لە 11.11.2017 بۆ 25.11.2017 لە شاری سلێمانی، گەڕەکی عەقاری کرایەوە.

ئەم پیشانگەیە وەکوو بەردەوامبوون بە پرۆگرامی کارکردنی گروپی هونەرمەندانی سەربەخۆ (کۆنسێپت ئارت) لەگەڵ هەندێ هونەرمەندی دیکەی کوردستان، بۆ نیشاندانی بەرهەمە تازەکانیان کە جۆرێکن لە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕاوم و مەتریاڵی نوێدا وەکوو ڕەنگدانەوەی هونەری هاوچەرخ لە کوردستان.

پەیدابوونی هونەری هاوچەرخ لە پاش جەنگی جیهانیی دووەمەوە لە ئەوروپا و ئەمەریکا وەکوو دەربڕینێک بۆ گیرسانەوەی برینەکان و بەردەوامی ژیان و تازەکردنەوەی شێوەکانی پاش ئەو وێرانکارییە گەورەیەی کە جەنگی جیهانیی دووەم بەسەر مرۆڤایەتی هێنا.

بەم جۆرە هونەری پاش جەنگی جیهانیی دووەم نەک تەنها شێوەی نوێی لەگەل خۆی هێنا بەڵکوو مەتریاڵی نوێشی هێنا، ئەمەش لەلایەکەوە وەکوو پێویستییەک بۆ ناوەرۆکی کارە هونەرییەکە و ڕۆحی کاتەکە، لەلایەکی دیکەوە بووەتە هەڕەشە لەسەر بەکارهێنانی مەتریاڵە تەقلیدییەکان وەکوو دار و بەرد و برۆنز بۆ پەیکەر و زەیت لەسەر قوماش بۆ ڕەسمکردن.

ڕیشەی ئەم بایەخدانە بە ڕاوم و مەتریاڵی نوێ دەگەڕێتەوە بۆ هونەری مۆدێرنی کلاسیک لە سەرەتای سەدەی بیست کە هونەرمەندی ئەڵمانی (هەننا هوێخ Hannah Hoch )  کاغەزی لەسەر تابلۆکەی چەسپاند و بووە سەرەتایەک بۆ هونەری کۆلاژ و بۆ هونەرمەندانی کوبیست وەکوو (پاپلۆ پیکاسۆ و ژورژ براک) کە لە قۆنا‌غی کوبیزمی سەنتەتیزمدا لە دەوروبەری 1912 و 1913 پەرەیان پێدا وەکوو مەتریاڵی نوێ بۆ کاری هونەری، پاشان (ژۆرژ براک) بە (غەرە و قوم و زیخ) لەسەر قوماش تابلۆکەی دەچەسپاند، پێش ئەوەی بە ڕەنگی زەیتی کاری لە سەر بکا و پیکاسۆیش هەر لەو قۆناغە مەتریاڵی دیکەیشی بە یەکەوە دەچەسپاند وەکوو کارێکی هونەری سەنتەتیزم نیشانی دا.

لە کاتی دادایییەکانیش هەردوو هونەرمەند (کورت شڤتەرسی ئەڵمانی و مارسێل دوشای فەرەنسی) مەتریاڵی فڕێدراویان بۆ کارەکانیان بەکار هێنا، هونەرمەند شڤتەرس شتە فڕێدراوەکانی کۆ کردەوە لەناو چوارچێوەیەکدا وەکو کارێکی هونەری نیشانی دا، هونەرمەند مارسێل دوشا هەندێ بەرهەمی کارگەی هەڵبژارد و بڕیاری لە سەریان دا وەکوو کاری هونەری ببینرێن.

هەروەها هەردوو هونەرمەندانی بە ڕەچەڵەک ڕووسی (نائۆم گابۆ و ئەنتوان پفسنەر) لە سەرەتای بیستەکای سەدەی رابردوو (دار و شوشە)یان بۆ کارەکانیان بەکار هێنا وەکوو هونەری ئۆبجێکت لەناو ڕاومێکی واقعیدا دایاننان و بوون بە سەرەتایەکی تازە بۆ بەکارهێنانی مەتریاڵی نوێ لەناو ڕاومێکی واقیعیدا.

ڕاوم لە هونەری کۆنیشدا هەبووە و گشت تابلۆ و پەیکەرە کۆنەکانی ئەنتیک و سەدەکانی ناوەڕاست تا ئەمڕۆ مامەڵەیان لەگەڵ ڕاوم کردووە، بەڵام پرنسیپەکانی مۆدێرنەیە ڕووناکایییەکی تایبەت دەخاتە سەر ڕاوم و جەخت لەسەر لایەنە گرینگییەکانی دەکات و مانای نوێی تیا دۆزیوەتەوە و ڕەهەندەکانی بەرفراوانتر کردووەتەوە بە تایبەتی لە هونەری ئینستلەیشن.

بەم جۆرە هونەری پاش جەنگی جیهانیی دووەم بایەخدانەکەی بۆ مەتریاڵ و ڕاوم زیاد کردووە، ئەمەیش زیادتر لەگەڵ پەیدابوونی ئینستلەیشن ( 2 ) وەکوو شێوەیەکی نوێ بۆ کارە هونەری بە جۆرێ کە ئیدی ئینستلەیشنی هونەری لە ئینستلەیشنی ژیانی ڕۆژانەدا جیاکرایەوە و ناوی (ڕاوم ئینستلەیشن)ی لێ نرا.

ئەمەیش لەگەڵ کارەکانی هونەرمەندی ئەمەریکی (دان فلاڤین) لە حەفتاکانی سەدەی بیست زیادتر ڕوون بووەوە، هەرچەندە ئینستلەیشن زووتر لە کاری هونەریدا پەیدا بوو، بەڵام لە حەفتاکان بوو بە شێوەیەکی باو لە کاری هونەریدا و ئیدی گشت ئینستلەیشنێکی هونەری خۆی لە خۆیدا دەبێت بە (ڕاوم ئینستلەیشن) واتە کارێکی هونەری سێ ڕەهەندی کە مامەڵە لەگەڵ ڕاومدا دەکات.

لە هونەری هاوچەرخ ڕاوم لە کاری هونەریدا لەوەدا نەمایەوە کە بە هێزی وێنە لەناو خودی تابلۆکە دروست بکرێ وەکوو لە تابلۆی کوبیزم لە مۆدێرنەی کلاسیک دەبینرا بەڵکوو لە پاش جەنگی جیهانیی دووەمەوە ئیدی ڕوام ئاشکرا بوو بە ڕاومێکی واقیعی و بەشێکی گرینگ لە کارە هونەرییە سێ ڕەهەندییەکە، چ لە حاڵەتی ئۆبجێکت و چ لە حاڵەتی ئینستلەیشن.

ئەم دوو جۆرە کارکردنە هونەرییەش (ئۆبجێکت و ئینستلەیشن) پێویستیان بە خۆتازەکردنەوە هەبوو، چ لە ڕاومی کارە هونەرییەکە و چ لە مەتریاڵە بەکارهێنراوەکەی، بۆ ئەمەیش هونەرمەند پێویستی بە دۆزینەوەی مەتریاڵی نوێ هەبوو وەک ئامڕازێک بۆ تازەکردنەوەی شێوەی کارە هونەرییەکە، بۆیە لە کاری هونەری پاش جەنگی جیهانیی دووەمدا ژمارەیەکی زۆر لە مەتریاڵی نوێ دۆزرانەوە و لە شێوەی ئۆبجێکت و ئینستلەیشن بەکار هێنران وەکوو چەندین جۆری (خۆڵ و وردە بەرد) لە شێوەی دانان یان هەڵڕێژراو لەسەر زەوی یان (تەل، ئێلەگ، شوشە، ئاسن، ئاو، ئاگر، قیر، نەوت، خواردن، جل، شتومەکی کارەبا، زبڵوزار و سەدەها مەتریاڵی جۆراوجۆری دیکە) بەپێی داواکاری ناوەڕۆکی کارە هونەرییەکە تا ڕادەی بەکارهێنانی جەستەی هونەرمەندەکە خۆی وەکوو لە حاڵەتی پێرفۆمانس.

دۆزینەوەی ئەم مەتریاڵانە و بەکارهێنانیان لە کاری هونەریدا بوونە هۆی تازە بوونەوەی شێوەی کارە هونەرییەکە و فراونکردنی ڕەهەندەکانی ڕاوم.

بە تەریبی ئەم دۆزینەوە و بەکارهێنانی مەتریاڵی نوێیە، زانستی هونەریش ڕۆڵێکی گەورەی بینی لە دۆزینەوەی مانا لە مەتریاڵە نوێیە بەکارهێنراوەکان و ڕاومەکانیاندا بینی ڕەهەندی نوێی تیایان دۆزیەوە و بە چەندین نووسین و وانە (موحازەرە) و کتێب ئاشکرایان کرد بە جۆرێ کە بەبێ ئەو توێژینەوە و نووسین و وانانە ئەستەمە تەنیا کارە هونەرییەکان بیانتوانیایە شێوەکانی کاری هونەری تازە بکەنەوە.

ئەم جۆرە کارکردنە لە خۆرئاواوە پەڕیوەتەوە بۆ کولتوورەکانی دەرەوەی خۆرئاوا و بڕوای بەوانیش هێناوە کە ڕۆح و پێداویستی کاتەکە داوای بەکارهێنانی مەتریاڵی نوێیان لێ دەکات و هونەری ئۆبجێکت و ئینستلەیشن وەکوو دوو شێوەی هونەری سێ ڕەهەند پێشبڕکێیان لەگەڵ پەیکەر کرد.

ژمارەیەک لە هونەرمەندانی کوردستانیش بە تایبەت لە شاری سلێمانی درکیان بەو پێداویستییە کردووە و ماوەیەکە سەرقاڵی بەکارهێنانی مەتریاڵی نوێن لە کارەکانیاندا و بە چەندین شێوە لە میانی ڕوامدا بەکاریان هێناوە، ئەمەیش وەکوو بەشداری ئەوان لە پرۆسەی تازەکردنەوەی شێوەکانی هونەر.

هەندێک لەوانە لە ئەنجامی ژیان و خوێندنیان لە وڵاتە ئەورووپییەکان و هەندێکیان بێ دەرچوونیان بۆ ئەو وڵاتانە هەر خۆیان درکیان بە پێویستی مەتریاڵی نوێ کردووە لە کاری هونەریدا و بە سەرکەوتووانە لە کارەکانی خۆیاندا بەکاریان هێناوە.

سەرەرای بچووککردنەوەی ڕووبەری ئازادی و بە حیزبی کردنی هونەر لە دامودەزگا فەرمییەکانی هەرێمی کوردستان، ئەم هونەرمەندانە بەردەوامن لە داکۆکیکردن لە ئازادی  و بەها هونەرییەکان ئەمەیش بە دۆزینەوەی مەتریاڵی نوێ و ڕاومی گونجاو بۆ نیشاندانی کارەکانیان لە چەندین پیشانگەدا. چ تایبەت و چ بە کۆمەڵ.

یەکێک لەو گروپە هونەرییانەی کە ئەمڕۆ لە کوردستان بە چالاکانە کار بۆ ئەو بەها هونەرییانە دەکات گروپی هونەرمەندانی سەربەخۆ (کۆنسێپت ئارت)ە کە پیشانگەی (جەستەی بینراو – جەستەی نەبینراو)ی ڕێکخست لە مانگی یانزدەی ساڵی رابردوو و لە ژێرزەمینی ئەمەنەسوورەکە لە شاری سلێمانی نیشانیان دا، تیایدا هونەرمەندان (بەهجەت عومەر، ئەحمەد نەبەز، ڕەنج حیکمەت، گەیلان عەبدوڵا، ئاڤان سدیق و زامۆئا داراغا) بەشدار بوون، لە ڕێکخستنی هونەرمەند ئاڤان سدیق بوو.

ئەم پیشانگەیەی ئێستاش بەرهەمێکی نوێی گروپی هونەری سەربەخۆی (کۆنسێپت ئارت)ە و بە بەشداری لەگەڵ هەندێ هونەرمەندی دیکە کە پێکهاتبوون لە (ئاڤان سدیق، ئەیوب رەیوف، گەیلان عەبدوڵا، هەڵۆ لانۆ، محەمەد ئیسماعیل، شەمێران فەتاح، زامۆئا داراغا و زانا رەسوڵ)، ئەمەش هەر لە ڕێکخستنی هونەرمەند ئاڤان سدیق.

ئەمە پیشانگەیەک نییە تایبەت بۆ ئەم ڕووداوە تراجیدییانەی ئێستای کوردستان ڕێکخرابێ، بەڵکوو ماوەی زیاد لە حەوت مانگ دەبێت ئەم هونەرمەندانە سەرقاڵی ڕێکخستنی ئەم پیشانگەیەن و بە پێویستی ئەزانم بڵێم کە گروپی (کۆنسێپت ئارت) و هونەرمەندە بەشداربووەکانی ئەم پیشانگەیە بڕوایان بە هونەری (بۆنەکان – موناسبات) نییە، بەڵکوو بە بەردەوامی کاری هونەری وەکو دەربڕینێکی پێویست بۆ مرۆڤبوون و هونەرمەندبوونیانە.

ئەمانە درک بەوە دەکەن کە لە کوردستان دەژین و ئاشنان بە مێژووی کولتوورەکەیان و لەگەڵ گشت ڕووداوەکانی دەژین، ئەوان دەیانەوێ بە مەتریاڵی نوێ شێوە بۆ هەست و بیرۆکەکانیان دابنێن، نایانەوێ خیانەت لە بینەری کارەکانیان بکەن بە یاریکردن و وروژاندنی هەستی نەتەوایەتی و نیشتمانی لە پێناوی ڕازیکردنی حیزبێک یان ڕێکخراوێک، بەڵکوو لای ئەمان گرینگە شێوە و مەتریاڵی گۆنجاو بدۆزنەوە بۆ مانا و بەهاکانی ژیان و هونەرەکەیانی پێ دەوڵەمەند بکەن، دوور لە زمانی سیاسەت، بەڵکوو بە وێنەی مەتریاڵە نوێیەکان و ڕاومی کارە هونەرییەکانیان، لە پێناوی چالاککردنی (هەست و زەین و بیرکردنەوە)دا، وەکوو هەوڵدانێک بۆ پاککردنەوە و شوشتنەوەی هەست و ڕۆح و ویژدانی مرۆڤ لەو ژینگەیەی کە حیزب و دەسەڵاتی سیاسی و سستێمە هونەری و ڕۆشنبیرییەکەی لە کوردستان ماوەیەکە بەرهەمی دەهێنن.

ئەمان ژمارەیەکی کەمن لە هونەرمەندی شێوەکاری هاوچەرخی سەربەخۆ لە کاری هونەریدا بڕوایان بە فەردانییەت و ئازادی و تایبەتمەندیی هەریەکێکیان هەیە.

بۆ کارکردن لەگەڵ هونەرمەندانی دیکە و دونیای دەرەوەی خۆیان کراوەن، لەسەر بنەمای کاری هونەری و پرنسیپی ئازادییەکانی بە جۆرێ دەکرێت بڵێم ئەم هونەرمەندانە وەکوو تازەکەرەوەی ڕۆحی (دادا) کار دەکەن.

لە بەر ئەوەی نەمتوانیوە ڕاستەوخۆی کارە هونەرییەکان ببینم، هەوڵمداوە زانیاری لە هونەرمەندەکان خۆیان و ڕێکخەری پیشانگەکە (ئاڤان سدیق) وەرگرم بۆ نووسینی چەند دێڕێک بۆ وەسفی کارە هونەرییەکان.

جێگای پیشانگەکە لەوەوپێش ماڵێک بووە لە شێوازی ڕۆژئاوایی لە هەشتاکانی سەدەی بیست لە نزیکی قاوەخانەی کولتووری لە شاری سلێمانی (گەڕەکی عەقاری) دروست کراوە، لەسەر ڕووبەری ( 600) مەترە، ئەم هونەرمەندانە پاش هەوڵدان و هیلاکییەکی زۆر وایان لەو خانووە کرد کە ببێت بە جێگایەکی گونجاو بۆ پیشانگەکەیان.

هەرهونەرمەندێک لە ژوورێکی تایبەت کارەکەی خۆی نیشان ئەدا لە ناو کۆنسێپتی گشتیی پیشانگەکەدا، دانوستانەکانیان کردووە لە گەڵ ڕێکخەری پیشانگەکەدا هاوکاربوونە بۆ بەرجەستەکردنی کۆی پیشانگەکە و پرنسیپەکانی کە پێکهاتووە لە هاوچەرخ بوونی مامەڵەکردنیان لەگەڵ ڕاوم و مەتریاڵدا، بۆ دەربڕینی بیرۆکە و ناوەرۆکی کارە هونەرییەکان کە تێیدا (نەوت، دار، ئاسن، بەن، قاپ، میوە، چەقۆ، قوماش، خشت، ناسنامە، فۆتۆ، داتاشۆ، ڕووناکی، دەنگ و سندوقی فیشەک) و مەتریاڵی دیکەیان بەکار هێناوە و کارەکانیان لە شێوەی (ئینستلەیشن، ئۆبجێکت، فیلم، ڤیدیۆ و پێرفۆرمانس) نیشانداوە.

هەر هونەرمەندێک خاوەنی بیرۆکە و ناوەڕۆکی کارە هونەرییەکەی خۆیەتی لە ئەنجامی خوێندنەوە و سەرقاڵیدا لەگەڵ ئێستای هونەر و پەیوەندییەکانی بە لایەنە جۆر بە جۆرەکانی ژیانەوە دروستی کردووە، وەکوو لایەنی کۆمەڵایەتی و دەروونی و فەلسەفی و دینی تا دەگاتە لایەنی سیاسی و ئابووری و توانیویانە کارەکانیان لە شێوەیەکی هونەریدا نیشان بدەن جیاواز لە شێوەکانی ژیانی ڕۆژانە.

* ناوەڕۆکی کارەکەی هونەرمەند (ئاڤان سدیق) دەربارەی (بوون)ە ئەو ناوی (بەرەو ناوەوە)ی لە کارەکەی ناوە، تیایدا دەیەوێ بینەر بەرەو خۆی ڕاکێشێت، لە خودی خۆی نزیکی بکاتەوە، بۆ ئەوەی زیادتر لە خۆی بگات وەکو هەنگاوی یەکەم بۆ بوون.

بۆ ئەم مەبەستە هونەرمەند بە (شیشی ئاسن وبەنی قرتاو) ئینستلەیشن لە ناو ژوورەکەی خۆیدا دروست کردووە، لە شێوەیەکی سێ ڕەهەندی ئەندازیاری لە چەشنی حەلەزۆنی پێکهاتووە، بە شێوەیەک کە (گۆشەی) تیایە جیاواز لە شێوە بنەڕەتییەکەی حەلەزۆن کە خڕە، لە کارەکەی ئەمدا شێوەی لاکێشەی وەرگرتووە، ئەمەیش بە بۆچوونی هونەرمەند خۆی:- ئەکرێ وەکوو سیمبۆلێ ببینرێ بۆ سەرەتا و کۆتایی.

لایەکانی (پایە) کارەکە یەک بەرزییان نییە، لایەکی لە بنمیچی ژوورەکە نزیک بووەتەوە و لایەکانی دیکەی هەندێ نزمترن، پانی و درێژیشی نزیکن لە پانی و درێژی ژوورەکە، بەواتایەکی دی ڕاومی ژوورەکەی پێ پڕکردۆتەوە، ئەو بۆ ئەم کارەی هەشت پایەی شیشی ئاسنی ڕەش بەکار هێناوە لەگەڵ بەنی قرتاو و گلۆپێک.

جۆری تێکهەڵکێشان و بەستنەوەی بەنەکان بە شیشە ئاسنەکانەوە شێوەی چەند هێڵێکی ئاسۆیی بەیەکداچووە، ئەمەیش لەلایەکەوە کاری هونەری هێڵکاریمان دەخاتەوە یاد کە یەکێکە لە بنەما سەرەتایییەکانی هونەری (ئاڤان سدیق) خۆی.

لەلایەکی دیکەیشەوە هەستی پەردەیەک (چینێک) دەگەیەنن کە تیشک لە نێوانییەوە بێتە ناو جێگاکە. کاتێ کە بینەر دێتە ناو ژووری کارەکەیەوە تەنیا یەک ڕێگا لە پێش خۆی دەبینێ، ئەویش پاش چەند جارێک لە پێچکردنەوە بە دەستی چەپدا دەیگەیەنێ بە چەقی کارە هونەرییەکە و لەوێ خۆی بەتەنها دەوەستێ و لە سەرەوە گڵۆپێک دونیاکەی بۆ ڕووناک دەکاتەوە و لە خواریشەوە هونەرمەند هەندێ لە بەنەکانی بە چڕی لەسەر زەوییەکە داناوە ئەمەیش لەلایەکەوە وەکوو دروستکردنی پەیوەندی لەنێوان زەویی کارە هونەرییەکە و چواردەورەکەی و لەلایەکی ترەوە وەکوو مادەیەکی نەرم لە ژێر پێی بینەردایە  کە پێموایە دەکرێ وەکوو ڕێزی هونەرمەند بۆ بینەرەکەی هەستی پێ بکرێ. هونەرمەند ئاڤان سدیق بڕوای وایە کە مەتریاڵ ئەبێت بە بەشێک لە تەواوکردنی بیرۆکەی کارە هونەرییەکە، هەڵبژاردنی ئەو بۆ مەتریاڵی (بەن) و جۆری دانانەکەی و بەستنەوەکانی بە شیشە ئاسنەکانەوە ئەو هەستە بە بینەر دەگەیەنێ کە دابراو نییە لە دونیای دەرەوە، واتە بینەر هەست بە جۆرە بوونێک دەکا کە لە بۆچوونەکانی هایدگەرەوە نزیکە لەوێ کە:- لەکاتی نزیکبوونەوەی مرۆڤ لە خودی خۆیەوە پێویستە هەمیشە لە گەڵ دونیای دەرەوەیشدا بیت.

لەلایەکی دیکەشەوە بوونێک کە لە فەلسەفە ڕۆژهەڵاتییەکانەوە نزیکە، لەوەی کە :- کاتێک مرۆڤ بتوانێ لەگەڵ خۆیدا بێت، ناخیشی ڕووناک دەبێتەوە، ئەم ڕووناکییەیش دەگات بە دەرەوەی خۆی، بەمجۆرە مەتریاڵە بەکارهێنراوەکانی ئاڤان سدیق کە لە (شیش و بەنی خوری قرتا و گڵۆپێک) پێکهاتوون ئەکرێ وەکوو بەشێک لە بیرۆکەی کارە هونەرییەکە ببینرێ.

* هونەرمەند (ئەیووب ڕەئووف) بە کارێکی ڤیدیۆ بەشداری لەم پیشانگەیەدا کردووە و تیایدا (نەوت و داعش)ی کردووەتە بابەت و ناوی کارەکەی ناوە (ئێمە لە نێوان دوو ڕەشدا) مەبەستیشی لەمە ئەو دوو پەیامە ڕەشەیە کە نەوت و داعش هەیانە و دەڵێ :- هەرچەندە داعش پەیامەکەی بە ئاشکرا ڕەشە، بەڵام بە ڕای هونەرمەند نەوتیش هیچ خێر و بێرێکی بۆ وڵاتەکانی خۆی نییە، بۆیە لای ئەو پەیامەکەی نەوتیش هەر ڕەشە.

بۆ جێبەجێکردنی ئەم فیلمە هونەرمەند خۆی لەسەر پشت پاڵ دەکەوێ بە جۆرێ کە سەری شۆر ئەبێتە خوارەوە، بە بەرزی مێزەکە ( 30 ) سەنتیمەتر، سەری هونەرمەند دەچێتە ناو حەوزێک قووڵایییەکەی (10 ) سەنتیمەترە و کامێرایەک وێنەی دەموچاوی هونەرمەندەکە دەگرێ و کەسێکیش ڕەنگی ڕەش هێواش هێواش ئەڕژێنێتە سەر چەناگەی هونەرمەند بە جۆرێ کە لە چەناگەیەوە بۆ سەر دەموچاوی و ئیدی ڕەنگە ڕەشەکە گشت دەموچاوی هونەرمەند دادەپۆشێ.

* کارەکەی هونەرمەند (گەیلان عەبدوڵا) لەسەر یادەوەرییە، ئەو ناوی (باڵندەی ئاسنین)ی لێ ناوە و بیرۆکەی ئەم کارە لە کۆتاییی ساڵی (2015) لەلا دروست بووە، تیایدا بە ئاسن فڕۆکەیەکی دروست کردووە لەو شێوەی کە لە کاتەکانی منداڵیماندا بە کاغەز دروستمان دەکرد و بەرەو ئاسمان هەڵمان دەدا.

باڵندە ئاسنینەکەی هونەرمەند )گەیلان عەبدوڵا) دوو مەتر درێژە و مەتر و نیوێک پانە و لەلای پشتەوەی مەترێک لە ئاستی زەوی بەرزە، ئەو کارەکەی لە دەرەوی ژوورەکان داناوە، لە ناو باخچەی خانووەکە، بە ڕەنگی سپی هەر وەکوو ڕەنگی کاغەز ڕەنگ کراوە، نوکەکەی لە زەوییەکەدا چەقاندووە، بەم جۆرە جێگیرکردنە هونەرمەند دەیەوێ وێنەی جارانی فرۆکە بگۆڕێ.

ڕاوم لەم کارەی هونەرمەند (گەیلان عەبدوڵا) چوار دیوار دیاری ناکات، کراوەیە هەروەکو ئەو ڕاومەی کە لە واقیعدا فڕۆکە تیادا دەفڕێ ئیدی فڕۆکەی ڕاستی بێت یان فڕۆکەی کاغەز بەمەیش هونەرمەند بە پێچەوانەی کارەکانی دیکەوە ڕاومی نەگۆڕیوە بەڵکوو تەنیا وێنەی فڕۆکەکەی گۆڕیوە. هونەرمەند ئەم بیرۆکەی پێشتر لا دروست بووبوو، بەڵام بۆ ئەم پێشانگەیە جێبەجێی کردووە، لەلایەکەوە وەکو نیشاندانی پەیوەندیی ئێستای خۆی بە کاتەکانی منداڵییەوە و لەلایەکی دیکەش وەکوو پەیوەندیی خۆی بە منداڵی ئاوارە و هەڵهاتووەکان. وەکوو خۆی دەیگێڕێتەوە:- کاتێ کە لە فەرەنسا بووم لە شاری کالێ (سەرووی فەرەنسا) هەندێ کارم لە گەڵ منداڵە پەنابەرەکان کرد کە زۆربەیان باسی ڕاکردنی خۆیان دەکرد لە ترسی فڕۆکە، واتە بە ڕای هونەرمەند منداڵ یەکەمین قوربانی دەستی فڕۆکەیە.

هونەرمەند دەربارەی کارەکەی نووسیویەتی:- ئەو فڕۆکەیەی کە هەموومان بە منداڵی بە کاغەز دروستمان دەکرد و خۆشمان دەویست و بەرەو ئاسمان هەڵماندەدا، ئەمڕۆ لە زیهنی منداڵی، هەمان ئەو خۆشەویستییەی جارانی نەماوە، گۆڕانکاری ڕوویداوە بە سەر ئەو خۆشەویستییەی کە منداڵ بۆ فڕۆکەی کاغەز هەیبووە، ئێستا منداڵ لە فڕۆکە دەترسێ و لێی هەڵدێ، بۆیە من دەمەوێ بەم کارەم و بەم جۆرە دانانەی شکۆی فڕۆکە بشکێنم.

* هونەرمەندی فۆتۆگرافی (هەڵۆ لانۆ) فۆتۆکانی خۆی بۆ ئەم کارەی بەکار هێناوە، بەڵام ئەو وەکوو پیشانگەیەکی ئاسایی بۆ فۆتۆگراف نیشانیان نەداوە کە هەر فۆتۆیەک لە ناو چوارچێوەی خۆی بێت و لە قەد دیوار دایانبنێت، بەڵکوو فۆتۆکانی لەسەر جۆرە کاغەزێک چاپ کردووە کە بۆ پێچانەوەی جگەرە بەکار دێت، ئەو ئەم کاغەزەی بەکار هێناوە لەبەر ئەوەی زۆر نزیکە لە ڕەنگی کاغەزی (چیمەنتۆ)وە کە مەبەستی بووە، فۆتۆکانی بە تەنیشت یەکەوە لەسەر کاغەزەکە چاپ کردووە و بە چواردەوری ژوورەکەیدا دایناوە لە شێوەی پانۆڕاما، هەروەها تۆپی کاغەزەکەیش لە ناو ژووری پیشانگەکە وەک بەشێک لە کاری فۆتۆکانی داناوە، ئەمەیش لەلایەکەوە وەکو نیشاندانی مەتریاڵی کارەکەی و لەلایەکی دیکەوە شێوەی ئینستلەیشنی بە کارەکە بەخشیوە.

هونەرمەند (هەڵۆ لانۆ) ئەم جۆرە فۆتۆیانەی بۆ ئەم کارە هەڵبژادووە کە دیمەنی جێگاکان نیشان ئەدەن لە کاتی تەختکردنیان و دووبارە بە شیش و چیمەنتۆ بیناسازییان لەسەر دەکڕێ و سەرەتای دروستکردنی باڵەخانەی تازە دەبینرێ، کریکارەکانیش بچووک دەبینرێن و سەرقاڵی کارکردنن.

هەڵبژاردنی هونەرمەند بۆ وێنەی ئەم بابەتانە وەکوو ڕەخنەی خۆی دێت لەسەر سستێمی سەرمایەداری، کە بە ڕای ئەو خانووەکانمان پێ ئەڕووخێنێ و دووبارە دەبێ بینا بکرێتەوە، لەم حاڵەتەیشدا دەبێ دیسانەوە چیمەنتۆ و شیش بەکار بهێنرێت کە قازانجەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرمایەدارەکان، بینینی وێنەی مرۆڤەکانیش بە بچووکی، دیسانەوە مەبەستی دەرخستنی بچووکی مرۆڤ لە ناو سستێمی سەرمایەداریدا.

* هونەرمەند (محەمەد ئیسماعیل) بە فیلمێک لەم پیشانگەیەدا بەشدارە و ناوی (پاککردنەوەی ڕۆح)ی لێ ناوە وەکو ڤیدیۆ پێرفۆرمانس نیشانی دەدا، تیایدا بە کۆمەڵێ (قوماشی ڕەنگاوڕەنگ) و بەیەکەوە گرێدراو سەری خۆی پێدەپێچێت، درێژی قوماشەکە نزیکەی سەد مەتر دەبێ.

هونەرمەند (محەمەد ئیسماعیل) بیرۆکەی ئەم کارەی لە ساڵی 2013 لەلا دروست بووە بۆ یەکەم جار لە ئەکادیمیەی هونەر لە (ئەمستردام) نیشانیداوە و دووبارە لەم پیشانگەیەیشدا نیشانی دەدا.

ئەو لە سەرەتا قوماشەکەی بە تۆپەڵێ لە سەر زەوییکە داناوە، ئینجا سەرێکی قوماشە درێژەکە هەڵدەگرێ و بۆ سەری خۆی دەیبا و لە جیاتی قوماشەکە بەدەوری سەریدا بئاڵێنێ ئەو خۆی بەدەوری خۆیدا دەسوڕێنێتەوە و قوماشەکە دەئاڵێنێتە سەری، تائەو بسوڕێتەوە قوماشەکەیش زیادتر دەئاڵێتە سەری و ئیدی دەبێت بە تۆپەڵێکی گەورە بە سەرییەوە.

دوای تەواوبوونی پێچانەوەکەیش هەر دەستەکانی دەجووڵێنەوە بە ڕیتمی پێچانەوە. هونەرمەند دەیەوێ بەم کارەی یادگارییەکانی منداڵی خۆی نیشان بدا، کاتێک کە بە دەوری خۆیدا دەسوڕایەوە تاکوو دەکەوتە سەر زەوی، ئەو ئەم کارەی لە گەڵ بیرۆکەی تەسەوفدا تێکەڵاو دەکات، دوور نییە ئەم کارەی هونەرمەند محەمەد ئیسماعیل خولانەوەی دەروێشێکمان بخاتەوە بیر لە سەمادا. هونەرمەند بەم کارەی پەیوەندییەک دروست دەکات لە نێوان ئێستا و کاتەکانی منداڵیدا، دەڵێت :- هەست دەکەم لە کاتی خولانەوەکەمدا من هێشتا منداڵەکەی جارانم کە بەدەوری خۆمدا دەخولامەوە.

* هونەرمەند (شەمێران فەتاح) ژێرزەمینی خانووەکەی بۆ کارەکەی بەکار هێناوە کە لە نیشاندانی فیلمێک و کارێکی ئینستلەیشن پێکهاتووە، بەیەکەوە بە جۆرێک هەر یەکێکیان ئەوەی تر تەواو ئەکات. بینەر کە دێتە ناو ژووری کارەکەوە یەکسەر داگیرساندن و کوژانەوەی ڕووناکییەک لەگەڵ دەنگی گڵۆپێکدا دەبینرێ و دەبیسترێ.

بۆ جێبەجێکردنی ئەم کارە هونەرییە ژمارەیەک لە مەتریاڵی جۆراوجۆر بەکار هێناوە کە پێکهاتووە لە (نەوتی ڕەش، قاپ ( جام ) پارچەتەختە، حەوزێکی گەورە کە بە تەختە و نایلۆن دروستی کردووە و پڕی کردووە لە نەوتی ڕەش، ماتۆرێکی ئاوڕاکێشان، سۆندەیەکی باریک، سندوقێک بە تەختە دروست کراوە، دەنگی دڵۆپە، ئامێرێکی ڤیدیۆ و ڕووناکیی گڵۆپ) ئەو بە جۆرێک پەیوەندی لەنێوان نیشاندانی فیلمەکە و ئینستلەیشنەکەی خوارەوەی دروست کردووە، کە هەردووکیان لەیەک جیا ناکرێتەوە، وەکو یەک کاری هونەری دەبینرێن.

بینەر ئامێری ڤیدیۆکە نابینێ کە فیلمەکە نیشان دەدا لەبەر ئەوەی هونەرمەند لە ناو سندوقێکی تەختەدا شاردوویەتیەوە، بەڵام ئەوە دەبینێ کە ڤیدیۆکە لە قەد دیوارەکە نیشان ئەدا، ئەویش دڵۆپەی نەوتە ڕەشەکەیە کە وا دەردەکەوێت لە سەقفەکەوە دێتە خوارەوە و دەچێتە ناو جامەکەی خوارەوە و دەنگێکی وەکوو دەنگی دڵۆپە دەرئەهێنێ، بەڵام لە ڕاستیدا سەقفی ژێرزەمینەکە هیچی پێوە نییە.

هونەرمەند (شەمێران فەتاح) لە بەشی خوارەوەی کارەکەی، واتە لەسەر زەویی ژوورەکە بە پەیوەندییەکی ئاڵۆز و جوان ئینستلەیشنێکی جووڵاوی دروست کردووە کە بینەر تووشی سەرسوڕمان و تێڕامان دەکات، تەختەیەکی بەستوەتەوە بە سندوقەکەی کە ئامێری ڤیدیۆکەی تیا شاردۆتەوە، تەختەکە لە چەشنی جۆلانەی منداڵ دروست کراوە و بە بەردەوامی لایەکی بەرز دەبێتەوە کە جامەکەی لەسەرە و لایەکەی تری نزم دەبێتەوە کە شتێکی قورسی پێوە بەستووە و لە تەنیشتیەوە حەوزێکی گەورەی بە تەختە و نایلۆن دروست کردووە پڕی کردووە لە نەوەتی ڕەش.

هونەرمەند میکانیزمی ئەم ئینستلەیشنە جووڵانەوەیەکی بەردەوامی لەم جۆرە دروست کردووە، لە بنی جامەکەوە و لە ڕێگەی سۆندەیەکی باریکەوە و بە هێزی ماتۆرێک نەوتە ڕەشەکە لە حەوزەکەوە بۆ ناو جامەکە ڕائەکێشرێ، کاتی کە جامەکە پڕ ئەبێ لە نەوت و قورس ئەبێ دێتە خوارەوە نەوتە ڕەشەکە دەڕژێتە ناو حەوزەکەوە و لەو کاتەدا سەری ئەوسەری تەختەکە سوک دەبێ و بەرز دەبێتەوە و دەبێتە هۆی کوژاندنەوەی ڤیدیۆکە و لەو چرکەساتەدا ڕووناکییەک دائەگیرسێ و ئیدی ئەم یارییەی تەختەکە و پڕبوونی جامەکە لە نەوتی ڕەش و ڕژاندنی بۆ ناو حەوزەکە و دیسانەوە ڕاکێشانی نەوتەکە بۆ ناو جامەکە و کوژانەوەی ڤیدیۆکە و داگیرساندنی ڕووناکییەکە بەردەوام دووبارە دەبێتەوە.

نەوت مەتریاڵێکە لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ئیسلامیدا مشتومڕی لەسەرە، بەڵام هونەرمەند شەمێران فەتاح لەم کارەیدا یاری پێ دەکا.

* ناوەڕۆکی کارەکەی هونەرمەند (زامۆئا داراغا) دەربارەی یادەوەرییە، ئەو بۆ ئەم کارە پشتی بە زاکیرەی مەتریاڵ بەستووە، خشتی ماڵە کۆنەکان (خشتی قوری سوورەوکراو) تەختە و فۆتۆ و کارتی ناسنامەی بەکار هێناوە، خشتەکانی خستۆتە سەر گالیسکەیەکی تەختە کە پێنج (تایە)ی بچووکی لە ژێردایە بۆ جووڵانەوەی کارەکە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر بە ئاسانی، ژمارەی گشتیی خشتەکان ( 454 ) خشت و نیوە، دانانی خشتەکان بە جۆرێکن کە بەتاڵاییان تیا نییە (بۆشایی لەنێوان خشتەکاندا نییە) واتە ئەو بەم خشتانە دیواری دروست نەکردووە، بەڵکوو شەش پاڵوویەکی پتەو و تۆکمە کە چەندین مانای لەخۆ گرتووە.

ئەو لە چەند لایەکی شەش پاڵووەکە خشتێکی دەرهێناوە و لە جیاتیی ژمارەیەک فۆتۆ و کارتی ناسنامەی داناوە. لەم کارەی هونەرمەند (زامۆئا داراغا) ئەکرێ باس لە زاکیرەی مەتریاڵ بکەین، خشتەکان کۆنن، مێژوویان هەیە و لەوەوپێش لە باڵەخانەی دیکە بەکار هێنراون (بەشداربوونە) هەڵگری چەندین ڕەنگ و درز و شکاوین بە واتایەکی دی هەڵگری جوانی و شکستن هێشتا جێگای بزماریان پێوە دیارە بە واتایەکی دی برینەکانیان کراوەن.

هونەرمەند بە هۆشیارییەوە خشتەکانی پاک نەکردۆتەوە (نەیشتوونەتەوە) بۆ ئەوەی مێژووی خۆیان بەڕاستی نیشان بدەن، هونەرمەند سیفاتی خشتەکانی بۆ ناو کارە هونەرییەکە گواستۆتەوە بە زاکیرەی خۆیانەوە لە کارە هونەریەکەیدا بەشداری پێ کردوون، لە دونیایەکەوە بۆ دونیایەکی دیکەی هێناون، واتە لە ژیانی ڕۆژانەیانەوە بوون بە کارێکی هونەری، بەم جۆرەیش وەزیفەکانیان گۆڕدراوە و مانایەکی دیکەیان پێ دراوە.

بەکارهێنانی فۆتۆ و کارتی ناسنامە هێندەی دیکە بیرۆکەی (زاکیرەی مەتریاڵ)ی کارەکەی هونەرمەندی بەهێزتر کردووە، ئەوە بە دروستکردنی پەیوەندی لەنێوان ئەم مەتریاڵانە هارمۆنییەکی لەنێوان زاکیرەی خشتەکان و فۆتۆ و کارتی ناسنامەکان کە (هەر خۆیان هەڵگری زاکیرەن) دروست کردووە وەکوو یەکەیەکی یەکگرتوو (وحدة واحدة)  نیشانی بینەری دەدا.

* هونەرمەند (زانا ڕەسوڵ) ناونیشانی (کتێبخانەکەی پوورە ئایشێ بە تامی بەکری بەقاڵ)ی بۆ کارە هونەرییەکەی داناوە کە تیایدا (سندوقی فیشەک، سندوقی فیشەکی هاوەن، میوە، قاپ، چەقۆ)ی بەکار هێناوە، هونەرمەند لە ناو ژوورەکەی خۆیدا گەشت سندوقی فیشەکە بەتاڵەکانی بەیەکەوە هەڵواسیوە، لە شێوەی هەڵواسینی تۆمەتبار، ئەو سندوقانە بە فیشەکەوە لە وڵاتی ئەمەریکاوە هاتوون بۆ کوشتنی مرۆڤ.

بەڵام هونەرمەند (زانا ڕەسوڵ) بەکاریانی هێناوە بۆ خزمەتی مرۆڤ، لە ناو هەر سندوقێک دوو ڕەفەی داناوە بۆ دانانی میوەکان لە ناو قاپدا، بەمەیش سندوقە فیشەکەکان بوون بە ڕەفەی موبەق (چێشتخانە) لە ژێر سندوقە هەڵواسراوەکانەوە، لە سەر زەوی تەختەی سندوقە فیشەکەکانی بە تەنیشت یەکەوە داناوە هەربەو زانیارییانەی خۆیانەوە کە جۆری (چەکەکە) وەسف دەکات و ئاشکرای دەکات کە ئەمە چەکی ( M4 )ن هەر وەک بەڵگەنامە بۆ تاوانەکانیان، لەسەریان نووسراوە هەر سندوقێک جێگای پێنج چەکی تێدا دەبیتەوە، سندوقی هاوەنەکانیش لە تەنیشت دیوارەکانی دەستە ڕاست و چەپدا داناوە، جارێکیان سێ سندوق و جارێکیان چوار سندوق، بە جۆرێکن کە بینەر بتوانێ لەسەریان دابنیشێت، ئەمەیش خۆی لە خۆیدا گۆڕینی ناسنامەی ئەو سندوقانەیە، کەمکردنەوەی هەیبەتیانە. گۆڕینی وەزیفەکەیەتی کە بەشداری لە کوشتن دەکەن بۆ وەزیفەیەکی تر، بۆ ئامرازێک کە زۆر بە ئاسانی مرۆڤ دەتوانێ لەسەریان دانیشێ وەکو نەهێشتنی ئەو ترسەی کە لە گەڵ خۆیان هێنابوویان.

هونەرمەند ئەم مەتریاڵە شەرانگێزانەی بۆ کارە هونەرییەکەی هەڵبژاردووە و تێکەڵاوی یەکتری کردووە لە گەڵ مەتریاڵی باش، لەگەڵ میوە کە بە ئاسانی لە ناو قاپ و لەسەر شانزە ڕەفە دانراون کە لە ناو سندوقە فیشەکەکان دروست کراون و چەقۆی موبەقیشی لەتەک قاپەکان داناوە، ئاڵای چەند وڵاتێکی لەسەر میوەکان چەقاندووە بۆ ئاماژەدان بۆ ئەو وڵاتانەی کە میوەکانی لێوەهاتووە، بەم جۆرە دەبێ مەتریاڵە شەرانگێزەکان قەبووڵی خزمەتکردنی مەتریاڵە باشەکان بکەن، بەمەیش ماناکانی مەتریاڵە شەرانگێزەکانی بە پێچەوانەوە گۆڕیوە (ئەخلاقی گۆڕیون) لە شەر و کوشتن و ناشرینییەوە بۆ بەشداریان لە ژیانی ڕۆژانەدا (ببن بە ڕەفە بۆ میوە و ببن بە کورسی تا مرۆڤ لەسەریان دابنیشێ) هەر وەکوو ئەم کارە هونەرییەی هونەرمەند زانا ڕەسوڵ نیشانی دەدا.

بۆ دەوڵەمەندکردنی کارە هونەرییەکە هونەرمەند خۆی وێنەی بەلەمێکی بە سەربەرەوخوار لە قەد دیواری دەستی چەپی ژوورەکە بە قەڵەم کێشاوە و دەنگیشی بەکارهێناوە (بە ئامێری تۆمارکراو) کە یادەوەریی خۆی لە گەڵ تامدا دەگێڕێتەوە، هونەرمەند بەم کارە دەیەوێت بینەر بەرەو دروستکردنی پەیوەندی بەرێ لە نێوان گشت ئەم مەتریاڵانەدا بۆ بیرکردنەوە ببات و ئەو دەڵێت:- تەنیا ئێستێتیک تێرم ناکات.

پەراوێزەکان:-

1/ لەلایەن ئیتیمۆلۆجییەوە؛ وشەی ڕاوم ( Raum )ی ئەڵمانی لە کرداری ( رۆیمن raumen ی ئەڵمانیەوە ) هاتووە بە مانای دروستکردنی جێگا، یان شوێن، یان چۆڵکردنی جێکایەک دێت، لە کۆندا وشەی ڕاوم بۆ جێگۆڕکێ و نیشتەجێبوونی خێڵ و کۆچبەرەکانیش بەکارهاتووە، بە ڕای (مارکۆزە شرۆیر Markus Schroer ) ئەم مانایەی ڕاوم لە تیۆرییەکانی فەلسەفەی کلاسیکدا جێی جۆی هەبووە، جگە لەم مانایانە هەر خۆی وشەی ڕاوم بە زمانی ئەڵمانی بە مانای ژووریش دێت، شرۆیر بڕوای وایە ڕاوم کاریگەری بە سەر گشت ئۆبجێکت و جەستەکانی ناوەوەی هەیە، ئەمەش بەڕای من دیسانەوە لایەنێکە لە میانی ئەم پیشانگەیە لە لایەنە هونەرییەکەی جیاناکرێتەوە، سۆسۆلۆجییەکەی ڕاوم دەگەیەنێ .

2/ ئینستلەیشن کارێکی هونەرییە شێوەکاری سێ رەهەندییە، بە مەتریاڵ مامەڵە لە گەڵ راوم دەکا.   

تێبینی :- ئەم نووسینەی سەرەوە لەگەڵ پیشانگەی (هەشت ڕاوم)دا بڵاو کراوەتەوە، واتە هونەرمەند گارا رەسوڵ وەک ئەندامێکی کارای گروپی (کۆنسێپت ئارت) بە نووسین لەسەر پیشانگەکە بەشداری کردبوو.

* ئەم نووسینە لە ( گۆڤاری ڕامان ) ژمارە ( 248 ) گۆڤارێکی مانگانەی ڕۆشنبیری گشتییە، دەزگای ڕامان دەری دەکات، خولی سێهەم، ساڵی بیست و دوو، کانوونی دووەمی ساڵی ( 2018 ) بڵاو بۆتەوە.   

The post کورتەیەک دەربارەی ڕاوم و مەتریاڵی نوێ لە هونەری شێوەکاریی هاوچەرخدا appeared first on ژنەفتن.

سنوور لەنێوان کارە جۆراوجۆرەکاندا نەرم و تەنکن، بە جۆرێکە زۆر جار لە هەمان کاردا چەند جۆرێک لە بەشەکانی هونەری شێوەکاری دەبینرێ، وەکوو ئەوەی لەم پیشانگەیە پیشانی ئەدا کە بریتییە لە تێکەڵکردنی نیگار و ئینسەلەیشن و هێڵکاری و مەتریاڵی نوێ، بە مامەڵەیەکی نوێ لەگەڵ فەزا و مەتریاڵ و بینەردا کە ڕۆڵێکی تایبەت لەم کارانەدا دەگێڕن و ئەمەش زیاتر هێز و ئازادی بە کارەکە داوە.

پیشانگەکە پێکهاتووە لە 12 تابلۆ کە لەسەر نایلۆنی ڕەق (فایبەر گڵاس) دروست کراون و هونەرمەند ڕەنگی ئەکریلیک و قەڵەمی سەر شوشەی (ماجیکی تایبەت بە شوشە) بەکار هێناوە، پێوانەکانیان (100 بە 80) سانتیمەتر و بەرامبەر بە یەکتر دانراون بە جۆرێ کە بینەر لە شێوازی ئەم نمایشەدا دوو وەزیفەی هەبێت، لە لایەکەوە دەبێت بە بەشێ لە سەرجەمی پیشانگەکە و لەلایەکی دیکەشەوە وەکوو بینەرێکی ئاسایی ڕۆڵی خۆی دەگێڕێت.

لە میانی ئەم پیشانگەیەی ‘ئاڤان سدیق’دا جگە لە مەتریاڵ و سپەیس دەکرێت باس لە کات و شوێن، ئاگایی و نائاگایی، بەش و گشت، ڕێککەوت و درککردنیش بکەین.

مەبەستە سەرەکییەکانی ئاڤان سدیق لەم پیشانگەیەدا مامەڵەیەکی نوێ بوو لەگەڵ مەتریاڵدا و دروستکردنی دیاردەی هێنانە ناوەوەی بینەر بوو بۆ ناو کارە هونەرییەکە بە جۆرێ کە بینەر لەم حاڵەتەدا دەبێتە بەشێک لە ناوەڕۆکی کارەکە  (Internieden Betrachte ) و هەروەها دروستکردنی بەیەکداچوون و تێکهەڵکێشانی توخمەکانی ناو پیشانگەکە (Interaction) و گۆڕانی گۆشەنیگای بینەر بوو، کە دەبنە هۆی فراوانکردنی ڕەهەند و ماناکانی مەتریاڵ و ناوەڕۆک و سپەیس لە کاری هونەریدا.

بۆ تیشک خستنە سەر ئەم دیاردە و بابەتانە و بۆ زیاتر نزیکبوونەوە لەو کارە هونەرییەی ئاڤان سدیق و دونیا هونەریەکەی ئەم چەند پرسیارەم لێ کردووە.

• بۆچی ئەو نایلۆنە شەفافە ڕەقەت (ڤایبەر کڵاس) بەکار هێناوە؟
• بۆ یاریکردنی بینەر لەگەڵ فیگەرەکانی ناو تابلۆکاندا، بۆ گۆڕینی بینەر لە سەیرکەرێکی پاسیڤەوە بۆ بینەرێکی ئەکتیڤی یاریکەر لەگەڵ فیگەرەکانی ناو تابلۆکاندا، هەرچۆن بتوانم مەودای بینین لای بینەر درێژتر و قووڵتر بکەمەوە .
• تا چەند ئەو مەتریاڵانە یارمەتیدەر بوون بۆ گەیاندنی بیرۆکەکەت؟
• بە ڕادەیەکی زۆر.
• چۆن؟
• لە جۆری دانانی تابلۆکان کە بەرامبەر یەکتر بوون، واتە شەش تابلۆ بە دوو ڕیز بەرامبەر بە یەکتر ئەمەش وای کردووە کە بینەر لە کاتێکدا دوو تابلۆ یان زیاتر بە یەکەوە دەبینێ، بەپێی جۆری وەستان و جووڵەی بینەرەکە.
• ڕۆڵی مەتریاڵە بەکارهێنراوەکە چییە لە بەرجەستەکردنی هێڵ و ڕەنگ لەم کارەتدا؟
• ئەمە زیاتر پەیوەندی بە ڕووبەرە ئاوییەکەی مەتریاڵەکەوە بوو، کە زۆرم لێ دەکات ڕەنگی ڕيش وەک قورسایی و هێزێک بەرامبەر بە ڕووبەرێکی ئاوی ئامادەیی هەبێ، بۆ ئەوەی لە ڕێگەی ئەو کۆنتراستەوە هێڵ و ڕەنگ بتوانن ئامادەیی خۆیان بەهێزبکەن لە کاتێکدا کە چەندین پەڵەڕەنگێکی کەم وەک ڕووبەر و داڕشتن بەکار هاتووە بە جۆرێک کە ڕێگا بە بینینی هێڵ و ڕەنگەکان دەدات وادەکات کە بینەر هەست بە ڕووناکی و سپەیس بکات.
• لەم کارەتدا دەبینرێ کە ڕەنگ کورت کراوەتەوە بۆ تەنیا پێنج ڕەنگ، ئەویش پێکهاتووە لە ڕەنگی شین، سوور، زەرد، سپی و ڕەش ئەم ڕەنگانەش بە جیاجیا بەکارهێنراون، بۆ؟
• من لە ڕاستیدا ئەم پرسیارەم دوای تەواوبوونی کارەکە لە خۆم کرد و گەیشتمە ئەو ئەنجامەی کە لەوانە (سوور و شین و زەردەکان) ڕەنگە سەرەکییەکانن کە لە تێکەڵبوونیان ڕەنگەکانی تری لێ دروست دەبێ، ئینجا سەرەنجام کارەکەی من واهەڵکەوتووە ئەو بوارە بۆ بینین ئەرەخسێنێ کە ڕەنگەکان بکەونە سەر یەکتر و لە ئەنجامدا بتوانرێ ڕەنگە لاوەکییەکان دروست بن، ئەمە جگە لەوە بوونی هەردوو ڕەنگی (ڕەش و سپی) وەکو دوو ڕەنگی بێلایەن بۆ بەهێزکردنی ئازادی و جوانی هێڵەکانە، هەروەها لێرەدا بە پێویستی ئەزانم ئاماژە بە ڕەنگی (جلی بینەرەکانیش) بدەم کە بەشدار ئەبن لە ڕەنگی تابلۆکاندا، ئەوەی لە کۆتاییدا ڕەنگ و هێڵ دروستی دەکەن شێوەی مرۆڤەکانە لە حاڵەتی سەیرکردن بە جۆرێ کە چاوی فیگەرەکان ڕاستەوخۆ سەیری بینەرکە ئەکەن. وەکو ئەوەی ئەوان خۆشیان تەماشاکەر بن جگە لەوەی وەک بابەتی سەرەکی بینین، فیگەرە مرۆڤەکانی ناو تابلۆکانیش سەیری یەکتر دەکەن، ئەمەش بە ڕوونی و ئاشکرایی لە جۆری دارشتنی فیگەرەکاندا دیارە.
• ئەمە چ ڕۆڵێک دەبینێ لە ناوەڕۆکی بیرۆکەی پیشانگەکەت؟
• ڕۆڵی ڕوونکردنەوە دەبینێ کە بینەر و فیگەرەکانی ناو تابلۆکە دەبنە تەماشاکەری یەکتر و ئەمە یەکێکە لە ناوەڕۆکی بیرۆکەکەی من.
• چ پەیوەندییەک ئەبینی لە نێوان مەتریاڵە بەکارهێنراوەکان و شێوەی گشتی کارە هونەرییەکەت؟
• من پێم وایە مەتریاڵ بە گشتی دەرەنجامی بیرۆکەی کارکردنە، بە جۆرێک کە مەتریاڵی بەکارهاتوو بتوانێ گوزارشت لە بابەتەکە بکات کە لە پرۆسیسی کارکردنەکەدا بواری نائاگایی بمێنێتەوە.
• واتا نائاگایی ڕۆڵی هەیە لە کارەکانتدا؟
• بەڵێ
• چۆن ؟
• بە بڕوای من ئەوەی هونەر لە ناهونەر جیا ئەکاتەوە ئەوەیە کە لە ناهونەردا شێوەیەکی پتەو و پێشوەخت لە ناو میێشکدا دروست ئەبێت کە لە ئاگاییەوە دەقاودەق خۆی وێنە ئەکاتەوە بە جۆرێکی ئاشنا (مەئلوف) لە کاتێکدا لە ناو سەرجەم پڕۆسێسی کارکردنی هونەریدا چەند جارێک گۆڕانکاری بە سەر بیرۆکەی دیاریکراوی ئاگایی دێت، کە لەوانەیە کارەکە بە تەواوەی بە پێچەوانەی بیرۆکەی ئاگایییەوە بێت، لێرەوە ڕووبەرێک دروست دەبێت بۆ زیاتر کرانەوە بە سەر ئاگایی و نائاگاییدا. بە جۆرێ کە خودی ئاگایی ئەخاتە ژێر پرسیارەوە .
• مەبەستت چی بوو لەو جۆرە دانانەی تابلۆکانت؟
• مەبەستم ئەوە بوو کە بواری تێڕامان لای بینەر زیادکەم .
• چۆن
• گشت کەرەستەی کارکردنەکە ناکرێ لە یەک جیا بکرێتەوە بە جۆرێ کە ئەستەمە ڕەنگ و هێڵ و مەتریاڵی پلاستیکەکە و مەتریاڵی بەکارهێنراو لە یەک جیا بکرێتەوە (تێکەڵاو ئەبن) گرینگی ئەم کارە زیاتر بۆ بینەری ڕۆژهەڵاتی بوو، لەبەر ئەوەی من لەم کارەدا بینەر لە زاکیرەی خۆی دائەبڕم بەوەی کە من توخمی کەمی لەسە ڕووبەرەکان پێشکەش ئەکەم.
• ئایا ئەمە یەکەمین ئەزموونتە لە گەڵ ئەو مەرتریاڵە؟
• نەخێر . کاری ئەم پیشانگەیە درێژکراوەی زنجیرەیەکە لە کارکردنم کە سەرەتاکەی بۆ ساڵی (2007 ) دەگەڕێتەوە کە تیایدا کارەکانم ئەوکات فۆتۆ بوون و بابەتەکانیشم فۆتۆی دەموچاوی هەندێ کەس کە لە تەمەن و ڕەگەزدا جیاواز بوون و بە هەمان مەتریاڵ جێبەجێم کردبوو.
• لە کاتی ئەو پیشانگەیەوە تاکوو ئەمە چ گۆڕانکارییەکت بەدی کردووە لە جۆری مامەڵەتدا لەگەڵ ئەم مەتریاڵە؟
• جیاوازییەکان و گۆڕانکارییەکان زیادتر لە جۆری گۆشەنیگای بینیندایە، هەروەها ئەمجارە بابەتەکانیش جیا لەم پیشانگەیەدا ئەویش ئەوەیە کە من بابەتەکانم بە نیگارکێشی کردووە و پێکهات بوون لە دەموچاو و نیو لەش و وێنەی لەشی تەواو.
• مەبەستت چییە لە جیاوازییەکانی گۆشەنیگای بینەر؟

لەنێوان پیشانگەی ساڵی (2007 ) و ئەم پیشانگەیە خاڵی جەوهەری و هاوبەش هەن ئەویش ئەوەیە کە هیچ کات یەک تابلۆ بە تەنها سەیر ناکرێ بەڵام جیاوازییەکە لەم پیشانگەیە لەوەدایە کە مەودای بینین درێژ ئەکاتەوە، واتە لە پیشانگەی ساڵی 2007 هەڵکەوتنی تابلۆ و جۆری هەڵواسینەکانی لەسەر بنەمای پێشت تێکردن بوو.

• چۆن؟
• گۆڕانکارییەکان لە شێوەی دانانی کارە هونەرییەکاندا بوو، ئەو کات واتە ساڵی 2007 شێوەی هەڵواسینەکەی چوارگۆشەی کراوەی لەناو یەکدا دروست ئەکرد لە کاتێکدا ئەمجارە جۆری دانانی تابلۆکان لە شێوەی ڕاڕەوێکدا بوو.
• چۆن ئەمە ڕوون ئەکەیتەوە؟
• وەک ئاشکرایە کاتێک لە ناو چوارگۆشەیەکدا دەوەستین ناچارین لە کاتی سەیرکردندا سێ لا فەرامۆش بکەین بۆ سەیرکردنی تەنها یەک لا، لە کاتێکدا لەم پیشانگەی ئەم جارەمدا ژمارەی تابلۆکان و جۆری هەڵواسینیان سپەیسێکی کراوەی دروست ئەکرد.
• جگە لە ڕەنگ و پلاستیکە شەفافەکان، ئایا تیشک ڕۆڵی هەبوو لە پیشانگەکەدا؟
• بەڵێ
• چۆن؟
• لەم پیشانگەیەمدا ئەتوانین کاریگەرییەکانی تیشک بکەین بە دوو بەشەوە. یەکەمیان ئەو تیشکەی کە ڕەنگەکان لەناو خۆیاندا دروستی ئەکەن. دووەمیان ئەو تیشکانەی کە لەنێوان ڤایبەر گڵاسەکەوە دێت، لە هەندێ شوێندا بە هۆی تیشکی کاردانەوە کە لە ڤایبەر گڵاسی بەرامبەر دەردەچێ و بەبێ هێز و بە تەنکی وێنەکەی دووبارە دەکردەوە، لێرەدا بە هۆی ئەو تیشکانەوە ڕووبەری جیاواز لەسەر مەتریاڵە شەفافەکە دەردەکەوێت.
• ئایا دەکرێت تیشک لەم کارەدا وەکوو مەتریاڵ ببینرێ؟
• نەخێر، بەڵکوو دەکرێ وەکوو یاریدەدەر بۆ مەتریاڵ ببینرێ، بۆ خوڵقاندنی جیهانێکی سەراباوی .
• چۆن؟
• ئەو وێنانەی کە فۆرمەکانیان بەهێز نین دونیایەکی دوور لە شوێن دەخولقینن وەک سێبەر لەسەر تابلۆکان دەردەکەوتن هەرچەندە خودی سێبەر بە ڕێژەیەکی کەم لە تابلۆکانمدا دەردەکەون.
• ڕۆڵی شوێن چییە لە جۆری بینینی کارەکانت؟
• لەبەر ئەوەی مەتریاڵە بەکارهێنراوەکان ڕووبەری بۆشیان تیایە ئەمە وام لێ ئەکات کە ئاگام لە بێکهاتەی شوێن و جۆری هەڵواسین بێ وە بوارم بۆ ئەرەخسێنێ کە شوێنەکە خۆی بێتە ناو کارەکانەوە.
• ئەی جۆری هەڵواسینی کارەکانت؟
• جۆری هەڵواسین ڕۆڵێکی گەورە دەبینێ لە نیشاندانی کارەکاندا بە جۆرێ کە دەبێ من ئاگادار بم فەوزا بۆ چاوی بینەر دروست نەکەم لەبەرئەوەی من بڕیارم دا کە ڕاڕەوێک دروست بکەم بە شێوەیەک کە هەر دوو تابلۆ بەرامبەر یەک بە مەسافەیەک هەڵواسم کە بینەر بتوانێ لە نێوانیایدا هاتوچۆ بکات و من بەم جۆرە سێ (شوێن) بە ڕووی بینەردا دەکەمەوە و گۆشە بینینی بۆ وەڵا ئەکەم لە گۆشەنیگایەکەوە بۆ چەندین گۆشەنیگا و لەم حاڵەتەیشدا هێزی شوێن یەکسان دەبێت بە هێزی بینین. هەروەها ئەمەوێت خاڵێکی تری گرینگ لەسەر بابەتی شوێن ڕوون بکەمەوە، ئەویش پەیوەستە بە پێوانەی فیگەرەکانەوە کە دەبنە هۆی گۆڕان لە (تەسەور)دا بۆ شوێنێکی واقیعی کە کارەکانی تێدا هەڵواسراوە.
• تۆ مەبەستت بوو گۆڕانێک لە تەسەور بۆ شوێن دروست بکەیت؟
• بەڵێ من بەوە ویستومە بە کارەکان ئەو یاریکردنە لەگەڵ بینەر دروست بکەم کە لە ڕێگەی تەواوی لەش و جووڵەی بینەر و بینینی جیاجیا و پێوانەی جیا و کارەکتەری جیا و سپەیسێک بخولقێنێ کە ببێت بە بەشێ لە سەرجەمی کارە هونەرییەکە.
• ڕۆڵی کات چییە لەم کارەدا؟
• لای من کات واتە جووڵە، ڕووداو، لەبەر ئەوەی بینەر ئەجووڵێت بەرامبەر بە کارەکە و کارەکەش بەرامبەر بە بینەر ئەجووڵێتەوە، بەم جۆرە توانیومە چەند زەمەنێک لە یەک کاتدا بخولقێنم، بە هۆکاری جیاوازی گۆشەی بینین بەپێی جۆری وەستانی بینەر بەرامبەر بە کارەکان.
• لێرەدا چ پەیوەندییەک لەنێوان کات و شوێن لە میانەی کارەکانتدا دروست ئەکەی؟
• شوێن لای من کات دیاری ئەکات.
• چۆن؟
• بە ڕای من لەم کارەمدا گۆشەنیگا پابەندە بە شوێنەوە، جووڵەش لە شوێندا ڕووداو دروست ئەکات و ڕووداویش لای من کات دروست ئەکات و کاتیش رابوردوو و ئێستا و داهاتووی هەیە.
• ئەمە چۆن بەیەکەوە دەبەستیتەوە لە میانەی کارەکەتدا؟
• لەم کارەمدا گۆشەنیگای جیاواز، بابەتی جیاواز دروست ئەکات.
• چۆن؟
• دینامیکیەتی بینەر دەبێتە هۆی گۆڕان لە داڕشتنی تابلۆکاندا ئیدی من پێموایە راستەوخۆ بابەتیش گۆڕانکاری بەسەر دێت و ئەمەیش لە زەمەن و شوێنێک دەگوێزرێتەوە بۆ شوێن و زەمەنێکی تر.
• تۆ لەم کارەتدا چیت لە بینەر ئەوێت؟ چاوەڕوانی تۆ چی بوو لە بینەر؟
• ئەوەی لای من گرینگە لە میانەی ئەم کارەمدا، ئەوەیە کە بینەر ئامادەگییەکی ساتەوەختی هەبێ لە بەرامبەر کارەکانم، لە سەرەتادا بە بابەتکردنی پاسیڤێتی بینەری ئەم کۆمەڵگەیە. من هەوڵمداوە لە تابلۆکانمدا جۆرە فیگەرێکی مرۆڤ دروست بکەم کە بتوانن سەیری بینەر بکەن، لێرەدا بینەر ڕووبەڕووی سەیرکەر دەبێتەوە کە وێنەی کەسەکانی ناو تابلۆکەن و بەمەش هەستی وروژانێک لای بینەر دروست دەبێت وەکوو ئەوەی دەبێ شتێک ڕوو بدات ئەو کات بینەر بۆی دەردەکەوێت کە خۆیشی بابەتێکی سەرەکییە لە پیشانگەکە کە جارێک دەبێتە سەیرکەر و جارێکی تر هەر خۆی دەبێتە فیگەرێکی زیندوو و تێکەڵێش بۆ بینەری بەرامبەر بە جۆرێ کە جلەکانی و ڕەنگی پێستی و جووڵەی تێکەڵ دەبێت بە کارەکان.
• مەبەستت چییە لەمە؟
• من لێرەدا دوو مەبەستم هەیە کە دژ بەیەکن و پەیوەندیان بە سەربەستی بینەر و جۆری ڕاڤەکردنی هەیە، بۆ کارەکان هەروەکوو ئەوەی من توانیبێتم چەند یەکەیەکی تەواونەکراو بخەمە پێش چاوی بینەر کە توانای تەواوی شوێنگۆرکێکردنی فیگەرەکانی هەبێت بە سەرجەم هێڵ و ڕەنگەکانیانەوە بە پێچەوانەشەوە من لە هەمان کاتیش ویستوومە سنووریک بۆ سەربەستی بینەر دابنێم.
• چۆن؟
• لە کاتێکدا یەکەکانی ناو کارە هونەرییەکە بە تەسەوری من وادەکا خەیاڵی بینەرەکە تەنها لە ناو (ئەتمۆسفێری پیشانگەکە)دا بمێنێتەوە بەمەش ڕەنگە توانیبێتم سپەیسەکانی ئازادیی ئەو وابەستە بکەم تەنها بە ئەتمۆسفیری پیشانگەکە و ڕووداوەکانی.
• مەبەستت چییە لە ڕووداوەکانی ناو پیشانگەکە؟
• مەبەستم لەو حاڵەتە چاوەڕواننەکراوەیە کە لەناو پیشانگەکەدا ڕوو دەدات.
• وەکوو چی؟
• وەکوو گۆڕانی سلوکی هەندێ لە بینەرەکان لەناو پیشانگەکەدا.
• ئەتوانیت ئەمە زیاتر ڕوون بکەیتەوە؟
• بۆ نموونە دانیشتنی بینەرێک لە سەر کورسییەک کە وێنەکەی لە ناو تابلۆکەدا دەردەکەوێت کە دەبێتە هۆی ڕاکێشانی سەرنجی بینەرەکانی تر.
• ئایا مەبەستت بووە بینەر بکەیتە بەشێک لە کەرەستەی کارکردن؟
• بەڵێ، ئەوە یەکێکە لە مەبەستە سەرەکییەکانم، ئەتوانم بڵێم کە کارەکانی ئەم پیشانگەیەم بەبێ بینەر ناتەواوە.
• چۆن لە پیشانگەیەتدا جیاوازی ئەکەیت لە زەروورەتی ئەو جۆرە بینەرە تایبەتە، لە کاتێکدا بینەر بۆ گشت پیشانگەیەک پێویستە؟
• لە کاتی تەواوبوونی تابلۆیەکی ئاساییدا هونەرمەند بە بوون و نەبوونی بینەر هەست بە تێربوون ئەکا، بەڵام لەم کارەمدا من خۆم ناگەمە ئەو لەزەت و تێربوونە بەبێ بوونی بینەر، لێرەدا من ئەمەوێ تێکهەڵکێشانێک و بەریەککەوتنێک دروست بکەم لەنێوان خۆم و کارە هونەرییەکەدا.
• من ئەمە وەکوو دیاردەی (ئینتەرئەکشن) ئەبینم لە کارەکانتدا، ئەتوانی هەندێ باس لەو دیارەدەیە بکەیت لە میانەی ئەم کارەتدا؟
• ئەمە دەگەڕیتەوە بۆ ئەو مەتریاڵەی کە من بەکارم هێناوە و لە پێش هەموویانەوە ڕووبەرە ئاوییەکە کە پلاستیکەکەیە، من پێویستیم بەوە بووە کە بەیەکداچوونێک لەنێوان هەموو پارچەپارچەکانی ناو هۆڵەکە بە بینەریشەوە دروست بکەم، کە بەیەکەوە ببنە یەکەیەکی دانەبڕاو.
• ویستووتە بینەر تووشی شۆک بکەیت؟
• نەخێر.
• ئەی سەرسووڕمان؟
• بەڵی، لەبەر ئەوەی لەم پیشانگەیەدا کاتێ کە ڕووبەڕوو لەگەڵ بینەردا دەدوام، ئەوان باسی شتێکی چاوەڕواننەکراویان دەکرد.
• بۆچی تابلۆکانت لە شێوەی ئەبستراکت نەکردووە، بەڵکوو فیگەری مرۆڤت تیایاندا بەکار هێناوە؟
• لەبەر ئەوەی گشت شێوەی فیگەرەکان و مەتریاڵەکان و هێڵەکان و ڕەنگەکان هەموویان لە پێناوی پێشاندانی حاڵەتێک لە خامۆشی ناوەکیی مرۆڤی ئەم سەردەمەدایە کە بە جۆرێک لەلای من لە زنجیرەیەک دەچن کە پەیوەندییەکی دانەبڕاویان بە یەکەوە هەیە، لەبەر ئەوەی لە حاڵەتی تەجرید (ئەبستراکت) بە تەنها لە ڕێگەی ڕووبەر و هێڵەکانەوە نەمدەتوانی ئەو حالەتە خامۆشییە مرۆیییە دەرببڕم.
• لەم کارەتدا دەکرێ بابەتی (بەش و گشت) ببینرێ، چۆن ئەتوانی ئەمە ڕوون بکەیتەوە؟
• من وای بۆ ئەچم کە بابەتی پەیوەندیی (بەش و گشت) ئەو خاڵە جەوهەرییە کە لە ڕێگەی داڕشتن و فۆرمەلەکردنی پارچە بچووکەکان بە پارچە گەورەکانەوە بەدی دێت، ئا لێرەوە ناسنامەی جیاوازیی هونەرمەندەکە دەست پێ دەکات ئیدی من جەخت لەسەر ئەوە ئەکەم کە پارچە بچووکەکان بە تەواوەتی بینراو بن و بەهایان هەبێت و لە دواییدا هەر بەشە بچووکەکانن کە لە ڕێگەی پەیوەندییەکی گۆنجاو لەگەڵ یەکتردا بەها بۆ گشت (هەموو) دیاری دەکات.
• چۆن ئەمە لە میانەی کارەکەتدا ڕوون ئەکەیتەوە؟
• ئەگەر هەر بەشێک لە تابلۆکەم وەک پارچەیەکی بچووک و سەربەخۆ دیاری بکەین و بێ پەیوەندی لەگەڵ تیشک و شوێن و بینەر و تابلۆکەی تەنیشتی و تابلۆکەی بەرامبەریم، ئەوکات پارچەکان بوونیان بێ هێز دەبێت و دەبینین بەهای ماناداریان نییە.
• چۆن؟
• دیسانەوە دێمەوە سەر وەڵامەکەی سەرەوە کە پەیوەندیی دیاریکراوی نێوان پارچە بچووکەکان بەها و ماناکانیان تەواو ئەکەن و ئەمەش یەکەیەکی یەکگرتووی گشتگیر پێک دەهێنێت.
• ئایا ئەمە مەبەستت بووە یان بە سودفە (لەناکاو) دروست بووە؟
• بەڵێ مەبەستم بووە.
• ئایا سودفە ڕۆڵی هەیە لەم کارەتدا؟
• بە هۆی مەتریاڵە بەکارهێنراوەکەوە من پابەند بووم بەوەی لە کاتی هێڵکاریدا هێندە ڕێگا بە (سودفە) بدەم، بەڵام بە دیوێکی تردا لە ڕێگای چۆنێتیی دانانی تابلۆکانەوە ڕێگا بە هاتنە ناوەوەی پارچەکانی دیکە ئەدا بۆ ناوخۆی، بەبێ ئەوەی ئەم کارە پلانی بۆ دانرابێ و ئەمەش کۆنتڕۆڵ ناکرێ و ئەبێتە هۆی دەرکەوتنی سودفە.
• چۆن ئەتوانی ئەم دیاردەیە هەندێ زیاتر ڕوون بکەیتەوە؟
• ئەمە پابەندە بە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو پانتایییە ئاوییە کە زۆر جیاوازە وەک مامەڵەکردن لەگەڵ مەتریاڵی ئاساییدا، وەک قوماش یان کاغەز یان دار چونکە بواری هەڵە و سڕینەوەی تیا نییە و ئەمەش سنوور بۆ سەربەستیی هێڵ دائەنێ لەبەر ئەوەی من پێویستم بەوە هەبوو کە لە دیوی پشتی نایلۆنەکە کاری شابلۆنی بۆ بکەم لە کاتێکدا تا ڕادەیەکی زیاتر سەربەستیم لە بەکارهێنانی ڕەنگەکاندا هەبووە و لەم حاڵەتەشدا دەکرێ دەرفەت بۆ سودفە بێتە کایەوە.
• ئەم کارەی تۆ تەنها بۆ بینین نەبووە بەڵکوو بۆ (درککردنیش) بووە بە جۆرێ ئەتوانم بڵێم کە درککردنی بینەر بە کارەکەت ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت بۆ هەستکردن بە سەرجەم کارە هونەرییەکە، چۆن ئەمە ڕوون ئەکەیتەوە؟
• درککردن حاڵەتێکی تاکەکەسییە کە پەیوەستە بە رابوردوو و مەعریفەی خودی تاکەکەسەکەوە و تاڕادەیەک ئەو ڕاڕەوەی کە کارەکان پێکی ئەهێنێت لەگەڵ توخمەکانی سەر تابلۆکان. من لەم کارەمدا هەوڵم داوە (درککردن) وابەستە بکەم بە شوێن و بینەرەوە. لێرەوە بە هۆی جۆری گشتی کارەکانەوە (وەکوو چۆنێتیی کارکردنەکە و جۆری دانانیان) نازانم تا چ ڕادەیەک من سەرکەوتوو بووم، کە بتوانم بینەر لە ڕابوردووی خۆی دابڕم کە ئەویش بتوانێ پەیوەستی بە کاتی بینینی تابلۆکانەوە، بەمەش کرداری (درککردن) گۆڕانکاری بەسەردا دێ بەتایبەت کاتێ کە بینەر لە رابوردووی خۆی جیا ببێتەوە ئەگەر بۆ ماوەیەکی کەمیش بێت، بەڵام هەر لە سەرەتاوە لای من ئاشکرایە کە ئەمە هەوڵدانێکی سەختە.

تێبینی :-

* ئەم چاوپیکەوتنە لە گۆڤاری (تاو)ی هونەر ژمارە (55) ساڵی هەشتەم هاوێنی (2015) بڵاو بۆتەوە.

* گەلەریی سەردەم سەر بە دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم بوو. لە دوای کۆچی دواییی شێرکۆ بێکەس ئەنجوومەنی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم بڕیاری داخستنی دا.

* ئەم پیشانگەیە لە گەلەریی سەردەم کرابوو لەنێوان (20.01.2014 بۆ 20.02.2014) لە شاری سلێمانی ئەو کاتە بەڕیوەبەری گەلەری( سامی داود ) بوو .

The post چاوپێکەوتنی گارا لەگەڵ ئاڤان سدیق appeared first on ژنەفتن.

تۆێژینەوەی زانستی نوێ هەندێ لایەنی لە پەیوەندیی نهێنیی نێوان تەجرید و زەخرەفە دۆزیوەتەوە کە بوونەتە هۆی گۆڕینی گۆشەنیگای بینین چ بۆ زەخرەفە و چ بۆ خودی تەجرید، و توانیویه‌تی چەند پرسیارێکی گرینگ لەو بوارەوە بورووژێنێ کە ببێتە هۆی بەخێرهاتنێکی دیکەی زەخرەفە بۆ ناو تەجرید بە گشت لایەنە جوانی و دینی و فیکرییه‌کانییەوە، ئەمەش وای لە زانستە مرۆڤایەتییەکانی وەکوو سۆسیۆلۆجی و فەلسەفە کردووە کە ئاوڕ لەو پەیوەندییە بدەنەوە، هەر بۆیە بە پێویستی دەزانم ئاوڕ لەو بەشدارییە نهێنییەی زەخرەفە لە دونیای تەجرید بدرێتەوە لە پێناو پەرەپێدان و بەرفراوانکردنی ماناکانی تەجرید و ڕزگارکردنی زەخرەفە لە هەندێ ناو و ناتۆره‌ی ناخۆش وەکو ڕازاندنەوە، ڕواڵەت و بەتاڵبوونی لە ناوەڕۆک و مانا ڕۆحی و گەردوونییەکان و هەندێ سمبۆڵی دیکە کە لە سەرەتای هونەری شێوەکاریی مۆدێرنەوە له‌گەڵیدا هاتووە و بووەتە مایەی جنێو و نەعلەت. ئەم خەسڵەتانە وای لە زەخرەفە کردووە وەکوو چەند شێوەیه‌کی نەفرەتلێکراو تەماشا بکرێ بە بەراورد بە شێوەی تەجرید، بە هەردوو جۆرەکەیەوە ئۆرگانی و ئەندازیاری، وەکوو دوو شێوەی گرینگی ناو هونەری شێوەکاریی مۆدێرن لە سەرەتای سەدەی بیست و، لە لایەن هونەرمەندان فاسیلی کاندنسکی، پیت مۆندریان، پۆل کلێ، فرانچیسکا کۆپکا، کازیمیر مالیڤیچ  و ئەلکسەندەر ڕۆدەشینکۆوە وەکوو تاکەکەس، وەکوو گرووپیش لای هونەرمەندانی دی ستیلی هۆڵەندی و خەلق و تەجریدی فه‌ره‌نسی یان گرووپی هونەری خڕ و چوارگۆشە و هونەری باوهاوسی ئەڵمانی کاری پێ کراوە.

 کرانەوە و سوودوەرگردتن لە هونەر و کولتوورەکانی دیکە یەکێکە لە خەسڵەتەکانی مۆدێرنەی ڕۆژاوا کە ئەنجامەکەی بووە هۆی ئازادی و گەشەپێدانی شێوە و ڕێبازە هونەرییە نوێیەکان. زەخرەفەیش بەتایبەت زەخرەفەی عەرەبی ئیسلامی یەکێ بوو لەو هونەرانەی (دیکە) کە هونەرمەندانی ڕۆژاوا سوودیان لێی وەرگرت بۆ تازەکردنەوەی شێوە و ڕەنگی کارە هونەرییەکانیان، سەرەڕای ئەوەش ئەو هونەرمەندە ڕۆژاواییانە خۆشییان بەوە نەدەهات وەسفی کارەکانیان بە زەخرەفە بکرێ، ئەوان ئەمەیان بەکەمکردنەوەی نرخی کارەکانیان دەبینی. شایه‌نی باسە لێرەدا پێویستە هەندێ جیاوازی لەنێوان ئەو هونەرمەندانە بکرێ وەکوو کاندنسکی و مۆندریان کە ئەوکات زەخرەفەیان لە ئاستی جنێو دەبینی، بەڵام لای کلمت و ماتیس و پۆڵ کلێ هەندێک ئەهوەنتر بوو. ئەوەی گشت هونەرمەندانی هونەری مۆدێرنی ڕۆژاوایی کۆ دەکاتەوە ئەوەیە کە ئەوان مێژووی هونەری ڕۆژاوایان وەکوو سەرچاوەی سەرەکیی بۆ تازەکردنەوەی هونەرەکەیان وەرگرت بوو، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێ کە ڕۆڵی زەخرەفە لە تازەکردنەوەی هونەری ڕۆژاوادا لاوەکی بوو بە بەراورد بە سەرجەم ئەو خەزێنە گەورەی مێژووی هونەری خۆیان بە تیۆری و پراکسیزەوە کە بووبووە هۆی پشت ئەستوورکردن و بڕوابەخۆبوونیان بە مێژووی کولتوورەکەی خۆیان. چۆنیه‌تیی سوودوەرگردن لە زەخرەفە لە هونەرمەندێکەوە بۆ هونەرمەندێكی تر دەگۆڕدرێ بەڵام لە هەموو حاڵەتێکدا توێژەری ئەڵمانی مارکۆز برودەرلینMarkus Brüderlin[1] لەژێر ڕۆشنایی بیرۆکەکانی ئەدۆلف لووز [2]Adolf Loos وای دەردەبڕێ کە: ڕێگای زەخرەفە لەناو هونەری شێوەکاری مۆدێرنەی ڕۆژاوادا هەمیشە وەکوو موسافیری کوێر بووە. بەم جۆرە ڕەوشی زەخرەفە وەکوو (موسافیری کوێر) بووە لەناو مێژووی تەجرید تاکوو کردنەوەی پێشانگای (زەخرەفە و تەجرید)[3].

گرینگی ئەو پێشانگایە لەوەدایە کە هونەری ڕۆژاوا جارێکی دی بە مێژووی خۆیدا چوویەوە، بەتایبەت بە پەیوەندیی تەجرید و زەخرەفە بە گشتی و زەخرەفەی عەرەبی – ئیسلامی بە تایبەتی، گۆڕانکارییه‌كی زۆر لەو پەیوەندییە دروست کرا و ئیدی لەوکاتەوە شوبهاندنی کاری هونەری بە زەخرەفە نەبووە مایەی جنێو و نزمکردنەوە لە نرخە هونەرییەکانی، لەدیوی ئەودیویشدا ماناکانی زەخرەفەش کورت نەکرایەوە بۆ تەنها ڕازاندنەوە بەڵکوو شێوەی زەخرەفی وەکوو هەڵگری ناوەڕۆک و چەندین سمبۆڵ تەماشا دەکرا هەروەها وەکوو دەربڕینێکیش بۆ هەست و فیکر.[4] لەو کاتەوە خاڵی هاوبەشی زۆر چ لە ڕەنگ و چ لە شێوە لەنێوان تەجرید و زەخرەفە دۆزرایەوه، ‌کە ژمارەیه‌کی زۆری لە هونەرمەندانی مۆدێرنەی ڕۆژاوای گرتەخۆ وەکوو کاندنسکی، مۆندریان، پۆل کلێ، ماتیس، کلمت و ئه‌لێكسانده‌ر ڕۆدەشینکۆ، هەروەها گۆشەنیگای بینین بۆ ڕازانەوەیش گۆڕدرا.

پەیوەندیی هونەری شێوەکاریی ڕۆژئاوا بەتایبەت تەجرید لەگەڵ زەخرەفەدا بە گشتی و زەخرەفەی عەرەبی – ئیسلامی بە تایبەتی تەنها لە ڕێگای شارستانیەتی ئەندەلوسەوە نەبوو، بەڵکوو لە ڕێگه‌ی بەریەککەوتنی ئەو دوو شارستانیەتەیشەوە بوو بە هۆی سەفەرکردنی هونەرمەندە ئەورووپییەکان بۆ وڵاتە عەرەبییە-ئیسلامییەکان، یاخود لە ڕێگه‌ی کردنەوەی پێشانگای گرینگ بۆ کارە هونەرییە ئیسلامییەکان لە هەندێ شارە گەورەکانی ئەوروپا بۆ نموونه‌ کردنەوەی پێشانگای هونەری ئیسلامی لە ساڵی ١٩١٠ لە شاری میونشن لە ئەڵمانیا کە کاریگەرییه‌کی کوشندەی کردە سەر هونەرمەندە ئەوروپییەکانی مۆدێرنە لە سەرەتای سەدەی بیست وەکوو ماتیس و کاندنسکی.

مارکۆز برودەرلین سەرەتای پەیوەندیی تەجرید و زەخرەفە دەگەڕێنێتەوە بۆ ماوەی ڕۆمانسیسیم لە هونەری ڕۆژاوا و بە شێوەییکی دیاریکراو بۆ کارەکانی هونەرمەندی ڕۆمانسسیسمی ئەڵمانی فیلیپ ئۆتۆ ڕوونگە.[5] لەو بۆچوونەدا توێژەر فیلیپ بوتنەریش هاوڕایە، واتا پەیوەندیی ڕوونگە لەگەڵ زەخرەفەی عەرەبی –ئیسلامی بە ڕای برودەرلین یەکێکە لە پەیوەندییە ڕوون و ئاشکراکان لەو بوارەدا تا ڕادەی بینینی مێژوو و هونەرناسی نەمساوی (ئەلویس ریگل)یشی بەلای زەخرەفە و مێژووکەیدا ڕاکێشا.[6] بەم جۆرە وەڵامدانەوەی پرسیاری چۆنیه‌تیی پەیوەندیی زەخرەفە لەگەڵ هونەری ئازاد و سەربەخۆی ڕۆژئاوا تاکوو کردنەوەی پێشانگاکەی زەخرەفە و تەجرید لە شاری بازل بە نادیاری مابووەوە، بەم جۆرە ئەم پێشانگایە کارێکی گەورەی ئەنجام دا لە گۆڕینی گۆشەنیگای بینین لای ژمارەیەکی زۆر لە زانا و توێژەری بواری زەخرەفە لە شێوه‌یه‌کی پەتییەوە کە لەوەوپێش تەنها بۆ ڕازانەوە بەکار دەهێنرا بۆ شێوەیه‌کی پڕ لە سمبۆل و مانا و ناوەڕۆک، ئەوەیش دۆزرایەوە کە زەخرەفە پەیوەندییه‌کی باشی لەگەڵ مێژووی هونەری شێوەکاریی مۆدێرن بە گشتی هەبووە، لەو ڕووەوە مارکۆس برودەرلین دەنووسێ: ئیدی توانایه‌کی مەعریفی پەیدابوو کە بتوانی بە جۆرێکی ڕەخنەگرانە تەماشای ئەو شێوە زەخرەفانە بکات، ئەمەش ئاستی زەخرەفەی بەرز کردەوە تاڕادەی کاری هونەری کۆنسێپ.[7]

پەیدابوونی تەجرید وەکوو شێوەیه‌کی هونەری ئازاد و سەربەخۆ لە پرۆسەی هونەری شێوەکاریی مۆدێرن خۆی لە خۆیدا بایەخێکی گرینگی بۆ زەخرەفە لەگەڵ خۆی هێنا و بووە هۆی پەردەلابردن لە میژووی زەخرەفەی عەرەبی – ئیسلامی هەروەها بووە هۆی لابردنی پەردە لەسەر مێژووی پەیوەندیی تەجرید بە زەخرەفەوە و ورووژاندنی کۆمەڵێ پرسیاری گرینگ دەربارەی خۆدی تەجرید هەروەها دەربارەی ڕادەی ڕاست و ڕەوایی ئەو پەیوەندییە و کار و کاتێکردنی هەریەک لەوەکەی تر. بۆ نموونە: ئایا تەجرید و زەخرەفە دوو دونیای جیان؟  یاخود هەردووکیان هەڵگری هەمان ناوەڕۆکن بەڵام جیاوازن لە ڕووی شێوە و ڕەنگەوە؟ ئایا تەجرید و زەخرەفە هەڵگری دەربرینی جیاوازن و بەتەریبی یەکدیدا ڕۆیشتوون؟ چۆنیەتیی ئەو پەیوەندییە چییە لە نێوانیاندا؟ خاڵی جیاواز و لەیەکچوون چییە لە نێوانیاندا؟ ئایا زەخرەفە خۆی لە خۆیدا تەجریدە؟ یان تەجرید خۆی زەخرەفەیە؟ چۆنیەتیی کاریگەرییان لەسەر یەکتر بەدرێژای مێژوو چۆن بووە؟[8] ئەم پرسیارانە دیسانەوە گرینگییه‌کی زۆری بۆ خۆدی تەجرید و ڕێڕەوی هونەری شێوەکاریی ڕۆژاوا هەبووە و چەند هۆیه‌ک پێک دێنن بۆ گەڕان و توێژینەوە دەربارەی مێژووی تەجرید و زەخرەفە.

  یەکێ لە هۆیەکانی دەوڵەمەندی تەجرید لەوەدایە کە وەکوو هونەرێکی ئازاد و سەربەخۆ و گرینگ تەماشا دەکرێ و لایەنێکی گەورەی لە هونەری مۆدیرنی ڕۆژاوای داگیر کردووە، بۆ ئەمەش هۆكار زۆرن یەکێ لەوانە بایەخدانی ژمارەیه‌کی زۆر لە هونەرمەند و توێژەر و زانا و کۆمەڵناس و فەیلەسوف بە تەجرید لە کاتی “ئیمانوئێل کانت”ەوە تاکوو ئەمڕۆ، ئەمە بە بەراورد بەو کارە تیۆرییە کەمەی کە لەسەر زەخرەفە کراوە، هەر بۆیشە تاکوو کاتەکانی مۆندریان و کاندنسکی ماناکانی زەخرەفە لەدەوروبەری ڕازاندنەوە دەسووڕایەوە، عەقڵی ڕۆژاوا و هونەرە مۆدێرنەکەی لەمەدا ڕۆڵی زۆری هەبووە کە تەجریدی لە ئامێز کردووە و زەخرەفەی دەرکردووەتە دەرەوەی خۆی تا ئەو ڕادەی کە کاتێ وشەی تەجرید بەرگۆێمان دەکەوێ لەگەڵیدا هەندێ ناو و مانا و چەمک و جۆری هونەری ڕەسەنمان گوێ ڵێ دەبێ وەکوو مۆندریان، کاندنسکی، مالێڤیچ، رۆدەشینکۆ و کاری هونەرمەندانی دی ستیل و باوهاوس، سوپرەماتیزم هەروەها ژمارەیه‌ک لە کار و توێژینەوەی گرینگ کە بنەمای تازەگەری ڕۆژاوایان پێکهێناوە، لەدیوی ئەودیویشدا کاتێ کە وشەی زەخرەفەمان بەرگوێ دەکەوێ هەندێ مانای ڕازاندنەوە و تەقالید و دین دێتە مێشکمان، بەواتایه‌کی دی تەجرید وەکوو هەڵگری مانای تازەگەری بەگشت ئەو وێنانەی کە لەگەڵ خۆی هەڵیدەگرێ وەکوو هێز، دینامیک و توانای خود تازەکردنەوە، بەڵام زەخرەفە وەکوو هەڵگری مانای تەقالید بەگشت ئەو وێنانەی کە لەگەڵ خۆی هەڵیگرتووە وەکوو چه‌قبه‌ستن و بێجوڵە و نه‌گۆڕ و‌ نه‌بوونی توانای تازەکردنەوە و پێشکەوتن، بەڵام ئایا ئەمە راستە؟

پێشانگاکەی بازل بەڕادەیه‌ک گرینگە دەکرێ بەراورد بکرێ بەو پێشانگایەی کە ولیام ڕۆبنWillian Rubin  لە ساڵی ١٩٨٤ لە موزەی هونەری مۆدێرن لە نیویۆرک لەژێر ناونیشانی هونەری میللەتە ساکارەکانPrimitivism ڕێکخست کە بووە هۆی گۆڕینی ڕوانگەی بینین لای بینەری ڕۆژاوایی بەرانبەر هونەری میللەتەکانی دەرەوەی خۆی و ئەنجامەکەشی ڕێزگردن بوو لە بەرهەمی ئەو میللەتانە کە پێش ئەو پێشانگایە بە (ساکار) دەبینران، ئیدی لەوکاتەوە بە ئاگادارییەوە وشەی ساکار بۆ هونه‌ری ئەو میللەتانە بەکار دەهێنرا. ئەم پێشانگایەی دامه‌زراوه‌ی بایلر لە شاری بازل کاریگەرییه‌كه‌ی بە هەمان جۆر بوو کە ئیدی لەو کاتەوە بە جۆرێکی دی تەماشای زەخرەفە دەکرێ.

تێبینی: کارەکانی هونەرمەند (فاتمە ئاغجەلەری)مان بەکار هێنا وەک نموونەی زەخرەفە و تەجرید.

پەراوێزەکان:

[1]مارکۆز برودەرلین زانای زەخرەفە بوو و توێژەری سەرەکیی پێشانگاکەیش بوو

[2]ئەدۆلف لووز مێژوو و هونەرناسێکی نەمساوی بوو، خاوەنی ئەو بۆچۆۆنەیە کە دەڵێ: زەخرەفە هەمیشە وەکوو موسافیری کوێر بەناو تەجریدی ڕۆژئاوادا ڕۆیشتووە.

[3]ئەم پێشانگایە له‌ دامه‌زراوه‌ی ئێرنست بایلر لە شاری بازل-سویسڕا له‌ ساڵی ٢٠٠١ کرایەوە

[4]مارکۆز برودەرلین: کەتەلۆگی پێشانگای زەخرەفە و تەجرید

[5]هەمان سەرجاوە

[6]هەمان سەرجاوە

[7] ژمارە ١٢٣Kunstforum Internationaگوتارێکی مارکۆز برودەرلین بەناونیشانی بەزەخرەفەکردنی مۆدیرنە. گۆڤاری

[8]بروانە کەتەلۆگی پێشانگای زەخرەفە و تەجرید

سەرچاوەکان:

سەرچاوەکان،

1. Brion, Marcel: Geschichte der abstrakten kunst, Kölen 1960بریۆن، مارسیل:  مێژووی هونەری تەجرید.کۆڵن ١٩٦٠.
2. Brüderlin, Markus: Ornamentalisierung der Moderne, Kunstforum برودەرلین، مارکۆز: بەتەجریدکردنی مۆدێرنە. گۆڤاری جیهانی کونست فۆروم، ژمارە ١٢٣.
3. Brüderlin, Markus :Ausstellungs Katalog , Ornament und  Abstraktion. برودەرلین، مارکۆز: کەتەلۆگی پێشانگای (زەخرەفە و تەجرید).  فاوندەیشنی بایلر، بازل سویسرا ٢٠٠١.
4. Wagner, Monika: Moderne Kunst 1, Reinbekbe HH 1999.ڤاگنەر، مۆنیکا: هونەری مۆدێرن، راینبێک-هامبۆرگ ١٩٩٩.
5. أوليـگ گرابـار : كيف نفكّـر في الفـن الإسلامي. دار توبقال  الدار البيضاء المملكة المغـربية . ترجمه الى العربية  كل من عبد الجليل ناظم و سعيد الحنصالي الطبعة الاولى 1996.

The post تەجرید و زەخرەفە appeared first on ژنەفتن.

ئەوە بوو ئەو ڕووداوەی کە هەستی شەمێران فەتاحی جوڵاند و بیری بەرەو کارێکی هونەری شێوەکاری برد نەک بەرەو کارێکی ئەدەبی، ئەو لە پاش بینینی ڕووداوەکە و گوێگرتنی بۆ دەنگی بنی پێڵاوی مرۆڤەکە و تف و جنێوی پیاوە بەتەمەنەکە، بینی کە گشتی بە ڕێککەوت دروست بووبوو، بیرکردنەوەی بەرەو کارێک نەبرد کە گێرانەوەی تیابێ، تەنانەت بیریشی بۆ کاری سینەمایش نەچوو، بەڵکو بۆ کارێکی هونەری شێوەکاری کە ببینرێ و مامەڵەی ڵەگەڵ بکردرێ، ئەمەیش کارەکتەری وەکوو هونەرمەندێکی شێوەکار ئەسەلمێنێ و جیای ئەکاتەوە لە کارەکتەری شاعیرێک یان چیرۆکنووسێک، بیری ئەو بۆ پەیکەر چوو لەبەر ئەوەی خۆی لە بنەڕەتدا هونەرمەندی پەیکەرە. هەرچەندە ڕەفتاری پیاوە بەتەمەنەکە لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە مایەی ڕەخنەیە و ئەگەر لە هەمان کاتدا رۆژنامەنووسێکی ڕەخنەگر یان ژنێکی خاوەن بۆچوونی فێمینیست ئەو ڕووداوەی ببینیایە ئەوکات لەوانە بوو کابرا بدرایە بەر لێشاوی قسە و ڕەخنەی توند، بەڵام ئەمە بابەتەکەی ئێمە نییە، بەڵکو بابەتەکەی ئێمە ئەوەیە کە چۆن ئەم ڕووداوە لای هونەرمەندێکی شێوەکار بوو بە کارێکی هونەری.

پاش بینینی ڕووداوەکە و دروستبوونی وێنایەک لەناو مێشکی هونەرمەنددا، هەر زوو کەوتە گەڕان بۆ پەیداکردنی مەتریاڵی ئەو کارە هونەرییەی کە لە خەیاڵیدا وێنەکەی دروست بووبوو، مەتریاڵەکان پێکهاتبوون لە خولخلۆکەیەکی ناو موبەریدە، بەن(پەت)، دوو تاک پاژنەی بەرزی پێڵاوی ژنان، بۆرییەکی مسی کورت و سندووقێک کە لە تەختەدار دروست کرابوو. شەمێران فەتاح کارە هونەرییەکەی لە دوو بەش بیناکردووە، بەشی سەرەوە و بەشی خوارەوە، و لەناو ڕاومی پێشانگاکە وەکوو یەکێ لە کارە هونەرییە بەشداربووەکان دایناوە، سوودیشی لە سەقفی بیناکە بۆ دامەزراندنی کارەکە وەرگرتووە، لە بەشی سەرەوە، هونەرمەند خولخلۆکەکەی ناو موبەڕیدەکەی بەکارهێناوە و بەنێکی پێوە ئاڵاندووە بە هەردوو دیوی خولخلۆکەکەدا شۆڕبۆتەوە و لە بەشی خوارەوەیدا  هەردوو لای بەنەکەی بە دوو تاکە پاژنەی پێلاوەکان بەستۆتەوە کە لە هەمان کاتدا بۆتە هۆی ڕاگرتنی بەنەکە، بۆ ڕاگرتنی ئەم بەشەی سەرەوەی کارەکە بۆرییە مسە کورتەکە و بەنێکی دیکەی بەکارهێناوە بە جۆرێ کە بە هۆیەوە بۆرییە مسە کورتەکە بە ناو خولخلۆکەکەدا تێپەرێنێ و لە ڕێگەی بەنێکی  دیکەوە بە سەقفی (بنمیچی) هۆڵی پیشانگاکەوە هەڵیواسیوە بۆ ئەوەی سەرجەمی کارەکە ڕابگرێ. بۆ بەشی خوارەوەی کارەکە سەندووقێکی تەختەی بەکارهێناوە و دەنگ گەورەکەرێکی تیاداناوە، هەر لایەنێ لە لایەنەکانی سنووقەکە ٥٠ بە ٥٠ سانتیمەترە و بەرزیەکەشی ٦٥ سانتیمەترە، ئەم بەرزییەیش گونجاوە لەگەڵ لەشی مرۆڤ بۆ ئەوەی دەستی بینەرەکانی بە ئاسانی پێبگا، سندووقەکە لە دار موعاکس دروست کراوە. هونەرمەند بە جۆرێ بەشی سەرەوەی کارەکەی هەڵواسیوە و مەودایێکی زۆر کەمی هێشتووەتەوە لەنێوان بنی پاژنەی پێڵاوەکان و ڕووبەری سەرەوەی سەندووقەکە بۆ ئەوەی لە کاتی دەست لێدانی بینەرەکان بەریەک بکەون، کە مەبەستی هونەرمەند بووە بۆ ئەوەی بینەر بتوانێ یاری بە پەتەکە بکا، واتا بە دەستی خۆی پەتەکە بە ئاستەم ڕابکێشێت، ئەوکاتە بنی پاژنەی پێڵاوەکە بەر ڕووبەری سەرەوەی سەندوقەکە دەکەوێ و دەنگێکی لێوە دێ کە لە دەنگی پێلاوی بن بەرزی ژن بچێ لەکاتی ڕۆیشتندا.   

ئەم دەنگە یەکێکە لە ئامانجی کارە هونەرییەکە، بە تایبەت کە سەندووقەکە دەنگەکە گەورەتر دەکاتەوە، ئەمە لە لایەکەوە و، لە لایەکی دیکەوە ئەم بەریەک کەوتنە پەیوەندی لەنێوان بەشی سەرەوەی کارەکە لەگەڵ بەشی خوارەوەی دروست دەکات، لەم حاڵەتەدا هونەرمەند، بینەر لە کارەکەیدا بەشدار دەکات بە مەبەستی گەیاندنی هەستێکی خۆش و لەوانەیشە تۆزێ بینەر بێنێتە زەردەخەنە، واتا بیگەیەنێتە ئەو حاڵەتەی کە هونەرمەند خۆی تیای ژیا لە کاتی بینینی بۆ هاتنەخوارەوەی کوڕە گەنجەکە و ئاوڕدانەوەی پیاوە بەتەمەنەکە و تێفکردنەکەی کە هونەرمەندی هێنایە پێکەنین. ئەم هەستە بە ئاسانی لە هونەری سینەما، شانۆ ئەبینرێ، و لە شیعر و چیرۆک و ڕۆمانیش لە کاتی خوێندنەوەدا هەستی پێدەکرێ، بەڵام زۆر بە دەگمەن لە کاری هونەری شێوەکاریدا دەبینرێ و درکی پێدەکرێ و، کەم هونەرمەندی شێوەکار هەن توانیبێتیان ئەو هەستە لە کارەکانیاندا نیشان بدەن، لە کارە ئەوروپییەکاندا لای هونەرمەندی هاوچەرخی سویسری جان تاگیلیJean Tinguely زۆر ئاشکرا بەدی دەکرێ، هەروەها لە هەندێ لەو کارانەیشدا کە بە یەکەوە لەگەڵ نیکی دی سانت فال دروستیان کردووە. 

هونەرمەند شەمێران فەتاح خۆی ئەڵێ: بیرۆکەکە یەکەمجار دەربارەی پێلاوە بن بەرزەکە بوو، پاشان گۆڕانکاریم تیایکرد و لە کۆتاییدا بووە ئەم کارە هونەرییە کە تیایدا ویستومە بزانم دەنگی پاژنەی بەرزی پێڵاوی ژن چ وێنایەک لای بینەر دروست دەکات، واتا گۆڕانی حاڵەتێکی ژیانی ڕۆژانە بۆ هونەر، گۆڕانی دەنگ بۆ بینین. لەم حاڵەتەدا دەکرێ باس لە کارەکتەری هونەرمەندی شێوەکار بکرێ و تایبەتمەندێتی ئەو کارەکتەرە لە ڕووی عەقڵی و دەروونییەوە، بە تایبەت لە کولتوورێک وەکوو کولتووری ڕۆژهەڵاتی ئیسلامی کە کێشەی لەگەڵ وێنە و بینین و درککردنی کاری هونەری هەیە، هەروەها توانای ئەو جۆرە هونەرمەندە شێوەکارە (لێرەدا مەبەستم شەمێران فەتاح)ە بۆ گۆڕانی ڕووداوێکی ژیانی ڕۆژانە بۆ کارێکی هونەری شێوەکاری، بۆ پەیکەرێکی جوڵاوە کە لە هەمان کاتدا توانای هونەرمەندەکە بۆ بەکارهێنانی مەتریاڵی ژیانی ڕۆژانە و کەرەستەی هونەری نوێ و تەکنیک دەگەیەنێ.

 ئەو دەنگەی کە لەم کارە هونەرییە دێتەدەرێ دەرئەنجامی دەستتێوەردانی بینەرە بۆ کارە هونەرییەکە، بە واتایەکی دی بڵێم دەنگێکە لە بەشداری بینەر بۆ کارە هونەرییەکە دروست دەبێ، واتا بێ بینەر ئەم دەنگە بوونی نییە، ئەمەیش ئەکرێ وەکوو جۆرێکی نوێ لە پەیوەندی کاری هونەری لەگەڵ ڕاومدا ببینرێ بەڵام بە دەنگ نەک بە شێوە و مەتریاڵ لەبەر ئەوەی بابەتەکەی ئێمە ئەمجارە لەسەر دەنگە. دەنگ لەم کارەی شەمێران فەتاح جیایە وەک لە دەنگ لە کارەکانی جان تاگیلی لەبەرئەوەی لەم کارەی شەمێران فەتاح کارەهونەرییەکە خۆی دروستی ناکا بەڵکو لە دەستتیوەردانی بینەرەوە دروست دەبێ لە کاتێکدا لە کارەکانی تاگیلی دەنگەکە هونەرمەند خۆی دروستی دەکات بێ دەستتێوەردانی بینەر کاری خۆی دەکا. بەشداری بینەر لە کارەهونەرییەکەدا یانخود هێنانە ناوەوەی بینەر بۆ ناو کارە هونەرییەکە مەبەستی هونەرمەندە داداییە نوێیەکان بوو لە پاش دووەمین جەنگی جیهانییەوە وەکوو جەختی ئەوان بۆ شکاندنی سنوور لەنێوان هونەر و ژیانی ڕۆژانە کە لە ئەنجامی تەجروبەکانی هونەرمەندی کۆمپۆنیستی ئەمریکی جۆن کەیچJohn Cage  لە کۆتایی پەنجاکان دروستبووە و پاشان هونەری ڕووداو(هاپینینگ) و فلوکسوس و هونەری دەنگ (Sound Art)ی لێ پەیدابوون وەکوو چەند جۆرێکی هونەری نوێی لە دەیەت شەست و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو کە ئەم کارەی هونەرمەند شەمێران فەتاحیش ئەکرێ وەکوو جۆرێ لە تەقالیدی هونەری ئەو کاتە ببینرێ. ئەم کارەی هونەرمەند شەمێران فەتاح هیندە ئاستی هونەری بەرزە کە ناکرێ بە سیاسەتەوە بگلێ وەکوو ڕێکخەری پیشانگاکە دەڵێ.[2] ڕێکخەری پیشانگا بە گشتی نابێ ئازادی کارە هونەرییەکان بە لایەکی دیکەدا بەرێ کە خۆی بیەوێ و نایشکرێ فەردانیەتی هونەرمەندەکان سنووردار بکات لە ژێر بەهانەی بیرۆکەی پیشانگاکە.                                                    

 بەشێک لە ئێستاتیک و بەهاکانی هەر پیشانگایەک لە ئازادی کارە هونەرییەکانیدایە، ئەو دەنگەی لە کارەکەی شەمێران فەتاحەوە دروست دەبێت هونەرمەند دروستی ناکات هەرچەندە مەبەستی بووە، بەڵکو لە ئەنجامی بەریەککەوتنی کارە هونەرییەکە و بینەردا دروست دەبێ وەکوو لەسەرەوە ئاماژەمان پێیدا، دەنگێک نییە لەدەرەوە کە هونەرمەند بیقۆزێتەوە و بیکات بە بەشێ لە کارە هونەرییەکە وەکوو ئەوەی هەندێ لە هونەرمەندانی بواری هونەری دەنگ دەیکەن، بەڵکو دەنگێکە لە بنەرەتدا موڵکی کارە هونەرییەکە و بینەرەکەیەتی، ئەمانە گشتیان ڕەهەندی ئێستاتیکی کارە هونەرییەکە پێکدێنن کە نابێ دەستکاری بکرین بە تایبەت لەبەر فەردانیەتی کارە هونەرییەکە وەکوو یەکێ لە مەرجەکانی هونەری هاوچەرخ، دەنگەکە خۆی خۆی ئاراستە دەکات بەرەو ئەو بینەرەی کە دروستی دەکات لەگەڵ ئەو بینەرانەی کە گوێ لێدەگرن، دەنگێکی پڕ هەستە و ڕەهەندێکی کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێ.

ئەگەریش کارێکی هونەری ناوەڕۆکێکی سیاسی لەخۆ بگرێ ئەمە ئاساییە بەو مەرجەی لایەنە ئێستێتیکێکەی نەکات بە قوربانی ناوەڕۆکە سیاسییەکەی وەکوو ئەو هەڵەی کە لە دۆکیۆمێنتای چواردە ڕوویدا، ئەوکات بەتاڵ ئەبێتەوە لە هونەر. ئەم کارەی شەمێران فەتاح هونەرێکی پەتییە و لایەنە ئیستێتێکێکەی هێندە بەرزە کە سیاسەت قەبووڵ ناکات.

تێبینی: من ئەم بابەتەم پیش سەش ساڵ لە کولتوور مەگەزین بڵاوکردەوە، بەڵام ئەمجارە بە گۆڕان و دەستکارییکی زۆرەوە لێرە بڵاوی ئەکەمەوە.

[1].بێجگە لە شەمێران فەتاح و شێرکۆ عەباس، هونەرمەندان شیروان فاتیح، کانی کامیل، خەبات عەباس، رۆستەم عەزیز و رێبین مەجید، و هەردی کوردەیش تیای بەشداربوونە

[2]بروانە  چاوپێکەوتنەکەی هەڵگورد بارام ڵەگەڵ شێرکۆ عەباس لە سۆشیاڵ میدیادا

The post شەمێران فەتاح، وێنای دەنگ appeared first on ژنەفتن.

 ‌هونەرمەند گەیلان عه‌بدوڵڵا ناوی (نەفرەت)ی لە کارەکەی ناوە و لە شێوەی ڤیدیۆ- پێرفۆرمانس نیشانیداوە و لە هەمان کاتدا دەکرێ وەکو کارێکی ڤیدیۆ- ئه‌نستڵه‌یشنیش ببینرێ. ئەو ئەم کارەی لە ساڵی 2015 لە پاریس دروستکردووە و بۆ یەکەمجار لەم پێشانگایەدا بەشداری پێکردووە، تیایدا دوو مۆنیتۆری بەکارهێناوە و بەرامبەر یەک دایناون، هەریەکەی وێنەی دەموچاوی پیاوێک نیشان دەدا کە بەردەوام تف لەوەی دیکە دەکا، هەردوو پیاوەکە هونەرمەند خۆیەتی، لە یەکێک لە ڤیدیۆکاندا بە ڕەنگی ئەکریلیكی ڕەش دەموچاوی خۆی داپۆشیوە و لەوی دیکەیان بە ڕەنگی ئەکریلیكی سپی، بەمەش هونەرمەند دەیەوێ نیشانی بینەرەکانی بدا کە ئەم دوو مرۆڤە سەر بە دوو ڕەگەزی جیاوازن.

وەکو وێنەی مرۆڤەکان و ڕەنگی سەر دەموچاوەکان نیشانی دەدەن ناوەڕۆکی کارەکە حاڵەتێکی سایکۆلۆژی دژوارە، جۆرێکە لە تووڕەیی و ڕق و ڕەفزکردنی توندی دوو مرۆڤ بۆ یەکدی، بۆیە دەشکرێ ‌ئەم کارە وەکوو ڕەفزکردنی ئەو دوو ڕەگەزە بۆ یەکدی ببینرێ، بەڵام لەڕاستیدا هونەرمەند نایەوێ ئەم دوو ڕەگەزە تف لە یەكتر بکەن و یەکتر ڕەت بکەنەنەوە.

تفکردن لە یەکدی لە ژیانی ڕۆژانەدا لە ڕقەوە دێت، لە چرکەساتی دەروونێکی لاواز و ڕووخاوەوە دێت، نە عەقل و نە ڕۆح و نە هەست و نە ئەخلاق لەو چرکەساتەدا ئامادەییان هەیە، ئەم ڕەفتارە لە ژیانی ڕۆژانەدا لە کەسێکەوە دێت کە دەیەوێت کەرامەتی ئەوی دیکە بشکێنی، لە ڕووی سایکۆلۆژیشەوە لەو چرکەساتەدا کەسەکان خۆیان نرخ بۆ خۆدی خۆیان دانانێن، بە واتایه‌کی تر هەست بە کەرامەتی خۆیان ناکەن.

گەیلان عه‌بدوڵڵا هۆشمەندە بەوەی کە کارەکەی بەهۆی تفکردنەکەوە شعوری قێزەوەند بە بینەر دەگەیەنێ و خۆی دەڵێت: هێندە تفم کرد تاکوو خۆم هێڵەنجم هاتەوە.

گەیلان عه‌بدوڵڵا ئەم حاڵەتە ناشیرین و دژوارەی ژیانی ڕۆژانەی کردووە بە کارێکی هونەری، واتا ئەو توانیویه‌تی ئێسێتیک لە ناشیرینی و دژواری و حاڵەتێکی قێزەوەند بدۆزێتەوە و بیانگۆڕێ بۆ جوانی، ئەمەش پێویستی بە تەکنیک و شێوە و هۆشمەندییه‌کی هونەری دەبێت لەگەڵ هەڵبژاردنی مەتریاڵ و ڕاومی گونجاو، بۆیە هونەرمەند گشت پێداویست و کەرەستە و مەتریاڵی پێویستی بۆ ئەم کارە بەکارهێناوە بۆ ئەوەی بیسەلمێنێ کە مەبەستی ئەو تەنها کارێکی هونەرییە و نەک کارێکی دۆکیۆمێنیاری. گەیلان عه‌بدوڵڵا هۆشمەندە بەوەی کە کارەکەی بەهۆی تفکردنەکەوە شعوری قێزەوەند بە بینەر دەگەیەنێ و خۆی دەڵێت: هێندە تفم کرد تاکوو خۆم هێڵەنجم هاتەوە. هەر لەبەر ئەم هۆیەش ئەو لە گشت هونەرمەندەکانی دیکەی ناو پێشانگاکە زیاتر جەخت لەسەر ئەوە دەکا کە ئەم کارە دەبێ وەکوو هونەر ببینرێ و دەڵێت: ئەوەیشی وەکو هونەر سەیری نەکا با نەیبینێ، بەمەش ئەوە ئاشکرا دەکا کە ئەو تف لە بینەرەکان ناکات.

ئەو مەتریاڵانەی کە لەم کارە دەبینرێن پێکهاتوون لە دوو مۆنیتۆر، دەموچاوی دوو پیاو، ڕەنگی ئەکریلیک و تفی هونەرمەند خۆی. لە کاتی دروستکردنی کارەکەیشدا هونەرمەند کامێرایه‌کی ڤیدیۆ و باغەیه‌کی ئاوی (شفاف)ی به‌کارهێناوە کە لە ڤیدیۆکاندا نابینرێن، باغەکەی لەنێوان کامیراکە و دەموچاوی خۆی داناوە بۆ ئەوەی لەکاتی تفکردنەکەدا، تفەکان بەر کامێراکە نەکەون، پاشان کارەکەی بە دوو مۆنیتۆر بەرامبەر یەک لە قەد دوو دیواری کۆریدۆری ژێرزەمینەکەی ئەمنە سوورەکە لە ئاستی چاوی بینەر داناوە، بە جۆرێک كه‌ بەرچاوی گشت بینەرانی پێشانگاکە بکەوێ و کەس نەتوانێ لێی هەڵبێ، لەبەر ئەوەی گشت بینەرەکان لە کاتی هاتووچۆیان لەناو پێشانگاکەدا دەبوایە بەو کۆریدۆرەدا تێپەڕن کە کارەکەی  گەیلان عبدوڵڵای تێدایە بۆ ئەوەی بتوانن كاره‌ هونه‌رییه‌كانی دیکە ببینن. 

شێوە زۆرجار وەکوو ڕێزگردن بەکار دێت نەک تەنها لە کاری هونەری بەڵکوو لە ژیانی ڕۆژانەشدا، بەڵام لە ژیانی ڕۆژانە دەبێت بە ئێتیک، لە کاتێکدا لەم کارەی گەیلان عبدوڵڵادا دەبێت بە بەشێک لە ئێستەتیکی گشتی کارە هونەرییه‌کە.

ئەم کارە هونەرییە سیفەتێکی دیکەیشی تیدایە کە لە کارەکانی دیکەی ناو پێشانگاکەی جیا دەکاتەوە ئەویش شێوەی کارەکەیە کە لە تیۆرییه‌کانی هونەری هاوچەرخدا و بە تایبەت لە بابەتی (مەتریاڵ وەکو شێوە، مەتریاڵ وەکو میدیۆم) لە کتێبی پێشانگاکەدا باسمکردووە.[2] گشت کارە هونەرییه‌کانی پێشانگاکە شێوەیه‌کی هێندە ڕەقیان لە نێوان خۆیان و بینەرەکان (ئامادەبووان) دانەناوە بە ئەندازەی کارەکەی گەیلان عەبدوڵڵا، ئەمەیش بە هۆی دژواری و قێزەوەندی ئەو هەستەیە کە کارە هونەرییه‌كە دەریدەبرێ لەلایه‌کەوە و ئەو ڕێزە تایبەتییەی کە هونەرمەند لە بینەرەکانی دەگرێ لەلایه‌کی دیکەوە. شێوە زۆرجار وەکوو ڕێزگردن بەکار دێت نەک تەنها لە کاری هونەری بەڵکوو لە ژیانی ڕۆژانەشدا، بەڵام لە ژیانی ڕۆژانە دەبێت بە ئێتیک، لە کاتێکدا لەم کارەی گەیلان عەبدوڵڵادا دەبێت بە بەشێک لە ئێستەتیکی گشتی کارە هونەرییه‌کە.

لە ڕووی پەیوەندی شێوە و ڕاوم و مەتریاڵەوە هونەرمەند (وەکو گوتمان) دوو مۆنیتۆری بەکارهێناوە و لە قەد دوو دیواری بەرامبەر بە یەك داناون.، بەڵام ئەم جۆرە دانانە کارە هونەرییه‌کە ناکات بە دوو بەشەوە، نایکات بە دوو کاری هونەری جیاواز، بەڵکوو کارەکە وەکوو یەک كاری هونه‌ری دەمێنێتەوە، وەکو یەک کاری هونەریش دەبینرێ و مامەڵەیشی لەگەڵدا دەکرێ، لەبەر ئەوەی ئەم جۆرە دانانە لەلایه‌کەوە بەشێک لە شێوەی گشتی کارە هونەرییه‌کە پێکدێنێ، لەلایه‌کی دیکەشەوە ئەو ڕاومەی نێوان هەردوو مۆنیتۆرەکانیش کە بینەرەکانی تێدا تێدەپەرن نابێت بە بۆشایی بەڵکوو وەکو ڕاومی گشتی کارە هونەرییه‌کە دەمێنێتەوە، واتا بەشێکی دانەبڕاو و گرینگ لە سەرجەم کارە هونەرییه‌کە پێکدێنێ، لەم حاڵەتەدا شێوە و ڕاوم دەبن بە یەک و بینەرەکان بەناو ڕاوم (فەزا) و شێوەی کارە هونەرییه‌کەدا تێدەپەڕن بەمەیش ڕاومی کارە هونەرییه‌کە دەجوڵێنن، دەیشڵەقێنن، کە ئەمەیش دیسانەوە مەبەستی هونەرمەند بووە بۆ درککردنی جەستەیی بینەرەکان بە کارە هونەرییه‌کە وەکو لە کۆنسێپت و بیرۆکەی پێشانگاکەدا هاتووە (جەستەی بینراو، جەستەی نەبینراو). ئەم پەیوەندییەی (بەریەککەوتنە)ی کارە هونەرییه‌کە لەگەڵ ئامادەبووانی پێشانگاکە ڕەهەندێکی هاپینینگ بە کارە هونەرییه‌کە دەبەخشێ کە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کاری پێدەکرێ. جگە لە ڕاومە واقیعییه‌کەی کارە هونەرییه‌کە کە باسمان لێیکرد لەم کارەی گەیلان عەبدوڵڵادا دوو ڕاومی دیكه‌ش بەدی دەکرێن کە ڕاومی وەهمین و لەناو هەریەک لە مۆنیتۆرەکاندا بوونیان هەیە.

بینەر ئازادە چەند دەتوانێ لە ناو کۆریدۆرەکە (لەناو ڕاومە واقیعییه‌کەی کارە هونەرییه‌کە) دەمێنێتەوە و کات بەسەر دەبا، یان بتوانێ بەرامبەر ئەم کارە هونەرییە دژوارە خۆی ڕاگرێ، هەر بینەرێک بە توانای خۆی، بە چاوی خۆی وەکوو تاک ئەم کارەی گەیلان عه‌بدوڵڵا دەبینێ، بە جەستەی خۆیشی وەکو تاک هەستی پێدەکا و مامەڵەی لەگەڵ دەکا،

بینەر ئازادە چەند دەتوانێ لە ناو کۆریدۆرەکە (لەناو ڕاومە واقیعییه‌کەی کارە هونەرییه‌کە) دەمێنێتەوە و کات بەسەر دەبا، یان بتوانێ بەرامبەر ئەم کارە هونەرییە دژوارە خۆی ڕاگرێ، هەر بینەرێک بە توانای خۆی، بە چاوی خۆی وەکوو تاک ئەم کارەی گەیلان عه‌بدوڵڵا دەبینێ، بە جەستەی خۆیشی وەکو تاک هەستی پێدەکا و مامەڵەی لەگەڵ دەکا، بەڵام ئەو سیفەتە ئیستیفزازەی کە لە کارەکەدا هەیە شتێک نییە بشاردرێتەوە، ئەمە لەگەڵ گشت ئەو هونەرانەدا دەردەکەوێ کە دەیانەوێ شعوری قێزەوەند دەربڕن ئیدی دەشێ بینەر بەمە توڕەبێ یان مچوڕکە بە لەشیدا بێ و تووشی حاڵەتێکی قێزەوندی بکا، وەکو مەبەستی هونەرمەند بۆ دەستنیشانکردنی سنوورەکانی جەستەی بینەرە جیاوازەکان، بۆ ئەوەی بینەر خۆی وەکو تاک بتوانێ درک بە لایەنە لاواز و بەهێزەکانی خۆی بکات، وەکو ئەوەی کە هونەرمەند ڕەنج حیکمەتیش (لە هەمان پێشانگادا) ئەمەی بە جۆرێکی تر لە کارەکەیدا نیشانداوە. هەندێ لە بینەرەکان بوێرانە بەرامبەر کارەکە دەوەستن بە واتایه‌کی دی دەتوانن لەناو کارە هونەرییه‌کەدا چەند چرکەساتێک زیاتر بمێننەوە کە ئەستەمە لەو چرکەساتانەدا بینەر ئەوە بزانێ ئەم کارە نەک تەنها بۆ بینینە بەڵکوو بۆ تاقیکردنەوەی جەستەیشە، بۆ هەستکردن بە سنوورەکانی لەشێتی لە ڕووی دەروونی و فیزیکییەوە. هەندێ لە بینەرانیش بە پەلە لە بەینی ڤیدیۆکانەوە تێدەپەڕن و تەحەمولی بینینیان ناکەن و لەوانەشە پێی تێکچن یان توویشی شەڕانگێزی بن و لە دڵی خۆیانیشدا لەوانەیە هونەرمەندەکە بەر تف و نەعلەت بکەن بۆ ئەوەی کە خۆیان لەو شەڕانگێزییە بەتاڵ بکەنەوە، ئەم دیاردەیەیش هونەرمەندە فوتوریستەکانی سەرەتای سەدەی بیستەم دێنێتەوە یادمان کە مارینێتیان بەر تف و نەعلەت کرد[3]. بەم جۆرە لەم کارەی گەیلان عەبدوڵڵادا ڕەهەندێکی فوتوریستی نوێیش بەدی دەکرێ.  

گەیلان عه‌بدوڵڵا جەستەی خۆی بۆ ئەم کارەی بەکارهێناوە و سوودی لە جەستەی ئامادەبووان (بینەران)ی پێشانگاکەش وەرگرتووە وەکوو ئەوەی لەکارەکانی ئاڤان سدیق و ڕەنج حیکمەتدا لە هەمان پێشانگا هاتووە. بەمجۆرە جەستە لێرەدا میدیۆمیشە بۆ گەیاندنی مانای کارە هونەرییه‌کە. بینەر لەم حاڵەتەی کارەکەی گەیلان عه‌بدوڵڵادا ڕاستەوخۆ بەرجەستەی هونەرمەند ناکەوێ وەکوو لە حاڵەتی هونەری پێرفۆرمانس بەڵکوو تەنها وێنەی دوو دەموچاو لە نێوان دوو مۆنیتۆرەوە دەبینێ کە سنووریکی توند جیایان دەکاتەوە ئەوەیش خودی مۆنیتۆرەکەیە، ئەمەیش ئەو جیاوازییەیە لە نێوان هونەری پێرفۆرمانس و هونەری ڤیدیۆپیرفۆرمانس.

هێنانە ناوەوەی بینەریش بۆ ناو ڕاومی کارە هونەرییه‌کە، کە بە ئەڵمانی (ئه‌نتەردیرتن بتراختەر Intendierten Betrachter) پێدەگوترێ وەکوو ئەوەی کە لە کارەکەی رەنج حیکمەت و ئاڤان سدیقیشدا لە هەمان پێشانگا دەبینرێن دیاردەیه‌کی‌ هونەری هاوچەرخە کە زیاتر لە هونەری پاش جەنگی دووەمی جیهانییەوە لە کاری هونەرمەندەکانی هەپینینگدا دەرکەوتووە، ئەمەیش دەشێ وەکوو بەشێ لە پەیامی کارەکە بۆ بەستنەوەی هونەر بە ژیانەوە ببینرێ، وەکوو لایەنێ لە پەیامی پێشانگاکە بە گشتی کە لە گشت ئەو دوای کارە هونەرییه‌كاندا بە جۆری جیا جیا بەدی دەکرێ، بە واتایه‌کی دی وەکو پەیوەندی کارە هونەرییه‌کە بە بینەرەکانییه‌وە‌.

بەم جۆرە گەیلان عەبدوڵڵا بە کارێکی هونەی بەشداری لەم پێشانگایە دەکا کە گشت سیفەتەکانی هونەری قێزەوەند (ئەبجەکت ئارت Abject art)  لەخۆ دەگرێ، ئەمەیش جۆرێکی نوێیە لە هونەری شێوەکاری پاش دووەمین جەنگی جیهانی و زیاتر لە کارەکانی هونەرمەندی ئەمریکی هاوچەرخ سندی شێرمان Cindy Shermann دەرکەوتووە و فەیلەسوفی فەرەنسی (بەڕەچەڵەک بولغاری)  ژولیا کرستیڤا  Julia Kristeva یەکێکە کە کاری تیۆری لەسەر کردووە، هەرچەندە لە رووی شێوە  و راوم و مەتریاڵەوە ئەم کارە پەیوەندی لەگەڵ کارەکانی (سندی شێرمان)دا نییە.

لە کۆتاییدا هونەرمەند گەیلان عەبدولڵا نەیویستووە بە کارێکی هێمن و خامۆش لەم پێشانگایەدا بەشداربێت بەڵکوو بە کارێکی دژوار و هار و هاج. ئەمە کارێکە نەک تەنها بۆ بینین بەڵکوو وەکوو گشت ئەو دوای کارەکانی پێشانگاکە بۆ درکپێکردن لە نێوان جەستەوە، بەم کارەش هونەرمەند گەیلان عەبدوڵڵا مەبەستی خۆی و بیرۆکەی پێشانگاکەی پێکاوە.

پەراوێز:

[1] ئەم پێشانگایە لە ئەمنە سوورەکەی شاری سلێمانی لە 19بۆ25ی مانگی 11 ساڵی 2016 لە بیرۆکە و ڕێکخستنی هونەرمەند ئاڤان سدیق نیشاندرا.

[2] ئەم کتێبە هێشتا چاپ نەبووە.

[3] هونەرمەندە فوتوریستەکان هەر لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە خواستی هونەری جوڵاوەیان هەبوو. بۆ زانیاری زیاتر دەربارەی ئەم بابەتە بڕوانە کتێبی هونەری شێوەکاری مۆدێرن لاپەرە 186 بۆ222 کە لەلایەن نووسەری ئەم وتارەوە نووسراوە و لە ساڵی 2005 لە دەستگای ئاراس لە هەولێر چاپکراوە.

تێبینی:

١-لەم نووسینەمدا ناوی سەرچاوەکانم نەنووسیوە، لەبەر ئەوەی ئەمە بەشێکە لە پرۆژەی کتێبێک دەربارەی پێشانگاکە (جەستەی بینراو، جەستەی نەبینراو) کە چاوەڕوانی چاپکردن دەکات، لەوێ من ناوی گشت سەرچاوە زانستییه‌کانم نووسیوە.

٢- ئەم نووسینە جارێکیتر لە گۆڤاری رامان لە ئاداری ٢٠٢٠، ژمارە ٢٧٤ بڵاوکراوەتەوە.

The post «نەفرەت»؛ ڤیدیۆ – پێرفۆرمانس appeared first on ژنەفتن.

 لە ماوەیەکی کورتدا کە دوو مانگی نەخایاند هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی هەندێ لە یادەوەرییەکانی خۆی و میللەتەکەی لە دوو پێشانگای هونەری جیاوازدا لە هەولێر نیشان دا. لەبەر ئەوەی ئەم هونەرمەندە خۆی کەسێکی نزیک بووە لە ڕووداوەکان بۆیە ئەشێ ئەم یادەوەریانە وەکوو یادەوەرییەکانی خۆی و میللەتەکەیشی ببینرێ. هونەرمەند خۆی ژیانێکی زۆری لە گەرمیان بەسەر بردووە، لە شارۆچکەی دووزخورماتوو لە ساڵی ١٩٨٠ لەدایکبووە و کاتەکانی منداڵی و هەرزەکاریشی هەر لەوێ بەسەر بردووە بۆیە چ خۆی و چ خێزان و کەسوکاری لە نزیکەوە بەر ئەنفاڵ و گوێزانەوەی زۆرەملێ و ماڵوێرانی و کۆمەڵکوژی خەڵکی ئەو ناوچەیە کەوتووە، هەندێ لە کەسوکار و خزمەکانیشی بەشێ بوون لە قوربانییەکانی ڕووداوەکان، لەوانە خاڵ و میمک و چەندین کەسی دیکەی نزیکی، بەمجۆرە کۆی ئەو ڕووداوانەی لەسەرەتای لەدایکبوونیەوە تاکوو جێهێشتنی ئەو شیۆنانە بوون بە بەشێکی گرینگ لە دونیای ئاگایی و نائاگاییکانی و لەم دوو پێشانگایەیدا ڕەنگیانداوەتەوە. 

یەکێ لە پێشانگاکان بە ناونیشانی (بیرەوەرییەکانی لم Memory of Sand) بوو کە هونەرمەند لە ١٠ تاکوو ٢١ی مانگی چواری ٢٠١٩ لە پەرلەمانی کوردستان نیشانی دا وەکوو بەشێ لە ئەتروحەی دکتۆراکەی کە لە زانکۆی (NCAD)  لە وڵاتی ئیرلەندا لە شاری (دوبلن) ئامادەکاری بۆ دەکا، بۆیە هونەرمەند ئەم پێشانگایەی بە تیۆری و سەرچاوەی زانستی گرینگ دەوڵەمەند کردووە، لەوانە نووسینەکانی چەند زانا و تویژەرێک کە لە بواری یادەوەریی و شوێن کاریان کردووە، وەکوو جان ئاسمان Jan Assmann، پیێر نورا  Pierre Nora و ماریانا  هێرش Hirsch  Mariana  و کەسانی دیکەش، ئەم توێژەرانە لەسەر هەندێ بابەت وەکوو یادەوەریی تاک، یادەوەریی بەکۆمەڵ، تیۆری یادەوەری بە گشتی، تراوما و پۆست یادەوەری کاریان کردووە.[1] سەبارەت بە شوێنەکانی یادەوەریی پیێر نورا ئەو دۆخانە ڕووندەکاتەوە و پێیوایە کە ڕووداوێک یان شتێک دەبێت بێتە دی بۆ ئەوەی شوێنەکە وەکوو شوێنێکی یادەوەری دەستنیشان بکرێت، بەم جۆرە بە بۆچوونی نورا سێ شوێن هەن کە دەتوانرێ لەوێ بابەتەکانی یادەوەری پۆڵین بکرێن، لەوانە مۆزەخانە، ئەرشیف و گۆرستان(….) بە ڕای نورا یادەوەری پێویستی بە ئاماژەدان بە شوێنی ڕاستەقینە هەیە وەکوو بینا و خەسڵەتەکانی دیکەی ژینگە (…) ئەو پێیوایە مرۆڤ دەتوانێ یادەوەرییەکی تایبەتی وێنا بکا لەسەر ئەوەی کە لەوەپێش هەبووە (لەوەپێش دروستبووە)، بەمجۆرە بۆ نموونە کاتێک کە گوندەکان تەخت دەکرێن، ماڵ و بیناکان دادەرمێن (بەر ڕماندن دەکەون)، یان بە هۆی تۆڵەی شەڕەوە وێران دەبن، یاخود شارەکان دووبارە نوێ دەکرێنەوە و گەشەکردن و بووژانەوە ڕوودەدات ئەوا ئەو ژینگانە کە یادەوەرییەکانی تێدا دروستکراون (بەتایبەتی لە حاڵەتی یادەوەریی تراوما) کە لە ئەنجامی شەر و پێکدادان دروست دەبێت، ئەوسا بە تێپەربوونی کات شێوەییەکی دیکە وەردەگرن، نورا دۆخەکان زیاتر ڕوون دەکاتەوە لەوەی کە پێیوایە: ڕووداوێک یان شتێک پێویستە ڕووبدات بۆ ئەوەی شوێنەکە وەکوو شوێنێکی یادەوەری دەستنیشان بکرێت.[2] سەبارەت بە یادەوەریی تاک/ یادەوەریی بەکۆمەڵ دەڵێت: شوێنەکانی یادەوەری ناتوانن وەک یادەوەریی بەکۆمەڵ بەردەوام بن، ئەو لەم بوارەدا پشت بە نووسینەکانی هالبارک دەبەستێ کە ئەویش پێیوایە: نەک تەنها سروشتی یادەوەریی بەکۆمەڵ، بەڵکوو بە شێوەیەکی دیاریکراو لەسەر بنەمای زمانەوانیش بۆ ئەم بەکۆمەڵ بوونە پێویستە.[3] سەبارەت بە یادەوەری و چەمکی (پۆست یادەوەری)، هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی پشت بە نووسینەکانی ماریانا هێرش دەبەستێ کە پێیوایە: پۆست یادەوەری وەسفی پەیوەندییکی ئاڵۆز دەکات کە نەوەی لەدایکبووی پاش ڕوداوێکی تراوما دەگرێتەوە، ئەمانیش ئەزموونی بەکۆمەڵیان بۆ دروست دەبێت کە کاریگەری تراوماییەکی کولتووریان لەسەرە. بە بۆچوونی ماریانا هێرش ئەو کەسانەی کە ئەزموونی تراومای بەکۆمەڵیان بینیوە، وابەستە دەبن بە ژیانی منداڵ و نەوەکانی دیکەیانەوە، و ئەو چەمکە (پۆست نەوە)یشی پێدەگوترێ. دیسانەوە بە ڕای ماریانا هێرش: پۆست یادەوەری هاوتا (یەکسان) نییە بە یادەوەری، لێرەدا جیاکەرەوەیەکی ڕوون لەنێوان یادەوەرییەکانی یەکەم نەوە و پۆست یادەوەری و وەچەکانیاندا دروست دەبێت، ئەم ئەزموونانەی تراومای بەکۆمەڵ بە شێوەیەکی قووڵ و کاریگەر گواستراونەتەوە بۆ نەوەی دواتر، بەمشێوەیە لە پەیوەندی پۆست یادەوەری بە ڕابردووەوە زیاتر لەڕێگەی وەبەرهێنانی خەیاڵ و ڕێککەوتەوەیە وەک لە بیرکردنەوە.[4]

هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی خۆی پێیوایە کە تێگەیشتن و چوارچێوەی (سنوورەکانی) گواستنەوەی نێوان یادەوەریی کەس و یادەوەریی بەکۆمەڵ پێویستی بە تێگەیشتنی تەواوی هۆکاری پۆست یادەوەری هەیە. ئەو لەم بوارەدا دیسانەوە پشت بە نووسینەکانی ماریانا هێرش دەبەستی کە دەڵێت: پۆست یادەوەری وەسفی پەیوەندییەکی ئاڵۆز دەکات ئەوەیش ئەوەیە کە نەوەکانی لەدایکبووی پاش ڕووداوێکی تراوما دەبنە خاوەنی ئەزموونێکی بەکۆمەڵ، ئەمانیش دیسانەوە کاریگەری تراومای کولتووریان لەسەر دەبێت. جان ئاسمانیش جیاوازی و لێک جوداکردنەوە لەنێوان دوو جۆری بیرخەرەوەی بەکۆمەڵ دەکات، ئەوانەش یادەوەری پەیوەندی (اتصال) و یادەوەریی کولتوورین. یادەوەریی کولتووری بە ڕای جان ئاسمان بریتییە لە فۆرمێکی دامەزراوەیی (شكل مؤسساتي)، بەجۆرێکی تر ئەمە یادەوەرییەکە لەنێوان گروپێک کە خاڵی هاوبەش و هەمان ناسنامەی کولتووریان پێکەوە هەیە.[5]

بەمجۆرە هونەرمەند بۆ ڕێکخستن و نیشاندانی پێشانگاکەی خوێندنەوەیێکی بۆ زانست و تیۆری یادەوەری و تراوما هەبووە بۆ ئەوەی بتوانێ چ  مەتریاڵ و چ شێوە و ڕەنگێ بۆ ئەم چەمک و ناوەرۆکانە بەکاربهێنێ؟ بەشێوەیەکی دیکە بڵێم بۆ ئەوەی چۆن وەکوو پێشانگایەکی هونەری شێوەکاری هاوچەرخ هۆشمەندانە کارەکانی نیشان بدا،  ئەمەیش وەزیفە سەرەکییەکەی هونەرمەندی شێوەکارە کە لە فەیلەسوف و شاعیر و نووسەر جیای دەکاتەوە، بۆیە بیری هونەرمەند بۆ ژمارەیەک لە مەتریاڵ چووە وەکوو جلوبەرگ و لم و گوریس و بەرمیل و ئاسن و تەختەدار و کتێب و ڕەنگی ئەملشن و ڕەنگی ڕۆنی و ماددەی غەرە، وەکوو شێوەیش هونەرمەند زیاتر شێوەی ئینستلەیشن و ڕەلیفێ هەڵبژاردووە کە دوو شێوەی سێ ڕەهەندین یەکێکیان هاوچەرخە و ئەویدیکەیان کۆنە و لەگەڵ کولتووری میزۆپۆتامیادا دروستبووە، هەر دوو شێوکەش مامەڵە ڵەگەڵ ڕاوم (فەزا) دەکەن.

لە مێژووی هونەری شێوەکاری نوێدا کەم نین ئەو هونەرمەندانەی کە (لم) یان خۆڵ یان قوڕیان بۆ کارەکانیان بەکارهێناوە. لەسەرەتای سەدەی بیست هونەرمەندی فەرەنسی ژۆرژ براک George Braque  بە (لم) و غەرە پانتایی کانڤازەکەی داپۆشیوە پیش ئەوەی ڕەنگەکانی لەسەر دابنێ و دەکری ئەو کارانەی براک وەکوو یەکێ لە سەرەتاکانی بەکارهێنانی مەتریاڵی نوێ بۆ هونەری شێوەکاری مۆدێرن بناسێنین، لە پاش دووەمین جەنگی جیهانییەوە ژمارەی ئەو هونەرمەندانە زیادی کردووە کە (لم) یان خۆڵ یان قوڕیان وەکوو مەتریال بۆ کارەکانیان بەکارهێناوە، لەوانە هەردوو هونەرمەندی فەرەنسی جان فووتریر Jean Fautrier، جان دوبوفیە Jean Dubuffet  و هونەرمەندی ئەسپانی ئەنتۆنیۆ تاپیەس، و ئەڵمانی ئەنزلم کیفەر Anselm Kiefer و ژمارەیەکی دیکە کە لە بواری تابلۆی هەڵگری مەتریاڵ، بەکاریان هێناوە. لە بواری ئینستلەیشن و ئۆبجێکتیشدا هونەرمەندی بە ڕەگەز جولەکە میشا ئولمان Micha Ulmann ، و چیکی مەگدەلینا جەتەلۆڤا Magdalena Jetelova   و ئەمەریکی ڤالتەر دی ماریا  Walter  de Maria و ژمارەیەکی دیکەش. لە کوردستانیش جگە لە عەلی ڕەزا گەرمیانی هونەمەند هێمن حەمید لە کارێکیدا کە دیسانەوە دەربارەی یادەوەرییە قوڕی وەکوو مەتریاڵ بەکارهێناوە و نەرمین مستەفایش بۆ تابلۆ هەڵگری مەتریاڵەکانی لمی بەکارهێناوە.

لم و خۆڵ و قوڕ و بەرد چوار مەتریاڵی جیاوازن، بەڵام هەموویان سەر بە زەوین، زەویش مانای شوێن دەبەخشێ و شوێنیش دانەبڕاو نییە لە مانای شوناس کە یەکێ لە مەبەستەکانی هونەرمەند لەم کارانەیدا دەپێکێ لەوەی کە ئەو لەم پێشانگایەیدا دەیەوێ گوزارشت لە شوناسیش بکات و بە مەتریاڵی (لم) و جلوبەرگ و پێلاو و گوریس ماناکانی شوناس بە شوێن ببەستێتەوە، بەمەیش ویستوێتی ئەو تراجیدیایە نیشان بدا کە تیایدا مرۆڤەکان بە زۆرەملێ و فشار شوێنی خۆیان بە جێهیشتوە نەک بە ئارەزووی خۆیان کە لە ئەنجامدا دەبێتە گۆڕانێکی زۆرەملێیش بۆ ناسنامە و شوناسیان کە هەتاکوو هەتا لە دونیای نائاگاییان دەمێنێتەوە.

زانای هونەری شێوەکاری ئەڵمان مۆنیکا ڤاگنەر Monika Wagner خۆڵ، لم ، بەرد وەکوو مەتریاڵی فەقیر وەسف دەکات و لە مەتریاڵی (لم) یان خۆڵدا توانایەکی گەوەرە بۆ هەڵگرتن و پاراستنی یادەوەری دەبینێ[6]. ئەم دوو سیفەتەیش خاڵی جەوهەری لە مەبەستی بەکارهێنانی (لم) لای هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی لەم کارانەیدا پێکدێنن، یەکەمیان ئەو مرۆڤانەی کە بوونەتە قوربانی ئەنفاڵ و کۆمەڵکوژ کراون هەموویان مرۆڤی فەقیر بوونە، دووەمیش لە گەرمیان لەگەڵ لم و خۆڵدا ژیاون و ئەو دوو مەتریاڵە بەشێک لە بیرەوەرییەکانیانی دروستکردووە، هونەرمەند وێنەی لاشەکانیانی بە جلوبەرگ دروستکردووە بەو مەبەستەی کە جلوبەرگەکان بتوانن نوێنەرایەتی لاشەکانیان بکەن، بە شێوەیەکی تر بڵێم بەو مەبەستەی کە جلوبەرگەکان بتوانن وێنەیەک بۆ بینەر بنێرن کە ئاماژە بۆ جەستەیەک بدات کە خۆی نەماوە، بەمجۆرە هونەرمەند لە ڕووداوەکاندا کاری هونەری هاوچەرخ پێکدێنێ، بە (لم) و جلوبەرگ و پێلاو و ئەو دوای مەتریاڵەکان شێوەی قەبریان بۆ دروست دەکات، ئەمە وەکوو دەربڕین و گەیاندنی وێنەی بە ئەنفالبوونیان، هەروەها جارێکی تر (لم) لە وێنەی جەستەیان و لە ڕۆحیان نزیک دەکاتەوە وەکوو ڕەمزێک یان هێمایەک بۆ ئەو جێگایانەی کە لێێ هەڵکەندراون، (هەرچەندە ئەو جێگاکانی دەستنیشان نەکردووە)، بۆ ئەوەی (لم) و بۆنی (لم) هەمیشە وەکوو بۆنی عەتر لەگەڵیان بێت، لەکاتی مردنیشیاندا ئەمە وەکوو خۆشەیستی هونەرمەند بۆ قوربانییەکان، لەلایەکی دیکەوە هونەرمەند وەکوو لە نووسینەکەیدا (Statement) ڕوونی دەکاتەوە و دەڵێ: کەرەستەی (لم)م بەکارهێناوە کە کەرەستەی پەیوەستە بە یادەوەریی شوێنی جینۆسایدکردن لە بیابانەکاندا. واتا بەکارهێنای مەتریاڵی (لم) لای هونەمەند عەلێ ڕەزا گەرمیانی مانای بیابانیش دەگەیێنێ کە ژمارەیەکی لە قوربانییەکان داپۆشێوە، ئەوانەیکە ڕاگوێزراونەتەوە بۆ بیابانەکانی عێراق و لەوێ مردوون[7].

هونەرمەند جلوبەرگەکانی لەگەڵ شوێندا گونجانووە و دەڵێ: کارەکەم وێناکردنی یادەوەری و جلوبەرگی قوربانییەکانی جینۆسایدی ئەنفالە لەڕێگەی فۆرمی هونەرییەوە، ئەمەیش بە ئامادەنەبوونی جەستە و شوێن، بەڵام بە بەستنەوەی بە ئێستاوە.[8] لێرەدا من وا لەم چەمکەی (ئیستا) دەگەم کە هونەرمەند بەکاریهێناوە بۆ مەبەستی بەیادهێنانەوە یان بە ئێستاکردنی ڕووداوەکە، وەکوو لەسەرەوە ئاماژەم پێیدا، واتا دانانی شێوەی نوێ بۆ ڕووداوێکی ڕابردوو کە یەکێکە لە بنەماکانی کارکردنی هونەرمەند لەسەر بابەتی یادەوەری. مەبەستی هونەرمەند لە (بە ئامادەنەبوونی جەستە و شوێن) وەکوو من لەم بیرۆکەیە دەگەم کە جلوبەرگەکان بتوانن گوزارشت لە جەستەکان بکەن، لەبەر ئەوەی جەستەکان نەماون، هونەرمەند ویستویەتی بە جلوبەرگ و پێڵاوەکان وێنەیان بۆ دروست بکات، نەک وێنەی خۆیان وەکوو هەبوون، بەڵکوو وێنەیان لە کاتی فەنابوونیاندا، لە کاتی لەناوچوونیاندا، بۆ ئەم مەبەستەیش لمەکە ڕۆڵێکی گەورە دەبینێ. هونەرمەند چەمکی (بە ئامادەنەبوونی شوێن)یش بەکاردێنێ، بەمەیش ڕەهەندی هونەری کارەکە قووڵتر دەکاتەوە لەوەی کە نەیویستووە ئاماژە بۆ شوێنێکی دیاریکراو بکا، واتا نەیکات بە کارێکی واقیعی، بەڵکوو بە کارێکی هونەری کە خەیاڵ تیایدا ڕۆڵی خۆی ببینی، ئەمەیش بەشێکە لە لایەنە ئیستێتیکێکەی کارە هونەرییەکە.[9]

عەلی ڕەزا گەرمیانی کارەکانی بەسەر حەوشی باڵەخانەی پەرلەمان و هۆڵی چوونە ژوورەوەکەیدا دابەش کردبوو. لە حەوشی پەرلەمان  کارە ئینستلەیشنەکانی دانابوو و لەناوەوەیش کارە ڕەلیفەکان و ئەو سێ کارەیشی کە لە قەبر دەچوون. ئەو ئەم سێ کارەی ڕاستەوخۆ بە جلوبەرگ و لم و گوریس و پێڵاو و کتێب لەسەر زەوییەکە دروستکردبوو، بە جۆرێ کە بینەران و ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان دەبوایە سەردانوێنەوە بۆیان لە کاتی تەماشاکرنیان. کارە ئینستلەیشنەکانی دەرەوە یەکێکیان لە شێوەی دوو بەرمیلی نەوت بوون کە سەرمەقولانج بە بەرزی دەوری سێ مەتر دایانی نابوو وەکوو پەیکەرێکی نوێ کە وێنەی هاتنەخوارەوەی بە لێشاوی جلوبەرگ نیشان ئەدا کە لە شێوەی لێشاوی هاتنەخوارەوەی نەوت دەچوو، لەم کارەدا هونەرمەند جلوبەرگە بە ڕەش ڕەنگ کراوەکانی لە خوارەوە بە زەوییەکەوە بەستبووەوە بۆ ئەوەی بەرمیلەکان لە ئاسمان بوەستن. لە دوو ئیشەکەی دیکەیدا جلوبەرگەکان بە جۆرێکی تر بەکارهینرا بوون، لە یەکێکیاندا جلوبەرگەکان لە خوارەوەی دارێکی وشک لە سەر زەوییەکە دانرابوون و هەندێکیانیشی بە سەرووی دارەکەوە بەستبووە و با ئەیشەکاندنەوە بۆ ئەوەی وێنەی بەجێماویی و جێهێشتن بە بینەر ببەخشن. بۆ سێهەم کاری ئینستلەیشنەکان هونەرمەند ئاڵای کوردستانی لە شێوەیەکی خڕ بە جلوبەرگ  دروست کردبوو و پاشان بە چوار ڕەنگی سوور و سپی و زەرد و سەوز ڕەنگی کردبوون بۆ ئەوەی لە ئاڵای کوردستان بچێ.

ئەو بۆ کارەکانی ناوەوەی باڵەخانەی پەرلەمان کە بە (لم) و گوریس و غەرە و ڕەنگی ڕۆنی مامەڵەی لەگەڵ جلوبەرگ و پێڵاوەکان کردبوو، وەکوو بەستنەوەیان بە زەوییەوە بە گوریس بۆ ئەوەی وێنەیەک دروست بکات کە لە قەبر بچێت، چەند قەبرێک کە بە توندی بە زەوییەوە بەستراونەتەوە، لە کاتێکدا بۆ کارە ڕەلیفەکانی جلوبەرگەکانی لەسەر تەختەداری گەورە بە غەرە چەسپاندبوو، پاش ئەوەی تەختەدارەکەی بە ئاسن بەستبووە بۆ ئەوەی توند بووەستن، جلوبەرگ و پێڵاو و لمەکانی بە سەر ماددەی هەڵگری کارە ڕەلییەفەکانیەوە (تەختەدارەکە) دانابوو و بە ماددەی غەرە تێکەڵی کردبوون و ڕەنگی ڕۆنیشی بە شێوەیەک بەکارهێنابوو کە وێنەی لاشەی ئینسان لە کاتی مردندا بە جلوبەرگەوە بە بینەر بگەیەنێ، واتا وێنەی ئەو جۆرە مردووانە بگەیەنن کە کۆمەڵکوژ کراون، ئەو گونجانێکی بە جلوبەرگ و لم و پێڵاوەکان دابوو بە جۆرێ کە بتوانێ هەستی لەناوچوونی جەستەی قوربانییەکان نیشان بدا، ئەمەیش ئەگەرێتەوە بۆ بەکارهێنانی هونەرمەند بۆ ڕەنگی ڕۆنی کە لە بنەڕەتدا بۆ تابلۆ بەکاردێ. لە یەکێ لە کارە ڕەلیفەکان هونەرمەند پارچە لانکێکی بەقەراغی کارەکەیەوە چەسپاندبوو وەکوو ئەوەی لەلایەکەوە نیشانیدا کە لەناو قوربانییەکاندا منداڵیشیان تیابووە و لەلایەکی دیکەیشەوە وەکوو ئاماژە بۆ کاتی منداڵی خۆی کە بەشێکە لەم بیرەوەرییانە.

بینەری هۆشمەند ئەیتوانی هەستی خۆشەویستی لەو وێنانە بەدی بکا کە لە شێوەی ڕەلیف نیشاندرابوون ئەمەیش لەپاڵ هەستی غەم و دڵتەنگیدا وەکوو هاوتایەک بۆ کارە هونەرییەکان، چونکە ئەو کاری هونەی لە ڕووداوەکان دروستکردووە نەوەک نیشاندانی ڕووداوەکان دەقاودەق وەکوو خۆیان، ئەمەیش بەشێ بوون لەو دەربڕینانەی هونەرمەند کە بە هۆی وردی بەکارهێنانی جلوبەرگەکان و تێکەڵکردنیان بە لمەکان و ڕەنگە ڕۆنییە زەردەکە کە ڕەهەندێکی ڕەسمکردنیشی بە بینەر دەگەیاند. کارە ڕەلیفەکان ئەو هەستەیان بۆ بینەر دەنارد وەکوو ئەوەی کە جەستەی قوربانییەکان هێواش هێواش بەرەو لەناوچوون ئەڕۆن، بەرەو مردن ئەڕۆن، هەستیاری بەکارهێنانی هونەرمەند بۆ بەکارهێنانی (لم) و ڕەنگەکان یارمەتی دەدا بۆ گەیاندنی هەستی بەرە بەرە لەناوچوونیان، ئەمەیش وەکوو دەرخستن و نیشاندانی سۆز بۆ کەسە لەناوچووەکان، وەکوو ئەوەی بڵێ سەرەڕای ئازار و تراجیدیای کارەساتەکە، بەڵام ئێوە جوان مردوون، بە کەرامەتەوە مردوون، دیسانەوە دەبن بە زەوی و دیسانەوە نەوەی نوێ و ژیانی نوێتان لێ بەرهەم دێت، هونەرمەند ویستوویەتی وێنەی مردن و ئیحساسی دوبارە لەدایکبوونەوەی (قوربانییەکان) بە بینەر ببەخشێ لەوەی کە ڕەنگەکان هەستی لاوانەوەیان بۆ بینەر دەنارد. بۆ زیاتر نزیکبوونەوە لەم کارەی هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی بە پێویستی دەزانم لێرەدا نووسینەکەی خۆی (Statement) بنووسمەوە:

“بیرەوەرییەکانی لم، وێناکردنی یادەوەری کارەساتی ئەنفال و جینۆسایدکردنی کوردە، کە بە لێشاو و بەکۆمەڵ لە بیابانەکانی خوارووی عیراق، لەنێوان ساڵانی ١٩٨٧- ١٩٨٨ بە زیندووی بۆ ژێر لم زیندەبەچاڵ کران. لە کارەکەمدا بۆ دووبارە وێناکردنەوەی هەمان ئەو شوێنەی کە کارەساتەکەی تێدا ئەنجام دراوە […] بەڵام هەندێک گۆڕان یاخود جیاوازی بەدی دەکرێت لە کارەکەمدا، بە شێوەیەک لە شێوەکان کارەکەمم گرێداوە بەو ژینگەیەی کە پرۆسەی ئەنفالی تێدا ئەنجامدراوە، بۆ ئەم مەبەستەیش لم و جلوبەرگم، وەک کەرەستەی شوێن بەکارهێناوە، کە ئاماژەن بۆ ئەمان و لەناوچوونی جەستەی قوربانیان، ئامانج لەم کارەم بەبیرهێنانەوەی ئەو تاوانەیە کە دژ بە مرۆڤایەتی ئەنجام دراوە و هەروەها بەستنەوە و ئاشناکردنی نەوەی دوای تاوانی جینۆساید، هەڵبەتە ئەمەش بەئامانجی بەرگرتن لە حاڵەتی لە بیرچوونەوە لە نێوانیاندا، هەروەها بەستنەوەی ڕابردوو بەئێستاوە لەڕێگەی ئەم کارە هونەرییانەی دروستم کردوون”.[10]

نیشاندانی ئەم پێشانگایەی عەلی ڕەزا گەرمیانی لەناو باڵەخانەی پەرلەمانی کوردستان هەندێ ئەشکالیەتی لێکەوتەوە، لەوەی کە پەرلەمانی کوردستان هۆڵێک یان جێگایێک نییە بۆ نیشاندانی پێشانگای هونەری، بەڵکو جێگایەکی سیاسییە، هەر بۆیە لە ڕۆژی ٢٣ی مانگی چواری هەمان ساڵ پانێڵێکی تایبەت بۆ پێشانگاکەی لەلایەن سەنتەری ئاڵا لە هەولیر ڕێکخرا کە تیایدا ئامادەبووان توانیان پرسیار و بۆچوون و ڕەخنەکانیان ڕاستەخۆ ئاراستەی هونەرمەند بکەن. لە پانێلەکەدا هونەرمەند ئاماژەی بۆ ئەو کارەی هونەرمەندی ئەڵمانی هانس هاکە Hans Haacke کرد کە لەناو پەرلەمانی ئەڵمانیادا لە بەرلین زیاد لە بیست ساڵ لەمەوپێش نیشانی دا، بۆ ئەوەی بە ناراستەوخۆ ئەوە بگەیەنێ کە یەکێ لە مەبەستەکانی ئەو لەم نیشاندانە ڕەخنەیە لە پەرلەمانتارانی کوردستان، لەوەی کە ئەوان ئەو کارەساتەیان لە بیرچووەتەوە، هەر بۆیشە یەکێ لە مەبەستەکانی هونەرمەند لە نیشاندانی ئەم کارەی لەناو ساختمانی پەرلەمانی کوردستان ئەوەبوو کە بتوانێ ئەو تراجیدیایە بهێنێتەوە یادی ئەندامانی پەرلەمانیش و وێنەی ئەو کارەساتەیان لێ نزیک بکاتەوە، ئەمجارەیان نە بە شیعر و نە بە نووسینێکی سیاسی تەنانەت نە بە کارێکی هونەری تەقلیدی، بەڵکو بە چەند کارێکی هونەری شێوەکاری نوێ. 

مانگێک و بیستویەک ڕۆژ پاش پێشانگاکەی (بیرەوەرییەکانی لم) واتا لە ١٢ تاکو ٢٤ی مانگی حویزەیرانی هەمان ساڵ هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی لە گەلەری میدیای هەر لە شاری هەولێر پێشانگایەکی دیکەی وەکوو بەردەوامی بۆ پێشانگاکەی (بیرەوەرییەکانی لم) نیشاندا کە دیسانەوە بە ڕادەی یەکەم جلوبەرگی تیادا بەکارهێنابوو. ئەمجارەیان پێشانگاکە لە یەک کاری هونەری پێکهاتبوو کە دیسانەوە دەربارەی بابەتی یادەوەری بوو، بەڵام ئەم جارەیان لە ژێر دوو ناونیشاندا، یەکێکیان (لاوانەوە Mourning) وەکوو ناونیشانێ کە ناوەڕۆکی کارە هونەرییەکە دەپێکێ و ئەوەیدیکەش شەشپاڵوویەکی ڕەش Black Cube  کە شێوە و رنگی کارە هونەرییەکە دەپێکێ. هەرچەندە پێشانگاکە لە یەک کاری هونەری پێکهاتبوو، بەڵام هونەرمەند لە دوو شێوە ڕەشی گەورە نیشانیدابوو، هەر دوو شێوە ڕەشەکە لە ژێرەوە بە جلوبەرگ بەیەکەوە بەسترابوونەوە، یەکێکیان لە چەشنی شەشپاڵوویەکی (مکعب cube)  ڕەشی گەورە کە تاکو بنمیچی هۆڵەکە بەرز بوو، لەسەر شێوەیەکی خڕی دیسانەوە گەورە دانرابوو. هونەرمەند هەر دوو ئەم شێوە گەورانەی بە جلوبەرگێکی زۆر داپۆشیبوو. بە جۆرێکی دیکە بڵێم ئەم پێشانگایەی هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی پێکهاتبوو لە ئینستلەیشنێکی گەورە لە شێوەی تەجریدێکی ئەندازیاری تەلارسازی. هونەرمەند بەم کارە ناوەڕاستی هۆڵەکەی تەواو داگیرکردبوو وەکوو مەبەستی خۆی بۆ ئەوەی ئامادەبووان بتوانن بە دەوریدا بسوورێنەوە یان لە جەند لایەکەوە بەرانبەری بووەستن و ببن بە بەشێ لە ناوەڕۆکی کارە هونەرییەکە، ئامادەبووان بەردەوام گوێیان لە کۆمەڵێ دەنگ دەبوو کە لەناو شێوە شەشپاڵووەکەدا دەهاتە دەرەوە، دەنگەکان لە دەنگی تۆپ و تەیارە و قیژاندن و لاوانەوەی پێکهاتبوون کە هونەرمەندی سینەما ئیبراهیم ڕەمەزان دیزاینی کردبوو وەکوو ئاماژە بۆ دەنگی مرۆڤەکان کە خۆیان نەماون، بەم شێوەیە هونەرمەند جگە لە جلوبەرگ ئەمجارە دەنگیشی وەکوو مەتریال بۆ کارەکەی بەکارهێنا بوو، هەر بۆیشە ئەکرێ بەم کارە هونەرییە بڵێن کارێکی ئەودیۆڤژوەڵ Audiovisuell، واتا کارێکی هونەری کە هەم بۆ بینین و هەم بۆ گوێگردنیش دروست کراوە.

شێوە شەشپاڵووە ڕەشە گەورەکە بە ئاشکرا وێنەی کەعبەی بە بینەران دەبەخشی کە هونەرمەند دەیەویست ئاماژەی بۆ بکا، هەر وەکوو خۆی لە نووسینەکەیدا دەڵێ: “بۆ نموونە بەکارهێنانی سورەتی “ئەنفال“ وەک دەقێکی ئاسمانی ئایینی و لەهەمان کاتدا وەک ئامرازێک بۆ قڕکردنی منێکی موسڵمان، بۆیە مەبەستمە وێنەی ئەم یادەوەرییە پڕ لە زەبروزەنگە لە فۆرمێکی هونەری هاوچەرخدا بەرجەستە بکەم.”[11] لەبەر ئەوەی هونەرمەند خۆی نزیکبووە لە ڕووداوەکان بۆیە ئەو بەو فۆرمە هونەرییەی گوزارشتی لە خودی خۆیشی کردووە، ئەمەیش ڕەهەندێکی سوبجێکتیڤیتی (خودی/زاتی) بە کارە هونەرییەکە بەخشێوە، واتا ئەو فۆرمە هونەریەی کە هونەرمەند بەکاریهێناوە فۆرمێک نییە کە تەنها بۆ گەیاندنی بیرۆکەکەی بەکاریهێناوە، بەجۆریکی تر بڵێم ئەو فۆرمە هونەریەی هەر دوو بواری خودی و بابەتی (سوبجێکت و ئۆبجیکت) ی لە خۆ گردووە و ئەیشکرێ ئەم قسەیە بۆ پێشانگاکەی (بیرەوەرییەکانی لم)یش بەکاربهێنین.    

لەم پێشانگایەیدا هونەرمەند تەنها بە ڕەنگی ئەمۆڵشنی ڕەش مامەڵەی ڵەگەڵ جلەکان کردووە بێ ئەوەی فڵچە بەکاربهێنێ، بەڵکوو بە ئامێرێکی کارەبایی ڕەنگە ئەمڵشنەکەی لە چەشنی سپرێ بە سەر جلوبەرگەکاندا بڵاوکردوەتەوە، ئەکرێ ئەمە وەکوو بەشداریکردنی تەکنەلۆژیا لەم کارەدا ببینرێ، بەمجۆرە گشت جلوبەرگەکان ڕەش دەرکەوتوون بۆ ئەوەی هەستی تاکەکەس بە بینەر نەگەیەنن، بۆ ئەوەی مردنی قوربانییەکان وەکوو یەک دەرکەون، مردنی هیچیان لەوەکەی دی باشتر نەبێ، بەمەیش هونەرمەند ئەو هەستە دەنێرێ کە ئەم مرۆڤانە لەلایەن دەسەڵاتێکی دڕندەوە بێ جیاوازی کۆمەڵکوژ کراون.

 هونەرمەند جلوبەرگەکانی (وەکوو هێما بۆ ڕؤحی مرۆڤەکان) بە جۆرێ بەکارهێناوە کە وێنەی خۆهەڵواستن بە شێوە شەشپاڵووەکەوە بگەیەنن، بەمەیش جلوبەرگەکان ئەو وێنەیە بۆ بینەر دەنێرن وەکوو ئەوەی کە ڕۆحی قوربانییەکان یێخەی کەعبەیان گردبێ و بەرینەدەن، تاوانەکە بخەنە ئەستۆی کەعبەیش وەکوو هێمایێک بۆ ئەو دینەی کە بکەری تاوانەکان ئیمانیان پێی بووە. ئەو شێوە شەشپاڵووە گەورەکەی ڕاستەوخۆ لە سەر شێوە خڕە گەورەکە داناوە کە ئەمەیانی تەنها بە جلوبەرگ دروست کردووە و دیسانەوە بە ڕەنگی ڕەش دایپۆشیوە، لە کاتێکدا ئاسنی بۆ ڕاگردنی شێوە شەشپاڵووەکە بەکارهێناوە، لێرەیشدا جلوبەرگەکان دیسانەوە ئاماژەن بۆ مرۆڤە لەناوبراوەکان، بۆ ڕۆح و جەستەی قوربانییەکان، ئەم دوو جۆرە ڕۆحانە (ئەوانەی قەد شێوە شەشپاڵووەکە و ئەوانەی کە شێوە خڕەکەیان پێکهیناوە) لە دوو ڕیتمی جیادان. بۆ بینینی من وێنەی ئەم جلوبەرگانە لە قەد ئەم دوو شێوە گەورەیە وەکوو وێنەی دوو جۆرە حەشاماتی جیا جیا دەردەکەون، یەکێکیان هەستی چالاکی دەبەخشی و هەڵمەت دەبات و ئەوانی دیکە لەسەر زەوی کەوتوون، یان بەدەوری کەعبەدا دەسووڕێنەوە (وەکوو شێوە خڕەکە هێمای بۆ دەکا) هەر چەندە هەر دوو جۆرە ڕۆحەکان لەیەک جێگان، لەناو یەک کاری هونەرین، لەناو یەک ڕاوم (یەک فەزان)، بەڵام یەکێکیان ئەو وێنەیە دەبەخشێ کە بە لەش مردوو و بە ڕۆح زیندوو و ئەویدکە وێنەیەکی دیکە دەبەخشێ کە بە لەش و بە ڕۆح مردوو، لەمەیشدا دەنگەکانی ناو شێوە شەشپاڵۆکە ڕۆڵی کوشندە دەبینن لە زیندووبوونی ڕۆحی مرۆڤەکان.

هونەرمەند مەبەستی بووە ئەم کارە و بینەرەکانی بهێنێتە ناو هۆڵێکەوە، ناو ڕاومێکی داخراوەوە بۆ ئەوەی لە یەکیان نزیک بخاتەوە، بۆ ئەوەی کارەکە وەکوو کارێکی زەبەلاح بهێنێتە پێش چاوی بینەران، لە حاڵەتێکدا ئەگەر ئەم کارە لەناو ڕاومێکی (فەزایەکی) داخراو نەبووایە ئەگەری زۆر هەبوو کە بینەرەکان هێندە لە نزیکەوە کارەکەیان نەدیبایە و هەندێکیان بە تەکیدا ڕەت بوونایە، ئەوکات کاریگەری کارەکە لەسەر بینەر جۆریکی تر دەبوو، هەندێ لە ماناکانی دەگۆڕدران، ئەوسا ئەم دوو شێوەیە (شەشپاڵووەکە و خڕەکە) هێندە زەبەلاح و کاریگەر لە پێش چاوی بینەر دەرنەدەکەوتن، بەمجۆرە شێوەی کارەکە زەبەلاح دەرکەوتووە لەبەر ئەوەی لەناو ڕاومێکی (فەزایەکی) داخراودا نیشاندراوە کە مەودای نێوان کارەکە و بینەرەکانی کورت کردووەتەوە.

جلوبەرگ یەکێکە لەو مەتریالانەی کە هەندێ هونەرمەندانی پاش دووەمین جەنگی جیهانی لە کارەکانیاندا زیاتر وەکوو ئاماژە بۆ جەستە لە بابەتی یادەرەری و بە بیرهێنانەوە بەکاریانهێناوە کە هەمان مەبەستی عەلی گەرمیانییە لەم کارەیدا، لەو ڕووەوە زانای هونەری ئەڵمانی مۆنیکا ڤاگنەر باس لە ماناکانی جلوبەرگ لە کاری هونەری هاوچەرخ دەکا وەکوو شاهید بۆ جەستە، وەکوو جێ پێی جەستە، وەکوو پەنجەمۆری جەستە و دەڵێ: جلوبەرگ شاهید و جێ پێ و پەنجەمۆرێکی ڕەسەنە بۆ جەستە و دەتوانن زۆر باش گوزارشت لە جەستە بکەن، لەبەر ئەوەی ئەمە جەستەیە کە جلوبەرگ لە بەردەکات. [12] بە واتایەکی دی ئەمە جلوبەرگە کە لەش دائەپۆشێ. ڤاگنەر باس لە جلوبەرگ لە میانی کارەکانی هەر دوو هونەرمەندی ئیتالی میشیلەنجەلۆ پستۆلیتۆی Michelangelo Pistoletto و فەرەنسی کرستیان بۆڵتەنسکی Christian Boltanski دەکات کە لە کۆنتێکستی جیاجیادا لە کارەکانیاندا بەکاریان هێناوە، بەڵام ئەگەر کارەکانی عەلی ڕەزا گەرمیانی بە کاری ئەم دوو هونەرمەندە ناوبراوانە بەراورد بکەین، دەبینین ئەم کارەی عەلی ڕەزا گەرمیانی زیاتر لە کارەکانی بۆلتەنسکیەوە نزیکە وەک لە پستۆلیتۆ، لەبەر ئەوەی بؤلتەنسکی لە هەندێ کاریدا جلوبەرگی بۆ دەربڕین لە کۆمەڵکوژی جولەکەکان بەکارهیناوە. هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی خۆیشی ئاشنایە بە کارەکانی ئەم دوو هونەرمەندە بۆیە ئەو لەم کارەیدا بە ئاگادارییەوە و بە جۆرێکی تایبەت جلوبەرگی بۆ ئەم بابەتەی خۆی بەکاریهێناوە. ئەو لە بەشێ لە نووسراوەکەیداStatement دەربارەی ئەم کارەی دەڵێ: “لەم کارەمدا لەرێگەی بەکارهێنانی مەتریاڵی جیاوازەوە وەک جلوبەرگ و شتی تر هەوڵمداوە گوزارشت لەو یادەوەرییە تاڵانە بکەم کە لەڕێگەی ئەوەی ترەوە کە کۆمەڵگا و تاکەکانی لە ژینگە ڕاستەقینەکەی خۆی دابڕاون، بۆیە ئەم کارە گوزارشت لە یادەوەری پڕ زەبر و زەنگ و لە دەستدان دەکات.

لە کۆتایدا هونەرمەند بۆ جێبەجێکردنی ئەم کارەی سوپاسی تیمێک دەکات کە لە سەرەتای پێشانگاکەی (بیرەوەرییەکانی لم) تاکو کۆتایی پێشانگای (لاوانەوە) لەگەڵیدا هاوکار بوون لەوانە: ڕەوا ئەحمەد، ئاریان ڕەفیق شوانی، ئاڤێستا ڕەفیق شوانی، ئاریاس ڕزگار، مەگروون مەعرووف، نزار خۆشناو وەکوو یاریدەدەری هونەرمەند بۆ جێبەجێکردنی هەر دوو پێشانگاکەی. یاسر ئەحمەد وەکوو دیزاینکردنی کەتەلۆگی پێشانگای (بیرەوەرییەکانی لم). (سەنگەرحەسەن)یش وەکوو بەڕێوەبەری جێبەجێکەری کارە هونەرییەکە لە پێشانگای (بیرەوەرییەکانی لم).  بەشدار قادر، ئاشتی عەدۆ وەکوو دوو هاوکاری گرینگی هونەرمەند لە پێشانگای (لاوانەوە). هونەرمەندی بواری سینەما ئیبراهیم ڕەمەزان دانەری دیزان بۆ دەنگەکانی ناو شێوە شەشپاڵووەکە لە پێشانگای (لاوانەوە). هەروەها نووسەری ئەم دێڕانە وەک ناساندنی کارەکە لە گەلەری میدیا لە کاتی کردنەوەی پێشانگاکەدا.

سەرجاوەکان:

• روونکردنەوەییک لە شێوەیStatement کە هونەرمەند خۆی دەربارەی هەردوو پێشانگاکەی بە زمانی کوردی وئینگلیزی نوسیوێتی.
• کەتەلۆگی پێشانگاکەی (بیرەوەرییەکانی لم (Memory of the sand

 Monika Wagner: Das Material der Kunst.Münhen.2011.مۆنیکا ڤاگنەر: مەتریاڵی کاری هونەری

[1]بروانە کەتەلۆگی پێشانگاکەی هونەرمەند (بیرەوەرییکانی لم)

[2] 5هەمان سەرچاوە. لاپەرە 

[3] 7هەمان سەرچاوە. لاپەرە.

[4]8 و7هەمان سەرچاوە. لاپەرە.

[5] 7بروانە کەتەلۆگی پێشانگاکەی هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی (بیرەوەرییەکانی لم) لاپەرە.

[6]Monika Wagner: Das Material der Kunst.

[7]ئەم دیاریکردنەی جێگایە جیایە لەودیارینەکردنەی جیگا کە ڕووداوەکانی تیا ڕوویداوە، لەوەی یەکەم هونەرمەند ناوی شارێک یان شارۆچکەییک یان دێیەکی نەهێناوە..

[8] 1.هەمان سەرچاوە. لاپەرە

[9]من لێرەدا چەمکی (ئێستەتیک)م بەمانای (جوانی) بەکارنەهێناوە.

[10]بروانە دەقی نوسراوەکەی هونەرمەند دەربارەی  پێشانگاکە (بیرەوەرییەکانی لم)

[11]بەشێ لە نووسراوێکی هونەرمەند دەربارەی کاری (لاوانەوە).

[12]Monika Wagner: Das Material der Kunst.

The post ڕەنگ و شێوەی یادەوەری لای هونەرمەند عەلی ڕەزا گەرمیانی appeared first on ژنەفتن.