کارەکتەرەکە ڕیوایەت ناکرێ، بەڵکوو لەگەڵ بازدان و دووبارەبوونەوە و نابەردەوامی و هاوکاتبوون جەرەیان پەیدا دەکات.

لە چیرۆکی (چیرۆکی جەمیل!): “-پیتەکان لە ئاوێنەدا لەوەی کە دەیانبینن نێزیکترن بە ئێوە! لە بەر ئاوێنەکە بە ڕوونی و بە دەنگی بەرز دەیوت: گوڵە هەرمەڵە! هەردوو لامەکەی قەڵەون! وەکوو،، جگەرەی بەرگ! :- دەیکێشا! با نیگارێک بکێشێ…”.  “هەندێک دەڵێن جەمیل خۆکوژی کرد چون بەرگەی چاوی کەژاڵی نەگرت. زەریایەکی شین بوو کە دارستانی کەزیە و زوڵفەکانی دەوریان گرتبوو. هەندێکیش دەڵێن ئەوەندەی خودا تێیدا مابووەوە کە خۆی بکوژێت و تەسلیمی شەیتانی عشقەکانی نەبێت”.

لە چیرۆکی (پێدەچێ “با”ش لە گەڵاڕێزاندا کوژرابێت!): “لە زەمیندا هاتوچۆ قەدەغەیە بەڵام ئاسمان هێشتا بەقەد پەنجەرەیەکی لێڵ لە نهۆمێکی چوارەمەوە شینی و ڕەشییەکەی نەگیراوە!”.  “بایەکی نەفرەتی نییە تۆزێ هەڵبکات و هەواڵێکی خەیاڵاوی پێدا هەڵواسم. یەکێکی بەر بوو لە نهۆمەوە گوتی: گوێدایین مەیلبڕە وەکوو خاک!”. ” “با”ی پاییز هەمیشە چووە بە قژ و سینگی یاردا. هیجریشی بە ڕاشەکاندنی قژی شۆڕەبی لێوار چۆمەکان و دڵتەنگیشی بە ختووکەدانی داربەڕووی سەر تەپۆڵکەکان و ویسالیشی بە جووتکردنی دوو چووزەرەڕێواسی ناو ڕیزی گردۆڵکەکان وەکوو شوێنپێی نادیاری خۆی جێهێشتووە”.

لە چیرۆکی (ئەفسانەی مانگ): “..گوڵێکی زەردی چەند پەل کە لە زەعفەران دەچوو بە سەر ڕووبەرگەکەمەوە بوو! دەتوت بە بەرماڵێک قامەتی بەستووە بۆ شوێنێکی نادیار و لە سەر بەردەنوێژێکی گوێی جۆگەلەیەک..”.

لە چیرۆکی (“من” ناوی چی بوو؟!): “-:لە ژیانی ناو مەرگدا کەس ناتوانێ درۆ بکات یانی درۆ هێشتا نەبووە بە کەلتوور وەکوو ژیان. و مەرگ زۆر ڕاست و سادقە. مەرگ ڕۆحێکی شووشەیی و ڕووتی هەیە. گۆڕستان هەمووی بە مەرگ ڕووتە!”.

دیالۆگ؛

لەبەر ئەوەی زۆربەی چیرۆکەکان بە شێوەی لێشاوی زەینن و هەر وا کە لە پێشەکیدا باسم کرد ئاوڕ لە دەروونی کەسایەتییەکان دراوەتەوە، زیاتری دیالۆگەکان لە نێوان خودی نابەئاگای کاراکتەر و دەنگی خودی نووسەر(وەکوو مێتافیکشێن) دەسووڕێتەوە. بەو پێیە کارکردی دیالۆگەکان جگە لە بەڕێوەبردنی گێڕانەوە، بووەتە گۆڕەپانێک بۆ دەرخستنی کەلێنی پەیوەندییەکان و توێ شاراوەکانی کارەکتەرەکان.

لە چیرۆکی (ئەو ژنە کێ بوو سەمای دەکرد؟): “من دەمزانی ئەگەر وەڵام بدەمەوە دەڵێم: بێ‌ماڵ و حاڵم بۆیە ماڵانگەڕم! دەی جا ئەوە کەی وەڵامە؟!”. “-مێروولە یان مێلوورە؟! ئەرێ!”.  “چاک بوو لە ناو بوتڵ هێنام ئەگینا بمکردایە کوێمەوە؟ یانی عەرەقەکە مەبەستمە!”

لە چیرۆکی (چیرۆکی جەمیل!): “- اللە الجمیل و یحب الجمال! –ئەرێ جەمالی خۆش دەوێ بۆیە جەمیل وای بەسەر هاتووە!”.  “+کوڕی چاک بن و مەبن بە فیلەسووفە کوردەکان لێمان. باسی جەمیل و عەشقە و تەواو!”.

لە چیرۆکی (پێدەچێ “با”ش لە گەڵاڕێزاندا کوژرابێت!): “دەنگەکە وتی: :با قاوەیەکت بۆ بێنم! خۆشم کرگە! :خۆشمت گەرەکە؟ :ئەرێ…خۆشیشم کرگە!”.

لە چیرۆکی (ئەفسانەی مانگ): “:نووری ئەو گڵۆپە دەبێتە پردی پێوەندی نێوان تۆ و شیتان! :من یا تۆ؟!”.

لە چیرۆکی (“من” ناوی چی بوو؟!): “-: ناوی چیم لێ بنایە؟ لە ناوێکدا چڕ دەکرایەوە؟ -تا دەهاتم ناوێکی بۆ بدۆزمەوە دەگۆڕا بۆ جۆرە ڕەنگێکی دیکە کە لە جیوە دەچوو”.  “-:سڵاو، شتێک خشەی دێت!  ئاخر ئەو هەموو منە ڕەنگاڵەیی و لەتلەتە چۆن لێک بدەمەوە؟ ئەو تاپۆیە مەبەستی لە دیمۆکراسی چییە و منیش مەبەستم لە “کەس ناکوژم”؟”.

ناتۆرالیسم؛

بە ئاوڕدانەوە لە پێگەی دیاری جەستە و ئەزموونی “هەست”یی لەم چیرۆکانەدا، یەک لەو پێکهاتانەی کە لە ئاستی زماندا خۆی دەردەخات، لایەنی سروشتی (ناتورالیستی) گێڕانەوەکەیە؛ لایەنێک کە بابەتی مرۆیی، لە ڕەهەندێکی ڕاستەخۆ و ماددی و بایۆلۆژیدا دەخاتە ناو دەقەکە. هەڵبەت ناتۆرالیسمێ نەک لە شێواز یان پێکهاتەی گێڕانەوەدا، بەڵکوو لەسەر ئاستی زمان و وێنەسازی دەقەکەدا جێگیر بووە.

لە چیرۆکی(ئەو ژنە کێ بوو سەمای دەکرد؟): “چارەنووسی منی لە سەرچۆپی و لەرینەوەی هەموو گیانیدا دەبینی”.  “گوێم هیچی نەدەبیست. هەرچی بوو چاوم دەیبیست”. “گرینگ نەبوو بۆم کێیە شەرمین، لەشی چۆنە؟ مەمکی؟ یان بۆنی هەناسەی؟”.  “ژنێکم دیت چوار نینۆکی لاکی شەراوی لێدراوە.. هەستم کرد جێ ماچێکی پێوە دیارە..”.  “هاڵاوی ئاڵۆشی جەستە وەکوو مار قەف‌قەف بەرەو بن میچەکە دەڕۆشت”. “لقی قەدی و میوەی سینەی بانگی پەیکەرەیان دەکرد”.

لە چیرۆکی (چیرۆکی جەمیل!): “قونێکی خڕ و ئاڵۆشاوی هەبوو”.

لە چیرۆکی(ئەفسانەی مانگ): “بە حوزنێکی نەناسراوەوە تێر لە باوەشیدا[دار توو] ڕاکشام! کاتێ بە ئەرخەیانی و هاوکات خەفەت و ماندوویەتی لە سەر موزائیکەکان هەڵاژیام، مانگی چواردەم لە نێوان دوو لقیدا بینی. دوو لقی گەورە و دیار! دوو لقی زۆر ڕێک و خواکردوو! هەر دوو لقەکە پێکەوە حەوتێکیان دەکێشا..”. 

لە چیرۆکی(پەری باڵابەرز!): وەک ئەو حەوتەی کە کردم بە تۆدا! …:دیوونە اون الفە تو داری؟ مال من هشتە.. هفتم نیست!”.

لە چیرۆکی(ماچێ لە تاران یانێ چەن شەممە؟): “دوو لێوی ئاسایی کە بەو هاوینە گەرمە ئەگەر نووسەرێک یان شاعیرێک لە خەیاڵدانی خۆیدا سەرنجی بدایە دەیشوبهاندن بە تووت فەرەنگی، خوازراو و راکێشەر و بێتام!”. “دوو نەفەر بووین بە سات و پێوەری ماچ..من و مەرجان و ماچ و باوەش و سینە و مەمک و دەموچاوی من و هی ئەویش”.

لە چیرۆکی(دێوانە پەپوولە): “ژنانی ئەم شارە پەنجا چارشێویشیان لە خۆیان بدایە هەر کوڵۆک و لاقوونیان زل و زەق بوو”.

گەمەی زمانی؛

هاوکات لەگەڵ زمانی شیعری، میکانیزمی بانگهێشتکردن(تداعی) ڕۆڵێکی گرنگ لە ڕێکخستنی گێڕانەوەکەدا دەگێڕێت؛ بە شێوەیەک کە جووڵەی چیرۆکەکان نەک لەسەر بنەمای لۆژیکی هێڵی کات، بەڵکوو لەسەر بنەمای پەیوەندیی زەینی، بیرەوەری و “هەست”ییەکان بیچم دەگرن. هەروەها گەمەی زمانی وەک یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی ئەم دەقانە، سەقامگیریی واتاکان دەخاتە ژێر پرسیارەوە و زمان لە پێگەی ئامێری دەربڕینەوە بۆ پێگەی واتادانەر بەرز دەکاتەوە. نووسەر بە کەڵک وەرگرتن لە گەمەی زمانی و بانگهێشتن، خوێنەر لەو بازنە دەروونییەی کە بۆی درووست کردووە بە وشیاری دەهێڵێتەوە.

لەچیرۆکی (چیرۆکی جەمیل!): “هەوای هێرۆ بردی بەڵام لە ئانوساتێکدا هەوا پیس گۆڕا! هێرۆش هەروا”. “سەر بخاتە سەر خەزێنەی دڵ و دڵ بخاتە کوێ؟ دڵ.. دڵ… :دڵدڵ ناوی کەری پێغەمبەر بوو؟! -: گوڵگوڵ یان بایەقوشی بۆر؟!”.  “-:ئەی لە پاش فریشتە؟ +:ئیلهامت بۆ دێت؟ ئایا شاعیری؟ دەیوت ئیلهامیشی بۆ بۆنەی باڵایەوە خۆش ویستووە”.

لە چیرۆکی (پێدەچێ “با”ش لە گەڵاڕێزاندا کوژرابێت!): “-: مەسیح؟! ئەرێ. “م” یانی منارە. یانی مزگەوت. مەسیحیش یانی خاچ… لەو گۆڕستانەی پشت منارەوە حوکم خاچە!”.

لە چیرۆکی (پەری باڵابەرز!): “ئەودەم کتێبەکەم بە “ژانی گەڵ” گۆ دەکرد لە باتی “ژانی گەل”…بە کورتییەکەی گەڵ و گەلم جیا نەدەکرەوە لە یەک”.

لە چیرۆکی (ماچێ لە تاران یانێ چەن شەممە؟): “بەیانییەکەی لەگەڵ مەرجان لە شەقامی ویسال قەرارمان دانا. تاران شارێکە کە بەردەوام بێ قەراری تێی “دا”.”.  “ئەو ڕۆژە بوو کە ماچەکەی یەکشەممەی ناو کڵێساکەمان بە پیلان و مۆرکی شەیتان زانی و تەفسیرێکی شەیتانیمان بە”سەر”دا سەپاند… وەک وتم گرینگ ماچە نەک “سەر..” “. “بەڵام لە نێوان “کار” و”بێکاری”دا تەنها “بێ”یەک تۆفێر هەیە، دوا پەیامی ئەو ساتەم بۆ مەرجان تەنها ئەوە بوو: “بێ”. تەنها وشەیەکی کوردی کە مەرجان لەساتی ماچەکەدا فێری ببوو! زۆرینەی کوردەکان بە “بێ” دەڵێن “وەرە” بەڵام ئەم “بێ”یە دە قاتی “وەرە” کاریگەری و عیشوەکاریی زیاترە!”.

لە چیرۆکی (دێوانە پەپوولە)دا کایە کردن بە وشەی “پەپوولە” دەگاتە ئەوپەڕی خۆی. بە چەشنێک کە پەپوولەپاییزە بە پەپوولەی کرمی ئاورێشمین و پەپوولەی ئازادی خالقییەوە گرێ دەدرێتەوە. چاو لەم نموونانەی خوارەوە بکەن:

“کێشەی وەرزی پاییز ئەوەیە پەپوولەی هەیە. کاری پەپوولە پاییزە لە بنەمادا هەواڵبردنە”

“ئەوەی من بەرەو تێڕامان دەبات یەکەمین و دواهەمین بەرگری سەلیم دوای رووداوەکە بوو: بەسەری شێخ پەپوولە بوو!”

“کرمێک لە مێشکماندایە…دایکم دەیگوت: ئیتر ئەم کرمە کرمێکی ئاورێشمینی بەرەو پەپوولەچووگ بوو…”.

“ئەو شەوە ئەوق و مات بوو، زەبتەکەی “پەپوولەی ئازادی” خالیقی دەخوێند”.

“دوای ئەم ڕووداوە… لە دەروازەی شاردا تابلۆیەکی گەورە هەیە.. لە ژێر ڕستەی…”بە شهر شهیدپرور…خوش آمدید” نووسراوە شاری شەهید سەلیمە پەپوولە!”

“سکاڵا و گلەیی بردۆتە سەر شێخەکەی و ئەویش گووتوویە شەیتان لە کڵێشە و قاڵبی ئەو پەپوولەیەدا شەهوەتی سەلیمی جووڵاندووە”

“سەلیم ئێستا لە گۆڕێکی لاتەریکی کێلبچووک لەوپەڕی گۆڕستانی شار کپ کەوتووە و ئەو ڕاوکردنەی پەپوولە بۆ ئەو، دوا ڕاو کردن و دەستسوان لە شتێکی ئاوارەیی ئەفسووناوی بووە. ئێستا بە خەڵووزێکی ڕەش لە سەری بەردەکەی ئەلحەدی نووسراوە: دێوانە پەپوولە! دایەگەورەم دەیوت: دوای سەلیم هەموو کەس دەزانێ کە بە کێ دەڵێن پەپوولە. باوکیشم دەیوت: پەپوولە دەبێ بزانێ لە کوێ دەنیشێتەوە!

ئەنجام؛

لەو وتارەدا هەوڵ درا کە بە پشکنینی پێکهاتەگەلی وەک زمانی شیعری، میکانیزمەکانی بانگهێشتکردن، دەقی ناتورالیستی، دیالۆگ و گەمە زمانییەکان، ئەوە پیشان بدرێت کە ئەم چیرۆکانە بە ئاگاییەوە خۆیان لە گێڕانەوەی ڕاستەوخۆی واقیعە کۆمەڵایەتییەکان دوور دەخەنەوە؛ ئەو واقیعانەی کە نەک لە ئاستی پەیوەندییە دەرەکییەکاندا، بەڵکوو لە توێ دەروونییەکانی ئەزموونی ژیانی مرۆڤدا بیچم دەگرن. بە واتایەکی دیکە، ئەم گێڕانەوانە بەرەو واقیعە ئاڵۆز، چەندتوێ، و زۆرجار ناکۆکەکان هەنگاو دەنێن. لە وەها بەستێنێکدا، ئیتر چیرۆک ئاوێنەی کۆمەڵگا نییە، بەڵکوو گۆڕەپانی گرژیی مرۆڤە لەگەڵ خۆی، لەگەڵ ئەوی دیکە و لەگەڵ شتی نەوتراو و زمان ئیتر تەنها هەڵگری واتاکان نییە، بەڵکو خودی خۆی دەبێتە میکانیزمی شێوەگرتنی ئەزموونەکە. بەم بۆنەوە، خوێنەر نەک لە ڕێگەی ڕوونکردنەوەی ئاشکراوە، بەڵکو لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕەوتی زمانی گێڕانەوەکە، دەگاتە توێ شاراوەکانی ئەزموونی کەسایەتییەکان.

بەم پێیە، لەم وتارەدا هەوڵدرا کە بە سەرنجدان لەسەر ئەم پێکهاتانە، شێوازەکانی دروستبوونی واتاکان لەم چیرۆکانەدا تاوتوێ بکرێن؛ شێوازگەلێک کە پیشان دەدەن ڕیوایەت، پێش ئەوەی ڕەنگدانەوەی جیهانی دەرەوە بێت، دەرەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەی زەینە لەگەڵ جیهان. تاوتوێکردنی ئەم چەمکانە، دەرفەتی تێگەیشتنێکی وردتر لە لۆژیکی دەروونیی دەقەکان و پەیوەندییان لەگەڵ ئەزموونی مرۆڤایەتی دەڕەخسێنێت.

The post رۆحە کوتراوەوکانی خەیاڵ: appeared first on ژنەفتن.

لێ ئەڤ شەڤە، ل ناڤەراستا وێ پەناگەها وی، لسەر تەختێ وی، نهێنیەک زێرخەزال ناڤەک هەبوو، ئەو ناڤێ کو دناڤ گۆتنێن کەڤن دا وەک کلیلا دیناتیێ دهاتە هژمارتن. دگۆتن “زێرخەزال بچیتە د خەیالا کێ دا، دێ وی ژی کەتە خەیالەک” مینا دێوەکا بەرکەفتی، لێ ب جوانیەکا کو دێو پێ شەرمزار دبوون، ئەو ل وێرێ بوو.

ئاناز، ئەوێ کو دناڤ گەرێن دیناتییا خۆ دا گەهشتیە وی رادەی کو ئێدی ژ دیناتیێ نە ترسیت، بێی کو هەلچوونێن خۆ یێن ژ دەرڤە بینیتە ژۆر، نێزیک بوو. وی ترس، بێزاری و هەمی پیساتییا باژێری، وەک پێلاڤێن خۆ، ل پشت دەرگەهی هێلان.

ئەڤە جارا ئێکێ بوو کو دیوەکا ب ڤی رەنگی نازک و بێ گونەهـ ببینیت. دێو، د هزرا وی یا بەرێ دا، ئەزمان سوورکەک بوو کو شەڤێن وی دکرنە دۆزەخ. لێ ئەڤە، ئەڤا ل بەر چاڤێن وی، ئارامیا بەری دروستبوونا جیهانێ بوو. خەیالا وی، یا کو هەردەم دژمنێ وی ، ئەڤجار ببوو هەڤال، و ئەو ژ کابوسێن وی یێن هەر شەڤ رزگار کربوو. وەکی تەیرەکێ کەلەخا کو پشتی دەهـ سالێن برسێ، لسەر خوارنەکێ ژ لەشێن فریشتان روونیت، ئەو ل هنداڤ زێرخەزالێ راوەستیا. ب گومان و نەباوەرکرنەکا تژی حەز، خۆ چەماند و بێهن کرێ.

ئاخ، چ بێهن بوو! ئەو نە بێهن بوو، بەلکو کومکرنا هەمی بێهنێن خوش یێن جیهانێ بوو د سینگەکێ دا. بێهنا لیمونێن کەسک یێن کو هێشتا شەونم لسەر، بێهنا چایا نەعناعێ یا کو ل ئێڤارەکا بێخەم دهێتە ڤەخوارن، بێهنا سندیێن تێرئاڤ یێن کو تەزیاتییا خۆ د بەخشنە گیانەکێ ب تێهن، بێهنا وان بەلگێن پایزێ یێن کو پشتی ژیانەکا تژی ڕەنگ، ب ئارامی خۆ دسپێرنە ئاخێ. و ل دوماهیێ، ئەو بێهنا کو گیانی دهەژینیت، بێهنا تۆزەکا تەر یا کو بۆ جارا ئێکێ لێڤێن بارانێ تاقی دکەت. “ئاخ… ئەڤە چ بێهنە ژ زێرخەزالێ دهێت؟”

بێی کو بزانیت، دەستێن خو مینا دوو مارێن تێهنی لدور ستویێ وێ ئالاندن. هێشتا دناڤ گومانێن خۆ دا بوو، دترسیا کو ئەڤە ژی خاپاندنەکا دی یا هزرا وی بیت. هاتە هزرا وی کو ئێکەم تشتێ مرۆڤی ژ کەتوارى دویر دکەت و بەرەڤ خەیالێن وی یێن بەردریایی دبەت، نە سەرە، بەلکو پێنە. پێ، ئەو ئەندامێ کو هەردەم دناڤ قەلیشی و تاریا پێلاڤان دا، ئەوێ کو راستەوخۆ بەرکەفتنا وی دگەل ئاخا پیس یا جیهانێ ، ئەگەر جوانی ل وێرێ هەبیت، دڤێت ل هەمی جهان هەبیت.

لەو، چۆک دانان. دەست درێژکرە پێیان و ب هەمی بیرتیژی و هەستیاریا خۆ، ل پێن وێ نێڕی. ل وان تبلێن سپی و نازک، کو مینا کلیلا موزیكەکا بێدەنگ بوون. ل گوزەکا وێ یا کو مینا بەرەکێ پیرۆز هەر تشتێ جوان لدور دزڤریت. دگەل خۆ دگۆت: “ئەڤە چ شعرە خودا ب لەشەکی دنڤیسیت؟ چ دەربرینە سروشت نیشا مە ددەت و پاشی دناڤ پێیەکێ دا د ڤەشێریت؟”

زانی کو بەرسڤا ڤان پرسیارێن فەلسەفی، ب کریارەکا سادەتر نەبیت، یا مەحالە بهێتە دان. بەرسڤ د تامکرنێ دا بوو. لەو، مینا نڤێژکەرەکێ کو لێڤێن خۆ ددانیت سەر تاشە بەرەکێ پیرۆز، لێڤێن خۆ دانان سەر پێن وێ. دگەل مێتنا پێیان، دیمەنەکێ ئیرۆتیکێ بێ دوماهیک د هزرا وی دا دهاتە کێشان. هەست پێ دکر تاما سویراتیا دەریایەکێ یە کو تێکەلی ئاخا بیابانەکا زێر رەنگ دبیت. ئەڤێ تامێ، ئەو برە د کویراتیا هزرێن مرۆڤاهیێ دا. هاتە هزرا وی: “تۆ بێژی ئەڤە بەڵگە بیت کو خودێ ئەم ژ ئاڤ و ئاخێ چێکرینە؟” ئەڤ تامە، تاما دەستپێکا هەبوونێ بوو.

چەند کویر دچوو د تامکرنێ دا، هەروەکی ل باغچێ عەدەنێ بی و تام ل فێقیەکێ بکەی. وی دڤیا تام بکەتە بچووکترین و هەستیارترین تشت. ئێکسەر هاتە بیرێ، “دبیت ئادەمی ژی وەکی من، ل حەقیقەتێ گەڕیابیت، لەو ژی تام کربیتە حەرامترین فێقی.” هزرا وی فرى. “ما کی دبێژیت ئەو سێڤ بوو؟ بەلکی ئەو سێڤە بتنێ سیمبولەکا سادە بیت بۆ تشتەکێ گەلەک مەزنتر.

ماکی دبێژیت ئەو سێڤ نە ئەو بوو یا حەسەنێ جزیری د سترانێن خۆ دا بەحس دکەت؟ یان فلکلۆر، ب وێ راستگۆیا خۆ یا بێ شەرم، هەمی مەمکان ناکەتە هنار؟ ئەرێ ئادەم ل کیژ حەقیقەتێ دگەڕیا؟ ئەرێ ل دیوێ خەیالا خۆ دگەڕیا یان ل راستیا تاما دیوێ؟”

چاڤێن خۆ ژ پێیان بلند کرن، ژ ئاخێ بەرەڤ ئەسمانی، بەرەڤ سینگێ وێ. شەپۆلێن نەرم یێن هەناسە یا وێ ، وەک لڤینا ئارام یا دەریایێ بوون. وی دزانی ل پشت ڤێ ئارامیێ، باهۆزەکا هەلچوونان یا ڤەشارتی یە. وی ددیت کو هێدی هێدی، ئەو سینگێ ئارام، ژ شەپۆلێن نەرم بەرەڤ گرژبوونێن ستاتیکی دچوو، وەک ئاماژەیەک کو باهۆز یا نێزیکە. ددیت و دگەل خۆ دگۆت: “چەند جانە مرۆڤ تام کەتە لیمونەکێ ژ تاما زێڕی و ژ رەنگێ زەڤیەکا گەنمی، و بێهنا خوێ یێ ژێ بهێت.”

هێژ ئاناز یێ دناڤ وان هزران دا، دناڤ وێ دەریایا کو هەمیان هزر دکر خەیالە نوقم بووییە و نەڤێت ژوێ خەیالا خۆ یا بێ سنور و تاما هەر تشتی دەرکەڤیت، لەو ماڵا وی دبێژن دێوێ رویێ خو یێ نیشا دای و یێ دین کری.

دهوک

The post سرودا زێرخەزالێ appeared first on ژنەفتن.

خۆرەتاوی ڕەشەمێ تین و تاوێکی دیکەی دابووە شاروێن[2]. خەڵکی  لە ژوورە تەنگ و تاریکەکان هاتبوونە دەرەوە و هەر یەکەیان بەگژ کارێکدا چوو بوون، ژنان لە دەشتان و لە ئاقاران، لە دەم کانی و لە ڕووخ ڕووباری داهاتن و دەچوون، پیاوان بە بازووی ڕەپ ڕەپ خەریکی کار بوون. هەر مرۆیە و لە کونجێکەوە[3]ژیانی ئاساییی خۆی تێدەپەڕاند، مینای تەختەی شەترەنج، کەس لە خانەی خۆی نەدەپەڕییە سەر خانەیەکی دیکە.

هەتا بە مەردومان ڕا دەگەیشت، ئاژەڵانیش کەیف خۆش بوون، دەت دیت ئێستر بەناو قەرسیلی[4] دەکات غاری[5]، ماینی چوێتی[6] بە لاقی ڕەشی قەترانی و بەدەنی خۆڵەمێشی، خۆی بۆ ئەسپان دەنوێنێت و دەکات مەکەران، هوردە هوردە بەحێل دەلەنگێت و پەرچەمی بەولاو بەملا دادەدا.

دار گێلاسە سەرتاپا ڕەشەکان، شکۆفەی سپی و خۆڵەمێشیان گرتبوو. جار جار هەوری سپی بەژێر خۆردا بۆر تێ دەپەڕین، بۆ چەند ساتێکی کەم سێبەریان دەکەوتە سەر زەوی. تاوناتاوێک دەبووە گورگەزێ[7].

ڕۆژێکی خۆش بوو، تەواو ڕەش و سپی بەڕوونی دیار بوون و لە یەکتر جیا دەکرانەوە.

ڕەشی کاڵی گژوگیا و ڕەشی تۆخی سێبەرەکەی جوانییەکی دیکەی دابوو بە کەژوکێوان.

لەو حانەی دا (نەودەر[8]) بەگەیش چەرخی ^[9] گالیسکەکەی لە باوەش کرد بوو، هەوڵی دەدا بیبەستێتەوە.

چەرخی خستبووە سەر ڕانانی و بە دەستێکی چەرخەکەی گرت بوو و بێ ئەوەی ئاوڕ بداتەوە دەستی دیکەی بەناو جۆڕکە ^[10]چکۆڵەکدا دەگێڕا، بەڵکی تەڵاشێکی ^[11]بکەوێتە ژێر دەستی و چەرخەی پێ قایم کات.

باب نەودەر هێشتا ئارەقی نێوچاوانی نەسڕی بوو، کە (مەنیژە) هاتوو دێمکەیەکی ^[12] پڕ ئاوی خستبووە سەر شانی، وەکوو ئەوەی بەردەمی خۆی نەدیتبێت یانژی دێمکەکەی لە دەستی خزابێت، دێمکە تەپەی لێ هەستا و کەوتە سەر زەوی، نیوەی ئاوەکەی لێ ڕژا.

باب سەیرێکی کرد و لە چاوانی نواڕی[13]، بێ ئەوەی نووقەی لە دەمی دەربچێت، هەستا و چووە پێشی بە قامکی دۆشاومژەی پێڵووی خوارەوە چاوی مەنیژەی ڕاکێشا.

– دیسان چاوت هەڵئاوساوە؟

مەنیژە سەری شۆڕ کرد و سەیری بەردەمی خۆی کرد، هیچی نەگوت. چاوانی دیسان ئاوسا بوون، کێمێکی ^[14]ماشوبرنجیان دەردا بوو.

هەشت ساڵە بەم دەردەوە دەناڵێنێت، باب نەودەر بردبووییە لای زۆر حەکیمان، لە دەردی وی نەگەیشتبوون. مابوو نەمابوو بڵێن ئەوە پەتایە، لەبەر ئەمەش زۆر دەترسن کە ئەم پەتایەش وێنای پەتای ئەوێ ساڵێ، کە وەکوو دەگێڕنەوە بەری دووسەد ساڵان بە تووشی ئەو عێلە[15]هاتووە.

حیکایەتی شاری مردووان

سەرەتا پەتا لە خۆرهەڵاتی شاروێن بڵاو بوویەوە، دواتر وردە وردە گەیشتە قەڵا و دواتر هەتا ئەو سەری شاروێنی گرتەوە.

پیرەمێرد و پیرەژن دەکەوتنە ئاویلکە[16]، پشتی هەنگێ دەمردن. وەلێ منداڵان بەرگەیان نەدەگرت، بێ یەک و دوو ڕۆحیان دەردەچوو. ئەوەی هەندێک لەگەڵی دەجەنگا و لە ژیاندا دەمایەوە، ئەوانە بوون، کە جەستەیەکی بەهێز و پتەویان هەبوو، جگە لەمەش ئەگەر هیچ دەردێکی دیکەیان نەبوو بێت.

پەتا هێندە ترسناک بوو، ژیانی خەڵکی شاری گۆڕی، شار وەک کوێرە گوندێکی لێ هات. هەندێک لە گۆڕانکارییەکان دوای نەمانی پەتا گەڕانەوە دۆخی پێشوویان، ئەمما هەندێکی دیکە هەتا هەنووکەش وەک خۆی ماون.

خەڵکی شاروێن لە ترسی ئەوەی پەتا لە یەکتر نەگرنەوە، هاتووچۆی یەکتریان تەرک کرد، لە یەکتر نزیک نەدەبوونەوە و هیچ شتێکیان لە یەکتر وەرنەدەگرت.

هامووشۆ[17]نەما و خەڵکی لە هاوسێشیان بێ خەبەر بوون، بابایە خۆی لە ژوورێ حەپس[18] کرد بوو. ئەگەر یەکێکیشیان لێ بمردایە کەس نەی دەزانی، مردووی خۆیان بێ کفن، دف[19]دەکرد. خاوەن مردوو تەواوی بەدەنی خۆی دەپێچایەوە بە شێوەیەک هیچ شوێنێکی لەشی بە دەرەوە نەبێت. بەم شێوەیە لە مردووەکەی نزیک دەبووەوە و لە لایلۆنێکی ڕوونی دەپێچایەوە، ئەم سەر و ئەو سەری گرێ دەدا تا بە هیچ شێوەیەک هەوای بەر نەکەوێت. مردووی بە دوای خۆیدا ڕادەکێشا و دەیبرد تا لە چاڵێک بینێژێت، دەبوو قووڵی چاڵەکە بە بەژنی سێ مرۆیان بێت. دواتر کە دەگەڕایەوە بێ ئەوەی هیچ کەسێکی خێزانەکەی ببینێت، خۆی لە گەرماو دەئاخنی[20]و ماوەیەکی زۆر لەوێ دەمایەوە، تا تەواو دەخووسا خۆی بەداو و دەرمان هەمەچەشن و قوڕە سووری دەشووشت.

شووشتن بووە کاری بەردەوامیان، خۆیان و ماڵیان و منداڵیان و تەواوی کەلوپەلەکانیان دەشووشت. لە ترسی پەتا هەر شتێکیان چەندین جار دەشووشتەوە، بە شێوەیەک کە ترێی ڕەشمیری[21]هێندە شووشتبا سپی دەبووەوە. هێلکە لە قونی مامر بەر بووباوە لە ئاو و کەفیان دەهاویشت، لە ترسی ئەوەی نەکات مریشکەکە دەنکە برنجێکی هەڵگری پەتای خوارد بێ، وای بە حاڵی هێلکەی سەر ڕاوکەش[22] لە کەف و ئاوی قوتاری نەدەبوو.

 هیندەش نا، وای لێهات لە ناوەوەی خێزانەکانیشدا پەیوەندییەکان وردە وردە بەرەو کاڵبوونەوە دەچوون، هەریەکێ لە ترسی ئەوی دیکەیان خۆی لە قوژبنێکی هەمان ژوور دەنا، کەدەدوان نەکا هەناسەیان بەر یەکتری بکەوێت هەر یەکەیان ڕووی لەلایەک دەکرد، بەشێوەیەک کە ئاخێوەر ڕووی لە ڕاست بێت و گوێگر لە چەپ. سا خودا نەکردە یەکییان بپژمیایە، ئیدی وەک ئەوەی بوومەلەرزە ئەو ژوورەی لەزاند بێت، بە پڕتاو هەر یەکەیان بەرەو دەرەوە ڕای دەکرد. لێ ئەگەر ژوورەکەیان باش نەشووشتبا و کەسی پژمیوویان بۆ چەند ڕۆژێک نەخستایەتە ژوورێکی دیکە، ئەوە دوو پێی هیچ کەسێکی ئەم ماڵباتە وە ژورێ نە دەکەوتەوە. تەوقەکردن و دەستلێدان نەما، بۆ سڵاو کردن دوورا و دوور دەستەکان بۆ ئاسمان بەرز دەکرانەوە.

تا دەهات پەتا تەشەنەی دەسەند، سێ یەکی دانیشتووانی شاروێن بوونە قوربانی، لە هەندێک بنەماڵە تەنیا یەک کەس ڕزگاری دەبوو، هەندێک قڕ دەبوون و لە هەندێکیش چەند دانەیەک.

کەسی تووشبوو سەرەتا برژانگەکانی سپی دەبوو، دواتر برۆ و مووی سەر و ڕیشی. لە ڕۆژدا تیشکی خۆر ئازاری چاوی تووشبووی دەدا، ناچاری دەکرد خۆی بخاتە بەر نیسێ[23]. تووشبوو ڕۆژانە دەیان جار دەپژمی، دواتر تووشی هەڵامەت دەبوو، پاشان سینگ ئێشەیەکی توندی دەگرت وەک ئەوەی یەک ڕکێف [24]خۆیان خستبێتە سەر سینگی و پەراسوویان شکاند بێت، ڕەنگی ڕەش هەڵدەگەڕا، چاوەکانی هەڵدەئاوسا و ڕەنگی چاوی دەگۆڕا، دیار نەبوو تووشبوو چەند لە ژیاندا دەمایەوە، مانگێک، ڕۆژێک یانیش سەعاتێک، لە پڕێک دەمرد. دوای مردنیش چاوەکانی دەتەقین و لاشەی سووکەڵە دەبوو. خەڵکی کە پەتای لە یەکتری دەگرتەوە، هەبوو لە بەیانییەکەی وەک گوێزی ساغ بوون، هەر هێندە تووشی پەتا بووایە، تا ئێوارە حەیاتی ڕەشی لێ دەبڕا[25].

ژمارەی تووشبووان لە ڕۆژدا زیاتر بوو، تەنانەت ڕێژەی مردنیش لە شەودا کەمی دەکرد. لە پێناو بەرەنگار بوونەوەی پەتاکە، ئەوە عێلە وای لێ هاتبوو، بە ڕۆژ دەخەوت و بە شەو دەکەوتە کار. ماڵەکانیان تەواو تاریک دەکرد، کون و کەلەبەری خانووەکانیان دادەپۆشی. شەمشەمەکوێرەی شەوکار ^[26]بوون، لە ترسی جڕوجانەوەران ^[27]حەجمانیان لێ بڕا. دەیانزانی ئەوان جڕوجانەوەران مرۆیان توشی پەتای کردووە، هەر ڕۆح لەبەرێکیان بدیبا ولە ئەندازەی بستەکی گچکە تر بووایە دەیانتۆپاند.

خەڵکی شاروێن زۆر شتیان لەبیر چوویەوە، وەک مرۆی سەرتایییان لێهات، جگە لەمەش تەواو لە یەکتر دوور کەوتنەوە، ئەوانەی ڕزگاریان بوو و دوای پەتاکەش نەیان توانی نزیکی یەکتر ببنەوە. تاکە شتێک کە لە یەکتری نزیک دەکردنەوە جووتبوون بوو، تەنیا بەرگەی ئەوەیان نەدەگرت و پیاوان سێ خولەک نزیکی ژنەکانیان دەبوونەوە (هەندێکیان کەمتریش لە سێ خولەک). سێ خولەکی بێ باوەش، بێ ماچ و بی دەستبازی، وەک ئەوەی دوو هاوسێ لە یەکتر زیز بووبن و بەڵام منداڵە بچووکەکانیان هامووشۆی یەکتر بکەن و بەیەکەوە یاری بکەن. دوای دامرکانەوەی هەوەسیان، سەرەتا پیاوەکە بەخێرایی، بێ ئەوەی ئارەقەی پشتی سارد بێتەوە، خۆی لە گەرماو دەنا و دوای نیو کاتژمێر ئەوسا دەهاتە دەرەوە، دواتر ژنەکە دەچوو گەرماوەکەی بە داو و دەرمان دەشووشت و پاشان خۆی جلەکانی پاک دەکردەوە.

بەهۆی ئەم گۆڕانانە، ژنانی شاروێن لە پیاوان ماندووتر دەبوون، نە دەبوو قامکیان بەر یەک خواردنیش بکەوێت، بە سەرپۆشەکەیان دەم و لوتیان توند دەپێچا و لەپەوانیان لە دەستیان هەڵدەکێشا، ئەوسا چێشتیان وەسەر ئاگر دەنا.

هەر مندالێکی دیکە کە لەدایک دەبوو، ئیتر شمەکەکانی بۆ جیا دەکراوە، دەوری[28] و کەوچکی خۆی جوودا دەبوو، نە دەبوو شمەکی هیچکامیان لەگەڵ ئەوی تریان تێکەڵ بێت. ئیدی لەو شارەدا هیچ ساوایەک مەمکی دایکی لە دەوی نەنا، لە ئەول ڕۆژی لەدایکبوونییەوە شۆربایان دەدایە تا ئەو کاتەی کەڵبەی دەهاتن. بە ماوەیەکی زۆر کەم شاروێن دەیان ساڵ گەڕایە دواوە و دوای پەتا وەک گوندێکی گەورەی لێ هات، تەواوی خەڵکی شار تووشی پەتا بوو، ئەوانەی لە ژیاندا مانەوە، ئەوانە بوون، کە بەسەر پەتاکە سەرکەوتن.

ئەم گۆڕانکارییانە دوای پەتاش هەر وەک خۆی مایەوە، بوون بە گەلێک کە شیرازەی تێکچوو بوو، سەدان ساڵ لە ماچ و مووچ بێ بەش بوون.

مەنیژە هەموو بەیانییەک، کە لە خەو هەڵدەستا، دوای بێر[29] کردن، دەچووە گەرماو ئاوێکی بە خۆیدا دەکرد. هەر لە تەمەنی نۆ ساڵییەوە بەم شێوەیە فێر ببوو. هەموو چوونە دەرەوە و هاتنە ژوورەوەیەکی دەبوو گەرماوێک بکات.

ئەو کاتەی تەمەنی نۆ ساڵ بوو، چاوەکانی بۆ یەکەمجار هەڵئاوسان، حەکیمێک بە نەودەر بەگی گوتبوو، کە دەترسێت ئەمە سەرەتای دەرکەوتنی پەتایەکی نوێ بێت و دووبارە کارەساتێکی تر بەسەر ئەم مەملەکەتە دابهێنێت.

لەو کاتەوە خەڵکی شاروێن مەودای نێوان خۆیان و بنەماڵەی نەودەریان کردە دوو هێندە. ئەگەر جاران لە دووری دە پێ سڵاوێکیان لێی بکردایە، ئێستە لە دووری بیست پێ سڵاوی لێ دەکەن. ئەو دەمەی کە ناچارن بۆ گێرەکردن[30]بانگی نەودەر بکەن، ئەوا لە دوورەوە بە دەنگێکی بەرز هاوار دەکەن: نەودەر بەگ.. نەودەر بەگ، قەسەڵم بەسەریەکدا گێڕاوە سبەی وەرە.

بۆ مەنیژە جیاوازترە، هیچ کەس تەنانەت ناوێرێت سەیریشی بکات، نەکات بەهۆی ئەم دیدەنیەوە تووشی پەتا بن.

کەس چاوە ڕەشەکانی، پرچە کاڵەکەی بەژنە باریکەکەی مەنیژەی بە ڕوونی نەبینیوە. هەندێک کەس هەر نەیاندەویست ناویشی بزانن، نەکات ڕۆژێک ناوی مەنیژەی بێتە سەر زاریان و پەتا بە گیانیاندا شۆڕ بێتەوە. دەیانگوت: ئۆی خودا نەکات.. ئەی موو بێت لە زمانمان.

(ئاربەکیش)[31]ناوی نەدەزانی و هەرگیز پێشتر نەی بینیبوو.

ئەو بەیانییەی کە مەنیژە لە بێری گەڕایەوە و نەچووە ماڵەوە، چووە سەر ڕووبارەکە کە بە باشووری شاروێندا تێ دەپەڕی پێنج یاردە لە ماڵیانەوە دوور بوو. حەزی کرد ئەمجارە لە ڕووبار خۆی بشوات.

ئاربەک بێ ئاگا بوو لەوەی کیژێک دێت تا لە ڕووبار خۆی دەشوات، بۆ خۆی لە ناو گژوگیای دەم ڕووبارەکە پاڵکەوتبوو، کە هەستا بگەڕێتەوە ماڵەوە، بینی کیژێک لەو بەڕی ڕووبارە وا خەریکە دەچێتە ناو ڕووبارەکە. هەستایە سەر پێ و خۆی لە پەنا تاشەبەردێک شاردەوە.

مەنیژە دوای ئەوەی چەند جارێک بە جلەکانی بەرییەوە خۆی لەناو ئاو نوقم کرد، دوای کەمێک، لە لێواری ڕووبارەکە نزیک بووە و نیوەی لە ناو ئاودا مابووەوە و نیوەی لە دەرەوە، وەکوو پەریدەریا بێت و کەوتبێتە کەیف و سەفا، لەگەڵ ئاو ببووە هاوڕێ و کەیفی دەکرد، بێ ئەوەی بزانێت کەوتووەتە ژێر سێرەی نێچیرڤانێک.

گەڕایە لێوارەکە و کراسەکەی بەری داکەند فڕیی دایە ڕۆخ ڕووبارەکە، پاشان بە لمە ڕەشەکەی لێواری ڕووبارەکە، بەشی سەرەوەی بەدەنی سواق[32] دا. ئاربەک دەیدیت کەوا چۆن مەنیژە خەریکە مشت مشت لمی ڕووبارەکە هەڵدەگرێت و لە بەندی هەڵدەسوێت، سەرەتا سەر سینگی و دواتر شانو ملی. دەستی درێژ دەکرد تا ئەو شوێنەی کە دەستی دەیگەێشتێ قوڕی تێ هەڵدەسوو.

ئاربەک هۆشی لەسەریدا نەما بوو، بێ ئاگا لەوەی تەواو خۆی ئاشکرا کردووە و لە پشت تاشەبەردەکە هاتووەتە دەرەوە.

کە مەنیژە ئەوی بینی گەلێک ترسا وخۆی هاوێشتەوە ناو ڕووبار، تا ژێر گەردنی نوقمی ژێر ئاوەکە کرد.

«مەترسە مەترسە.. ئازارت نادەم» مەنیژە تەواو پەشۆکا بوو، نەیدەزانی چۆن دەستی بگەیەنێتە کراسەکەی و لەوێ ڕابکات. ئاربەکیش هەوڵی دەدا بە تەنکاییی ڕووبارەکەدا بچێتە لای.

«ئازارت نادەم» ئەمەی چەندین جار دووبارە کردەوە، کراسەکەی مەنیژەی هەڵگرت و بۆ هەڵدا. هەر لە ژێر ئاوەکە کراسەکەی لەبەر کرد و هاتە دەرەوە. بەبێ ئەوەی سەیری ئاربەک بکات هەوڵیدا لەوێ دوور بکەوێتەوە.

«تۆم هەرگیز لێرە نەبینیوە، خەڵکی ئێرەی؟» «تکایە لێم نزیک مەکەوە، ئەمن نەعلەتییمە» ئاربەک کەمێک پێکەنی، یەکەم جار بوو شتێکی وا ببیسێت. «نەعلەت لێکراوی؟ هەوڵ دەدەیت بمترسێنیت دەتەوێت لێت نزیک نەبمەوە؟» کە ئەم قسەی کرد، گەیشتووە نزیک مەنیژە و مەچەکی گرت، مەنیژە بەخێرایی خۆی ڕاپسکاند. نیگای یەکتریان کرد و بۆ چەند چرکەیەک لە یەکتریان ڕوانیی. مەنیژەی تا وەکات بێ هاوڕێ و هاودەم بوو، کە بیری لەوە کردەوە هاودەمێکی دەبێت، هەستێکی خۆش خەریک بوو بە گیانی دا دەهات. بەڵام هێشتا دە ترسا بە هەر شێوەیەک بوو، ئەوی جێی هێشت و هیچ قسەیەکی دیکەی نەکرد.

ئەم عیشقە ڕەنگی ئاڵە

«ئەوەی بینیبووم کەس باوەڕی پێ نەکردم»

مەنیژە لەگەڵ ئاربەک قسەی دەکرد، کە هەردووکیان لە دووری دە گەز[33]لە یەکتر ڕاوەستا بوون.

 ئەگەر لە ڕۆژئاوای شار و لە گۆڕستان نەبان، هەر کەسێک بەلایاندا تێپەڕیبا گوێیی لە تەواوی قسەکانیان دەبوو. چونکە ناچار بوون بە دەنگێکی بەرز قسە لەگەڵ یەکتر بکەن، تا بەباشی گوێیان لە یەکتر بێت. گۆڕستان بە بەردەوامی وا بێدەنگ بوو، کەس نزیکی نەدەبووە، لە دوای پەتاکەوە تەنیا ئەگەر مردوویەکیان هەبووایە ناچار بوون بێن، بەڵام مەنیژە وا نەبوو، لە دوای مردنی دایکی بەبەردەوامی دەهاتە سەر گۆڕی.

»بە ڕاستی نەفرەت لێ کراوی؟» زانی قسەکەی لە دڵان گرانە و هەر زوو ڕاستی کردەوە «مەبەستم ئەوەیە بۆ چی خەڵکی پێی وایە نەفرەتت لێ کراوە»

دوودڵ بوو لەوەی وردودرشتی ئەوەی بینیویەتی بیگێڕێتەوە یاخود نا؟ ئەو کاتەی ئەمە ڕوویدا کەس باوەڕی بە قسەکانی مەنیژە نەکرد، تەنیا باوکی نەبێت. لە باوکیشی دڕدۆنگ بوو، کە ئایا ڕاست باوڕی پێدەکات یان لە خۆشەویستییان ئەو متمانەیەی بۆ دروست بووە.

»خوێنێکی ئاڵم بینی» «چی؟»

»ئەو دەمەی باوکم کۆرپەلە مردووەکەی توند بە سینگی وەنووساند بوو، دایکم لەسەر پشت کەوتبوو خوێن لە داوێنی دەچۆڕا، من خوێنێکی ئاڵم بینی.»

نەی دەزانی چۆن تێ بگەیەنێت خوێنی ئاڵ مەبەستی چییە؟ گوتی: «پێم وابێت ڕەنگ خۆشەویستیم بینی بوو»

ئەوەی کە لە یەکەمجاری ژیاندا ڕوویدا بوو، کە جگە لە ڕەنگی ڕەش و سپی و ئەو ڕەنگانەی لەم دووانە دروست دەبن پێشتر هیچ ڕەنگێکی تری نەبینیبوو. چەند ساڵێک دوای پەتاکە خەڵکی شاروێن تووشی دۆخێک بوون کە تەنیا ئەو دوو ڕەنگە و ئەو ڕەنگانەی لەو دوو ڕەنگە دروست دەبێت دەیانبینی. دوای ماوەیەک هەموو ڕەنگێکیان بیر چوو بووە، تەنانەت ناوی ڕەنگەکانیش. مەنیژە نەیدەزانی چۆن تێ بگەیەنێت کە مەبەستی لە ڕەنگی دیکە چییە؟ خەڵکی شاروێن تەنانەت لە کتێبە کەونارەکانیش کاتێک ناوی ڕەنگێکیان دەخوێندەوە، هیچ بیرۆکەیەکیان نەبوو بۆ ئەو ڕەنگەی کە ناوی هاتووە چۆنە؟

چەند هەنگاوێک لێی نزیک بووە وەلێ دڵنیا نەبوو کە ئایا ئاربەک لە شوێنی خۆی دەمێنێت و یان دەکشێتە دواوە. دڵنیا نەبوو لێی دەترسێت یان متمانەی پێ دەکات. وەلێ ئەو متمانەی پێ کرد بوو، ئەوێ ڕۆژێ کە بۆ یەکەمجار ڕووبەرڕووی یەکتر وەستا بوون، لە چاوانی یەکتریان ڕوانیبوو، ڕەنگی لە بەژن و باڵای ئاربەک بینیبوو.

»دەزانی لەبەر چی متمانەم پێ کردیت؟» ئاربەک هیچی نەگوت تەنیا گوێی گرتبوو، چەشنی کەسێک کە ماوەیەکی زۆر بێت کەس قسەی بۆ نەکرد بێت.

مەنیژە لێی نزیک بووە، تەنیا دوو پەنجەیان نێوان هەبوو. دەستی بەرزکردەوە و پەنجەی بەسەر خاڵی ژێر گەردنی خۆی داهێنا و دواتر هەمان ئەم پەنجانەی بە ڕیشی ئاربەک داهێنا. «سەیرکە،  تۆ خاڵی ژێر گەردنم، ڕیشی ڕەشت و پەنجەی بە خەنەم بە یەک ڕەنگ دەبینی. بەڵام من نا.» ئاربەک هێشتا گوێی گرتبوو، ئەمجارە پەنجەی گەورەی هەڵئاوساوی لە لێوی ئاربەک خشاند، بە پشتی دەستەکەی دیکەی، پرچی کاڵی خۆی هێنایە پێشەوە « لێوی ئاڵت، پرچی کاڵم یەک ڕەنگ نین و تەنانەت ئەو نێرگزانەی لە پرچمم داوە تۆ بە سپی و خۆڵەمێشیی کاڵ و خۆڵەمێشیی تۆخ دەیبینی، لەلای من ڕەنگی تر دەنوێن. سپی وێنای بەفرە و خۆڵەمێشیی کاڵەکەی تیشکی خۆرە و تۆخەکەی لە پشتی کیسەڵ دەچێت. تۆ پێت وایە پەپوولەیەکی سپی لە بەهاردا هەمان ڕەنگی پەپوولەی سپیی پاییزی هەیە؟ پێت وایە مێشەهەنگ و قالۆچە یەک ڕەنگن؟ مشک و سمۆرە لە یەکتر دەچن؟»

ئاربەک سەیری ئەو نێرگزانەی دەکرد کە مەنیژە لە پرچی خۆی دابوو، پێشتر هەرگیز ئەمەی لە هیچ کچیکی دیکە نەبینیبوو. مەنیژە نەک تەنیا تاکە کچی ئەو شارە بەڵکوو تاکە مرۆڤی ئەم شارە بوو کە گوڵەکانی لەلا سەرنجڕاکێش بێت. لەلای ئەو هەموو گولەکان یەک ڕەنگ نەبوو، کاتێک بە خۆشەویستییەوە لێی دەڕوانین هەر گوڵە و ڕەنگێکی دەنواند، دەیویست ئەمەش بە ئاربەک بڵێت.

ئاربەک متمانەی تەواوی بە قسەکانی دەکرد، ئەگەرچی  بە چاوی خۆی هیچ ڕەنگێکی نەبینی بوو، جگە لە ڕەش و سپی، هیچ بیرۆکەیەکیشی نەبوو دەربارەی ڕەنگەکان. «دەزانی خەڵک بۆ وا دەزانن نەفرەت لێ کراوم؟ سەیری چاوەکانم بکە، وەک چاوی هەر کەسێکی دیکەیە، بەڵام ئیستە کە بەڕەنی ئاڵوواڵا تۆ دەبینم، سبەی لە خەو خەبەرم بێتەوە چاوەکانم هەڵدەئاوسێن، کێمێک دەردەدەن کە ئێوە بە ڕەنگی ماشوبرنجی دەیبینن و من بە ڕەنگێکی نامۆی تێکەڵ بە کەمێک ڕەنگی دیکە، کە لە  ڕەنگی خەنەی سەر پەنجەکانم دەچیت، ئەو خەنەیەی جگە لە من هیچ کچێک پەنجەی تێ نانێت، ناتوانن جوانی خەنە ببینن، کە من دەی بینم. خەڵکی خەنە بۆ قەڵشینی دەست و پێیەکانی بەکار دەهێنیت، وەگەر نا بەلایدا ناچن، من لە بسکمی هەڵدەسووم.

ئەوان نازانن بەڵام من دەزانم، ڕەنگی خەنە چەند دڵبەرە، چاوەکانم بەرگەی ئەو ڕەنگانە ناگرن و پیان ڕانەهاتوون، چونکە منیش هەمیشە ناتوانم ڕەنگەکان ببینم. ئێمە تاریکیمان دیووە، لە ڕەش و سپی زیاتر هیچی تر نابینین، لەبەر ئەوەیە کاتێک چاوەکانم ڕەنگێکی دیکە دەبینێت ئازاری دەبێت. ئاربەک! خەڵکی ئێرە لە یەکتر دوورن، مەودای نێوانیان کوێری کردوون. هەموو تەمەنیان لە تەنیایی بەسەر دەبەن، هەرگیز یەکتریان خۆشنەویستووە، من بابەم دیت کە چەند بە خۆشەویستییەوە بێ گوێدان بە پەتا و دەرد وعیلەت، دایکمی لە باوەش گرت و بۆی دەگریا، بینیم چۆن کۆرپەلە مردووەکەی لە باوەش کردبوو لە خۆی جیا نە دەکردەوە. هەموو خۆشەویستی خۆی نیشاندەدا بۆ ئەم دوو مردووە، من بابەم بینی، خۆشەویستیم بینی، ڕەنگم بینی.» هەردووک دەستی ئاربەکی گرت و گوشینی. چاوەکانی داخست بوو و فرمێسکی ڕوون بەسەر ڕوومەتی سپیدا دەهاتنە خوارەوە.

ئاربەک کەمێکی دیکە لێی نزیک بووە و لەشیان بەر یەکتر کەوت، چاوەکانی داخست و بە ئەسپایی ماچێکی لە ڕوومەتی سپیی مەنێژە کرد. مەنێژە یەکەمجار بوو لە ژیانی ماچ بکرێت و ئاربەک یەکەمجاری بوو کەسێک ماچ بکات، دەنگی ماچەکە لە شکانی لقە دارێکی وشک دەچوو.

کاتی ماچەکە هەردووکیان چاویان داخستبوو، لەگەڵ دەنگی ماچەکە چاوەکانیان کردەوە و سەیری یەکتریان کرد، ئاربەک مەنیژەی بینی بۆر هەڵگەراوە، هەستی کرد خۆشی ڕەنگی گۆراوە. دڵی هەردووکیان بەخێرایی لێدەدا، هەستێکی سەیریان هەبوو، چێژێکی سەیریان لێی بینی. هەرگیز بەم شیوەیە نەخرۆشابوون.

ڕۆژی دواتر کاتێک وەستا نەودەر خەریکی بەستنەوەی چەرخی گالیسکەکەی بوو، ئارەقی نێوچاوانی دەسڕی، مەنیژە هاتوو دێمکەیەک ئاوی لەبەردەم دانا و نیوەی ئاوەکەی لێ ڕژا.

باب سەیرێکی کرد و لە چاوانی ڕوانی، بێ ئەوەی نووقەی لە دەمی دەربچێت، چووە پێشی بە قامکی دۆشاومژەی پێڵووی چاوی مەنیژەی ڕاکێشا.

– دیسان چاوت هەڵئاوساوە؟

مەنیژە سەری نەوی کرد و سەیری بەردەمی خۆی کرد، پێکەنینێکی نامۆی ژنەوت، لە حیلە[34] دەچوو. سەری بەرز کردەوە. باب دیتی ئاربەک لە دووری سێ مەتر دوورە لێیان و بە دوو چاوی هەڵئاوساو کە کێمێکی ماشوبرنجیان دەرداوە، سەیری وی و مەنیژە دەکات.

ئاربەک ئاوێکی لێڵ لە لووتی دەهات و بە دەستی زوو زوو لووتی دەخوراند جار جارەش دەپژمی، لە مەنیژە نزیک بوویەوە، دەستی بۆ لای دار گێلاسەکان ڕاکێشا و ڕووی دەمی لە مەنیژە کرد، گوتی: ئەو شکۆفانە ڕەنگینن.

١٧-٢٤/٢/٢٠٢٥

[1]  نیوە دێری شیعرێکی نالییە: شیری ئەبرۆت، تیری غەمزەت وا لە جەرگم کارییە … دێت  لە تۆفانی دوو چاوم لەت لەتی خوێنی جگەر

[2] شاروێن: شاری وێران بوو یان شاری کاولبوو.

[3] کونج: سوچ، قوژبن و پەنا، شتی خاڵدار ( فەرهەنگی هەنبانە بۆرینە، فەرهەنگی خاڵ)

[4] قەرسیل: گەنم و جۆ کاتێک سەوزن و بەژنیان بستێکە یان کەمێک زیاترە.

[5] غار: ڕاکردنی وڵاخەبەرزە وەک ئەسپ و ماین.

[6] ماینی چوێتی یان ئەسپی چوێتی: خۆی ئەم ناوە بەشێوەیەکی تر گۆ دەگرێت کە پیتی یەکەمی من بە چ نووسیومە بەڵام لە کاتی گۆکردن ئەم پیتە لە چ قەڵەوترە و لەسەر زاران قورسترە. ئەم پیتە لەڕەنووسی کوردیدا نییە و لە کاتی ئاخاوتندا ھەیە، لەبەینی پیتی ک و چ دایە، بەڵام لێرە بۆیە نەمنووسیووە کوێتی و نووسیوومە چوێتی چونکە ڕەنگە خوێنەر واتێبگەت مەبەستم ئەسپی عەرەبییە و ئەسپی وڵاتی کوێتە. ئەسپی چوێتی یان ماینی چوێتی بە ھۆی ڕەنگەکەیەوە وای پێ دەگوترێت، ئەم جۆرەیان قاچەکانی ڕەشن و بەدەنی خورماییە. 

[7] گورگەزێ: ئێمە لە خۆشناوەتی دەڵێین گورگ دەزێت. ئەوەش ئەو کاتەیە کە خۆر دیارە و باران دەبارێت. بەزۆری ئەم کەشە لەپایزان و بوارانە.

[8] نەودەر: دەرگە و دەروازەی نوێ.(ناوی پیاون)

[9] چەرخ: لەبری وشەی تایە بە کارم ھێناوە، چەرخ لە کوردیدا مانەی خول دەدات، زۆر مانای دیکەی ھەیە کە گشتیان نزیکن لە خولانەوە و خول خواردن.

[10] جۆرکە: تورەگە

[11] تەڵاش: پارچەدارێکی  بچووک.

[12]  دێمکە: جۆرە جەوەندەیەکە ئاوی تێ دەکرێت(فەرھەنگی خاڵ)

[13] نواڕی: ڕوانی، سەیری کرد.

[14] کێم ، چێم: پیتی یەکەمی ئەم وشەیەش ھەمان دەربڕینی پیتی یەکەمی وشەی (چوێت) ھەیە کە گۆ دەکرێت و نانووسرێت. لەبری ئەوە بە ک یان بە چ دەنووسرێت. 

[15] عێل: چەند هۆزێک کە بچنەوە سەر یەک باب و باپیر(فەرهەنگی خاڵ)

[16] ئاویلکەدا: گیانەڵا سەرە مەرگ (فەرھەنگی ھەنبانە بۆرینە)

[17]  ھامووشۆ/ ھاتووچۆ

[18]  حەپس: زیندانی

[19] دف: شاردنەوە

[20] دەئاخنی: دەپەستا

[21] ڕەشمیری: جۆرەتێکی دەنک گەورەی هێشوو ڕەشە

[22] ڕاوکە: شوێنی هێلکەکردنی مریشک.

[23] نیسێ: سێبەر.

[24] ڕکێف: پارچەیک ئاسنی نیو کەوانەیە، سوار قاچی دەخاتە ناوی وبە هۆی ئەمەوە دەسەڵاتی بەسەر ئاژەلەکەی دەسەپێنی و ئاوزەنگی دەکات.

[25] حەیاتی ڕەشیان لێ دەبڕا: ئیدیۆمێکی کوردییە، واتە ئەو کەسە گیان لەلەشی نامێنێت.

[26]شەوکار/ کاری شەوانە

[27] جڕوجانەوەر: ئاژەڵی ورد و درشت.

[28] دەوری: قاپ.

[29] بێر : مەڕ و بزن دۆشین.

[30] گێرەکردن: کوتانی قەسەڵ و كردنی بە کا، لەکۆندا بە ئاژەڵەکان وەک کەر و گا.

[31] ئاربەک: سەرکردەیەکی میدی بووە.

[32] سواقدان: شاردنەوەی درز و کەلێنی دیوار و سەربانەکان بەقوڕ.

[33] گەز: یەکەیکی پیوانەیە لە مەتر کەمتر، لەسەر شان تا سەری پەنجە گەزێکە و پێی دەوترێت گەز.

[34] حیلە: دەنگی ئەسپ.

The post دێت لە تۆفانی دوو چاوم لەت لەتی خوێنی جگەر appeared first on ژنەفتن.

مارک تواین

۱- ماوەیەک لەوە پێش، داوەری خه‌ڵاتێک و فێستیڤاڵێکی ئەده‌بی بووم، تێکڕا کۆمەڵێک ڕۆمان و چیرۆکی کوردیم  خوێندەوە. باسی ئەوە ناکه‌م ده‌قه‌کان‌ لەبارەی ئەدەبییەوە چه‌نده سەرکەوتوو بوون، یان نەبوون. ئەوەی هانی‌دام ئەم یادداشته بنووسم زاڵبوونی جۆرێک لە ڕابردووگه‌رێتی ( Past-orientation ) بوو که بڕێکی باشی چیرۆکەکانی بڕیبووه به‌رخۆی، ‌هانده‌ری دیکه ته‌شه‌نه و چاپی به‌لێشاوی هەندێ ڕۆمانی تیراژداره که به لۆژیکی حیکایه‌ت، ڕابردووی جوانکراو و نۆستالژیک به ناوی ڕۆمانی مێژوویی، یان هه‌ڵدانه‌وه‌ی ڕابردوو، ده‌به‌شنه‌‌وه.

ناپرسم بۆچی “ئێستا“ و “داهاتوو“ له چیرۆک و ڕۆمانی ئێمه‌دا غایبه، پرسیار ئەمه‌یه بۆچی له‌ ده‌قی ئێمه‌دا ڕابردوو هێنده جوان و ئارام ده‌نوێنرێت، واته بۆچی ڕابردوو نۆستالژیک ده‌کرێته‌وه؟

۲- لە سەدەی بیستەمدا زۆرجار ئەدەبیات ئایندەی دەکردە به‌ستێنی خەیاڵی خۆی؛ لە یۆتۆپیای «ڕیالیزمی سۆسیالیستی»یه‌وه تا دیستۆپیای “ساینس- فیکشێن” نووسه‌کان. نووسەر ڕۆڵی «ڕەخنه‌گری ئێستا و بیناسازی داهاتوو»ی ده‌بینی. بەڵام ئەمڕۆ زۆربەی ڕۆمان و چیرۆکە کوردییه‌کان و ته‌نانه‌ت به زۆری سریاڵ و شانۆکانیش، لە ناو ڕابردوویه‌کی گوڵبژێردا سەرگەردانن: گەڕەک و کۆڵانە کۆنەکان، ئاوایی و ماڵە ڕووخاوەکان، خانه‌قا و عیماره‌ته نه‌خشین ‌و مێژوویییه‌کان، حیکایه‌ت و به‌سه‌رهاته ڕۆمانسی و ناسراوه‌کان، خاتره خاوه‌کانی منداڵی و داستانه سڕه‌کانی بنه‌ماڵە و یادەوەریی‌ دایک و باوک. 

له‌م نێوانه‌شدا گه‌ر ڕابردوو وه‌ک به‌هه‌شتی لەکیسچوو نیشان نه‌درێت، به نیگای حه‌سره‌تبارانه، له چاو «ئێستا و داهاتوو»، خۆشتر و ته‌ندروستتر وێنا ده‌کرێت.

۳-نۆستالژیا تەنیا گەڕانەوەیەکی سادە نییە بۆ ڕابردوو؛ ڕابردوو لە ڕەوایەت و گێڕانەوەی نۆستالژیکدا هەمیشە هەڵبژێردراو و ته‌ڵچن‌کراوه. واته نووسەر، یان کۆمەڵگا تیشک دەخاتە سەر هەندێک بڕگە و بەشی گه‌ش و بەشانێکی‌تریش دەسڕێتەوە. له زۆربه‌ی ئەو چیرۆکانه‌دا سەرەڕای چنینی هەندێ کێشە‌ی ناو ده‌ق (که زۆرجار بە خێروخۆشی چاره‌سه‌ر ده‌کرێت)، ڕابردوو جوان و دڵخواز نیشان ده‌درێت. ئیدی دواکه‌وتوویی، هەژاری، جیاکاری و سته‌می جنسیه‌تی و سیاسی و… نه‌دیوده‌گیرێن. ئەم جۆرە هەڵبژاردنە که بەڕواڵەت بێ زیانە، ئەزقه‌زا مه‌ترسیدار و کردەیەکی ئایدیۆلۆژیکە، چونکوو مێژوو وا دەنووسرێتەوە کە له ڕەشی و تاڵییەکەی خاوێن بکرێته‌وه و وێنە سانتیمانتاڵ و کارت‌پۆستاڵییەکه‌ی بمێنێتەوە. له کاتێکدا به وته‌ی والته‌ر بنیامین مێژوونووسی ‌ڕاستەقینە ئەو که‌سه‌یه که ڕەنجه نه‌دیتراوه‌کان ده‌ربخات و ته‌نانه‌ت بۆ ڕزگارکردنی ئێستاش ده‌بێ سەرەتا ڕابردوو ڕزگار بکات.

٤- ئەم ڕزگارکردنه بە مانای گەڕانەوەی نۆستالژیک و ڕۆمانسی نییە بۆ “ڕۆژانی خۆشی تێپه‌ڕیو” بەڵکوو گەڕانە بەدوای چرکه‌ساتەکانی بەره‌نگاری و شکست و ئیمکان و ئەگەرە سەرکوتکراوەکانی ناو مێژوو.

بۆیە لێرەدا لێپرسینه‌وه و یەخه‌گرتنی مێژوو، لەگەڵ ڕزگارکردنی مێژوو لە یەک دابڕاو نین و یه‌کێکن. پرۆسەیەکی لەو شێوەیە ئیتر ناگاته سپیاو و جوانکردنی ڕابردوو؛ واتە ڕابردوو، لەبری ئەوەی “بەهەشتێکی ونبوو” بێت، شوێنی لێپرسینەوە و لەقاودانی ڕەنج و ڕاستییە ونبوو و سه‌رکوتکراوه‌کانه. 

 وێنەی ڕابردووی جوان و پاقژ، نه‌ک هه‌ر ده‌رگای ڕەخنەگرتن لە ڕابردوو دادەخات، تەنانەت دەتوانێت ببێتە ئامرازێک لە دەستی دەسەڵات و گوتاری کۆنەویست و به سانایی بڵێن: “ڕابردوو جوان و خوازراو بوو، کێشەکە ئەمڕۆ و داهاتووه که‌واته با بگه‌ڕێینەوە بۆ دواوه.” 

٥- نۆستالژیا لە ڕواڵەتدا یادکردن و گەڕانەوەیەکی بەسۆزە بۆ ڕابردوو، بەڵام لە پراکتیکدا دەستکاریکردن و شێواندنی بیرگه و یادەوەرییە نەک وەیادهێنانەوە. واتە ڕابردوو بە شێوەیەک دەگێڕێتەوە کە ئازار، شکست و ململانێ ڕاستەقینەکان بسڕدرێته‌وه و وێنەیەکی نەرم و ویستراو جێی بگرێته‌وه. بەم مانایە میکانیزمی نۆستالژیا زیاتر “فه‌راموشکردن و بیرسڕینەوەیە”، نەک “وه‌بیرهێنانەوه”. وه‌ک چۆن گه‌ڕانەوە و خۆفڕێدانی ده‌قه‌کی (textual) بۆ ڕابردوو، لای زۆربەمان بۆ ئەوە نییە لە ژێر تیشکی ئێستەدا نادیاریی ڕابردوو وه‌دیار بخرێت یان ئێستە باشتر که‌شف بکرێت، بەڵکوو ڕێک  بۆ فەرامۆشکردنی ڕابردوو و نه‌دیوگرتنی ئێستایە.

کاتێک ئەدەب دەکەوێتە ناو ئەم تەڵەیەوە، مێژوویش دەبێتە بەرهەم و کاڵایەکی کولتووری. واته ئەده‌ب، مێژوو سانتیمانتاڵ و لووکس ده‌کاته‌وه و لە ئازار و نا‌دادپه‌روه‌ری و ململانێ واقعییه‌کان دووری ده‌خاته‌وه.

٦- با بگه‌ڕێمه‌وه بۆ پرسیاره‌که؛ بۆچی خەیاڵی ئەدەبی کوردی لە «ئێستە و داهاتوو» پاشەکشەی کردووە و پەنای بۆ ڕابردوو بردووە، که وایش ده‌کات ئەی بۆچی ڕابردوو قه‌یراناوی و پرابلماتیک ناکاته‌وه؟

به‌ڕای من به‌شێکی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ نائەمنی و نامسۆگەریی «ئێستا»، هه‌‌میشه «ئێستا»  پڕە لە ئاژاوه و شپرزیی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی، هه‌رده‌م لەگەڕ و جووڵەیە و به سانایی خۆ بە ده‌سته‌وه نادا، ئیتر نووسه‌ری ‌پشووکورت خۆی لە قه‌ره‌ی ئەو قه‌یران‌ و ئاڵۆزییە نادا که درک و تێگەیشتن و به‌ده‌قکردنی هه‌روا سانا و بێ کێشە نییه. به‌م پێیە‌ وێناکردنی ئایندە‌یش دژوارتره، لێڵ و مەترسیدارە و بارگاوییه به دیستۆپیا که سەیرکردنی بوێریی ده‌وێت.

لەم هەلومەرجەدا ڕابردووی ڕۆمانتیک شوێنێکی خۆشتر و هێورتره، بۆ نووسینی ساکاریش زووخێز و له‌بارتره، هه‌ر لێرەوە نۆستالژیا له قامه‌تی ئایدیۆلوژیادا و وه‌ک کاڵا (حه‌بی هێورکه‌ره‌وه و هۆشبه‌ر و…) ده‌رده‌که‌وێت. “کاڵا و بەرهەمی نۆستالژیک”یش ‌چاکتر و خۆشتر دەفرۆشرێت.

۷- کاتێک ئەدەب تەنها ڕابردوو بنیات دەنێتەوە، هه‌م هێزی پێشبینیکردن و هێنانەدیی ئەگەر و ئیمکانەکانی لەدەست دەچێت و هه‌م خیانه‌ت له ڕەنجی ڕابردوو‌ و ئومێد و هۆشداری داهاتوویش ده‌کات. به‌رهه‌مهێنانی ده‌قه‌کیی (متنی) یۆتۆپیا، یان دیستۆپیا تەنیا خەیاڵکردن نییه، به‌ڵکوو ڕێگەیەکه بۆ ڕەخنەگرتن لە ئێستا و ڕابردوو و پێشنیارکردنی ئالتێرناتیڤ و جێگرەوە. 

 تا دۆخەکه وابێت پێش هەر باسێکی فۆرماڵ ئەم پرسیارە تێماتیکه ئاماده‌یه: ئایا گێڕانه‌وه و ئەدەبیاتی کوردی دەتوانێت هێزێک بێت بۆ ڕەخنەگرتن و ڕزگارکردنی ڕابردوو و نیشاندانی کورتی و ناقسیی ئێستا و هۆشداریدان سه‌باره‌ت به داهاتوو، یان جارێ مەحکوومە به‌وه‌ی له به‌هه‌شتی ساخته‌ و جه‌علکراوی ڕابردوودا بژیه‌ت؟

The post ڕابردووگه‌رێتی له گێڕانەوەی کوردیدا appeared first on ژنەفتن.

شێکسپیر

(١)

‌ئارق سەگی

– دەرگاکە بکەرەوە.

– تۆ کێی؟

– من بێ‌هیواییم!

بێ‌هیوایی دەرگاکەی دابووە بەر شەق و وەها لەناکاو داچڵەکیم و هەڵیتەکاندم کە یەکسەر شیعرێکی تازەم نووسی و ناوم نا “من نەخۆشم” و خێرا لەگەڵ دیوانی مەولەوی و تابلۆکەی “لازارۆس”ی ڕامبرانت خستمە جانتاکەمەوە.

ئینجا جانتاکەم پڕ کرد لە گوێز و چەکێکی مەترسیدارم لەژێر کراسەکەم شاردەوە و خێراتر ڕامکردە دەرێ. دەمویست خولگەی زەوی بەجێ‌بهێڵم. ڕامکرد و ڕامکرد تا گەیشتمە سەر سنوور. ئامبۆڵانسێک بەخێرایی لە تەنیشتمەوە وەستا و وەک بۆمبێکی ئەتۆمی تەقیبێتەوە، تەپ‌وتۆزێکی گەردەلوولی ساز کرد! دەنگێک وتی:

– سوار بە.

بە سەختی دەرگاکەم دۆزیەوە و سوار بووم. شۆفێرەکە و ژنێک لەپێشەوە و من و تەرمێک لە پشتەوە دانیشتبووین. شۆفێرەکە لە ئاوێنەوە سەیری تەرمەکەی کرد و وتی: “ئەم چارەڕەشە بۆی نایە! هەر جارێ خۆی دەکوژێ، زیندوو دەبێتەوە…”.

پاشان ڕووی کردە من وتی: “بۆ کوێ دەڕۆی؟”

 وتم: “بۆ هیچ جێیەک”.

 وتی: “من بۆ هەموو جێیەک دەڕۆم، دەچمە ڕابردوو، دێمەوە بۆ داهاتوو”.

کە لە ئاوێنەکەیەوە سەرنجم دا، شۆفێرەکە لە حەسەن زیرەک دەچوو. لێم پرسی:

– تۆ حەسەن زیرەکی؟

– نەخێر، نەوەی حەسەن زیرەکم.

ڕێگاکە تەنگ و تاریک بوو، شۆفێرەکە وتی: “بۆ تویتا هەموو شوێنێک ژاپۆنە!”

پاشان وتی: “چی بکەین؟”

تەرمەکە کەوتە جووڵە و وتی: “هیچ ناکرێ”.

تەرمەکە کز و لاواز بوو، نەمدەزانی تەرمی پیاوە یا ژن! لێم پرسی:

– بۆ خۆت دەکوژی؟

– ژمارەی دانیشتوانی جیهان زیادی کردووە، بۆیە …

ئەو ژنەی کە لە پێشەوە دانیشتبوو وتی: “ئاهەنگ بگێڕین”.

شۆفێرەکە، بوتڵێک “ئارەق سەگی” لەژێر کورسییەکەی دەرهێنا. من تۆبەم کردبوو چیتر مەی نەخۆم، بەڵام ڕێگاکە هەور بوو و بایەقوشێک لە ناخم بەستبووی هێلانە و سروودی مەرگی دەخوێند.

شۆفێرەکە وتی: “بخۆرەوە گوڵ خاڵوی، بێ‌هیوایی گوناحە”.

تۆبەم شکاند و وتم: “منیش مەزەم پێیە”.

دەستمان کرد بە شکاندنی گوێزەکان، هەندێک لە گوێزەکان کوێر بوون!

بە شۆفێرەکەم وت:

“باوەرە وەشوەش سا دەی هەی پەی کەی

تافی قەڵوەزەی سافی شیشەی مەی

مەوجش بنچینەم بدۆ وە هەمدا

هەستیم دۆ وە بەرد هەردی عەدەمدا”

تەرمەکە زۆر بێ تاقەت و بەپەلە بوو، بەردەوام بە شۆفێرەکەی دەوت:

– تێکە …

شۆفێرەکە بوتڵێکی تری لەژێر کورسییەکەی دەرهێنا.

بە شۆفێرەکەم وت: “لەسەدا چەندە؟”

وتی: “١٠٠٠”.

وتم: “ئێوە ساحێرن؟”

شوفێرەکە وتی: “بخۆرەوە گوڵ خاڵوی، کارت نەوێ!”

خواردمەوە و خواردمەوە و خواردمەوە، بەگشتی ٤ پەرداخم خواردبووەوە،

ژنەکە لە ئاوێنەکەوە سەیری کردم و وتی: “خاڵی ژێر چاوت جوانە!”

وتم:

“چون برسی بە کوی ما خاموشی است خوی ما

زآن کە زگفتگوی ما گرد و غبار می رسد”

ژنەکە لە ئاوێنەدا ماچێکی بۆ ناردم و پاشان “چارەی خەمی من مەی نییە، مەیخانە بڵێ چی”ی خوێند و ئێمە بۆمان ئەستاندەوە و لەگەڵیا دووپاتمان کردووە. ئەمبۆڵانسەکە بەخێرایی دەڕۆیشت، ئێمە گەرم بووین، کەچی “لە کوێستان دەبارڕ باران/ دەیدا لە گۆنای ناسک و نازداران!”

شۆفێرەکە دانی بەوەدا نا کە ناوی ڕاستەقینەی؛ (جێمس وێب)ـە. ژنەکە دانی بەوەدانا کە ناوی (لارا فابیان)ـە و منیش دانم بەوەدا نا کە فەرامۆشکارم. تەرمەکە سەیری کردم و وتی:

– تۆ نەخۆشی بەڵام ئەم نەخۆشینە کوشندە نییە.

پاشان جگەرەیەکی لە گیرفانی دەرهێنا و وتی:

– ئارەق سەگی و ئەم جگەرەیە، واتە بەزوویی شەڕ دەست پێ دەکا!

جگەرەکەمان کێشا. من خاڵەکەی ژێر چاوم و ئەو شیعرەی تازە نوسیبووم، هەر دووم دا بە ژنەکە. ژنە وتی:

– دەتەوێ چ بکەی؟

– دەمەوێ بەلەمێک دروست بکەم.

– ئەی لەژێر کراسەکەت چیت شاردۆتەوە؟

کراسەکەم هەڵداوە و نیشانم دا. بەڵام هیچم نەدەبینی، تاریکی دەوری دابووم. بە شۆفێرەکەم گوت: “بوەستە دەمەوێت نمایشەکە بەجێبهێڵم!”

دەرگای ئامبۆڵانسەکەم کردەوە و جانتاکەم هەڵگرت و لە نمایشەکەوە بازم دایە دەرەوە…

(٢)

time

ئەکتەرەکە چووە سەر تەختی شانۆ و وتی:

– زەمەن، زەوین، بێ‌هیوایی، دڵەڕاوکێ، تەنیایی، قیژە، قۆربوون، ون‌بوون، کەڕبوون، کوێربوون، گومان، دوودڵی، خۆکوشتن، خنکان، لەبیرچوونەوە، پێکەنین، گریان، لافاو، گەردەلوول، دیسان گومان … گومان … گومان، سوووتان، بازدان، کات‌نەمان، ئیمان و …

ئەکتەرەکە کەوتە یاوولەرز و چووە ژوورەکەی و لاڵ بوو. دایکی مرد و ئەو هەر نەهاتەدەرەوە! هەموو ناسیاو و نەناسیاوی مرد و ئەو هەر نەهاتەدەرەوە. پاش ١٠٠٠ ساڵ ڕۆژێک لەپڕ لە ژوورەکەی هاتەدەر و لە شانۆکە بازیدایە دەرەوە.

ئەمە شانۆنامەیەکی کورت بوو سەبارەت بە ڕووخانی خێزانێک و ئەکتەرێک کە سوێند دەخوا “بێدەنگ بێت و هیچ نەڵێت!” من هەرکات دەنووسم دەکەومە نێو بەحری گومان و بە خۆم دەڵێم “ئاخری خێر بێ!”

کاتێک براکەم شانۆنامەکەمی منی بینی وتی:

– دوودڵی و دڕدونگی ئیرادەی مرۆڤ کاول دەکا… کات نەماوە، دەبێ بڕیاڕ بدەی و باز دەیت!

پاشان براکەم بازی دا و ڕۆیشت…

براکەم، ساڵانێک لەمەوبەر، بازی دابوو و ڕۆیشتبوو بۆ شاری خامۆشان. هەرچەندە لێی تووڕە بووم و لەبیری کردبووم، هاتەوە… زۆر درەنگ هاتەوە، هێندە کە ئەستێرەی ژیانی من لە ترووسکان کەوتبوو و گەیبووە ئاخری و ئۆخری.

دەمی بە کانیاوەکەی تەنیشت دارگوێزەکە لکاندبوو و ئاوی دەخواردەوە و تێراو نەدەبوو. نەمدەزانی چی خواردووە کە ئەوەندە تینووی بووە! لە نۆح دەچوو، لە تاریکییەوە سەیریم کرد، لە کونێکی بچووکەوە. چونکە تەنها لە تاریکیدا دەتوانی ئەستێرەکان ببینی.

– تەنها لە تاریکیدا دەتوانی ئەسێترەکان ببینی.

ئەمە قسەی من نییە، قسەی ئەفلاتوونە. ئەفلاتوون لە لابەلای کتێبخانەی براکەمدا دەژی. براکەم دڵێ: “ڕستەکە هی هەر کەس بوو، ناوی بێنە. بەڵام هەندێ جار لە بەر دەوامی کات، پێویست ناکا بیڵێی … ڕستە جوانەکان دیارن هی کێن!”

پێشتر لە کتێبخانەی برا تەنیا و خەونبینەکەمدا دەژیام. لەوێ لەدایک بووم. کە لەدایک بووم، لەبری ئەوەی بگریم، پێکەنیم، براکەم پێی وتم:

– بەخێر بێن بۆ خێزانێکی خەیاڵی!

قژمی سوور کرد و پاشان دەموچاومی بە خاڵ داپۆشی و ئینجا یەکێک لە خاڵەکانی دەموچاومی هەڵگرت و خستیە ژێر چاوی خۆی و پێی وتم: “ئێستا تۆ بوویتە (ئان شێرلی)”.

پاشان وتی: “ئێستا باز دە‌!”

هەزاران جار لە کتێبخانەکەیەوە بازم داوە … بازرەقەم بەستووە!

پێی دەوتم: “باز بدە پێش ئەوەی نمایشەکە کۆتایی بێت”.

من و براکەم لە کتێبخانەکەیدا یاریمان دەکرد. لە ڕۆڵێکەوە بۆ ڕۆڵێکی تر بازمان دەدا. بەبێ مەشق یاریمان دەکرد. براکەم ڕۆڵی شێت، سەرباز، سوپەرستارێک، گورگ و شای دەگێڕا. هەندێک جار دەترساین … هەندێک جار پێدەکەنین … هەندێک جار ڕامان دەکرد و …، لە کۆتاییدا کە ماندوو دەبووین، دەچووینە دەرەوە و لە لوتکەی دارگوێزەکەی تەنیشت کانییەکەوە سەیری ئاسمانمان دەکرد و لە سەرووی دارەکەوە بازمان دەدایە خوارەوە.

دەیوت: “پێویستە خۆت بۆ بازدانی گەورە ئامادە بکەی”.

جارێک لەسەر دارگوێزەکە وتی: “باز دە!”

من بازم دا و مردم، براکەم منی ناشت و خاک و خۆڵی کرد بەسەرمدا. براکەم منی لەبیر کرد و پاش ماوەیەکی زۆر هات و زۆر بە ساردی وتی:

– هەڵسە!

و من بەخەبەر هاتم .

هۆکاری لەبیرچونەوەی من دوای ماویەکی زۆر، هاتنی (لارا) بوو. ئەو لە من گەورەتر بوو و نەمدەزانی لە کوێوە هاتووە؛ لە کام هەسارە و کاکێشانەوە. لارا خەڵکی جیهانی دەرەوە بوو و ئەوەش بووە هۆی ئەوەی نمایشەکە بگۆڕێت و وایکرد براکەشم بگۆڕێت!

کاتێک بەلای مندا تێپەڕین، وتم:

– ئەمە کێیە؟

– ئەمە لارا فابیانە.

– لەگەڵ ئێمە نافڕی

چاوەڕێی وەڵامم نەکرد و بازم دا!

لەگەڵ هاتنی لارا بێ ماڵ و هێلانە کەوتم و لە ناو دارگوێزەکەدا دەژیام. شەو و ڕۆژ دەچوومە سەر لوتکەی دارگوێزەکە و بازم دەدا؛ بە تەنیایی بازم دەدا. براکەم گۆڕابوو و ڕەنگی سوور هەڵگرا بوو. هەموو ڕۆژێک بۆنی ئەشقی لە خۆی ئەدا و جل‌وبەرگی نوێی لەبەر دەکرد: جلی شێت، جلی سەرباز، جلی سوپەرستارێک، جلی گورگ، جلی پاشا و …

جارێک، بەلای مندا تێپەڕین و وتم:

– پێویست ناکا بۆ کەسێکی نامۆ، ئەم هەموو بەرگە بگۆڕیت!

– ئەم قسانە دەرئەنجامی خەوتنە لە ماڵی دێوەکان.

براکەم بە دارگوێزەکە دەڵێ (ماڵی دێوەکان) و بە شیعر وەڵامی هەموو شتێکی دەداتەوە. گەر لێت پرسیبا: “ناوت چییە؟” دەیوت: “ئەشق”!

کەچی هەرگیز وەک ئەو جارەم نەبینیبوو، بەزەییم پێیدا دەهات!

دەستی لارای دەگرت و دەیبردە ناو کتێبخانەکە و قژی ڕەنگ دەکرد. لەوێشەوە دەهاتنە دەرەوە و دەچوونە سەر دارگوێزەکە و گوێزیان بۆ یەکتر دەشکاند و لە ئاوێنەدا سەیری یەکتریان دەکرد و ماچیان بۆ یەکتر دەنارد. ئینجا براکەم دەستی دەکرد بە گۆرانی‌وتن و دەبووە شاعیر و بۆ هەزارەمین جار لە ئاوێنەدا ئەم شیعرەی بۆ لارا دەخوێندەوە:

“خۆشم دەوێی، خۆشم دەوێی

وەک شێت، وەک سەرباز، وەک سوپەرستارێک!

خۆشم دەوێی، خۆشم دەوێی

وەک گورگ، وەک پاشا وەک مرۆڤێک کە نیم.

دەزانی؟

من بەم شێوەیە خۆشم دەوێی…”

کاتێک شیعرەکە کۆتایی هات، لەناکاو دەستی خودا لە ئاسمانەوە کەوتە خوارەوە و کەوتە سەر لارا، لارا ون‌بوو و خاڵەکەی کەوتە خوارەوە. من خاڵەکەم گرتەوە و براکەیشم دەستی خودای لە ژێر کراسەکەیدا شاردەوە!

ئەو ڕوژانە براکەم زۆر کزولاواز ببوو، وەک تەرمێکی لێهاتبوو. بەڵام لێی بەگومان بووم. هەستم دەکرد بەمزووانە چەکی نهێنی خۆی ئاشکرا دەکات. کەچی ئەو پەیتا پەیتا گۆرانییەکانی خەمناکتر دەبوون و تاوولەرزی لێ نیشتبوو. منیش بە دەیتنی ئەم حاڵەی خەمبار دەبووم و ئەوسا دەمزانی چەکی نهێنی من لە دژی بێ‌هیوایی، بیرەوەرییەکانی (ماڵی مردووان)ی دۆیستۆیفسکی بوو!

ڕێگەم پێدرا جارێکی تر لە کتێبخانەکەدا بژیم و ئاگاداری بم. هەر کاتێک تاوی هەبوو، کتێبخانەکە دەبوو بە ئاگر و هەر کاتێکیش دەلەرزی کتێبخانەکە دەبوو بوو بە بەستەڵەک. شەوێک تاوەکەی هێندە زۆر بوو، کتێبخانە گڕی گرت و هەموو کتێبەکان بوون بە خەلووز، جگە لە یەکیان و ئەویش دیوانەکەی مەولەوی بوو!

لەگەڵ ئەوەی حاڵی براکەم ڕۆژ بە ڕۆژ خراپتر دەبوو، وێنەکێشێک هات و خۆی لێمان نزیک کردەوە و وتی: “بخۆرەوە گوڵ خاڵوی، بێ‌هیوایی گوناحە!” پاشان وێنەی براکەمی گرت، من چوومە ناو وێنەکە! وێنەکێشەکە وتی: “ئەو قژسوورە کێیە؟”

براکەم وتی: “ئان شێرلییە!”

– خوشکێکی خەیاڵی؟

– وێنەکەم لەسەر مەیخانە هەڵواسە.

پاشان وێنەکێشەکە بە لای من و براکەمدا تێپەڕی و ڕۆیشت…

لە ژێر داڕگوێزەکە خەوتبووم. تازە خەریک بوو گەرمم دەبۆوە، هات و وتی: “کات نەماوە؛ تا کورتتر، جوانتر!” پاشان چووینە ژوورەکە و چیرۆکێکی پێدام و وتی:

“نە قەترەی ئەسرین مەندن نە چەمدا

نە نوختە نە حەرف ئینشای ماتمدا”

هەرکات مەولەوی دەخوێندەوە، دەگریا. سەیری چیرۆکەکەم کرد، چیرۆکێکی بێ خاڵی نووسیبوو بە ناوی (شاری خامۆشان). کاتێ چاوم گێڕا لە ژوورەکەدا چەکی نهێنی براکەمم بینی: دەستی خودا لە تەنیشتی قەڵەمەکەی بوو…

کە لە ژوورەکە چووینە دەرەوە، یەکسەر چووینە سەر لوتکەی دارگوێزەکە. وتی:

– کاتی هاتووە، باز دە!

منیش بازم دا. ڕەنگی سووری قژم ڕژایە ناو کانیاوەکە و خاڵەکانم بەر بوونەوە. براکەم منی لەژێر دارگوێزەکەدا ناشت و خاک و خۆڵ و گوڵاوی کرد بەسەرمدا و بەدەم گریانەوە ڕۆیشت. منیش لەژێر دارگوێزەکەدا خۆم دا بەدەم کرم و مارەوە و نەمدەزانی من میوانم یان خاوەنماڵ! لقەکانی دارگوێزە ١٠٠٠ساڵەکە بەهێزتر و زیاتر بوون و منیان داپۆشی.

کە تێراو بوو هاتە ژێردارگوێزەکە و وتی:

– هەستەوە لەو گۆڕە!

دەستم گرت و هاتمە سەرەوە. ڕووناکی چاوەکانمی ئازار دەدا. هەر بۆیە دەستێکی گرتە بەر چاوم و بە دەستی تر دای لە دارگوێزەکە و دارگوێزە بوو بە بەلەم و ئێمە دووقۆڵی سواری بووین و ڕۆیشتین. کاتێک گەیشتینە خولگەی زەوی وتی: “باز …” هێشتا “… بدە”کەیی نەوتبوو، کە بازم دا و لە شانۆکە چوومە دەرەوە…

The post شاری خامۆشان appeared first on ژنەفتن.

_ گریاوی؟

شاناز بە مشەیەک لووتی هەڵکێشا. سابیر میوە و سەوزەکەی لەناو یەخچاڵەکە جێ کردەوە.

_ بۆ ئەمڕۆ تەلەفوونێکت بۆ نەکردم؟

قرچەقرچی ڕۆن بەرز بوویەوە.

_ کابرایەک لەسەر دار و دیواری ئێمە کەوتۆتە خوارەوە، من ئەبێ لە هاوسێ و دراوسێ ببیسم؟

تەقەی ساتوور و تەختەکەی شاناز بەرزتر بوویەوە. ئاگر و دوکەڵ لە تاوەی سەر ئاگرەکە هەستایەوە. سابیر خێرا ئاگری ژێر تاوەکەی کوژاندەوە.

_ ئاخری خۆت ئەسووتێنی.

شاناز  جەستەی زل و شلی خۆی کێشا بەرەو لای گازەکە. پیازە ئەنجنراوەکەی کردە نێو ڕۆنەوە، قرژەی هەستا. سابیر ڕوانی بە چاوە تەڕەکانی شاناز کە خۆیان لێ دەدزییەوە.

_ وابزانم کوڕەکە هەر ئەو کوڕە بووە من ئەو جارە ڕاوم نا، منداڵتر و گورج و گۆڵتر بوو لەوانی تر،  بۆیە ئەویان ئەناردە سەرێ.

شاناز بە کەوچکێکی دارین پیازداخەکەی سەر و ژێر کرد.

_ ئەوە لەگەڵ تۆم نییە؟

دەنگی بەرزتر کردەوە.

 _ کرێکارێکی ئەفغانی لە بەردەم باخچەکەی ئێمە مردووە، هەموو خەڵکی گەڕەکی لێ کۆ بۆتەوە، تۆ بۆ تەلەفوونێکت نەکرد بۆ من؟

سامان وتبووی لێرە وەک کرێکاری ئەفغانی چاومان لێ دەکەن دایە، زۆر سووک.

شاناز  دەستی کرد بە شۆردنی ساتوورەکەی. سابیر بە پانتۆڵێکی کوردییەوە لە ژووری خەوتن هاتەدەر. قۆڵی کراسەکەی هەڵدایەو ەو بەرەو ئاودەس ڕۆیشت.

_ خوا خۆی لامان دات. ئەترسم شەڕ یەخەمان بگرێ.

شاناز ساتوورەکەی دانایە سەر مێزەکە و دانیشت. چاوی بڕییە دەستە سوور و گۆشتنەکانی کە وەک ساتوورەکەی ئاویان لێ دەچۆڕی.

سامان وتبووی: لێرە وائەزانن هەموو داعش و تیرۆریستین.

شاناز وتبووی: دەی قەزات لە دایە! ڕیش دامەنێ، منیش ئەترسم لەم ڕیشە پانەی کوڕی ئەم دەورە و زەمانە، چ بگا بەو داماوانە.

سابیر بە باڵ و قاچی تەڕ هاتە دەرەوە، بە زیکر و سڵاوات بەرماڵەکەی ڕاخست، خەریکبوو نییەت بێنێ، گەڕایەوە بەرەو لای شاناز کە لە پشتی مێزە دارینە بچکۆلەکەی مەتبەخ دانیشتبوو.

_ هەرچی ترسام شەڕی ئەم ئەفغانییانە ڕیشم بگری، ئاخری گرتی.

چاوەڕێی وەڵامی نەکرد. لەو کاتەوە سامان ڕۆیشتبوو شاناز کەمدوو ببوو و گرینۆک. نییەتی سێ ڕکات نوێژی مەغریبی هێنا، بەڵام نوێژەکەی دەست پێ نەکرد، هەر ڕوو لە قیبلە بە تووڕەیییەوە وتی: دوو هەزار ماڵ لەسەر ئەم چەمە دوور و درێژەی دەرەکەیە، هەر مابوو ئەو سەگبابە لەسەر دار و دیواری من بکەوێتە خوارەوە؟

ئەستەخفیرەڵایەکی کرد، بە دەنگی بەرز وتی ئەڵڵاهوئەکبەر و قامەتی بەست. شاناز بەرەو سەماوەری بەر پەنجەرەکە ڕۆیشت، قۆڕییە چینییە گوڵسوورەکەی هەڵگرت و چای کردە نێو پیاڵەیەک. سابیر بە دەم زیکرەوە بەرماڵەکەی فڕێ دایە سەر قەنەفە سوورە کۆنەکەی سووچی هاڵەکە و هات بەرەو مەتبەخ. شاناز پیاڵەیەک چای و دوو دەنکە خورمای نایە سەر سینییەکی گوڵگوڵین و داینایە سەر مێزەکە. سابیر دەنکە خورمایەکی نایەدەم.

_ ئەی بۆ خۆتت تێ نەکردووە؟

شاناز دستی هەڵپێکا لە لێواری مێزەکە و قورساییی لاشەی هەڵکێشا لە سەر کورسییەکە. ساتووری سەر مێزەکەی هەڵگرت و دیسان شۆردییەوە و ئەمجارە خستیە سەر ئاوتکێنە ستیلەکەوە. دەستەکانی بە پەڕۆیەکی سوور وشک کردەوە و لەسەر کورسییەکەی بەرامبەر بە سابیر دانیشت. چاوی بڕییە دەستە ڕەق و زبرەکانی سابیر. سەردەمێک ئەو دەستانە چەن بەقوەت و پیاوانە بوون. تازە زەماوەندیان کردبوو کە هاتنە تاران بۆ کارکردن لە ماڵە دەوڵەمەندێک. فرمێسک لە سەر کوڵمە چڕچ و گۆشتنەکەی خوڕەی کردە خوار. سابیر پیاڵەکەی دانایەوە سەر سینییەکە.

_ بزانە خۆت کوێر ناکەی بۆ ئەو هەتیوەسەگە.

چای بنی پیاڵەکەیشی هەڵلووشی.

_ ئەو گشتە خەفەتەی دایە بەرمان، ئەو هەموو زێڕەت فەوتاند کە کاکە سامان بڕوا لەوێ کاسە و کەوچک بشۆرێ؟ ئەویش شەوانە و بە دزییەوە، حەک داوەشێی!

فرمێسکەکانی شاناز لە ژێر چەناکەی خوڕەیان کردە خوار. سابیر بنی پیاڵەکەی کوتایە سەر مێزەکە، وەک دادوەرێک کە بیهەوێ هەمووان لە دادگە بێدەنگ بکات.

_  بیبڕەوە ئیتر!

شاناز لە پشتی پردەی فرمێسکەکانی هەستی کرد ڕوخساری سابیر لە ژێر ئاوەوە دەبینێ، گرمەگرمی سەری دەست پێبۆوە. دەمی سابیری دەبینی دەجووڵایەوە، بەڵام هیچی نەدەبیست. سەری ئەوەندە قورس ببوو کە هەستی کرد نایتوانێ و داینایە سەر مێزەکە. سابیر سەری بەرز کردەوە، حەبێکی دایە و پەرداخێک ئاوی کرد بە دەمییەوە. نەیدەتوانی ئاوەکەی قووت بدات، هەستی کرد خەریکە دەخنکێ. سامان جارێک لە خنکان ڕزگاری ببوو، لە قەراخ ئاوەکانی فەرەنسا پۆلیس فریای بەلەمەکەیان کەوتبوو، لەو بیست و سێ کەسەی ناو بەلەمەکە تەنیا سامان و چوار کەسی تر ڕزگاریان ببوو. شاناز کۆخەیەکی کرد. سابیر پەرداخەکەی دانا.

_ بۆ حەبەکانت ناخۆی؟  گەرەکتە خۆت بدەیتە کوشت بۆ کوڕەتاقانەکەت کە خۆشیی خۆی ئەکات لە غاریج و ناخۆشییەکانی بۆ دایکی ئەگێڕێتەوە؟

شاناز دوو ساڵ بوو کەوتبووە بەر شاڵاوی تانە و تەشەری مێردەکەی. تاوانی تەنیا ئەوە نەبوو کە هەموو زێڕەکانی بە دزیی سابیرەوە فرۆشتبوو  تا سامان بتوانێ بڕوات، نەیشیهێشتبوو بزانێ ڕۆیشتووە تا سامان لە یۆنانەوە تەلەفوونی کرد. بە سابیری وتبوو کە سامان چووە بۆ ڕوانسەر بۆ ماڵی خوشکەکانی. کە سابیر زانی دایک و کوڕ فێڵیان لێ کردووە، ئیتر وەڵامی تەلەفوونی سامانی نەدایەوە و شانازیشی خستە بەر شاڵاوێکی بێبڕانەوەی تانە و تەشەر.

_ چایچێتی و دەرکەوانی پێ عەیب بوو؟ ئینگلیز گیانی گەرەکبوو؟ دەی بخوا! ئەوە دەردی بێ. با بڕوا قنگی ئەو ڕەشپێستانە بشۆرێ.

سامان وتبووی کە لەگەڵ ڕەشپێستێکی سومالی ژوورێکیان پێداون و هاوڕێکانیشی کاری خاوێن کردنەوەی ئاودەستی ڕیستورانێکیان بۆ پەیدا کردووە. سابیریش هەموو ئەو قسانەی دەکردە تانە و تەشەر و ڕۆژ نەبوو نەیکوتێ بە ناوچاوی ژنەکەیدا. لەو چل و چەن ساڵەی ژیانی هاوبەشییان ئەوەندەی ئەو دوو ساڵەی تاقەکوڕەکەیان ڕۆیشتبوو، ئازاری شانازی نەدابوو. ئازاریشی دەدا و بەزەیشی پێدا دەهاتەوە. باوەشی کرد بە قۆڵ و باڵی قەڵەوی شاناز کە جاران بە بازنە و دەستبەنی زێڕ داپۆشرابوون. ئەو هەموو ساڵە کۆی کردبوونەوە بۆ ژنخواستنی سامان. دەسکەوتی چل و چەن ساڵ ژیان لە غەریبی، تەنیامانەوە و غەریب بوون لەگەڵ خزم و دیاری خۆیان بوو. تەنانەت ئەوندەی کچەکانیشیان کە لە تاران لەدایک بوون و گەورە ببوون هەستیان بە نزیکبوون لەگەڵ کوردەواری نەدەکرد. کە کچەکان مێردیان کرد بە خزم و بۆ ژیان چوون بۆ کوردستان، سابیر و شاناز پێیان وانەبوو لەوێ تاقەت بێنن، چوونکە خۆیان تەنانەت لە سەفەرێکی دە دوازدە ڕۆژەیشدا وەڕەز دەبوون و زووتر لە کاتی تەواوبوونی پشووی سابیر دەگەڕانەوە بۆ تاران.

شاناز لەو کاتەوە سامان ڕۆیشتبوو، سەرنجی بەرەو لای هەر کوڕە لاوێک ڕادەکێشرا کە پێی وابوو تەنیا و غەریبە. زۆر بەزەیی بەو کوڕە گەنجە ئەفغانیانەیش دەهاتەوە کە بە کۆمەڵ سواری ئۆتۆمبیلەکەی شارەوانی دەکران بۆ خاوێنکردنەوەی چۆمەکەی بەرماڵیان. هەر ئەو کوڕە گەنجانەی تا دەیانزانی کەسێک بە دیارەوە نییە خێرا هەڵیاندەکردە قەدی دیوارەکە و ئاوێزانی لەق و پۆی دار هەنارەکان دەبوون و سابیریان دەهری دەکرد. جارێک سەوەتەیەکی پڕ خوڕماڵووی دا بە سابیر لەسەر دیوارەکە شۆڕی کاتەوە بۆیان. سابیر تووڕە ببوو.

_ ژنەکە بۆ خاتری خوا با ئەم ئەفغانیانە فێری ئەم باخچە و ماڵە نەبن، هەر بزانن پیاوت لە ماڵەوە نییە، دێن و سەرت ئەبڕن بۆ دوو تمەن.

سابیر پاش نوێژی بەیانی کاتێک کە هێشتا ڕۆژ هەڵنەهاتبوو دەڕۆیشتە سەر کار و کە ڕۆژیش ئاوا دەبوو بۆ نوێژی مەغریب خۆی دەگەیاندەوە ماڵەوە. لەم چەند ساڵەی دواییدا دەرکەوانێکی گەنجیان هێنابوو و ئیتر شەوانە سابیریان ڕانەدەگرت. چەند جاریش خەو بردبوویەوە. هەر بۆیە زیاتر کار و هەرمانی نێو باخ و حەوش و حەسار و گوڵ و داریان پێ دەسپارد. دوای ئەو هەموو ساڵە، ئێستایش هەر هەموو بەیانییەک دەرگاوبانی ماڵەوەی هەڵدەپێکا و بە قایمکاریی تەواوەوە هەموو کون و قوژبن و ڕێگایەکی دادەخست. کەمتەرخەمیی سرووشتیی شاناز و گیژ و خەواڵوو بوونی لە بەر حەب و دەرمانی میگرێنەکەی، ترس و دڵەڕواکەی بەردەدایە گیانی سابیر و یەکسەر دەیگوت: دەرگا لە کەس نەکەیتەوە! نزیکی ئەو دیوارە نەبیتەوە! با کەس نەزانێ تەنیای.

شاناز هەستی کرد گرمەگرمەکەی سەری نەماوە، دەستێکی کێشا بە چاوە تەڕەکانیدا و هەستیایەوە سەر پێ. دوو کاسەی گڵینەی شینی هێنا و داینایە سەر مێزەکە. سابیر گەڕایەوە بۆ سەر کورسییەکەی. هەڵمی ترشاو لە هەردوو کاسەکە هەستایەوە.

_ بێقەزابی! دوێنێ ئێوارە ڕانی بەرخێکم هێنایەوە ئێستا ترشاوم ئەدەیتێ؟

شاناز ڕۆن خۆمانەی لەسەر ئاگر قرچاندەوە و ڕژاندییە سەر تریتەکەی سابیر.

_ ئەی خۆت؟!  گەرەکتە ئەو هەموو کرۆستۆڵە هەر من بیخۆم خانم؟

سابیر نەخوێندەوار بوو، شانازیش. شاناز دەفری ڕۆنە قرچاوەکەی لەسەر مێزەکە دانا و دەستی کردە تریتکردنی ترشاوەکەی. سابیریش بە ناقایلی دەستی کردە تریتکردن.

_  تۆ ئەمڕۆ دەرگای باخچەکەت کردۆتەوە؟

لەو ڕۆژەوە شاناز سابیری دەناسی هەروا بوو. ڕەشبین و قایمکار. بەردەوام بە پرسیارەکانی شانازی وەڕەز دەکرد و لە ئاکامیشدا کە نە هیوای بە شاناز دەما و نە هیچکام لە منداڵەکانی دونیایان بەو ڕەشی و نائەمنییەی دەبینی کە باوکیان لێی دەڕوانی، خۆی دەست بە کار بوو و ئاگای لە هەموو شتێک بوو، لە ماڵ، منداڵ، ئاو، ئاگر، دەرگا و پەنجەرە و دەروبان. لەو کاتەوەیش سامان ڕۆیشتبوو بە جەناب سەرهەنگی وتبوو کە تەنانەت کاتێک دەرکەوانە لوڕستانییەکەیش دەچێتەوە بۆ شارەکەیان، شەوانە ئەو ڕانەگرێ. وتبووی ژنەکەم خەوف دەکات. لە هەموو شتێک دەترسێ. کەوچکەکەی خستە نێو کاسە تریتەکەی.

_ ئەی بە زیاد نەبێ، حەیفی ئەو گشتە ڕۆن خۆمانەیە.

سامانیش ترشاوی پێ خۆش نەبوو. کچەکانیش، خۆیشی، بەڵام بەپێی عادەتی چل ساڵەی هەموو پاییزێک دواهەمین بەرەی هەناری دەکردە ترشاو. هەموو جارێ گۆشت بەرخیشی تێدەکرد بۆ ئەوەی تام و چێژێکی پێ بدات، باشترین ڕۆن خۆمانەی بۆ دەقرچاندەوە، بەڵام هەر نیوەی زیاتری نەدەخورا و دەیبرد بۆ ئەو پیرەژن و پیرەپیاوە کوردەی دراوسێیان کە هەرجارەو چێشتی تەڕی دەکرد کاسەیەکی بۆ دەبردن. سابیر ئاگری سەماوەرەکەی کوژاندەوە. پیاڵەیەک چای تێکرد و گەڕایەوە و بەرامبەر بە شاناز دانیشت.

_ زاهیر ئەیوت کوڕە مێشکی تەقیوە. خوێن لە ژێر سەری ڕۆیشتووە. ئاغای ئەسەدزادەیش ئەیوت کرێکارەکانی شارەداری بە سەتڵ لیقاوە ڕەش و بۆگەنەکەی چۆمەکەیان کردۆتە سەر چیمەنتۆکە و خوێنی کوڕەیان شۆردووە. شاناز کاسەکانی هەڵگرت و ڕۆیشت بەرەو سینکی دەفرشۆردن.

جارێک لە سنووری تورکیا و یۆنان تەقەیان لە سامان و هاوسەفەرەکانی کردبوو. یەکێک لە هاوڕێکانی گوللە لە سەری کەوت و مێشکی پژابوو. ئاوی بەردایە نێو کاسەکان و ئیتر دەنگی سابیری نەدەبیست. سابیر خۆی گەیاندێ. ئاوەکەی بەست و پەڕۆ زوورەی دەفرشۆری لە دەست سەند و فڕێی دایە نێو سینکەکەوە.

_ شاناز! مەعمووری شارەداری و لەویش خراپتر پۆلیس لە سبەینێوە بەری دەرگامان پێ ئەگرن و پرسیاربارانمان ئەکەن. پێم بڵێ چی قەوماوە با دووقسە نەبین، با خوێنێکی ناحەق نەکەوێتە ملمان.

 شاناز دەستی کەفاوی برد بەرەو ساتووری سەر ئاوتکێنە ئستیلەکە. سابیر لە دەستی دەرهێنا و وتی: لێیگەڕێ! لە ئێوارەوە حەوت جار پاکاوت دا. شاناز دەستی کێشا بۆ  ساتوورەکە. سابیر دەستی بەرز کردەوە بۆ ئەوەی نەتوانێ لێی بستێنێ، ساتوورەکە قورس بوو، شانازیش لە ئەو بەرزتر و کەڵەگەتتر، بۆیە ساتوورەکەی لە دەستی سابیر دەرهێنا و ڕۆیشت بەرەو مێزی مەتبەخەکە. تەق و کوت دەستی کردە لەت لەت کردنی ڕانە بەرخەکە. لە پەنجەرەی مەتبەخەکەوە کابرایەکی بینی لە سەر دارهەنارەکەیە و خەریکە هەنارەکان دانە دانە لێ دەکاتەوەو فڕێیان دەداتە خوارەوە.  بە سەوەتەیەکی پڕ لە هەنار خۆی گەیاندە باخچەکە. کە دەرگای باخچەی کردەوە لە دوورەوە هاواری کرد: وەرە خوارێ. کوڕەی سەر دارهەنارەکە پیرەژنێکی بینی بە قژێکی  سپی لوولەوە  کە پەڕۆیەکی ڕەشی بەستبوو بە سەرەیەوە و بە کراسێکی شۆڕەوە خەریکبوو هاواری دەکرد و لێی نزیک دەبوویەوە. سەوەتەیەکی بە دەستەوە بوو و ساتوورێکیش بە دەستێکیی دیکەیەوە، لە دوورەوە ساتوورەکەی ڕادەوەشاند و هاواری دەکرد. پێیەکانی گەڕان بە شوێن لقێکدا لەسەری ڕاوەستێ تا بتوانێ باز بداتە خوارەوە. قیڕاندی: پیرەژنێکی شێت خەریکە بە ساتوورێکەوە دێت. هاوڕێکانی وەک شارە مێروولە شڵەژان و هەرکامەیان بەرەولایەک ڕایانکرد. شاناز بە هنەهن لە دارهەنار و دیواری باخەکە نزیک دەبوویەوە. کوڕەیش بە پەشۆکاوی دەست و لاقی بە شوێن لق و پۆیەکی قایم و بتەو دەگەڕا. کە شاناز گەیشتە دیوارەکە، دەنگی شکانی لق و پۆی دارهەناری بیست، سەری بەرز کردەوە و کوڕەی بینی بە سەر هوروژمی بردە خوار. کە زرمەی کەوتنی هات شاناز سەری کێشا بۆ ناو چۆمەکە. مێشکی کوڕە وەک دەنکی هەنار پژابوویە سەر چیمەنتۆی بندیواری چۆمەکەوە. گرمەگرمی سەری دەست پێبوویەوە. سامانی بینی دوو زلی سوورهوڵ گرتوویانەتە ژێر شەق و لەقە.

_ خوێنی لووتم پژابووە سەر شووستەکە. هەرچی هاوارم کرد نیازم یارمەتیدانی ئەو ژنە بووە، گوێیان نەدامێ، خەڵکێکی زۆر بە دەورمان کۆ بوونەوە، بەڵام یەک کەس فریام نەکەوت. کە زانیان پۆلیس خەریکە دێ وازیان هێنا لە لێدانم و ڕایانکرد.

شاناز بە سەوەتەهەنار و ساتوورەکەی دەستی گەڕایەوە بۆ لای مێزە دارینەکە و دەستی کردەوە بە لەت و ورد کردنی ڕانی بەرخ. ساتوورەکەی زرم کێشایە سەر مێزەکە. مێزەکە شەقی برد. سابیر بە هەموو زۆرێکی ساتووری لە دەست دەرهێنا. شاناز دانیشتەوە. سابیر لەسەر سەری ڕاوەستابوو، هەموو گیانی دەلەرزی. شاناز بە دەستە گۆشتنەکانی دەموچاوی داپۆشی. سابیر زانی ئێستا شین و شەپۆڕی بەرز دەبێتەوەوە. باوەشی پێدا کرد. جەستەی زل و قەڵەوی شاناز لە نێو باسک و شانی باریک و بێگۆشتی سابیر دەلەرایەوە. وەک ئەوەی منداڵێک ئاشت بکاتەوە چرپاندییە گوێچکەی:

_ گوناهی تۆ نەبووە.

شاناز بە دەم هەنسکی گریانەوە لەپی دەستی دەکوتایە سەر ڕانی.
_  لە سامانیش منداڵتر بوو.

سابیر دەستی شانازی گرت لە خۆی نەدات.

_ حەبەکانت ئەدەمێ، بڕۆ بخەوە.

– خۆزگە هەر نەچووبایەم، خۆزگە هەر بانگم نەکردایە.

سابیر  خەشاوی کەوانتەری ژێر سەماوەرەکەی کێشایەدەر. حەبە ورد و درشت و ڕەنگاوڕەنگەکانی دانەدانە دەنایە دەمی شاناز و ئاوی دەکرد بە شوێنیاندا.

_ تۆ نەڕۆیشتوویتە دەرەوە. بانگی کەسیشت نەکردووە، هەر لە ماڵەوە بووی، ئەزانی؟ هیچ شتێکیشت نەدیوە، تێگەیشتی؟

گریانەکەی شاناز بەرەو شینێکی هیستریک هەڵچوو. سابیر بە ئارامی وەک بڵێی منداڵێک دەخەوێنێ وتی:

_ تۆ وەک هەموو ڕۆژانی تر حەبەکانی میگرێنت خواردووە و خەوت لێکەوتووە تا ئێوارە. تۆ کەست نەدیوە، بانگی کەست نەکردووە، تۆ تەواوی ڕۆژ خەوتبووی…

هەنسکەکانی شاناز هێدی هێدی بوون بە باوێشک. سابیر ژێرباڵی گرت و بەرەو ژووری خەوتنی برد. یارمەتیی دا لە سەر تەختەکەی ڕاکشێ. بەتانییەکی پێدادا، چرای ژوورەکەی کوژاندەوە و گەڕایەوە بۆ پشت مێزە دارینەکەی مەتبەخ. دەستی کێشا بە سەر قەڵشی قووڵی مێزەکە. دەستی برد بۆ ژێر چاوی. خوێن و فرمێسک تێکەڵ ببوون.  

تاران

ڕێبەندانی ١٤٠٣

The post دواهەمین هەناری تاران appeared first on ژنەفتن.

تۆ بیرت دەکردەوە زۆر لەمە زیاتر خەڵک بێن بۆ ئێرە، بەڵام نەتدەزانی دەرەوەی ساڵۆنەکەش چەندە جەماوەر چاوەڕێی هاتنە دەرێتن تاکوو وێنەیەکت لەگەڵ بگرن یان ئەگەر شانس بێنن کتێبەکەتیان بۆ واژۆ بکەی. بەو دەنگە خۆش و هێمنەتەوە کوتت:

– من هی ئێوەم. هی ئەم خەڵکە ئەدەب دۆستەم وا لە عەسرەوە چاوەڕێی منن. ئێوە چەندە شانازی بە بوونی من دەکەن لێرە، من دوو هێندە بە بوونتان بەختەوەرم. من شاعیری ئەم وڵاتەم و شاعیری هەمووتانم. من…

پاش چەپڵەیەکی زۆر درێژخایەن و هەستبزوێن کە جەماوەری نێو ساڵۆنەکە و دەرەوەی ساڵۆنەکە بۆیان لێدای، دەنگت هەڵبڕی و گۆرانیت کوت؛

(( فاتیمە دوو چاوی مەستت پڕ لە سێحر و جادووە، پڕ شەڕابی خۆشەویستی و ئارەقی یەزدانییە))

*****

نازانم کامتان تا ئێستا بیرتان لەوە نەکردووەتەوە کۆتایی بە هەموو شتێک بێنن. بە بیرکردنەوەتان؟! بە ئەوینتان؟! بە ژیانتان؟! بە خۆتان و تەنانەت بە کتێب خوێندنەوەتان؟! ئەم بیرانەم لە کاتێکدا کردەوە کە لە ژووری کارەکەم قاوەیەکم لەسەر مێزەکە دانابوو و چاوم لەو تۆقلە وردانە دەکردەوە وا لەسەر قاوەکە دەجووڵانەوە. بیرم لە دوێنێ بەیانی دەکردەوە وا ئاکام تەلەفوونی بۆ کردم و وتی؛

((- بیرت دەکەم گوڵم. حەز دەکەم بتبینم.))

چاوێکم لە بوومی وێنەکێشانەکەم کرد وا نیگارەیەکی نیوەکارەی کچۆڵەیەکی قژ لوولی لەسەر کێشرابووەوە. دڕدۆنگ بووم کارەکەم تەواو کەم یان لەگەڵ ئاکام بچمە دەرێ. خۆشەویستیی ئاکام دنەی دەدام کارەکەم جێ بێڵم و لەگەڵی بڕۆم.

خرمەخرمی باران لەسەر جامی ماشێنەکە و دەنگی گۆرانیی (( فاتیمە دوو چاوی مەستت پڕ له سێحر و جادووە… )) زۆر چاک بردمیە خەیاڵێکی بێ کۆتایی. بەفر‌سڕی ماشێنەکە پەیتا پەیتا خۆم بەم لاو ئەولادا دەدا و شەقامی پێش ماشێنەکەی نیشان دەدا.

((- چییە، بیر لە چی دەکەیەوە؟!))

((- هیچ. بڕێک دەترسم.))

ئاکام دەنگی زەفتی ماشێنەکەی کەم کرد و بە سەرسووڕمانەوە چاوی لێ کردم و پرسی؛

((- لە چی دەترسی؟!))

((- لە هەموو شتێک. لە خۆم، لە تۆ، لە…))

نەیهێشت قسەکەم تەواو کەم و بە تووڕەیییەوە گوڕاندی؛

((-  بۆ مەگە من چیم کردووە؟! دەزانم. دەزانم لە چی دەترسی. تۆ هەر لە فکری خۆت دای و هیچی تر.))

سەرم بە جامەکەوە نا و بێدەنگ بووم. بیرم لەو ڕۆژە کردەوە وا بە ئاکامم کوت ((- قەیناکە. دەریشم کەن لە بەر تۆ قەبووڵی دەکەم.))

ئاکام کەم پێش دەهات ئاوا تووڕە بێ. ئەوە ساڵێکە پێکەوین و قەتم نەدیوە ئاوا تووڕە بێ. قژە درێژەکەی لەسەر ڕوخساری لادا و یەک بەخۆی مستێکی لە فەرمانی ماشێنەکەدا. دیسان قژی هاتەوە نێوچاوانی. بۆ ساتێک لێی ترسام. دەستم کێشا دەنگی زەفتەکەم زۆر کرد و گۆرانی ((فاتیمە دوو چاوی مەستت…)) نێو ماشێنەکەی تەنی. پاش ئەوەی گۆرانییەکە تەواو بوو ئاکام چاوێکی لێ کردم و دیتم گۆمی خوێنی چاوەکانی ڕووناک بووەتەوە.

((- کار و ئیشت چۆنە؟!))

((- باشە شکوور. لێی ڕازیم. ئەمڕۆ کوڕێک وێنەی خۆی و کچێکی بۆ هێنام تاکوو وەک تابڵۆکەی خۆم و خۆت وا لە ژووری کارەکەم هەڵمواسیوە، بە ڕەنگ بۆیان بکێشمەوە. شیعرێکشی پێدام لە بنەوەی بینووسم. شیعرەکە ئەوە بوو (لەم شارەدا هەر لێوێک، لێوێک ڕامووسێ، ڕامووسانی من و تۆیە… ) هەر ئەوندەیم لە بیرە. ))

چاوێکی لێ کردم و دەستی هێنا خستیە دەوری ملم و بە نازەوە کوتی؛

((- هەر دەستێ بخرێتە گەردن، دەستەملانی من و تۆیە…))

دواتر لە نێو پێکەنینی هەر دووکماندا کوتی؛

((- مامۆستا پەشێو. هی پەشێوی مەزنە ئەم شیعرە.))

ئەم حاڵەتە ئاکامی ڕاستەقینە بوو. ئەو ئاکامە بوو وا یەکەمجار لە زانکۆ هاتە نێو گرووپی نیگارکێشەکانی زانکۆ و قسەی لەگەڵ دابەستم. باسی وانەکان و تەنانەت باسی ڤەن گۆک و هونەر و هونەری مۆدێڕنیشی کرد و هەر چاوی لە چاوم بڕیبوو. بنەڕیشێکی کەمی هەبوو لەگەڵ قژێکی درێژ. زوو زوو دەستی بە دەوری لێو و سمێڵی دا دێنا خوارێ و قومێکی قاوە دەخواردەوە.

((-نێوی گرووپەکەتان چییه؟))

((- نێومان لێ نەناوە. تا ئێستا بیرمان لەوە… ))

((- ئەها نێوی بنێن نیگارکێشانی ژیان. زۆر نێوێکی تایبەتە. ))

ئەو ڕۆژە کوتم باشە، بەڵام قەتمان نێو لەسەر گرووپەکە دا نەنا. دوایی تەواو بوونی قاوەکەی ڕۆیشت.

((- منیش ئاخری ئەم پاییزە، دیوانە شیعرەکەم چاپ دەکەم. بەڵام دەترسم کەس نەیخوێنێتەوە. ))

لێزمەی باران بێ وچان دەباری. بەفرسڕەکە فریا نەدەکەوت. ئاکام بە قامکەکانی لەسەر فەرمانی ماشێنەکەی دەدا وەک ئەوەی مووسیقایەک بژەنێ.

((- کەم بێ هیوا بە کەم. ئەو شیعرە خۆشانەی تۆ مەگەر دەکرێ پێشوازی لێ نەکرێ؟! ))

هیچی نەکوت. ماشێنەکەی لە پێش کافەیەک ڕاگرت و چووینه ژوورێ. لەگەڵ چوونە ژوورێ دەنگی نزمی گۆرانیی (( فاتیمە دوو چاوی… )) هاتە گوێم. پاش کەمێک گاڕسۆنێکی تازە لاو هاتە لامان و داوای دوو هات چاکڵێک و کەیکێکمان کرد. لە کاتی خواردندا بووم کە ئاکام پرسی؛

(( – حەز دەکەی وەک کام هونەرمەند نیگارە بکێشیەوه؟))

کە سەرم هەڵێنا ڕووناکایی شەقامەکەی پشت سەری ئاکام لە چاومی دا و بۆ ساتێک ڕووخساری ئاکامم لێڵ دی. بەڵام هەستم کرد چاوەکانی چکۆڵە کردووەتەوە و چاوەڕێی وڵامی منە.

((- نازانم. من جارێ هەر وەک ئامێرێکی فتۆکۆپی کۆپی دەکەم. هەڵبەت بە دەست. بەڵام ئەگەر شتێک خەلق کەم پێم خۆشە شتێکی نوێ بێ. نەک لاسایی کردنەوەی ئەم و ئەو. ))

هەر دووکمان بێدەنگ بووین. ئامانج پاڵی بە کورسیەکەوە دا و دەستێکی بە قژی دا هێنا. دەستێکی بە دەوری لێو و سمێڵی دا هێنا و چاوێکی بە کافەکەدا گێڕا. هەر چەند من کەسی دیکەم تێدا نەدەدی.

((- ئەی خۆت؟))

((- خۆم چی؟! ))

((- دەتهەوێ وەک کێ دەنووسی؟! ))

((- ئەها. من… من وەک کەس نانووسم. هەڵبەت جاران لاساییم دەکردەوە بەڵام ئێستا دەمهەوێ قەڵەمم لە قەڵەمی کەس نەچێ. شێرکۆ و سوارەم زۆر خۆش دەوێ. نازانم ڕەنگە هی ئەوە بێ ئەوانیش وەک من ئاشقی کیژێکی چاو سەوزی باڵا بەرز بوون. ))

((- دەی دەی بە شێتم بزانە. ))

ئاکام بە تووڕەیییەوە مستێکی لەسەر مێزەکە دا و بە هێواشی کوتی؛

((- سەد کەڕەتم کوتووە لە ئاشق بوونی من دوودڵ مەبە… حاڵی هەی؟))

خۆم پێ‌ڕاگیڕ نەکرا و کوتم؛

((- ئەگە ڕاست دەکەی بۆ نایی بۆ خوازبێنیم. من لەبەر تۆ لە زانکۆ دەرکرام و قەبووڵم کرد بەڵام تو هەر دەڵێی ئەم مانگە نا ئەو مانگەی دیکە. لەبەر تەشریفت منداڵێکشم لە بار بردووە بەڵام تۆ هەر خۆت لە بێ‌خەیاڵی داوە. خۆشم دەوێی بەڵام ئاوا ناتوانم.))

خۆشم دەویست. هەستم دەکرد تەنیا کوڕێکە دەتوانێ دڵخۆشم کات. ئەو ڕۆژەی من و چەند هاوڕێیەکم چبووین بۆ شاخەوانی، ئاکامیش هات. لە گەڕانەوەدا پێشی پێ گرتم و کوتی ڕاوەست پێکەوە دەچینە خوارێ. لە هاوڕێکانم دوور کەوتینەوە و کوتی؛

(( – بیستوومە دەنگت خۆشە؟))

(( – چییە، ناکا بەهیوای بی لێڕە گۆرانیت بۆ بڵێم!؟ ))

وا بە ناز و بێدەنگییەوە چاوی لێ کردم نەمتوانی گوێڕایەلی نەبم. لەبیرمە گۆرانی (( ئاسمانی غەم))ی نەجمەت بۆ کوت و ئەو بێ ئەوەی شەرم بکات دەستی خستە نێو دەستم و لە کێو هاتینە خوارێ.

((- هەستە با بڕۆین.))

کە چووین تێچووی شتەکان حیساب کەین. سەرم سوڕما. بۆ ساتێک بوومە پەیکەرە. کابرای پشت باڕەکە، خۆمی بیست ساڵی داهاتوو بوو. قژە درێژەکەم نەمابوو. چاویلکەم له چاو دابوو. نێوچاوانم بڕێک چرچ و لۆچی تێدابوو. ڕیشم سپی تێکەوتبوو. بەڵام دەمزانی خۆمم. لە هیچ شتێک بەقەد ئەوە ئەرخایەن نەبووم. لەو کاتەدا وا شتەکانی حیساب دەکرد زوو زوو دەستی بە لێو و سمێڵیدا دێنا. ڕۆیشتینە دەرێ.

*****

تازە لە کار دەرکراوی و نازانی چی‌بکەی. لە کافەیەکی تازە کراوەدا دانیشتووی. قژت لە دواوە بەستووە و قاوە دەخۆیەوە. پەیتا پەیتا دەستت بە دەوری لێو و سمێڵتدا دێنی. لە خەیاڵ هاتوویەتە دەرێ و بیر لەوە دەکەیەوە چۆن بوویەتە چل ساڵ و بە هیچکوێ نەگەیشتووی. ئێستا کە بێکار کراوی وەزعت زۆر شپرزەتر بووە. چاویلەکەت لەچاو دەکەی و لەسەر مۆبایلەکەت چاو لە وێنەی پیاوێکی هاوشێوەی خۆت دەکەی کە لە بنەوەی نووسراوە، پیاوێک لە ماڵەوە خۆی کوشت.

The post من شاعیری هەمووتانم appeared first on ژنەفتن.

پەندێکی باوکە زۆسیما بۆ ئالیۆشا

لە ڕۆمانی برایانی کارامازۆف

(کەو)

یەک چارەکە چیرۆکی نیوەتەواو و تێکەڵاوپێکەڵاوم هەیە. یەک لەو چیرۆکانە چیرۆکی باوکێک و کوڕێک و کەوێک و خەنجەرێک و فەرمانێکە.

– سەری ببڕە.

کوڕەکەیش ئەڵێت: (نا)

من  لە نووسین  ترسم هەیە، زۆرجار بۆ نووسینی چیرۆکێک بە مانگ و ساڵ هەوڵ ئەدەم. سەرەتا دڵم خۆش ئەبێت و بە خۆم ئەڵێم ئەم جارە تەواوی ئەکەم، بەڵام دیسان ئەو بێشەرمە بە خۆی و بۆنێکی توندەوە دێت و ئەڵێت “نا ناتوانی”!

ئەڵێم نەفرەت لە بۆنی سیر و سێو، هەمیسان کەم دێنم و چیرۆکەکە نیوەتەواو بەجێ دەهێڵم و دڵتەنگ ئەبم. کاتێک دڵتەنگ ئەبم سێ کار ئەکەم: یان ئەڕۆمە لای “مایکڵ” بۆ پڵاوخواردن، یان کون بە کونی تاران بەدوای کونێکا ئەگەڕێم، یان لە ماڵ ئەمێنمەوە و کتێبی هاگاکورە ئەخوێنمەوە.

لە تاران تەنها دوو هاوڕێم هەیە؛ مایکڵ و هاگاکورە، هاگاکورە یان ئەخلاقی ساموورایی! کتێبێکە باس لە چۆنیەتی بوون بە ساموورایییەکی ڕاستەقینە ئەکات. من دوو کارەکتەری ئەم کتێبەم زۆر خۆش ئەوێت: ئەمیر کاتاسۆشیگە و ئوستاد ئیتای. [ئەمیر کاتاسۆشیگە ئەڵێت: “چوار جۆر ساموورایی هەیە، خێرای هێواش، هێواشی خێرا، هەمیشە خێرا و هەمیشە هێواش.]

خێرای هێواش هەرچەندە فەرمانەکە بەباشی وەرئەگرن و قەبووڵی ئەکەن بەڵام دواتر کات بەفیرۆ ئەدەن و ئەمڕۆ و سبەی پێ ئەکەن.

هەندێک جار پێم وایە ساموورایییەکی خێرای هێواشم، هەندێک جار پێم وایە ساموورایییەکی یاخیم، سامووراییی یاخی ساموورایییەکە کە سەر بە هیچ گرووپێک نییە.

[ئوستاد ئیتای ئەڵێت: دەکرێ متمانە بە یاخیبووان بکەی].

متمانەیەکی زۆرم بە مایکڵ هەیە، هاودێییمە. لێرە چێشتخانەی هەیە و چێشتلێنەرە؛ بۆنی پڵاوەکەی تا کاکێشانی ڕێگای شیری ئەڕوات. ناوی ڕاستەقینەی جوتیارە، بەڵام چونکە دەنگی خۆشە من ناوم ناوە “مایکڵ”. ماتۆڕێکی هەیە وەک کەو ئەفڕێ، کون بە کونی تارانی پێ گەڕاوین، مایکڵ کە ئەمبینێت ئەڵێت: “شایی یان شین؟”، مەبەستیشی ئەوەیە: گۆرانیی شاد یان خەمین.

دوایین جار بەیانییەک تا ئێوارە بەدوای کونێکا کون بە کونی تاران گەڕابووین و زۆر ماندوو بووین و نەماندۆزیبۆوە. لە گەڕانەوەیەکی بەپەلەدا بووین کە هەمیسان پرسی: شایی یان شین؟

وتم: شین …

بەڵام با ڕێگەی نەدا مایکڵ لە قسەکەی من تێ بگا و گۆرانییەکی شادی خوێند.

[ڕێبازی ساموورایی ئەوەیە کە هەموو بەیانییەک مەشقی مردن بکات و بیر لەوە بکاتەوە کە مردنەکەی لەکوێیه، لێرەیە یان لەوێ]

خەنجەرەکە لە دوای ساڵانێک چاوەڕوانی گەیشتە دەستم. مایکڵ ئەم خەنجەرەی لە سەردەشت لە شەقامی هیرۆشیما لە کوڕێکی هەڵەبجەیی وەرگرتبوو. تیخەکەی تیژ بوو، ئەو کوڕە وتبووی تیخەکەی لە بەردی ئاسمانی درووست کراوە. وتبووی ئەم خەنجەرە خەنجەری لافاوی پێشووە …

قەڵەمەکەم و خەنجەرەکەم ئامادە بوون، تەنیا مابوو دۆزینەوەی کونێک!

نووسرابوو: “٤٠ مەتر، نهۆمی خوارەوە، لە ناوەڕاستی شار، تەنیشت وێستگەی مێترۆ، نووسرابوو خانووەکە بۆ پیاو گونجاوترە”.

تەلەفۆنم کردبوو بۆ خاوەنماڵەکە و دوای چەند باس و پرسیارێک کە زانی خەڵکی “قەڵاڕەش”م، وتی:

– کاتێک کە لە زانکۆ بووم، لەسەر خۆکوژییە وەرزییەکانی قەڵاڕەش لێکۆڵینەوەم کردووە.

دوایی هاتە سەر باسی ماڵەکە و وتی:

– ماڵەکە هێمنە تەنیا یەک شتی هەیە ئەویش ئەوەیە کە پیاوێکی پیر جیرانیەتی، دوو کەڕەت ماتۆڕ لێی داوە بۆیە جار و بار شەوانە لە تاو ئێش و ئازاری لەشی ئەناڵێنێت.

پاشان بە پێکەنینەوە وتی:

– ئاگات لە خۆت بێ، خۆت نەکوژی.

[بە بۆچوونی ساموورایی تەنانەت وشەیەکیش گرنگە، گرنگ نییە لەکوێ بێت، لە هەمووی گرنگتر هەڵبژاردنی وشەکانە]

□

لە ماڵە پێشووەکەمدا دەستم کردبوو بە نووسینی چیرۆکی باوکێک و کوڕێک و خەنجەرێک و لافاوێک. ئەبوایە بۆ چیرۆکەکە توێژینەوەم بکردایە. کە دەستم کرد بە توێژینەوە، کەوتمە سەر چیرۆکی ئیبراهیم:

دوای ئەوەی ئامادەکاری کرا بۆ ئەوەی خودا ئێبراهیم تاقی بکاتەوە، (پێی وت: ئەی ئیبراهیم) (ئەویش وتی: ئێستا من ئامادەم)

– من ئامادەم!

ئەمە وڵامی مەکبێسە بە خاتوو مەکبێس لە شانونامەی مەکبێس، کەچی لە کۆتاییی شانۆنامەکەدا سەری مەکبێس لێ ئەدرێت. ئەوەش وڵامی یەکلاکەرەوەی شێکسپیرە بە مەکبێس وێڕای پەیامێکی ڕوون:

– با فێر نەبی!

ئەنجامی تۆێژینەوەکەم ئەمە بوو:

– شەرم بەشێکە لە ئیمان!

دان بەوەدا دەنێم کە لە منداڵییەوە ئاشقی دەنگی مایکڵ جاکسۆنم بەڵام نەمدەویست مایکڵ جاکسۆن ببینم، ڕابردوویەکی دووری بیر دەهێنامەوە. بەڵام ئەو چیرۆکە شەکەتی کردبووم و دڵتەنگ بووم. لەناکاو کۆنسێرتی ساڵی ١٩٩٧ی شاری موونیخیم خستە سەر(تۆ تەنیا نیت) ئەمە ناوی ئەو گۆرانییە بوو کە مایکڵ دەیخوێند؛ گۆرانییەک بوو لە ئەڵبوومی مێژوو:

تۆ تەنیا نیت/ چونکە من لێرەم لەلاتم/ هەرچەند دوورین لە یەک/ من هەمیشە لەلاتم…

لە دەقەی 1:45 پاسەوانێک، کچێکی بینەری ناو هۆڵەکە هەڵدەگرێت و دەیباتە سەرتەختی شانۆ،

لە دەقەی 3:15 پاسەوانەکە دێت کچەکە لە ئامێزی مایکڵ جەکسۆن جیا دەکاتەوە.

لە دەقەی 1:45 تا دەقەی 3:15 ئەشق و ئامێز و گەیشتن و دابڕان و ڕۆیشتنێکی خێرا ڕوو دەدا.

You are not alone

You are not alone

Say it again,

هاوکات کە دەگریام، منیش دووپاتم ئەکردەوە: چونکە تۆ تەنیا نیت/ چونکە تۆ تەنیا نیت.

لە پڕێکدا بۆنی سیر و سێو وێڕای دەنگی پێکەنینێکی ژەهراوی هات و ژوورەکەی داگرت. من ئەگریام و ئەو پێ ئەکەنی، هەتا من زۆرتر ئەگریام، ئەو بەرزتر پێ ئەکەنی، تووڕە بووم و پێم وت: چڵکاوخۆر.

پاشان پەتە سوورەکەم دەرهێنا و نیشانم دا و پێم وت: بەم پەتە لە ڕێککەوتی 25ی ژانڤیەی 2010 هەڵت ئەواسم و پەتەکەشم ئەویت بۆ مۆزە.

دوایی  پێم وت: با فێر نەبی!

بەخێرایی لە خانووەکە هاتمە دەرەوە و چوومە لای مایکڵ کە خەرێکی لێنانی برنج بوو.

وتی: چەند جار تاقی بکەیتەوە فیر دەبی چۆن لێی بنێیت.

کاتێک پڵاوەکە ئامادە بوو، تا جێم هەبوو خواردم. هەستێکی خۆشم هەبوو ئەو ڕۆژە، بە مایکڵم وت خەنجەرێکی کۆنم دەوێت. ئەو کاتە مایکڵ خەریک بوو ترێ ڕەشەی ئەخوارد، بەتووڕەیییەوە وتی: شایی یا شین؟

منیش بە پێکەنینەوە وتم: شایی…

دوای ئەوە لە چێشتخانەکەی مایکڵ هاتینە دەرەوە، ئیتر گەڕانمان بەدوای کونێکا دەستی پێ کرد، ئەو کاتە هێشتا مایکڵ ماتۆڕی نەكڕیبوو؛ تەنیا خۆی بوو و پڵاوەکەی.

□

ڕێک ئەو ڕۆژە کە کەلوپەلم برد و چوومە خانووەکە، پیاوە پیرەکە مرد و بۆنی لاشەکەی بەناو بیناکەدا بڵاو ببۆوە. خانووەکە پڕ بوو لە کون، دەبوو بەوردی بیپشکنم و کونەکانیم دۆزیبایەوە. خانووەکە تاریک و ڕوون بوو، تەنها یەک پەنجەرەی هەبوو و ئەویش ڕوو بە دیوار.  خانووەکە هەر 15 خولەک جارێک ئەلەرییەوە. لە خانووەکەدا کاتژمێرێکی کۆنی لێ بوو کە لە 4:15دا وەستابوو.

پاش ئەوەی کەلوپەلەکەم دامەزراند، پڵاوم لێنا و خەوتم. خەوم بینی دایک و باوکم لەسەر ڕێگای کاکێشانی شیری سەما دەکەن. دایکم سەرچۆپی گرتبوو بە دەسماڵێکی سێرەنگ: سپی و شین و بنەوش.

کە لە خەو هەستام، بۆنی پڵاو ماڵەکەی داگرتبوو. بۆنی تەرمەکە نەمابوو و تەرمی پیاوەکیان بردبوو. هەستم دەکرد وەک ئالیوشا لە ڕۆمانی “برایانی کارامازۆف” پەرجۆیەکم بە سەردا هاتووە و کونی موعجیزەم دۆزیوەتەوە.

□

[جەنگاوەر پێویستە هەموو ڕۆژێک بیر بکاتەوە و هەوڵ بدا ئەم وتەیە لە مێشکیدا بچنێت کە ساتەوەختی بەڵێندراو ئەم ساتەوەختەیە]

کونێکی شینی قووڵم دۆزییەوە. نەدەبوو دوودڵ بم، بۆ ئەوەی فێر بم چۆن بەخێرایی خەنجەر لە خۆم بدەم. فیلمی هاراکیری “ماساکی کوبایاشی”ـم 4 جار دیبوو، قەوە کۆنەکەی کاتژمێرەکەم گۆڕی و چارشێوێکی سپیم کێشا بەسەر کەلوپەلی ماڵەکەمدا.

چیرۆکە نێوەتواوەکانم لە چارەکەکە دەرهێنا و لە کونەکەوە خستمە خوارەوە، چیرۆکێکی تازەیشم نووسی و ئەویشم خستە خوارەوه، چیروکێک بوو خێرا و پڕ لە هەڵەی رێنووسی، چیرۆکی کەوێک و کچێک و کوڕێک بوو.

(7) ژمارەیەک بوو کە هەڵمبژاردبوو. پێویست بوو (7) خەنجەر لەسەر دڵم بدەم ، خەنجەرەکەم دەرهێنا و بەو جۆرە

خەڵوەتخانەکەم بەجێ هێشت…

(لاولاو)

لەو کاتەوە تۆم دیتبوو، خۆم پێ نەگیرا و شل بوومەوە و وەک مێژۆکە دەلەرزیم. لەو کاتەدا زۆر حەزم ئەکرد بوومەلەرزە بێت؛ بوومەلەرزەیەکی بەهێز کە دنیا کاول کات و هیچ کەسێکت بۆ نەمێنێت، بێجگە لە خۆم.

ئەو ڕۆژە دایک و باوکم چووبوونە ئاواییی ڕەشەهەرمێ بۆ شایی و جێیان هێشتبووم. پێم خۆش بوو، دەمەویست ئەشق تاقی بکەمەوە، نامەیەکت بۆ بنووسم. قەڵەمەکەم ئامادە بوو. خێرا چووم وێنەکەی مایکڵ جاکسۆنم هێنا، کە لە گۆشەی حەوشەکەمان لە پشت گوڵەکانی دایکمەوە شاردبوومەوە. سێ گوڵیشم چنی: سپی و شین و بەنەوش.

دەبوایە دوو جار ئەو وشەیە بنووسم کە لەسەر وێنەکەی مایکڵ جاکسۆن نووسرابوو. قەڵەمە سوورەکەم هەڵگرت، داخ بوو، دڵم بەتوندی لێی ئەدا، هەستم ئەکرد بۆمبێک لە دڵمدایە و هەر ساتێک بۆی هەیە بتەقێتەوە. سەرەتا سەیری لاپەڕەکەم کرد. نووسیم:

Love

Love

دوو جار نووسیم. لەژێر نامەکەشی دوو جار بە قەڵەمی شین نووسیم: لافاو. ئینجا لاپەڕەکە و سێ گوڵەکە و پەتێکی سوورم خستە نێو نامەکە. کە هاتمە خوارەوە ویستم لە حەوشەی ماڵ دەرکەوم، پێشتر سەددام لە عەلی کیمیاوی بانگی کردبوو و ئەویش چووبووە ژوورەوە و وتبووی:

– من ئامادەم!

و ئامادە بوو لە کاتژمێر 4:30دا گازی خەردەل تاقی بکاتەوە.

بۆنی سیر و سیۆ دەهات، لاشەم دەخورا، تینوو بووم، دەلەرزیم. سووڕامەوە، لار بوومەوە و لەترم دا و کەوتم بەسەر ئەرزدا. خەوم لێ کەوت و لە خەودا هەر ئاوم ئەخوارد و هەر تێراو نەئەبووم؛ هێندە کە تەواوی ئاوی زەوینم خوارد و تێراو نەبووم…

(لافاو)

[ئوستاد ئیتای دەڵێت هەر دووعایەک بکەیت وڵام دەدرێتەوە]

خۆم بە تاوانبار دەزانی و ئەو ڕۆژە دەبوایە بەپەلەتر بایەم. لەو ڕۆژەوە ترس لە نووسین و نەگەیشتن بەربووەتە گیانم. هێندە کە دەمەویست لە گۆمێکی قووڵدا خۆم بخنکێنم، کەچی هیچ گۆمێک من ناگرێتە خۆی.

دوایی دەستم کرد بە گەڕان بەشوین کونی پەرجۆدا، هەتا چیرۆکە نیوەتەواوەکان و نامەکە فڕێ بدەمە ناوی، بەڵکوو لە ڕێگای کاکێشانی شیرییەوە دایک و باوکم بیگرنەوە و بیگەیێننە دەستی و کۆتایی بهێنن بەم ترس و حەسرەتەی من و ئەم خەیاڵپڵاوە وەڕاست بگەڕێت.

لە نامەکەدا نەمنووسیبوو، لەم چیرۆکەدا دەینووسم:

تۆ وەک بوونەوەرێکی ئاسمانی بوویت کە لە ژیانی من فڕیبوویت، من دانم بە خۆما ئەگرت، ئەگینا دەمتوانی ئەوندە بگریم تا لافاو هەڵسێ و دنیا ئاو بیبا …

The post “لافاو” appeared first on ژنەفتن.

(خوێندنەوەی یەکەم)

شێوەی گێڕانەوەی چیرۆک:

یەکەم ڕستەی چیرۆک ئاوا دەست پێ دەکات:

“وتم کاکه ئه‌ڵێ دوێشه‌و فێری ماشینت ئه‌کا وتی مه‌ڵێ کاکه دەی بڵێ کا زمانم نه‌ده‌هاته‌وه ‌گۆ وتم داده ‌کاکه ‌ئه‌ڵێ دوێشه‌و ئه‌چین فێری ماشینت بکا جا ئه‌هێڵێ منێش سوار ببم ئەزانی ئەهێڵێ منیش بهێڵم ماشینەکه ‌بمبا فێرم بکات…”

لە یەکەم ڕستەدا خوێنەر وا هەست ئەکات لەگەڵ منداڵێ بچووک کە تازە زمانی گرتووە ڕووبەڕوو بۆتەوە. بەڵام نووسەر ئیزنی مانەوە لەو هەستە هەڵە بە خوێنەر نادات و یەکسەر لە دوای ڕستەی یەکەمدا ئاوا هاتووە:

“به‌ خۆیه‌وه هه‌ڵگڵۆفیم تاڵ بووم مه‌ڵاشوم پڕ بوو له‌ تاڵی و هینه له‌وانه ‌بوو بمخنکێنم وتم داده ئەوە بیری چیم ئه‌خه‌یته‌وه‌ په‌نجه‌کانی ئه‌و نیوه‌ شه‌وەت له ‌بیره ماوە ‌له‌ سه‌ر ئه‌و سێبه‌ره ‌نه‌گبه‌ته‌که‌ی سه‌ر دیواری حه‌وشه‌که‌ هەڵقڕا…”.

کەواتە هەر لە سەرەتای چیرۆکەوە بۆمان دەرئەکەوێ، بگێڕەوە کەسێکی تەمەن گەورە و بە عەقڵ منداڵە واتە دەکرێ چەشنە (دواکەوتەیەکی زەینی) بێت. دیارە لە ئەدەبی جیهانیدا نموونەی وامان هەن وەکوو کەسایەتیی “بنجی” لە (هەرا و تووڕەیی)ی فاکنێر یان “ئایدین” لە ڕۆمانی سێمفۆنیای مردووەکانی عەباس مەعرووفی، بەڵام لە چیرۆکی کوردیدا ئەوەی کە بگێڕەوە کەسێکی دەروون‌ژاکاو بێت و بێتە ئاخافتن و دیالۆگی ببێت نموونەی کەمن، بەڵام لە چیرۆکی (کتووپڕێک ئا)دا نووسەر شانی داوەتە بەر ئەم کارە دژوارە و سەرکەوتوویش بووە. “کات” نەک بە شێوەی کڕۆنۆلۆژیک، بەڵکوو بەپێی وەبیرهاتنەوە/ تەداعی/ کەسایەتی پاش و پێش دەکات. ئەوەی جێی سەرنجە بەکارنەهێنانی هیچ خاڵ و ئاماژەیەکی ڕێزمانی‌یە، هەموو وشە و ڕستەکانی چیرۆک بە بێ وەستان بە شوێن یەکدا هاتوون و هیچ نیشانەیەکی ڕێزمانی؛ ڕووداوەکان، خەونەکان و تەنانەت وتووێژەکان جودا ناکاتەوە. دەڵێی یەکسەر لە ناوئاخنی زەینی کەسایەتییەوە ڕژاونەتە سەر پەڕەی کاغەز.

لە چیرۆکی رێئال‌دا هەوڵ دەدرا ڕووداوەکان دیسانەوە بگێڕدرێنەوە. بە شێوەیەک کە بگێڕەوەی هەمووشت‌زان هەموو شتێکی سەبارەت بە کەسایەتیی ڕووداوەکان ڕاستەوخۆ بە خوێنەر دەگوتەوە، لە “ڕووداوەکانی ڕابردوەوە” هەتا “هەست و دەروونی کەسایەتییەکان” کە بە ڕاشکاوی باسیان نەدەکرد.  بەڵام لە سەدەی بیستەم و چیرۆکی مودێڕندا هەوڵ دەدرێ ڕووداوەکان “نیشان” بدرێت واتە بگێرەوە لە جیاتی دزەکردنە نێو دونیای دەروونیی کەسایەتییەکان و بەدەستهێنانی زانیاریی تەواو سەبارەت بە زەینی کەسەکان، ڕەوت و گفتی کەسایەتی و ڕووداوەکان بە شێوەیەکی شانۆیی بە خوێنەر نیشان دەدات. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە بگێڕەوەی هەمووشت‌زانی نییە کە وەکوو ڕاڤەکار بە کۆبەندیی ڕووداوکان و کەسایەتییەکانی چیرۆک خەریک بێت، بەڵکوو خودی خوێنەرە کە دەبێ سەرەداوەکانی چیرۆک بدۆزێتەوە و کرداری کەسایەتی بە بێ ڕاڤەی بگێڕەوە بۆ خۆی ئاشکرا بکات(حوسەین پایەندە، 1395). هەڵبەت نیشاندانی ڕووداوەکان لە زمانی کەسایەتیی دەروون‌ژاکاوەوە، خوێنەر تووشی دژواریی تێگەیشتنی ناوەڕۆک ئەکات.

• زۆرجار کەسایەتی بگێڕەوە (پاشگری جێ‌ناوی) لێ ئەشێوێ:

“منیش ئەهێڵم بترسم”. “ناهێڵم بوێرم”. “وتاندی”. “دەمکەواند”. “بیکەوێنم”. “وتانی ئەزانی هەڵدیم”. “ئەمئەزانیبوو…”.

رۆح‌بەخشینێکی داهێنەرانە بە شتەکان و ئامرازەکان، هەست بەخشین بە ئەندامەکانی جەستە کە دەکرێ بڵێن هەستی خودی کەسایەتیی بگێڕەوەیە کە لەو ئەندامانەدا وێنا کراوە:

          “ئەڵێ وەحەسێ من جۆلانێ ئەکەم ئەڵێم نا و دەرپێکانی توورە ئەبن دائەخزێنە ژێر قاچە شێتەکانی و قاچە شێتەکانی هار دەبن فڕێی ئەدەن بە سەر لووتما لووتم هەڵدەستێ و دڵم پڕ دەکاتەوە لە هین…”. “ویستی بچمە سەر کەفەڵی و جۆلانێ بکەم وتم نایەم دەنگت خزممانە…”. ” لووتم نەیدەوێرا بتەزێ دەنگی لەوانە بوو لێم تووڕە بێت قاچم ئاگای له دەنگی ئاشنای بوو وتی هەڵێم ئیتر قاچم هەڵات و منیش شوێنی کەوتم…”. “نەرده بێ دەسەڵاتەکانی پەنجێرەی ژوورەکەیانەوه…”. “سەری چەقاندبووە نێو پەشمی بێ شەرەفی سینگی کابرا…”. “من هەر هەڵئەهاتم لەو سیخه بێ شەرەفه ئەترسام که له نێو دەستیەوە هەڕەشەی ئەکرد…”.

• کەڵکوەرگرتن لە تێکنیکی بانگهێشتن (تەداعی) وەکوو یەکێ لە تێکنیکەکانی چیرۆکی دەروون‌شیکار‌یانە:

“بەو حەموو شەوەی گلێنەکانمەوه هەر ئاگام له ئەستێرەیه ئەبارێتە ناو کونی کۆنی مەستەراحەکە دایه ئەیوت که ئەستێره باری زوو مورادێکت بڵێ حاسڵ ئەبێ ئەڵێم خوایه پۆشتەم ئەکەیتەوە و پۆشتە نابمەوە…”

هیچ کام لە کەسایەتییەکان ناویان نییە و جیاوازیی کەسایەتییەکان لە ڕووی ڕۆڵێک کە نووسەر بۆی دابین کردوون دەرئەکەوێ، کەسایەتییە سەرەکی‌یەکان ئەمانەن: بگێڕەوە/ دادە/ دایکە / کاکە / کابرا/ ژنە چڵمنەکە و.. ئەوەی جێی سەرنجە نەبوونی ڕۆڵی چالەکانەی کەسایەتیی باوکی بگێڕەوەیە، کە ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ قۆناغی گەشەی کەسایەتیی بگێڕەوە کە لە قۆناغی ڤاڵیک‌(کۆئەندامی میزکردن)دا ماوەتەوە، هەر ئەو قۆناغەی کە بە وتەی فرۆید ئەگەر وزەی چێژ لەوێ سەقامگیر بمێنێتەوەوە تووشی گرێی ئۆدیپ دەبێت، واتە قۆناغێک کە منداڵی کوڕ لە دایکی نزیک دەبێتەوە و ڕقەبەری لەگەڵ باوکی دەکات.

• کەڵکوەرگرتن لە زمانی شیعر، وەکوو زمانی شیزۆفێرنیک؛

“گوێم له دەنگی پەنجێرەکان گرتبوو گوێم له کپبوونەوەی شیشەکان و ئاگام له هەناسەی مێروولەیەک بە نێو نەخی قاڵییەکەوە ببوو”. “وتی ئەها ئیتر کەس لێره نییه کەس لێرە نەماوە شەوەکەی سەرچاوم لادا کاکه به دیار تلویزوێنە کڕێوەکەوە ڕووت خەوتبوو تلویزوێنەکە چ کڕێوەیەک بوو چ بەفرێکی تیا ئەباری ویستم هەڵێم کەچی بەفرەکه چاومی دزی شتێک دەجووڵا لەوێ نزیک ئەکەوتەوە و دوور ئەکەوتەوه دەرئەکەوت و بزر دەبوو له خۆوه وەمزانی سێبەری گوناحی دادەیه و سەرمایەکم ببوو بۆ گریان ئەگەڕام بۆ گەرمایەک نزیک پێستم ئەگەڕابووم”

(خوێندنەوەی دووهەم)؛

خوێندنەوەی چیرۆک بە شێوازی لەکانی (ژان لەکان):

ڕەهەندی خەیاڵین؛

کەسایەتیی سەرەکیی چیرۆک وێنای “ڕەهەندی خەیاڵی” لەکانی‌یە. لە چیرۆک‌دا کردەوەی کەسایەتی بگێڕەوە دەیهەوێ قۆناغەکانی گەشەی کۆرپە بۆ منداڵ لە ڕەهەندی خەیاڵەوە بۆ “ڕەهەندی هێما” نیشان بدات، بەڵام بۆ هۆی کێشەی زەینی بگێڕەوە ناتوانێ بە تەواوی بگاتە “ڕەهەندی هێما” و ئاستی بەرزتر. ڕەهەندی خەیاڵی لە دوای شەش مانگی ژیانەوە دەست پێ دەکات، کۆرپە بە شێنەیی بۆی دەرئەکەوێ کە سەقامگیرییەکەی پێوەندی بە چاودێری دایکەوەیە. لە ڕەهەندی خەیاڵی‌دا منداڵ هێشتا ڕێسای زمان نازانێ و ناتوانێ قسە بکات و لەبەر ئەوەی ناتوانێ جیهانی دەورووبەری لە ڕووی زمانەوە وەسف بکات، تێگەیشتنەکانی زیاتر لە سەر ئیماژ پچڕپچڕ و خەیاڵی‌یە(هۆمێر،1388). واتە لە سەر ئەو ئیماژانەی کە هەڵقوڵاوی خەیاڵاتی منداڵانەن و بەس لە چوارچێوەی هەمان خەیاڵە ساویلکە و ناباڵقانە (پێنەگەێشتووانە) دەکرێ فام بکرێن. هەبوون لە ڕەهەندی خەیاڵی هاوواتایە لەگەڵ ژیانی وێنەی زەینی(ئیماژی)، یەعنی وێنەی خەیاڵینی یەکبوونی لەگەڵ دایکی(ئۆبژە) هەستێکی پڕ لە خۆشی بە سووژە (واتە منداڵ) ئەبەخشێت. بەپێی قسەی ژان لەکان، منداڵ لە ڕەهەندی خەیاڵی‌دا، سەرەتا هەوڵ ئەدات جەستەی خۆی بناسێت. لەبەر ئەوەی تێکڕای ئەو واتایانەی کە لە زەینی‌دا بیچم دەگرن لە وەرگرتنی هەستەکانییەوە سەرچاوە دەگرێ بۆیە “جەستە” یەکەم جیهانێکە کە منداڵ ئەیدۆزێتەوە و شی دەکاتەوە. تێگەییشتنی ئەو لە بەشەکانی جەستەی لە ڕووی ئەو وەرگرتنانەوەیە کە لە ئەندامەکانی لەشییەوە بۆ زەینی دەگوێزرێتەوە(هۆمێر،1388).

          “دەنگی ئارەقەی پشتی دەبینم…”. “دەسەڵاتی دەکم نەمابوو…”. “کاکە قیت و قنجە و خریکە گوێ لە لەشی بێتاقەتی ئەودیو درگای دادە دەگرێ…”. ” سەرمایەکم ببوو بۆ گریان ئەگەڕام بۆ گەرمایەک نزیک پێستم ئەگەڕابووم زبر بوومەوه پێستم ئەببووە سماتە…”. “وتم کاکه فێری ماشینت کردین هیچی نەوت وتی زوو که درگاکه بکەرەوە هەرچی گیانمه ئێشه هیچم نەوت وتم دەی خۆ ماشینەکه نایەشێ بۆ کوێ ئەیبەیتە ژوورەوه ماشینەکه هیچی نەوت پێش کاکه ئەمدیو دەروازەکه کەوت…”. “پانتۆڵەکەشم به خۆی دەزانی و دەکەوتە پرمەپرمی پێکەنین پێم وام لێ هاتبوو کراسەکەشم ئاگای له هاسکه هاسکی حەموومان بوو دەپاڕایەوە نەیکەین…”.

هەروا کە لەو نموونە دەقانە دەرئەکەوێ کەسایەتی زیاتر لە ڕەهەند خەیاڵی‌دا ماوەتەوە و هەموو تێگەییشتنەکانی لە جیهانی دەورووبەر، لە ڕووی ئەندامەکانی لەشییەوە پێناسە دەکرێ و پتەو نابێتەوە. ڕەهەندی خەیاڵی هەرێمێکە کە تێیدا “خود” هیچ ناوەندێکی نییە و لە جوداکردنەوەی نێوان خود و ئۆبژەکانی دونیای دەورووبەری بێ دەسەڵاتە، واتە هێشتا لە تێپەڕاندنی قۆناغی پێش‌زمانیدایە.

قۆناغی ئاوێنەیی؛

ئەو چەند بەشییە و کەرت کەرت بوونە بە وتەی لەکان لە چوونە ناو قۆناغی ئاوێنەدا کۆتایی پێ دێت و منداڵ جەستەی خۆی بە چەشنێکی یەکپارچە و سەربەخۆ دەناسێت. بە ڕای لەکان ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئاوێنە لە سێ هەنگاودا ڕوو دەدات: هەنگاوی یەکەم منداڵ لە ناسینەوەی خۆی لە ئاوێنەدا عاجز دەبێ و وێنەی لەگەڵ دایکی بە هەڵە دەگرێ. لە هەنگاوی دووهەم‌دا منداڵ دەزانێ کە ئەو وێنەی لە ئاوێنەدایە تەنیا ڕەسمێکە نەک مرۆڤێکی ڕاستەقینە. لە هەنگاوی دوایی‌دا وا دەزانێ کە ئەوە وێنەی خۆیەتی کە لە ئاوێنەکەدا دەرکەوتووە (ئەوێنز،1387).

          “له پیلکانەکانەوە خلۆر بوومه نێو یەکیان دیسان پڕ به ئاوێنەکه بووم وتم خۆسکه ئەمتوانی پۆشته ببمەوە…”. “چاوم چ پڕ ئەبووبێتەوە له خۆم پشت درگای ئاودەستەکە خۆمێکی تر ئەلەرزێت بۆ دۆخێنی پانتۆڵەکەی ئەگەڕێم بۆ دۆخینی پانتۆڵەکەم ئەگەڕێت…”. “ئەویش تماشام ئەکا منیش تماشام ئەکەم خۆمی نێو درگاکە لا دەکاتەوە من نا ئەو کزوڵەیەک دەکا ئەڵێی گوێ لە دەرەوە ئەگرێت من هەر بۆن ئەکەم سینگم تاڵ نییە خەوم لێ ناخات چاوم ئەڕنمەوه لە مووەکانی و دەینێرمە نێو ئاوێنەکه…”.

هەڵبەت دەرەنجام و دەسکەوتی جەستەی سەربەخۆی منداڵ، لە وەهمێک زیاتر نییە و ناتوانێ بێ دایک بگەڕێ و برسیەتی بشکێنێ، ئەم هاوشوناسییە حوکمی دالێکی بێ مەدلوول دەدات و مەیلی دایک بە تان و پۆی سووژەدا/ کە لە ڕەهەندی خەیاڵی‌دا جێی گرتووە/ ڕۆ دەچێ، لەبەر ئەوەی هێشتا دایک چاوگی هەموو ئاسوودەیییەکانە. 

چەن کەرت بوونی ئەندامانی لەش (واتە ئەوەی کە جەستەی یەکپارچە نییە)، گەورەترین مەترسیی منداڵە هەتا پێش ڕووبەرووبوونەوەی لەگەڵ ئاوێنەدا. بەم پێیە هەوڵ ئەدات تا بە سازدانی واقعێکی خەیاڵی (زاڵبوون بە سەر جەستەی خۆی وەکوو ئەوەی کە گەورەساڵان بەسەر لەشی خۆیاندا هەیانە) بە سەر دڵەڕاوکێی خۆیدا زاڵ بێت. (نەبوون) داهاتی جیاوازیی نێوان وێنەی خۆویست و بچڕانی چەن لەت بوونی ئەزموونی منداڵە. هەرچەن منداڵ هەوڵ ئەدات نکۆڵی بکا لە پێوەندییەکانی خۆی لەگەڵ دایکی، بەڵام دیسان درێژەدان بە ژیان، پەیوەندە بە چاودێریکردنی دایکییەوەیە(ئەوێنز،1387).

          “ئێره خۆ ئاوێنه نیه وا ناتوانم لەرەیەک بتوانم لەرەیەک وەخۆ خەم و ناتوانم له گەڵ دڵقی ئاوێنەکه به مەییوی بهارێمه خوار ورد ببمە نێو کونی کۆنی مەستەراح گوێم له دڵقی ئاوێنەکه بێ بتوێتەوه و ڕمبوکوت له ئاوێنەکه هەڵدەستێ…”. “کاکه ئاوێنەکەی هاڕاند به سەر و چاوما و ئەو دادەمەی لێ هەڵتەقاندم کە لە بنکی ئاوێنەکەوە هاتبوو ڕێک لە لای ناوکمەوە دەرکەوتبوو…”. “لە کوتێک ئاوێنەی شکاوا گیری خواردبوو دەگریا داده…”.

ئۆبژەی ئەوی دی بچووک(a)؛

واتە ئەو وێنەی کە منداڵ (لە خودی مەیلە و پێگەییشتن) دەیبینێ و لەگەڵیدا هاوتاسازی ئەکات. یاکووبسێن لە تێئۆری خۆیدا لە سەر زمان ئاڵۆزی، دەسنیشانی دەکات کە کۆڵەکەی مەجاز دێتە سەر دراوسێ بوون و بنەمای خوازەش دێتە سەر وێکچوویی. سۆسۆر پێی وایە زنجیرەی گوتار لە سەر دوو هێڵی هاونشینی و جێنشینی‌یە. لەکان دراوسێ بوون بە تایبەتمەندیی مەجازی مورسەل و جێ‌گۆڕکێ (جابجایی) دەزانێ و وێک‌چوویی بە پێناسەی خوازە و کەڵەکەبوون(ادغام). لە مەجازی مورسەل‌دا پاژێک دێتە جێی هەموو شتەکە و لە ڕێگەی جێگۆڕکێ، دەبێتە نوێنەری خودی شتەکە. وەکوو باڵ کە هێمای کۆترە و دەتوانێ هەڵفڕین وێنا بکات، یان تاج کە دەتوانێ پادشا و دەسەڵات بنوێنێت. لە خوازەدا ناو یان ئاوەڵناوی شتێک لەگەڵ شتێکی دیکە جێگۆڕکێ دەکا. مەبەست لە بەکارهێنانی خوازە ئەوەیە کە بڵێن؛ ئەم دوو شتە لەگەڵ یەکدی جیاوازن بەڵام تایبەتمەندییەکی دیاریکراو لە هەردووکیاندا هەیە، وەک لە شیعری کلاسیکدا مانگ ڕوخساری یار دەخاتە بەر چاو. لەکان بە هاوتاکردنی جیاوازیی ئاماژەپێکراوی یاکوبسێن لە نێوان خوازە و مەجازدا، بۆی دەرکەوت کە نەست (خودی نابەئاگا) پێکهاتەیەکی وەک پێکهاتەی زمانی هەیە. لەکان لای وابوو کە نەست بە گوێرەی ڕێسای خوازە و مەجاز کار دەکا(مەوەلەلی،1383).

تایبەتمەندیی مەجازی مورسەل و جێ‌گۆڕکێ لە چیرۆک‌دا؛

کردەوەی دایک و دادە زۆرجار جێگۆڕکێ دەکەن؛ واتە هەندێ جار کەسایەتیی بگێڕەوە کردەوەی دایک و دادەی لێ تێک دەچێ و بە جێی یەکتریان دادەنێ. ئەم هۆکارە لە سەر هێڵی هاونشینی دەبنە هۆی ئەوەی لە جیاتی وشەی دایک، دادە بەکار بێنێ.

“دایە درزێکی خێوەتەکەی پێ حاڵی کردم…”. “ئەچووبووم دەم درزەکە کە سەرم سووڕمابێ دادە بۆ لەوێیە…”. “داده دایکم دیار نیه نەمتوانی بڵێم شەوێک لە حۆو خێوەتانە ئەبینی دەنگێکم بینی لە دایە چووبوو ئیتر نایبینمەوە…”. “ئەبوو بڵێم ئەڵێن ساڵی خەوێک و دوو خەوە ئەویش ئەبێ دادەم خەوم پێوه ببینێ ئەڵێن جار و بار دایەشم دەبوو وتبێتم خەو ئەبینم…”. “کتوپڕێک ئا بووه به من و خێرا بزنه ڕێیەکم له نێو قامیشەڵانەکه ئەبینیوه و پیا هەڵگەڕاوم جا گەیشتوومەوه سەر شانی خۆم و بوومەتەوه به دادەم خێرا جا له سەر شانم هه ڵفڕیوم دادەم…”.  “دەبوو ئەوتبێتم ئاخر خەوەکانی من ئەڵێن داگیر کراون داگیر چییە وتی قەینا هی ئەو کابراش هەر وایه داگیر شتێکی وەکوو دادەتە وەکوو دایەت پێش ئەو شەوەی خێوەتەکە…”.

هەر لە سەر ئەو بنەمای دراوسێ بوونە هەندێ جار دەبینین جیاوازی دایک و دادە لە سینگیاندا دەرئەکەوێ، سینەی دایک تامی شێی بنکی کتری ئەدات و تامی سینەی دادە تاڵ و خۆشە و خوا دایناوە بۆ خەو:

“چۆن سینەی دادەم خوا دایناوه بۆ خەو…”. “به قەد سینەی دایەش زل نییه”. ” سینەی دایه نییه که تامی شێی بنکی شەوانەی ئەدا و بۆنی شیری کترییە کۆنی لێ ئەهات…”. ” وەیی سینەی دادەم تاڵه تاڵ خۆشە مەڵاشووم ئەخورێنێ ئەلێم داده تاڵ چ خۆشه…”. ” سینگی تۆم دوروست ئەکرد که خەوێکم لێ بکەوێنێت…”. ” وتم داده خوا دایناوه بۆنی شیری لێ بێ شیری لێ بێ وتبووم چەمە شیرەکانی دادە حەموو بەچکەکانی شاری تێر کردبوو…”.

وشەی کاکە زۆر جار بەپێی کردەوەی کەسایەتیی “کاکە”، جێ‌ناوی پێ دەدرێت و لەگەڵ شتێکی دیکە دەگۆڕدرێ، واتە وشەی کاکە دەبێتە هێمایەک بۆ ڕەگەزی نێر:

“کاکە – کازاوای دایکم – کا شووی دادە – کاقوززەڵقۆرتی نێو شۆرتەکەم”

گێڕانەوەی کارەسات؛

ئامانجی سەرەکیی ڕەخنەی لەکانی شیکردنەوەی پچڕانەکانی زمانی بگێڕەوەیە. ئاماژەکانی دووپاتکراوی بگێڕەوە بە ڕای لەکان جێگەی سەرنجە، لەبەر ئەوەی نەست بە سازدانی پێوانە و هێمای دووپات کراوەوە، مانا دیاری ئەکا.

بگێڕەوە بە هێمای چەندین جار دووپاتەی (تەرمه بۆگەنەی ئەو دیو خێوەتەکە)، (لەشی بە تێزاب کراوی ژنێک) و (کابرای ساحێب سیخ و ساج و تەوراس) ئەیەوێ کارەساتێک بگێڕێتەوە، هەر جار بگێڕەوە یەکێک لە کەسایەتی‌یەکانی دایک یان دادە یان ژنە چڵمەکە دەخاتە پاڵ کابرا تۆسنەکە و دیسان ڕووداوەکە دەخوڵقێنێ. هەر وا کە لە سەرەوە باس کرا لە بەر جێ‌گۆڕکێی بەردەوامی کەسایەتیی دایک و دادە دیاری ناکرێت ئەوەی کوژراوە کێیە بەڵام ئەوەی ماوەتەوە:

 “ئەو تیزابه نامەرده تا کوێی تواندووەتەوه تا چەنێکی کردووە بە چڵمەکە دەرپێکانی براون حەتتا جا من کارم چیه ئەوەنده نەبێ نێو لینگە دڵقاوییەکەیم پێ گوناح بوو وەک مۆم توابۆوه سەر عەرزەکەی ئەو خوارەوه…”. ‘ئیتر خۆم شوێن دایە کەوتبووم دایە درزێکی خێوەتەکەی پێ حاڵی کردم کە بە فڕکە هەڕرای ئەکردبوو منیش ئەچووبوومە دەم درزەکە کە سەرم سووڕمابێ دادە بۆ لەوێیە ئەوە چی ببوو لەگەڵ کابرای قوڕمساغی ساجەکە وێستاببوو…”. ” ئەرێ ئەو شەوه لێره بووم درزی خێوەتەکەم بیر هاتەوه کابرای ساحەب ساجەکه ژنە چڵمەکەی ڕوت کردبۆوه و له بەری دەپاڕایەوه نازام له چی خەلاسی کردبێ کەچی ژنه به گوێی نەدەکرد و هەر کەفەڵی دەخوراند خێرا خێرا کەفەڵی دەخوراند و کابرا پێی دەوت ئەرێ وەڵڵا بەم تەوراسه سەریم هەڵکەند…”.

بگێڕەوە لە شوێنک‌دا کۆد و هێمایەک زەق دەکاتەوە کە بەو پێیە دەکرێ کابرا تۆسنەکە و باوک بە یەک کەس بزانین کە بە پێی تێکنیکی جێ‌گۆڕکێ گۆڕیویەتی و دیسان کەسایەتی دایە و دادە پێکەوە لە لای ئەون و ژنەکەش هەر لەو شوێنەدایە:

          “خەوەکانی من ئەڵێن داگیر کراون داگیر چییە وتی قەینا هی ئەو کابراش هەر وایه داگیر شتێکی وەکوو دادەتە وەکوو دایەت پێش ئەو شەوەی خێوەتەکە ئەویستم بڵێم کام شەو نەموت ئەموت جا چووزانێ ئەو دەنگە خزمم بوو وتی ژنێک بوو ئەوهنده گرتبووی هەرچی ساڵه ئەمانهێنێتەوه ئەم شاره کۆنە کاوله جا هەر تەواویشی ناکا وتی باوکم گیری کردبوو به دەستیەوه و ئەیوت ئاخری ئەیکووژم و وتی چەنای چەن ساڵه ئەزانی وتم چووزانم بوتڵێک تیزابی میراتی له گەڵ خۆی دەگێڕێ…”.

وێک‌چوویی وەک پێناسەی خوازە و کەڵەکەبوون؛

هەر وا کە پێشتر باسمان کرد کەسایەتیی بگێڕەوە لە قۆناغی ڤاڵۆسی‌ (ئۆدیپی)دا ماوەتەوە، ئەم هۆکارە دەبێتە هۆی ئەوەی هەموو کردەوە و خەونەکانی کەسایەتی لە سەر کێشەی زایەندی (جنسی) بگەڕێ، گڕێی ئۆدیپ ڕۆڵیکی بەرچاوی هەیە لە ناخی کەسایەتیدا، خەونی قەدەغەکراوەی تێکەڵبوونی لەگەڵ دایکی بەپێی جێ‌گۆڕکێ بە دادە دەگۆڕدرێت و وا پیشان ئەدات لەگەڵ دادەی دەستی تێکەڵ کردووە.

“وتی پاییز باشە ئەو ژنە چڵمە بچێتە خەونی هەر کەسێکەوە ئیتر خەونەکانی هی خۆی نامێنێت کارێک دەکا جگە لەو خەونەی کە پێتەوە ئەبینێ خەوی تر نەبینێ…”.

لە سەر بنەمای تێکەڵ‌بوون، چەندین جار خوازەی نوێ دێنە ناو چیرۆکەوە و کەسایەتی بەو کردەوە نوێیەوە بەکاریان ئەهێنێ؛

• گۆڕینی کردەوەی وشەی ڕیش وکوو هێمای ئەندامی نێر:

“وتم ئۆخەی ئەم خەندەقە چەنێک گۆشتە چ ڕیش بە پیاو شل ئەکاتەوە…”. ” دادە خیرا خۆی لە ڕیشم دەرکێشا…”. ” ڕیشی مەلعوونم کەوتە بۆگەنیوی خەندەقەکەی خوارەوەی کافری چەور کرد…”. ” ڕیشم چەقیبووە تەختانی سینەیەوە ئاگام لێبوو سینەی لە ڕیشم ساندەوە وتم قەینا با وەبزانێت ئاگام لێ نییە…”.

• گۆڕینی کردەوەی وشەی قاچ وەکوو هێمای ئەندامی نێر:

“وتی سەگە بە سێ قاچەوە ئەڵێی دواکەوتووی…”. ” وتی سەگە هەر سێ قاچەکەت تێڵان…”.

• گۆڕینی کردەوەی وشەی تەوراس وەکوو هێمای ئەندامی نێر:

          “دادە ئەو کابرایە تەوراسەکەی زۆر غەددارە لاچۆ کەچی نەموێرابوو تەوراسەکەی نەیهیشتبوو بوێرم ئەودیو درزەکە کەوم…”. “کابراش دەستی ناردبووە نێو سەری دادەم و ئەیوتبوو بەڵایەکە و هاتووە کچم تەوراسەکەشی لە حاندی کەفەڵیدا گرتبوو…”. ” تەوراسه سەریم هەڵکەند و دیسان  بیری دەکەوتەوه و دەپاڕایەوه لێی تەوراسەکەی له بەر درزەکەدا گرت…”.

• زۆرجار دێوەزمە دەبێتە خوازەیەک بۆ کردەوەی حەزی زایەندی (جێنسی)، لە هەندێ شوێندا دەبێتە مەجازی مورسەل و بەپێی هاونشینی لەگەڵ هەر ئەو حەزی زایەندییە، هێمای منداڵ، یان خودی کەسایەتیی بگێڕەوە وەکوو منداڵێک دەچوێنێت.

“ئەدرێم به نەرما ئەدرێم بە بەچکەیەکی دێوەزمەدا کە حەمووی سێ چوار سەعاتە گووراوە لە ژێر سینەی دادەوە کەچی نازانم بۆ هەر ژیر نابێتەوە…”. “لە هەر کەس بپرسم جوابم ناداتەوە ئەڵێ له کێ ببوویته دێوەزمه خۆ ناکرێ بێ ئەوەی کەسێکی لێ بێ دێوەزمە بیت ئەڵێم هەر ببوومه دێوەزمه و خێسەیەک لە لێوم دەکات…”. “کتوپڕ لەشی گوناحی دەعباکه ئەبێته چ هەڵمێک دێوەزمەکه به پەنجێرەکەدا لێی هەڵدەچێ…”. “ئەیوتبوو وست نقەت لێوه نەیا مەمکی توند بوو دیارە مژدی ئەکرد بە بەچکە دێوەزمەوە مەمکی بۆنی مژدی لێ هەڵئەستابوو…”. “نقەم لێوه نایا باسی دێوەزمەکەش ناکەم ناڵێم چۆن سکی دادەی پڕ کرد و بەتاڵی کردەوە…”. ” دێوەزمه نەگبەتەکه شوێن زمانم کەوتووه دیانی لە دیانم تیژ کردووە کە بمپچڕێنێ…”.

کۆبەندی باسەکان:

وەک لە سەرەوە ئاماژەی پێ‌کرا؛ دەتوانین ببینین چەندین خوازە و مەجازی نوێ لە چیرۆکدا بەکار هاتووە. بە گشتی شێوەی گفتی بگێڕەوە، ئاشکراکەری شپڕێوییە لە گەشەی دەروونی سووژەدا. سووژە نەیتوانیوە بە دەروونیکردنی سیستەمی نیشانەیی/کە لە زمان‌دا ڕەنگ ئەداتەوە/، لە ڕەهەندی خەیاڵەوە بەرەو ڕەهەندی هێما تێپەڕێ. زۆربوونی وێنەکان وەکوو ترس لە مەرگ، دایک، کاکە، کابرا تۆسنەکە… نیشانەن بۆ جێماوەبوونی بگێڕەوە لە ترسی قۆناغی ڕەهەندی خەیاڵی.

هەوڵی بگێڕەوە بۆ گەڕانەوە بۆ لای دایک (دادە؟) بە مەبەستی کۆتاییهێنان بە ترسەکانی، هەوڵێکە کە بە هاڕاندنی ئاوێنە بەسەروچاوی‌دا کۆتایی پێ دێت. لەبەر ئەوەی لە جیهانی پێوەندیی‌ کۆمەڵایەتی‌دا سیستەمی نیشانەیی زمانە کە هەڵسوکەوتەکان دابین ئەکات، نەک خواستە سەرلێشێواوەکانی ڕەهەندی خەیاڵی…/.

سەرچاوەکان:

• ماری گلاکز(٢٠٠٩). نەرێکار، وەرگێڕان: تەیفووری، مەنسوور. شەوقی، ئیبراهیم، سلێمانی.
• یوونسی. فریا(١٣٧٩). کتووپڕیک ئا. چیرۆک.
• اونز، دیلن(١٣٨٧). فرهنگ مقدماتی اصطلاحات روانکاوی لکانی، مترجمان: پارسا، مهدی. رفیع، مهدی، تهران: انتشارات گام نو.
• پایندە، حسین(١٣٩٥). معکوس کردن رابطەها: خلاقیت پسامدرن در آزادە خانم و نویسندەاش. .مقالە. اینترنت
• موللی، کرامت(١٣٨٣). مبانی روان کاوی فروید ـ لکان، تهران: نشر نی
• هومر، شون (١٣٨٨). ژاک لەکان، مترجمان: طاهائی، سیدمحمدابراهیم. جعفری، محمدعلی، تهران: انتشارات ققنوس.

The post خوێندنەوەی دەروونشیکارانەی چیرۆکی (کتووپڕێک ئا) appeared first on ژنەفتن.

ئەرێ، من کرێکاری ئەوم!

نیوەشەوان، هەر خۆیەتی لە خەو دەرمدەپەڕێنێت. یەکەوڕێ بە شوێن سیگارەکەمدا دەمگێڕێت. هێشتا چاوم نوقمی خەوە و تاسەی چڕەدووکەڵم پێ دەکات، تومەز بە دووکەڵ لە خۆم، لە خەو وە دەرم دەنێت، ڕاپێچی دنیای زیندووانم دەکات. لە خورێنی چەن سیگارم پێ دەکێشێت، هەتا جەستەم ئامادەی خۆی دەکات. دوایی دەمبا لەسەر لەپتاپەکەم دامدەنیشێنێت و بێ ئەوەی هیچ پلانێکم هەبێت، خۆیم پێ بە تاشین دەدات. ئەرێ، شتێکی دەوروبەری مێشکم پێ دەتاشێت کە ناوکی خۆیم لێ ئاشکرا بکات. سەیر ئەوەیە، وشەکانی ئەو کاتانەم لەگەڵ وشەکانی باقیی ڕۆژەکەم جیاوازە، تومەز تازەن، یان ڕەنگە وشە بەجێماوەکانی دوێنێمن کە دوای ئەوەی بە تەواوی نائومێد بوون لە تاشران، لێم هەڵپرواون و لەگەڵ فێنکاییی شنەیەک، گەڕاونەتەوە بۆ نێو مێشکم، یان چوزانم بۆ نێو هەناوم…

کاتێک هەوا بە تەواوی ڕوون دەبێتەوە، ڕوونم دەکاتەوە و وە هۆش خۆم دێنێتەوە، تێم دەگەیەنێت کاتی چوونەدەرەوە و کارە. دەڵێت ماڵ ‌و خێزانم پێویستیان بە بژێوییە و دەبێ هەر لە ڕێگەی ئەوەوە شتێکیان بۆ بهێنمەوە، لە ڕێگەی وشەوە. چونکە لەم جیهانە پانوپۆڕەدا، تەنیا ئەو کارە دەزانم، تاشینی وشە. سەعات نازانم چەنی بەیانی دەچمە سەر کار، پێستی پەمەییی نیوەشەوم لەبەر دادەکەنێت و کەمێک قاوەیی، یان شین، یان هەر ڕەنگێک کە لە ڕەنگی بنیادەم بکات، دەکاتە بەرم. سەر لەپتاپی کارەکەم لەگەڵ سەر لەپتاپی ماڵەوەم جیاوازە، لەوێ دەبێ بۆ هەمووانی داتاشم. هەرچەند نازانم بە هەمووان دەگات یان نا، بەڵام ناچارم. حەقدەستەکەم بۆ ئەوەیە کە دڵخۆش بم بەوەی هەر وشەیەکم دەگاتە دەست هەمووان و ڕۆژێک کاردانەوەی دەبێت.

سەرەتا پێنج خولەک تا دوو سەعات گێژم. نازانم چ وشەیەک بۆ کێ، بۆ کوێ دابتاشم. بەڵام دوایی وردە وردە گەرمم دادێنێت و دەستم بە کارەکەم ڕادێنێت. ئەوسا وشەم لێ هەڵدەپروێنێت، ئەمما وشەم لێ هەڵدەپروێنێت…

سەرم پێ دەکات بە هەموو کونێکدا: ناو فایلەکانی دامودەزگا حکومییەکانم پێ دەپشکنێت؛ لێواری تاریکییەکانی مرۆڤم پێ سنگوسووژن دەدات؛ سەرلەبەری زامەکانی نێو کۆمەڵگەم پێ تاوتوێ دەکات؛ دەستم پێ دەکات بە جانتای بەرپرساندا، کەروێشک، بە کڵاوی لایەنگرانیاندا، کۆتر و بە کەوای شوێنکەوتووانیاندا، کوڵکەمارم پێ دەردەکێشێت؛ بە نێو میدیا نێوخۆیییەکاندا ڕۆمدەکات بۆ نەختێک ئاماری ژنانی نەزۆک، کچانی بە-منداڵی-بەشوودراو، مێرمنداڵانی ئالوودەی مادە هۆشبەرەکان، لەشفرۆشی، ژنکوژی، خۆکوژی، ئەموئەوکوژی، کچانی هەڵاتوو، کۆڵبەرانی دە دوانزە ساڵ؛ ئەو رێکارانەی کە چەند مانگە مووچەیان نەدراوە؛ ئەو منداڵانەی لەسەر شەقامەکان فڕێ دراون؛ ئەو ژنانەی بەهۆی نەبوونی نان و بژێویی ژیان، کڕدراون؛ ئەو کچانەی بە زۆر بە شوو دراون؛ ئەو کوڕانەی لەبری باوکیان بە کرێ گیراون. ئەمجار دەمگەڕێنێت بە شوێن هۆکارەکانیاندا، لە دووی دەستەکانی ئەودیو پەردە، لە دووی مەبەستی سیاسیی بەرپرسان، بە شوێن ئەندازەی زامەکان، درێژاییی ئازارەکان و پانتاییی ڕەنجەکاندا. کە هەموو ئازارەکان و ئامارەکان و هۆکارەکانی پێ کۆکردمەوە، دەستەویەخەی خۆیم دەکاتەوە و دەمخاتە نووسین، دەمخاتەوە داتاشینی. دەبێ جۆرێک بیتاشم کە کونوکەلەبەرەکان پڕ بکاتەوە، سووچ نەهێڵێت، لە زاڵەکاندا کار بکات و ترووسکەی هیوایەکیش بخاتە دڵی زوڵملێکراوان. دەبێ وای بنووسم، ئەوەی چاوی پێی دەکەوێت، داچڵەکێت و کەمێک بە خۆیدا بچێتەوە…

دوای هەشت سەعات، سەرم پێ لە لەپتاپی شوێنی کارەکەم هەڵدەگرێت و قرتەیەکم لە پشتم پێ دێنێت کە ئامادەم بکات بۆ گەڕانەوەم بەرەو ماڵ.

تا دەمگەیەنێتەوە ماڵ، نازانی، چ ئامارێکی ئەو هەشت سەعاتەیە، دەیانخاتە شوێنم و لەسەر شەقام بەملا و بەولامدا تێیاندەپەڕێنێت؛ بەرپرسەکان بە کۆتوشەڵوار و کراواتەکانیان و ئۆتۆمبێلە گرانبایییەکانیانەوە، کرێکاران بە ڕوخساری قاوەیی و لێوانی هەناسەلێبڕاویانەوە، کچان بە ئاهـ و حەسرەتی ژیانی چاوەڕواننەکراویانەوە، منداڵان بە زمانی بێبنی داهاتوویانەوە، نێرینەکان بە هەست-بە-سەروەری-کردنیانەوە، تەنافەکان بە خەمۆکییەکانیانەوە، ویترینی شاراوەی لەشفرۆشان بە گەرمیی بازاڕیانەوە و نەزۆکەکانیش بە هەموو ئازارەکانیانەوە… هەمووان، هەمووان، لەسەر شەقام دەخاتە شوێنم و منیش، چی بکەم، تا دێم زیاتر خۆم کز دەکەم کە نەمناسنەوە.

هەر کە دەشمگەیەنێتەوە ماڵ، دوو سەعاتی ڕێک دەممرێنێت. ئەرێ، ڕێک دوو سەعات ناچارم دەکات لە دنیا نەمێنم تا کەمێک ڕوحم پاکژ بێتەوە. ئەویش بە چی؟ خۆ دەخزێنێتە نێو مێشکم و دەست دەکات بە بۆڵەبۆڵ. دەڵێت “ئاگات لێیە، کەس منت لێ ناکڕێت، کەس منی تۆی بە توورێک ناوێت؟” و ئاوا من بەردەداتەوە لە ژیان. لە سووچێک هەڵدەلەرزم و دەمرم. نازانم دوای چەند سەعاتێک هەڵمدەستێنێت و خوتوخاڵی دەمگەڕێنێتەوە، هەر کە چاو دەکەمەوە، دەبینم بەدیارمەوە دانیشتووە و چاوەڕێی تاشرانە. ئەوسا من هەر لەنێو ژوورەکەمدا دێم و دەچم، دێم و دەچم، دێم و دەچم، هەتا گەرم دەبم بۆ بزەیەک بەدیاریەوە و وشە شاراوەکانی ژێر داوێنیم بۆ دەردەخات. ئیتر دەنیشمە پشت لەپتاپەکەم و دەست پێ دەکەم و دەنووسم ئەمما دەنووسم. بۆ ئەوەی لە خۆمی نەتۆرێنم، هەرچی نیوەشەوە دەبێ سەرەتا بە یەک ڕستەوە دەست پێ بکەم و دوایی ئەوەی دیکە خۆی، وردە وردە دەینێرێت…

«من پێناوداری وشەم، جا با کەس بە تمەنێکیش نەیەوێت…».

The post کرێکاری وشە appeared first on ژنەفتن.