بەدەر لە باسکردنی بنەما تیۆرییەکانی پرسی جێندەر کە خۆی باسێکی تێروتەسەلە و مەبەستی ئەم یادداشتە پەرژانە سەر ئەو بابەتە نییە، ئەم جۆرە بەرنامانە چەند کێشەیەکی بنەڕەتیی زۆر قووڵیان هەیە:

بە ئاستی یەکەم، بابەتێکی گرنگ (بۆ نموونە مافی ژنان و بزووتنەوەی فێمێنیزم) سادە دەکرێتەوە بۆ کۆمەڵە ڕستەیەکی سواو و کەمناوەرۆک کە نەک تەنها کۆی حەقیقەتی بابەتەکە وێنا ناکەن، بگرە تەنانەت زانیاریی ناڕاست و نیوەڕاستیش دەرخواردی خوێنەر دەدەن. هەر ئەمەش دەبێتە هۆی چەواشەبوونی بەردەنگ، چونکوو گواستنەوەی ناتەواوی بابەتێک زیاتر لە نەگواستنەوە و داشاردن و حاشالێکردنی، بابەتەکە بێمانا و ناشیرین دەکات. (ئەڵبەت لەم نموونە تایبەتانەدا ئامانجەکە ڕێک ناشیرینکردنی بابەتەکەیە، هەر بۆیە بەئەنقەست هەوڵ دەدرێت پەنجە بخرێتە سەر هەندێ لایەنی باسی مافی ژنان کە کۆمەڵگا لەسەریان هەستیارە و وەک تابۆ سەیریان دەکات.) چ پێشکەشکاران و چ مامۆستایانی بەرنامەکە گەلێ ڕووکەش و سادە باسی جێندەر و ژن دەکەن؛ پرسیارەکانی پێشکەشکار خۆیان وەڵامەکەیشیان تێدایە و مامۆستا تەنها دەبێ پشتڕاستیان بکاتەوە، بەڵام زۆر جار لە پشتڕاستکردنەوەکەیشدا کورت دەهێنن و بە ناچار پەنا بۆ سەرچاوەی متمانەپێنەکراوی نازانستی دەبەن. بۆ وێنە مامۆستا عالیە بەردەوام دەگەڕێتەوە بۆ بیرەوەرییەکانی خۆی و وەک بەڵگە و ئارگیۆمێنت بەکاریان دەهێنێت، ئاشکرایە لە هەموویشیدا خۆی پاڵەوان و کچە زیرەکەکەیە کە مامۆستاکانی موعجیب کردووە! یان مامۆستا بێخاڵ چیرۆکی سیاسەتمەداران و خەڵکانی تر دەگێڕێتەوە. ئەوەی کە مامۆستایەکی زانکۆ توانای سەلماندنی بابەتێکی بە شێوەی تیۆری نییە و ناچارە پەنا بۆ بیرەوەری و چیرۆک ببات و وەک «فاکت» بە بەردەنگی بفرۆشێتەوە، نیشانەی ئەوەیە کە بە پێچەوانەی ناونیشانی بەرنامەکە و بەڵگەنامەی دوکتورای میوانەکان، نەک تەنها هیچ بێلایەنییەکی زانستی لە باسەکەدا ڕەچاو نەکراوە بەڵکوو ئاستی مەعریفیی مامۆستایانیش بەشی بابەتەکە ناکات. یاخود دوکتور بێخاڵ ئەبووبەکر ئەگەرچی دەزانێت و خۆیشی لە سەرەتاوە ئاماژەی پێ دەکات کە یەک لە ڕووە جیدییەکانی پێناسە تازەکان بۆ جێندەری مرۆڤ لە زانستە پێوەندیدارەکان بە سایکۆلۆژیاوە سەرچاوە دەگرێت، کەچی بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو پێناسەیە، لە ناو زانستەکاندا تەنها بۆ زانستی پزیشکی دەگەڕێتەوە و لە زانستی پزیشکییشدا تەنها کۆمەڵێک لە پزیشکان بە نموونە دەهێنێتەوە کە باوەڕە پێشوەخت دیاریکراوەکەی خۆی پشتڕاست دەکەنەوە. ڕەنگە ئەم گەڕانەوەیە شتێکی ئاسایی بێت، بەڵام کاتێک کە تۆ باوەڕەکەت نەک بەرهەمی توێژینەوە و تێرامانی بێلایەنانەی زانستی، بەڵکوو درێژەی هەمان ئەو کولتوور و نەریتەیە کە تێیدا گەورە بوویت و ژیاویت، ئیدی ناتوانین ئەم چەشنە گەڕانەوەیە بە شتێکی ئاسایی و سروشتی بزانین. چونکوو لەم جۆرە میتۆدەدا ئیدی شتێک بە ناوی «توێژینەوە» -چ بگا بە توێژینەوەی زانستی- بوونی نامێنێت، بەڵکوو ئەم کارە جۆرێک لە گەڕان و پشکنینە بەدوای هەر سەرچاوەیەکدا کە بۆچوونە هەمیشەیییەکەی خۆمان پشتڕاست دەکاتەوە. ئاشکرایە لە ئاوەها پرۆسەیەکدا مێشکی مرۆڤ تەنها ئەو نموونانە دەبینێت کە لەگەڵ باوەڕەکەیدان و هیچ جۆرە ئامادەیییەکی ڕەخنەگرانە بۆ گومانکردن لەوەی هەیە و لەوێشەوە هەوڵدان بۆ توێژینەوەی بێلایەن، لە ئارادا نامێنێت. ئەمە گەورەترین کێشەی میتۆدۆلۆژیکی دەستێوەردانی ئیماندارانی نەریتییە لە پرسی نانەریتی و تازەی پێناسەی جێندەردا. ڕەنگە بتوانین بڵێین لە باسکردنی پێناسە تازەکانی جێندەردا مامۆستایانی مزگەوتەکان زۆر ڕاستگۆترن لەم جۆرە مامۆستایانەی زانکۆ، چونکوو بە چوار وشەی ناتەواوی زانستی باسێکی ئایدیۆلۆژیکی ناشیرین جوان ناکەن و ڕاستگۆیانە دەڵێن ئێمە تەنها پشت بە قورئان دەبەستین نەک هیچ سەرچاوەیەکی نائایینیی دیکە. بەڵام ئەم مامۆستا خاوەن شەهادە و بەڵگەنامانە تۆسقاڵێک لە زانست بەکار دەهێنن بۆ ڕەتکردنەوەی کۆی زانست، کە بە ئاشکرا هەوڵێکی ناڕاستگۆیانەی پارادۆکسیکاڵە؛ ئەگەر زانست خراپە بۆچی دەگەڕێنەوە بۆی؟ ئەگەریش دەگەڕینەوە بۆی بۆچی بە سەقەتی و ناتەواوی بۆ خوێنەری باس دەکەن؟! ئەڵبەت مامۆستا عالیە دواجار بە ڕوونی قسەی دڵی دەدرکێنێت و ئەڵێ ئەو باسانە دەبێ تەنها لە ناو کتێبدا بمێننەوە و قەت هەوڵ نەدرێ لە ئەرزی واقیعدا تاقی بکرێنەوە! جێی خۆیەتی مامۆستای بەڕێز وەڵامی ئەو پرسیارە بداتەوە کە زانست ئەگەر خزمەت بە ژیانی حەقیقیی خەڵک نەکات بە کەڵکی چی دێت؟ ئینجا ئەو زانستە خەریکە شیکاری بۆ بابەتێک دەکات کە هەر ئێستەیش بوونی هەیە، کە وایە هەوڵدان بۆ تێڕامان و لێکۆڵینەوە لەو بابەتە یان برەودان بە هۆشیاری لەو بوارەدا، ناوی تاقیکردنەوە یان دابەزاندن نییە، بەڵکوو ناوی پەرەپێدانە بە زاستی پێوەندیدار بە ژیانی خەڵکەوە. ئەگەر بڕیارە «مەعریفە» و «زانست» کاریان پێ نەکرێت و لە دووتوێی کتێبەکاندا قەتیس بمێنن، ئیدی فەلسەفەی دروستکردن و بوونیان چییە و ئەگەر نەبن چ شتێک لە کۆمەڵگا کەم دەبێتەوە؟ بێگومان هیچ. کاتێک خەڵکانی عیلمانی دەڵێن با ئایین وەک بەها پیرۆزەکەی خەڵکان بمێنێتەوە و کۆنترۆڵی دەسەڵات و کۆمەڵگا نەکات، زۆربەی ئیماندارانی وەک ئەم مامۆستایانە قەڵس دەبن و بە گژ هەرچەشنە ڕەخنەیەک لەم بوارەدا دەچنەوە، لە حاڵێکدا کە ئەو داوایە پشت بە ئارگیۆمێنت و بەڵگەی تیۆری و مێژووییی زۆر جیدی دەبەستێت و ئایینیش ناشیرین یان ڕەت ناکاتەوە، بەڵکوو دەوری ئایین لە سیاسەتدا دەخاتە ژێر پرسیارەوە و دەڵێ بەم هۆکارانە نابێ ئەو دووانە تێکەڵ بن. کەچی مامۆستا عالیە زانستی جێندەرناسی هەر لە بنەڕەتەوە دوور دەخاتەوە بۆ ناو کتێبەکان و هیچ دەورێکی بۆ دیاری ناکات! گەرچی دەستەواژە و چەمک و وشەی تازە لە زاری ئەم بەڕێزانەوە دەبیسین، بەڵام پێناسە و باوەڕەکانیان بچووکترین جیاوازی لەگەڵ باوەڕی مێژووییی کۆمەڵگادا نییە و ڕێک درێژەی هەمان باوەڕی کۆنە. بۆ وێنە لە باسی باڵاپۆشیدا دەستەواژەی «لایف ستایل» بەکار دەهێنن بەڵام دەرئەنجامەکە هەر واجببونی باڵاپۆشییە کە فەرمانێکی خودایییە و ئازادی لە هەڵبژاردنی شێوەژیاندا هیچ جێیەکی پێ نادرێت! باسی «جێندەر ڕۆل» دەکەن بەڵام دیسان ڕۆڵی سەرەکیی ژن هەر دەگەڕێننەوە بۆ ناو خێزان و ستایشی خۆقۆربانیکردنی ژن لە ئەرکی خێزانیدا دەکەن! بە واتایەکی زۆر سادە، نە خوێندن تا دوکتورا و نە بەکارهێنانی زمان و دەستەواژەی مۆدێرن و نوێ و نە بینینی وڵاتانی تر نەیتوانیوە بچووکترین گۆڕانکارییەک لە ڕوانگەی ئەم مامۆستایانە لە ئاست پرسی ژن و جێندەردا بەدی بهێنێت.

بە ئاستی دووهەم، گەورەکردنەوەی بابەتێکی وەک «ئێڵ‌جی‌بی‌تی»یەکانە و پێناسەکردنی وەک گەورەترین مەترسی بۆ سەر ژیانی هەنووکەی مرۆڤایەتی. بەدەر لە هەرجۆرە ڕوانگەیەکی ئەرێنی و نەرێنی لەسەر فۆبیاسازی لە «ئێڵ‌جی‌بی‌تی»یەکان و مافەکانی ئەم کەسانە، لە ڕاستیدا نەک لە کوردستان بەڵکوو لە هیچ شوێنێکی ئەم جیهانەدا «ئێڵ‌جی‌بی‌تی» تەنانەت نەبووەتە بابەتێکی کاریگەر و هاوکێشەساز، چ بگا بەوەی کە ببێتە هەڕەشە و هێندە پەرەی سەندبێ و بەهێز بووبێ کە بتوانێت بنەوانی کۆمەڵگا لێک بپچڕێنێت! تەنانەت لە ئەورووپا و لە ڕۆژئاوایشدا بە گشتی، هێشتا کۆمەڵگەی «ئێڵ‌جی‌بی‌تی» کەمینەیەکن کە کۆمەڵگا وەریان ناگرێت و بە پەرچەکرداری توندئاژۆیانەی زمانی و فیزیکی ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. بەتایبەت بەرەی نیۆکۆنسێرڤاتیست کە گرنگترین و بەدەسەڵاتترین بەشی دونیای سەرمایەدارین، زۆر زیاتر لە مامۆستا موسڵمانە کوردەکەی ئێمە دژی «ئێڵ‌جی‌بی‌تی»یەکانن، بە ئاستێک کە کەسانی وەک ترامپ کە نوێنەری بێئەملاولای سەرمایەدارین، لە کێبڕکێی هەڵبژاردندا دژایەتیکردنی کەمینە جێندەرییەکان و مافی لەباربردنی ژنان دەکەنە بانگەشەیەک بۆ سەرکەوتن بەسەر ڕکابەرەکانیاندا. کە وایە ئەو بانگەشانە کە پرسی «ئێڵ‌جی‌بی‌تی» یان پێوەندیی سێکسی لە دەرەوەی زەواج وەک پرۆژەیەکی سەرمایەداری پێناسە دەکەن کە «فاندی بۆ دیاری کراوە و دەیانەوێ کۆمەڵگای ئێمە لە ئەخلاق خاڵی بکەنەوە» زیاتر لەوەی هەڵگری حەقیقەتێکی کۆنکرێت و سەلمێنراو بێت، نیشاندەری زاڵبوونی «تیۆریی پیلان»ـە بەسەر مێشکی سادە و سەرەتاییی مامۆستاکانی ئێمەدا. ئەم مامۆستایانە بە چەشنێک پرسی جێندەر و ئێڵ‌جی‌بی‌تی دەبەستنەوە بە سەرمایەدارییەوە کە بینەر وادەزانێت هیچ ڕەگێکیان لە ناو مێژووی مرۆڤایەتیدا نەبووە، لە حاڵێکدا کە بە درێژاییی مێژووی ئینسان شێوە و فۆرمی هاوڕەگەزخوازی هەبووە و خەڵکانێک مەیلی سێکسیی لەم چەشنەیان تاقی کردووەتەوە. چیرۆکی قەومی لووت یەکێکە لەو چیرۆکە بەناوبانگانەی کە دەیسەلمێنێت هاوڕەگەزخوازی دیاردەیەکی مێژووییی کۆنە، یان وێنای عەشق لە یۆنانی کەونارادا کە لە «عەشقی پیاو بۆ پیاو»دا ڕەنگی دەدایەوە. لە مێژووی ئیسلامیشدا هاوڕەگەزخوازی نەتەنها بوونی هەبووە بەڵکوو بە درێژاییی چەندین سەدە ئاسانگیریشی بەرانبەر نوێنراوە، بە چەشنێک کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا یەک لە ڕەخنەکانی مەسیحیان لە ئیسلام ئەوە بووە کە لە بەرانبەر هاوڕەگەزخوازەکاندا زۆر نەرمونیان و ئاسانگیرە. لە مێژووی ئیسلامیدا هاوڕەگەزخوازی بە ئاستێک بەربڵاو و ئاسایی بووە کە تەنانەت هەندێ لە پاشاکانی سەردەمی ئومەوی و عەباسی بە ئاشکرا لەگەڵ هاوڕەگەزی خۆیاندا خۆشەویستی و سێکسیان کردووە. هەر لەم مێژوو و کولتوورەدا وشەی وەک «موخەنەس: مخنث» هەبووە کە تەعبیر لەو پیاوانە دەکات کە مەیل و سیمای ژنانەیان هەیە (لە کوردیدا نێرەمۆک) و ئەمەیش بەڵگەیە بۆ بوونی ترەنس لە دونیای کۆندا. هەر لە خودی زمانی کوردییشدا دەستەواژەی تایبەتی زۆر کۆنمان بۆ کرداری هاوڕەگەزخوازانە هەیە: سەربەسەر، پانپانۆکێ، قوزەخشانێ، کوزەتەقانێ، گونەتەقانێ و… . ئەمانە کۆمەڵە وشەیەکن کە مێژوویەکی زۆر کۆنیان لە زمانی کوردیدا هەیە و دەیسەلمێنن کە ئەو دیاردەیە بە ئاستێک بوونی هەبووە کە زمان بە پێویستی زانیوە دەستەواژەی بۆ دابهێنێ. کە وایە مەیلە جیاوازە سێکسییەکان بە هیچ شێوەیەک دیاردەیەکی تازە یان بەرهەمی پیلانی سەرمایەداری نین، بەڵکوو بەشێکن لە بوونی مرۆڤ کە لە بەشێکی گەورەی مێژوودا کراونەتە مایەی شەرم و هەوڵ دراوە بەتەواوی پشتگوێ بخرێن و حاشایان لێ بکرێت. بەڵام ئێستە تا ڕادەیەک ئەو شەرمە شکاوە و مرۆڤ خەریکە باسیان دەکات و هەوڵ دەدا لێیان تێبگات. ئەوەشی کە دەڵێن سەرمایەداری پرسی جێندەر بە ئاڕاستەی قازانجی مادیدا بە کار دەهێنێت، هیچ شتێک لەم پرسە ناگۆڕێت، چونکوو سەرمایەداری هەوڵی داوە نەک تەنها جێندەر بەڵکوو هەر شتێکی پێوەندیدار بە مرۆڤەوە لەناو ئەم گەردوونەدا بکاتە کەرەستەی ئابووری بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ڕێژەی سەرمایە لە بەرژەوەندیی سیستەمەکەدا. کە وابوو ئەم مەیلەی سەرمایەداری لە خۆیدا ناتوانێ ڕەوایەتی لە شتێک بسێنێتەوە یان بە پێچەوانەوە ڕەوایەتی بە شتێک ببەخشێت. ئێستە تەنانەت ئاویش بووەتە کاڵایەک و سەرمایەداری لە هەزاران ڕێگاوە دەیهەوێ کۆنترۆڵی سەرچاوەکانی ئاو بکات و پارەیان لێ دەربهێنێت، خۆ بە میتۆدی ئەو مامۆستایانە بێ، دەبێ بایکۆتێک بخەینە سەر ئاویش و لەبەر ئەوەی بووەتە هۆکاری پارەدەرهێنانی سەرمایەداری، ڕەوایەتیی لێ دابماڵین و بە کاری نەهێنین!

بە ئاستی سێهەم، لە ڕێگەی بچووککردنەوەی پرسی زۆر گرنگی مافی ژن یان کەمینە جێندەرییەکانەوە بۆ لایەنی سێکسواڵیتەی ڕووت، لەمپەرێکی گەورەی کۆمەڵایەتی دەخەنە بەردەم هەموو هەوڵێکی یەکسانیخوازانە بۆ دەستەبەرکردنی مافی یەکسانیی هەموو هاووڵاتییان. بزاڤی یەکسانیخوازی هەڵگری بنەمای مەعریفی و فەلسەفیی زۆر قووڵە و لایەنی سێکسواڵیتە تەنها بەشێکی بچووکی ئەم بزاڤەیە، بەرجەستەکردنەوەی ئەو لایەنە کە لە هەموو دونیادا تا ئێستایش کەمتازۆر وەک تابۆ و بڤە چاوی لێ دەکرێت، بەرکورتکردنەوەی ئیمکانی خەباتە لە پێناو مافی ڕەوای مرۆڤەکاندا. ئاخۆ مامۆستایەکی ژنی زانکۆ بە پلەی دوکتۆراوە کە باسی جێندەر یان ژن دەکات، چ شتێک وای لێ کردووە کە ڕێک هەمان ئەو تێڕوانین و زمانە پیاوسالارانەیە بەکار بهێنێت کە چەندهەزار ساڵە ژنانی کردووەتە مرۆڤی پلەدووی زەعیفە و ئۆبژە و لە بەرانبەریشدا پیاوی کردووەتە خودای سەرزەوی و خاوەنی کەون و کائینات؟! کە وایە بە ئاسانی دەتوانین بڵێین ئەو مامۆستا ژنەیش هەر پیاوێکی نێرسالارە و لە ڕێگای چەواشەکردنی حەقیقەتی بزاڤە کۆمەڵایەتییەکانەوە، خەریکە خزمەت بە کولتووری دزێوی پیاوزاڵی و نێرسالاری دەکات. مخابن ئەم جۆرە دابڕاندن و لێکپچڕاندنەی گوتارە فیکری و کۆمەڵایەتییەکان، بووەتە نەریتێکی ڕووخێنەر لە ناو ئەکادیمیاکان و لە لای مامۆستایاندا.

بە ئاستی چوارەم، زەقکردنەوەی لەڕادەبەدەر و ناڕاستی ئەم پرسانە یارمەتیی دەسەڵاتە گەندەڵەکان دەدات بۆ خۆڵکردنە چاوی خەڵک و مەشغووڵکردنیان بەو بابەتانەوە تاکوو بەبێ هیچ لەمپەر و بەربەستێکی کۆمەڵایەتیی جیدی درێژە بە دەسەڵاتی ستەمکارانە و گەندەڵی خۆیان بدەن. ئاشکرایە کۆمەڵگای سوننەتیی ئێمە بە بەراورد لەگەڵ کۆمەڵگا ڕۆژئاوایییەکاندا زۆر دەمارگرژترە بەرانبەر بەو پرس و دیاردانەی بە دروست یان بە هەڵە وەک بەشێک لە ئەخلاق (بەتایبەت لە بواری سێکسواڵیتەدا) لە قەڵەم دراون. هەموو دەسەڵاتێکی نادیمۆکرات لە هەموو شوێنێکی جیهاندا شەیدای میکانیزمەکانی خافڵاندن و دوورخستنەوەی جەماوەرە لە سیاسەت، چونکوو لەم ڕێگایەوە پرۆژەی «ناسیاسیکردنەوە»ی کۆمەڵگا دەباتە پێشەوە و بەم چەشنە زۆر ئاسانتر درێژە بە دەسەڵاتی خۆی دەدات. بێگومان هیچ میکانیزمێک ناتوانێت یارمەتیدەری ئەم مەبەستەی سیاسەتبازان بێت مەگەر ئەوەی ڕەگێکی قووڵی لە ناو کولتووری کۆمەڵگاکەدا هەبێت. ئاشکرایە کولتووری ئێمە بە قورسی بارگاوییە بە ئایین و بەها ئایینییەکان، هەر بۆیە دەسەڵاتە زاڵە نادیمۆکراتەکان هەمیشە ئایینیان بە ئاڕاستەی خۆڵکردنە چاوی خەڵکدا بەکار هێناوە و کردوویانەتە کەرەستەیەک بۆ دوورخستنەوەی خەڵک لە کێشە سەرەکییەکانی کۆمەڵگایەکی لێقەوماوی ستەملێکراو. سەدام حسێن لە چەمکی ئیسلامیی «ئەنفال» بۆ جینۆسایدکردنی کورد کەڵکی وەردەگرت، خومەینی چەمکی ئیسلامیی «جیهاد»ی گۆڕیبوو بۆ هۆکاری هێرشکردنە سەر کوردستان، ئەردۆغان هەر ئێستە پرسی ئیسلامیی «حیجاب» بۆ بردنەوەی هەڵبژاردن بەکار دەهێنێت. لەم نێوانەدا بەشێک لە ئیماندارانی کوردستانیش خوازراو و نەخوازراو، بە ئاگایییەوە یان لەڕووی نائاگایییەوە، ڕاستگۆیانە یان لەڕووی نیفاقەوە، ڕێک بە ئاڕاستەی ئەم ویست و گەڵاڵەیەی هەردوو دەسەڵاتی گەندەڵی زەرد و سەوزدا دەجووڵنەوە. کۆمەڵگا لە ئەنجامی گەندەڵیی دەسەڵاتداراندا تووشی هەژاری و هەڵاواردن و درزی چینایەتی بووە، بەڵام تەنها یەک پۆستی سادە لەسەر کچێکی مۆدێل بەقەدەر هەموو هەواڵە پێوەندیدارەکان بە گەندەڵی و بەتاڵانبردنی سەرمایەی گشتییەوە سەرنجی جەماوەر بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت. ڕۆژانە بە دەیان بەرپرس و مەسئوولی دز و جەردە لە شەقامەکان و لە تەنیشت دانیشتووانی شارەوە تێدەپەڕن و خەڵک تەنانەت دەست لەسەر سنگ، ڕێزیشیان لێ دەگرن، بەڵام کچێک دەچێتە شوێنی ماتۆرلێخوڕین و بە سەدان پیاوی گەنج نەتەنها سووکایەتی بە کەرامەتی دەکەن بەڵکوو دەکەونە گیانی و تا ئاستی مردن لێی دەدەن، کەچی ئەم وەحشیگەرییە لە فەزای گشتیی سۆشیاڵ میدیادا پێشوازیشی لێ دەکرێت! ئەم فەزا بێمانا و توندئاژۆیە خۆی بەشێکی گەورەیە لە پرۆسەی سیاسەتسڕینەوە و نغرۆکردنی کۆمەڵگا لە ناو «کێشەی ساختەی ناواقیعی»دا کە وەک وترا یارمەتیدەرێکی گەورەیە بۆ بەردەوامکردنی ستەمکاری و گەندەڵیی سیاسەتبازانی دژەخەڵک.

«ئەگەر دەتانەوێ نەتەوەیەک لەناو ببەن، باشترین و شاراوەترین کەرەستە بریتییە لە هەڵئاوسان. هەڵئاوسانێکی درێژخایەن دروست بکەن، چونکوو وردەوردە هەرهەموو بنەما ئەخلاقی و ئابوورییەکانی ئەو نەتەوەیە دادەڕووخێت.»

جان مینارد کینز، ئابووریزانی ناسراوی سەدەی بیست، ڕستەیەکی بەناوبانگی هەیە، ئەو دەڵێت: «ئەگەر دەتانەوێ نەتەوەیەک لەناو ببەن، باشترین و شاراوەترین کەرەستە بریتییە لە هەڵئاوسان. هەڵئاوسانێکی درێژخایەن دروست بکەن، چونکوو وردەوردە هەرهەموو بنەما ئەخلاقی و ئابوورییەکانی ئەو نەتەوەیە دادەڕووخێت.» ڕەنگە بتوانین هەندێ دیاردە و بەڵای دیکەی وەک درزی چینایەتی و ئیستیبداد و گەندەڵیی ئابووری و سیاسییش هەر لەم ڕیزەدا دابنێین. لە ڕاستیدا ئەوەی بنەما ئەخلاقییەکانی کۆمەڵگایەک دادەڕووخێنێ، بە هیچ شێوەیەک کردار یان حەزێکی سێکسیی دوور لە عورفی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵە تاکێکی کەمهەژمار و تەنانەت پڕهەژماریش نییە، بەڵکوو بڵاوکردنەوەی هەژاری، هەڵاواردن، گەندەڵی و گرانییە، زەوتکردنی مافی خەڵکە لە دیاریکردنی چارەنووسی خۆیان و بەشداریکردن لە سیاسەتدا، کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگایە لە لایەن مافیا ئابووری و سیاسییەکانەوە، نەمانی هەستی ئارامی و جێگیربوونە و… . ئەم چەشنە بەرنامانە کە لەژێر ناوی دڵسۆزی و خەمخۆری بۆ ئەخلاقی کۆمەڵایەتی و بەها ئایینییەکاندا دروست دەکرێن، خۆیان یەکێکن لە هۆکارەکانی کوێرکردنی چاوەکان و کەڕکردنی گوێیەکانی جەماوەرێکی ستەملێکراو و لە هەمان کاتدا میکانیزمێکی زۆر کاریگەرن لە کۆمەڵە میکانیزمەکانی دەسەڵاتە نادیمۆکراتەکان بۆ شاردنەوەی کێشە حەقیقی و سەرەکییەکان و قوتکردنەوەی دیاردەی ساختە و دەستکرد. لەم نێوانەدا ڕەنگە مەبەستی هەندێ لەو کەسانە خێر بێت، بەڵام هێندە ئاستی خوێنەواری و مەعریفییان نزم و کەمە کە ناتوانن لە لێکەوتەکانی ئەو چەشنە کارانەی خۆیان تێبگەن، هەر بۆیە زەمینەی ئەوە فەراهەم دەکەن کە دەسەڵاتداری گەندەڵ بە داخستنی دوو قومارخانە و بەشداریکردن لە نوێژی چێژندا و کردنەوەی چوار مزگەوتی گەورە و ڕازاوە، خۆڵ بکەنە چاوی خەڵکانی ئیماندار و لە ئاست ستەمە ڕاستەقینەکاندا بێ‌ئینتیما و ناکاریگەریان بخەن. بەشی هەرەزۆری ئەو کێشانەی هەنووکە بەرۆکی کۆمەڵگای کوردستانیان گرتووە بەرهەمی ئەو گەندەڵی و ئیستیبدادە سیاسییەیە کە بە ساڵانە خۆی بەسەر کۆمەڵگادا سەپاندووە، بەرهەمی ئەو دەسەڵاتدارانەیە کە خۆیان وەک پاشا و خودان و خەڵکیش وەک ڕەعییەت و ڕەشۆک وێنا دەکەن و بەبێ سنوور لە ئەدەبیاتی ئایینییش بۆ ئەم مەبەستە کەڵک وەردەگرن. وەک نموونە، بە پێچەوانەی بۆچوونی مامۆستا بێخاڵ، بەرزبوونەوەی تەمەنی هاوسەرگیری لە کوردستاندا هیچ پێوەندییەکی بە تاکگەرایی یان پێناسە جێندەرییە تازەکانەوە نییە، بەڵکوو دەرئەنجامی نادڵنیاییی گەنجانە لە داهاتووی خۆیان و نیشتمانەکەیان. لە وڵاتێکدا کە درزی چینایەتی و ستەمی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوونی هەیە هیچ دڵنیایییەک لە ئاست داهاتوودا بوونی نابێت و هاووڵاتییان هەست بە جێگیربوون و ئاسوودەیی ناکەن، هەر بۆیە وردەوردە و بە ناچار ئاستی ڕیسککردنیان دادەبەزێت و بڕیاردان لەسەر بەرنامەکانی ژیان، بۆ وێنە هاوسەرگیری یاخود تەنانەت کردنەوەی دووکانێک بۆ کەسابەت، دەبێتە کارێکی ئەستەمتر بۆیان.

نەناسینی هۆکارە ڕاستەقینەکانی دیاردە یان قەیرانێکی کۆمەڵایەتی و دەستنیشانکردنی هۆکاری ناڕاست، تەنها خیانەتکردن لە حەقیقەت نییە، بەڵکوو یارمەتیدانی هۆکارەکانی قەیرانە بۆ درێژەدان بە کارەکانیان. ئەگەر بە میتۆدی خودی ئەو مامۆستایانە بۆ ڕوونکردنەوەی مەبەستەکەمان بمانەوێ نموونەیەکی بابەتییانە بهێنینەوە، باشترە ئاوا بڵێین: سەیارەیەک کێشەی بۆ دروست بووە و دووکەڵی زۆر دەکات، فیتەرەکە دەڵێت ئەوە هیی بەنزینی خراپە و پێویستە بەنزینخانەکەت بگۆڕیت، کەچی کێشە لە مەکینەکەوەیە و فیتەرەکە پێی نەزانیوە و بۆی چاک ناکاتەوە، خاوەنەکەی لەسەر قسەی فیتەر بە کاری دەهێنێت و تەنها بەنزینی بۆ دەگۆڕێت، دەرئەنجام سەیارەکە یەکسەر پەکی دەکەوێت و مەکینەکەی دەسووتێت. واتە نەناسینی هۆکاری ڕاستەقینە بووە هۆی قووڵتربوونەوەی کێشەکە و دواجاریش لەخشتەچوون و لەناوچوونی سەیارەکە. ئەم پرەنسیپە لە ئاست کێشە کۆمەڵایەتی و مرۆیییەکانیشدا هەر دروستە: بە ئاستی یەکەم نابێ ناکێشە بکەینە کێشە، بە ئاستی دووهەم نابێ دیاردە مرۆیییەکان لە پێشینە مێژوویییەکانی خۆیان داببڕین، بە ئاستی سێهەم نابێ هۆکاری ناڕاست و ساختە بۆ کێشە و دیاردە کۆمەڵایەتییەکان دەستنیشان بکەین، بە ئاستی چوارەم دەبێ لە باسکردنی کێشە ئاڵۆزە مرۆیییەکاندا هەستیارییەکی گەورە و زانستی پێویستمان هەبێت و ڕوانگە ئایدیۆلۆژیکە پێشوەختەکەی خۆمان وەک فاکتی سەلمێنراو بەکار نەهێنین، بە ئاستی پێنجەمیش نابێ دیاردە کۆمەڵایەتییەکان یەکسەر ببەستینەوە بە ئەخلاقەوە و هەرتەنها لەو ڕۆچنە و سۆنگەیەوە ئاوڕی لێ بدەینەوە.

چالاکان و مامۆستایانی سەر بە تەیاری ئیماندارانی کوردستان کە ڕۆژوشەو شیوەن بۆ نەمانی ئەخلاق دەگێڕن و بانگەشەی گەڕانەوە بۆ بەهاکان دەکەن، بەو میتۆد و تێگەیشتنە ڕووکەش و سواوەی خۆیان، دەورێکی بەرچاویان هەیە لە بەردەوامبوونی دۆخی هەنووکەی سیاسەت لە کوردستاندا و بەو پێیەیش لە بەتاڵبوونەوەی کۆمەڵگا لە مانا و واتای ژیان و بەهای ئینسانیدا. کەچی گەلێ دەمارگرژیشن لە ئاست ڕەخنەکاندا و بە میتۆدی تەکفیر و تەشهیر وەڵامی خەڵکانی ڕەخنەگر دەدەنەوە. ئەم بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەیش کە بوونەتە پرۆژەیەکی ئایدیۆلۆژیکی ئاییندارانەی بەردەوام، دەورێکی نیگەتیڤی گەورەیان هەیەلە بەلاڕێداچوونی کۆمەڵگا و دوورکەوتنەوەی جەماوەر لە هۆکارە ڕاستەقینەکانی کێشە و قەیرانەکان. کە وایە بەتەواوی شیاوە کە بڵێین بە ناوی ئەخلاقەوە خزمەتی دەسەڵاتی گەندەڵ و ستەمکار دەکەن.

[1]. یەکەمیان بە بەشداریی دوکتور عالیە فەرەج مامۆستای بەشی کۆمەڵناسی لە زانکۆی سلێمانی و دووهەمیانبە بەشداریی دوکتور بێخاڵ ئەبووبەکر، مامۆستای بەشی ئینگلیزیی زانکۆی سلێمانی. ئەڵبەت ژێرخانی مەعریفیی ئەو مامۆستایانە لە بەرنامەو نووسینەکانیتریشیاندا تا ڕادەیەک لە بەرچاو گیراوە.

The post <strong>بە ناوی ئەخلاقەوە و لە خزمەتی دەسەڵاتدا</strong> appeared first on ژنەفتن.

یەک لەو ڕێگایانەی ڕژێمی ئێران بۆ سەرکوتکردنی شۆڕشەکە گرتوویەتە بەر، بریتییە لەوەی ئۆباڵی هەموو کێشەکە بخاتە ئەستۆی کورد و لەژێر ناوی «پاراستنی یەکپارچەییی خاکی ئێراندا» پاڵ بە هەموو ئێرانییەکانەوە بنێت دژ بە کوردستان بوەستنەوە و بەم جۆرە لە ڕێگای سەرکوتکردنی کوردستانەوە گەرەنتیی مانەوەی خۆی بکات. ئەڵبەت ئەم پلانە زۆر خێرا فەشەلی هێنا و خەڵکی ئێران بە پێچەوانەی ٤٣ ساڵ لەمەوپێش، زۆر هۆشیارانە و بگرە تەنانەت بە چاوی ستایشەوە مامەڵەیان لەگەڵ کوردستاندا کردووە. ئاشکرایە شۆڕشەکە چ وەک دەسپێکردنی کرداری و چ وەک گوتارە ستراتیژیکەکەی کە «ژن، ژیان، ئازادی»یە، لە کوردستانەوە سەرچاوەی گرتووە و ئێستەیشی لەگەڵ بێت، دینامیزم و وزەی خۆی هەر لە کوردستانەوە وەردەگرێت. هۆکاری تووڕەبوونی لەڕادەبەدەری کۆماری ئیسلامییش لە کوردستان، هەر بۆ ئەم حەقیقەتە ئاشکرایە دەگەڕێتەوە.

کۆماری ئیسلامی سەرەتا بە هێرشکردنەکانی بۆ سەر کامپ و باره‌گای حیزبەکانی ڕۆژهەڵات ویستی پلانە سەرکوتکارانەکەی یەکلایی بکاتەوە کە سەرەڕای شەهیدبوونی چەندین پێشمەرگە و خەڵکی مەدەنیی ڕۆژهەڵات، ئەم پلانە سەری نەگرت. بەڵام ئێستە دەیهەوێ لە ڕێگای حکوومەتی هەرێم و هەردوو حیزبە دەسەڵاتدارەکەی باشوورەوە بەشی دووەمی پلانەکەی جێبەجێ بکات کە وا دیارە حکوومەتی هەرێم ملی بەم خواستە داوە و خەریکە بە چەند قۆناغێک جێبەجێی دەکات.

لە قۆناغی یەکەمدا کێشەی جیدییان بۆ ئیقامەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات دروست کردووە؛ یان بۆیان تازە ناکەنەوە یاخود هەر لێیان وەردەگرنەوە. هاوکات ئاسایش مۆڵەت بە کوردانی پەنابەری ڕۆژهەڵات نادات لە ناو گەڕەکەکاندا خانوو بە کرێ بگرن و ناچاریان دەکات لە ناو پرۆژەکاندا شوقە بە کرێ بگرن، کە هەم گرانترە و هەم لەژێر چاودێریی بەردەوامی کامێرادایە. دەوترێت ئەمە هەنگاوێکە بۆ ئەوەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات بە تەواوی لە شارەکان دەربکرێن و لە کۆمەڵێک کامپی دەورگیراوی چاودێریکراوی دەرەوەی شارەکاندا نیشتەجێ بکرێن.

لە ئاست حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتیشدا دەیانەوێ چەکیان بکەن و بنکە و بارەگاکانیان پێ کۆ بکەنەوە و ناچاریان بکەن بڕۆنە ئەو کامپانەوە، یاخود بەرەو ئەورووپا و ئامریکا کۆچ بکەن. بەم چەشنە، شۆڕشی ڕۆژهەڵات کۆتایی پێ بێنن و دڵی کۆماری ئیسلامی ڕابگرن!

مخابن، ئاماژەکان دەڵێن ئەم پلانە دزێو و پاساوهەڵنەگرە نەك تەنها قبووڵ کراوە، بەڵکوو بە شێنەیی چووەتە بواری جێبەجێکردنیشەوە.

ئەمە لە حاڵێکدایە کە کۆماری ئیسلامی قەت توانایەکی وا گەورەی نییە کە حکوومەتی هەرێم ناچار بە شپرزەکردنی کوردانی ڕۆژهەڵات بکات، بەڵام وا دیارە مەیلێکیش لە ناو خودی باشووردا هەیە کە هیچ «نا»یەک بە ئێرانییەکان نەڵێن و هەر ئەمرێکیان پێ کرا، یەکسەر جێبەجێی بکەن. ئەشیانەوێ لە ناو میدیاکاندا بڵێن ئەمە ناچارییە و پاراستنی یاسا جیهانییەکانە و دەسەڵاتی دژایەتیکردنی خواستەکانی دراوسێی گرنگی خۆمانمان نییە! ئەم پاساوە هێندە لاواز و بێبنەمایە کە لای هیچ مرۆڤێکی ئاقڵ تەنانەت سووکەباوەڕێکیش دروست ناکات کە ڕەنگە حکوومەتی هەرێم ڕاست بکات و لە دەسەڵاتیدا نەبێت بێگوێیی کۆماری ئیسلامی بکات.

بەڵام ئاخۆ ئەم مەیلە ناوەکییە لە کام چاوگ ئاو ئەخواتەوە و پشتی بە کام بنەمای جەماوەری بەستووە؟

کوردی ڕۆژهەڵات دەمێکە خێری یەکێتی و پارتی بەخشیوەتەوە و وەک دوو لایەنی گەندەڵ چاویان لێ دەکات، بەڵام لە ئاست کۆمەڵگای باشووردا بەردەوام خەمخۆر بووە، خۆی بە خاوەنی شادی و تاڵییەکانی زانیوە و لە هەموو ڕووداوەکاندا بە ئاشکرا پاڵپشتیی باشووری کردووە. کەچی مخابن لەم ڕاپەڕینە گەورەیەی ڕۆژهەڵاتدا کە هەموو جیهان ستایشی دەکات، جیا لە یەک دوو هەوڵی خەمخۆرانە نەبێت کە ئاسایش بە قورسی ڕووبەڕووی بوویەوە و بە گازی فرمێسکڕێژ هێرشی کردە سەر بەشداربووان و دەنگی کپ کردن، ئیدی ورتەیەکیش چییە بۆ هاوسۆزیکردنی ڕۆژهەڵات لەو کۆمەڵگای باشوورەوە نابیسرێت. کەچی لە بەرانبەردا ڕۆژانە بە سەدان کۆمێنت و پۆستی ناشیرین لەسەر شۆڕشی ڕۆژهەڵات ئاڕاستەی مێشک و دەروونی خەڵکە ڕاپەڕیوەکەی «ئەودیوی سنوور» دەکرێت، تەنها لەبەر ئەوەی «لەچکی زۆرەملێی حکوومەتێکی ستەمکار دەسووتێنن!!» خەڵکی باشوور پێیان وایە مافی خۆیانە بە بیرکردنەوەیەکی تەسکی بارگاویکراو بە خوێندنەوەیەکی ڕووکەش و چەواشەی ئایینی کە بەرهەمی شکستی حکوومەتە گەندەڵەکەی یەکێتی و پارتییە، نەك تەنها چاو له‌ هەموو ستەمکارییەکانی ڕژێمی ئێران بپۆشن، بەڵکوو خەڵکی ڕاپەڕیوی ڕۆژهەڵاتیش لۆمە بکەن کە بۆچی دژی ئیسلام و «نامووس» هاتوونەتە سەر جادە؟! قەت بە خەیاڵی خەڵکی ڕۆژهەڵاتدا نەئەهات ئەو باشوورەی لە ڕۆژهەڵات زیاتر خۆشیان ویستووە، ڕۆژێک لە ڕۆژان هەم لە ئاستی حکوومەت و هەم لە ئاستی کۆمەڵگادا بچێتە بەرەی نەیارانەوە. ئەوەی باشوورییەکان لە سۆشیاڵ میدیادا بە خەڵکی ڕاپەڕیوی ڕۆژهەڵاتی دەکەن، دیوی ئەودیوی هەمان ئەو نادادی و ستەمەیە کە حکوومەتی هەرێم بە پەنابەرانی ئەو پارچەیەی دەکات. باشوور کە سەردەمانێک بنکەی ڕۆشنبیری و مەڵبەندی هیوای هەموو کوردستان بوو، ئێستە بە ئاستێک بەرەوپاش گەڕاوەتەوە کە خەڵکەکەی بۆ مەرگی «ژینا» ئەڵێن «دەستیان خۆش بێ کوشتیان، لەسەر حیجاب و باڵاپۆشی و ئیسلام کوژراوە…». لە باشترین هەڵوێستیشیاندا ئەڵێن «کورە وەک ئێمە لە خۆتانی تێک مەدەن، ئەوەتا حکوومەتی کوردییش گەندەڵە و پڕە لە زوڵم و زۆر». وەک ئەوەی قبووڵکردنی ستەمی ناکورد «ڕەوا» بێت و قبووڵکردنی ستەمی کورد «ناڕەوا»! ئیتر ناڵێن قبووڵکردنی هیچ جۆرە ستەمێک لە لایەن هیچ کەسێکەوە ڕەوا نییە.

خۆ هەر بەمەشەوە نەوەستاوە؛ بە داخەوە باشوور دەمێکە بووه‌ به‌ مۆڵگه‌ی ئیتلاعاتی ئێران و میتی تورکیا و ڕۆژانە تێکۆشەرانی ئەو دوو پارچەیە ئەکوژرێن و ئازار دەدرێن. هەروەها بووەتە بازاڕی ساغکردنه‌وه‌ی کاڵای بێکوالیتی و نزمی كولتووری و بازرگانیی ئەو وڵاتانە، بازرگانییەک نەك تەنها بچووکترین خاڵی ئەرێنی و بەهاداری بۆ باشوور زیاد نەکردووە، بەڵکوو تاکە دەرئەنجامی بریتی بووە لە شێواندنی کولتووری باشوور و لەخشتەبردنی ئەو بەشە لە بەها کۆمەڵایەتییە ڕەسەنەکان کە کۆمەڵگای لەسەر بونیاد نراوە.

کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشوور بەردەوام خەریکی بڵاوکردنەوەی فیلمی سەخیف و موبتەزەلی تورکین کە هەر هەموویان بە پلانێکی تەواو حکوومی و بە پشتیوانیی حیزبە ئیسلامییەکەی ئەردۆغان دروست دەکرێن، کەچی بەشێک هەر لەو خەڵکە ئیماندارەی باشوور کە لەبەر لەچک سووکایەتی نەماوە بە خەڵکی ڕۆژهەڵاتی نەکەن، بوونەتە ستایشکەری ئەردۆغان و هەندێ جار لە مزگەوتەکاندا دوعای خێری بۆ دەکەن! هەر ئەم هه‌یمه‌نه‌ كولتوورییەی لە ڕێگای‌ موزیك و فیلمەکانەوە دروست كراوه‌، نەك تەنها کولتوورەکەی شێواندووە، بەڵکوو وای لە باشوور کردووە له‌ ئاستی به‌ندیخانه‌كان و كوشتاری كۆڵبه‌ره‌كان لە دوو پارچەی کوردستاندا كوێر و نابینا بێت‌.

بەرزبوونەوەی ڕێژه‌ی بەکارهێنەرانی مادە هۆشبەرەکان له‌ باشوور پێوەندییەکی قووڵی بە بازرگانیی ڕەشی ڕژێمی ئێرانەوە هەیە

یان بە بارێکی تر و لە ئاستی حکوومەتە ئیسلامییەکەی تری ناوچەکەدا، واتە ئێران، بۆ مەگەر نازانین یەکێکە لە گەورەترین بازرگانەکانی مادە هۆشبەرەکانە لە هەر هەموو جیهاندا؟ بەرزبوونەوەی ڕێژه‌ی بەکارهێنەرانی مادە هۆشبەرەکان له‌ باشوور پێوەندییەکی قووڵی بە بازرگانیی ڕەشی ڕژێمی ئێرانەوە هەیە؛ حکوومەتێک کە لەژێر گەمارۆیەکی قورسی ئابووریدایە و بۆ بەدەستهێنانی پارە دەست لە هیچ بازرگانییەکی قێزەون و نامرۆڤانە ناپارێزێت. ئەم چەند ساڵەی ڕابوردوو ڕێژەی هەناردەکردنی مادەی هۆشبەر بۆ ناو باشوور له‌ ڕێگه‌ی دزه‌پێكردنی سنووره‌ دەستکردەكانه‌وه‌، له‌ڕادەبەدەر‌ زیادی كردووه‌ و هه‌ر ئه‌م ماوه‌یه‌ی پێشوو له‌ ناوچه‌ی ڕانیه‌ ده‌ست به‌سه‌ر ٨٤ كیلۆ مادەی هۆشبەردا گیراوه‌.

کەچی خەڵکی ئیمانداری باشوور ئەم دیاردە نامرۆڤانە ئاشکرایانە نابینن، بەڵام بۆ سووتاندنی لەچکی زۆرەملێی ڕژێمی ئێران ڕەگی مل با دەدەن و جنێو بە ژنانی ڕۆژهەڵات دەدەن! ئەمە لە حاڵێکدایە کە چەندین ساڵە تەنانەت لە ناو خەڵکی فارسی ئێرانیشدا ئاگامان لە دەنگێکە ستایشی کۆمەڵگای ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان دەکات، لەبەر ئەوەی بەردەوام پێشڕەو بووە و قەت ملی بۆ ستەم نەوی نەکردووە، لەم ڕاپەڕینەدا ڕۆژانە لە هەموو میدیا ئێرانییەکانی دژ بە ڕژێمی تاراندا (جیا لە میدیا جیهانییەکان) باس لەوە دەکرێ کە هەموو ئێرانییەکان پێویستە چاو لە کوردان بکەن و گوێ لە گوتار و کردار و دروشمەکانی ئەوان بگرن.

بە داخەوە، باشوور لەم دۆخە سەخت و پڕکارەساتەدا نەك تەنها هیچ یارمەتییەکی ڕۆژهەڵاتی نەداوە و نادات، بەڵکوو بووەتە مایەی شێواندنی مێشک و تووڕەکردنی جەماوەری ستەملێکراوی ئەو دیوەی کوردستانیش و ڕۆژانە تۆوی نائومێدی و تووڕەیی بە ناو ئەو خەڵکەدا بڵاو دەکاتەوە. جا کۆماری ئیسلامی لەمە زیاتر چیی لە باشوور ئەوێت: حکوومەتەکەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات لە کامپەکاندا زیندانی بکات و کۆمەڵگاکەیشی سووکایەتی و جنێو بە خەڵکە ڕاپەڕیوەکەی ئەودیوی سنوورە دەستکردەکان بدات.

ئەگەر خەڵکی باشوور بیرکردنەوەیەکی دروست و واقیعی لە ئاست ئەم دەوڵەتانەدا ژیابان، بێگومان دەبوو زیاتر لە کوردی ڕۆژهەڵات و باکوور حەز بە ڕووخانی ئەم دەوڵەتە ستەمکارانە بکەن.

ئەم هاونیشتمانییانە کە بەردەوام باس لە گەندەڵیی یەکێتی و پارتی دەکەن، بۆ مەگەر نازانن دەسەڵاتدارانی باشوور لە دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە فێری دزیکردن و بەتاڵانبردنی سامانی گشتی و لە تورکیاوە فێری کردنەوەی شوێنی لەشفرۆشی و بەکاڵاییکردنی هەموو سێکتەرە کولتوورییەکانی کۆمەڵگا بوون؟! بۆ نازانن سەرچەشن و مۆدێلی حوکمکردنی سەری ڕەش و دەباشان دەقاودەق لەم دوو دەوڵەتە گەندەڵەی ناوچەکەوە وەرگیراوە؟ بێگومان بوونی کۆماری ئیسلامیی ئێران و کۆماری تورکیا لەملاولای باشووردا یەکێک بووە لە گەورەترین هۆکارەکانی بەتاڵبوونەوەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە هەموو خاڵێکی ئەرێنی و سەردەمییانە. یان مەگەر باشوورییەکان، بە کۆمەڵگا و حکوومەتیشەوە، نازانن ئەو دوو دەوڵەتە بە گرتنەوەی ئاوەکان چۆنچۆنی خەریکن باشوور دەکەنە بیابان و تا چەند ساڵی تر کەمئاوی و بگرە بێئاوی خودی ژیان لە کوردستاندا دەخاتە بەر مەترسیی زۆر جیدییەوە؟ ئەگەر خەڵکی باشوور بیرکردنەوەیەکی دروست و واقیعی لە ئاست ئەم دەوڵەتانەدا ژیابان، بێگومان دەبوو زیاتر لە کوردی ڕۆژهەڵات و باکوور حەز بە ڕووخانی ئەم دەوڵەتە ستەمکارانە بکەن. کەچی مخابن نەك تەنها وا نییە، بەڵکوو تاکە دیارییان بۆ خەڵکی ئەو دوو پارچەیە، بێهیواکردن و دژایەتیکردنی شۆڕشەکانیانه‌.

خه‌ڵكی ڕۆژهه‌ڵات خۆیان له‌سه‌ر پێن و خۆیان گیان ده‌به‌خشن، وه‌ك چۆن چاوه‌ڕێی یارمه‌تییه‌كی ئه‌وتۆ نین له‌ باشوور، چاوه‌ڕێی دژایه‌تیكردنیش نین. خه‌ڵكی ڕۆژهه‌ڵات برینی سه‌رده‌می قیاده‌ موه‌قه‌ته‌یان له‌ بیر نه‌چووه‌، بۆ ئەبێ دیسان کردارێکی هاوشێوە ئەزموون بکەنەوە؟! ڕۆژێک بەم نزیکانە تەمەنی کۆماری ئیسلامی دێتە کۆتایی و خەڵکی ڕۆژهەڵات و ئێران ڕزگار ئەبن. هیوایەک بە مافیاکانی دەسەڵاتی باشوور نییە تاکوو داوای گۆڕانکارییان لێ بکەین، لانیکەم تا ئەوکات با خەڵکی باشوور تۆزێک دەست بە کۆمێنت و قسەڵۆکە ناشیرینەکانیانەوە بگرن و لەوە زیاتر ئازاری ئەو خەڵکە ڕاپەڕیوە ستەملێکراوە نەدەن. بێگومان ئەمە داواکارییەکی گەورە نییە: تەنها بێدەنگ بن و هیچ مەڵێن، هەر ئەوەندە.

The post بۆچی حکوومەت و کۆمەڵگای باشوور بوونەتە هاوکاری کۆماری ئیسلامی؟ appeared first on ژنەفتن.

 دەقی بەیانەکە بە هەرسێ زمانی کوردی، فارسی، ئینگلیزی

پەیامی پشتگیریی ٨٨مین کۆنگرەی نێونەتەوەییی پێن بۆ ژنان و خەڵکی ئێران

مەرگی مەهسا(ژینا) ئەمینی، کچە کوردی ٢٢ ساڵانی ئێرانی، چەخماخەی ناڕەزایەتییەکی گشتی و بەردەوامی لە سەراسەری ئێران لێ دا، دوای ئەوەی کە لەلایەن “پۆلیسی ئەخلاق”ی ئێرانەوە گیرا.

مەهسا لە ١٣ی سێپتامبر لە تاران لەبەر ئەوەی گوایە قژی بە تەواوەتی دانەپۆشراوە، گیرا. بەپێی وتەی ڕاپۆرتی میدیاکان، لە کاتی دەستبەسەرکردنیدا ئەشکەنجە دراوە، بەڵام پۆلیس حاشای لێ دەکات. مەهسا دەگوێزرێتەوە بۆ نەخۆشخانەی کەسرا لە تاران ، لەوێ چوار ڕۆژ لە کۆما دەمێنێتەوە و دوایی مەرگی ڕادەگەیەنن.

پۆلیس بەردەام لە سەر ئەوە پێ دادەگرێت کە مەهسا جەڵدە یان سەکتەی دڵ لێی داوە، داستانێک کە بنەماڵەی مەهسا لەگەڵی نین.

کاتێک کە تەرمی دەبریتەوە شارکەی خۆی لە سەقز، خەڵکی شار بۆ پشتیوانی بنەماڵەکەی لە گۆڕستان چاوەڕیی دەکەن. ئەم کۆبونەوەیە خاڵی دەستپێکی خۆپیشاندانە گشتییەکان لە سەراسەی ئێران بوو. خۆپیشاندەران لە شەقامەکاندا پۆستەر بە دەست درۆشم دەدەن، “ژن، ژیان، ئازادی”، و “نەمان بۆ دیکتاتۆری!”

رژیم دڕندانە هێرشی کردووەتە سەر خۆپیشاندەران- بە پێی ڕاپۆرتە نافەرمییەکان خەڵكێکی زۆر کوژراون و هەزاران کەسی تر گیراون. حەفتەی رابردوو راپۆرتە میدیاییەکان نیگەرانی خۆیان سەبارت بە بچڕان و بەرتەسککردنەوەی ئێنتێرنێت دەربڕی کە دەستڕاگەیشتن بە زانیاری سەبارەت بە سەرکوتی بێبەزییانەی دەوڵەت بەسەختی بەرتەسک دەکاتەوە.

بەپێی راپۆرتە سەرەتایییەکان بە هۆی هێرشی مووشەکی و درۆنی ئێران بۆ سەر هەرێمی کوردستانی عێراق لە ٢٨ی سێپتامبر، بە لانی کەمەوە ١٣ کەس کوژراون و ژمارەیەکی تریش بریندار بوون. بەرپرسانی ئێران دەڵێن گوایە ئەم هێرشانە بۆ سەر گرووپە کوردییەکان بوە کە لە پشت نارەزایەتییە بەربڵاوەکانن کە لە دوای مەرگی مەهساوە درێژەی هەیە.

لە ماوەی چڵ ساڵی رابردوودا رژێمی ئیسلامی ئێران دەسەڵاتی خۆی لە رێگەی کۆشتنی بەکۆمەڵ، ئەشکەنجە، زیندانیکردن، سانسۆڕ و یاساخ کردنی زۆر لە ئازادییەکان راگرتووە. چالاکوانانی سیاسی، نووسەران، شاعیران، هونەرمەندان، کرێکاران، مامۆستایان و قوتابیان گیراون، ئەشکەنجە دراون و کوژراون.

ئێمە ئەندامانی پێنی نێونەتەوەیی لە کۆنگرەی ٨٨ی خۆماندا لە ئۆپسالای سوید، پێکەوە بە توندی دڕەندەیی رژیمی ئێران لە سەرکوتکردنی ئازادی دەڕبڕین سەرکۆنە و محکوم دەکەین. ئێمە بۆ هاوپشتی لە خەباتی ژنان و خەڵکی ئێران بۆ ئازادی و یەکسانی و عەدالەت، رادەوەستین و لە داواکارییەکانیان بۆ داهاتوویەکی بەبێ ستەمگەر و دیکتاتۆر پشتیوانی دەکەین.

ئێمە داوا دەکەین کە کۆتایی بە سەرکۆتکردنی ئازادی دەربڕین لە ئێران بهێنرێت و بکوژانی مەهسا بەرەوڕوی عەدالەت بکرێنەوە و بە خێرایی هێرشی سەربازی ڕابگێرێت .

٣٠ی سێپتامبری ٢٠٢٢

پیام حمایت هشتاد و هشتمین کنگره پن بین‌الملل 

به زنان و مردم ایران

مهسا(ژینا) امینی زن ۲۲ ساله‌ی کرد ایرانی است که مرگ وی در زندان پس از بازداشت بوسیله “پلیس اخلاق” ایران جرقه‌ی اعتراضات گسترده و مداومی را در سراسر ایران زد.

مهسا در ١٣ سپتامبر به دلیل گویا رعایت نکردن حجاب در تهران بازداشت شد. بنا به گزارش رسانه‌ها وی در زمان بازداشت شکنجه شد، ادعایی که پلیس آن را انکار می‌کند. وی به بیمارستان کسرا در تهران انتقال داده می‌شود پس از آنکه چهار در کما باقی می‌ماند در ١٦ سپتامبر مرگش را اعلام میکنند.

پلیس اصرار دارد که مهسا بر اثر حمله قلبی درگذشته است، داستانی که خانواده وی قبول ندارند.

هنگامی که جنازه مهسا به شهرش، سقز منتقل می‌شود، مردم شهر برای حمایت خانواده در محل دفن منتظر بودند. این تجمع نقطه آغاز اعتراضات عمومی در ایران بود. معترضان در خیابان‌ها تجمع کرده و پوسترها را حمل کرده و شعار سر دادند، “زن، زندگی، آزادی” و “مرگ بر دیکتاتور!”

رژیم به طور وحشیانه ای به تظاهر کنندگان حمله کرده است. گزارشات غیر رسمی حاکی از آن است که شماری از مردم کشته مجروح و هزاران نفر بازداشت شده‌اند. هفته‌ی گذشته گزارش‌های رسانه‌ای نگرانی در مورد قطع و محدودیت گسترده‌ی اینترنت ابراز داشته است که دسترسی به اطلاعات در مورد برخورد بیرحمانه‌ی رژیم را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.

بر اساس گزارشات اولیه در ٢٨سپتامبر، حداقل ١٣ نفر بر اثر حملات موشکی و پهپادی ایران به اقلیم کردستان عراق کشته و شماری دیگر زخمی شده‌اند. مقامات ایرانی ادعا کرده‌اند که آنها گروه‌های کرد را هدف قرار داده‌اند که در پس اعتراضات بعد از مرگ مهسا هستند. 

در چهار دهه‌ی گذشته، رژیم اسلامی ایران از طریق کشتار جمعی، شکنجه، زندانی کردن، سانسور و ممنوع کردن بسیاری از آزادی‌ها قدرت خود را بر کشور حفظ کرده است. فعالان سیاسی و نویسندگان، شاعران، هنرمندان، کارگران، معلمان و دانشجویان دستگیر، شکنجه و کشته شده‌اند. 

ما اعضای پن بین الملل در کنگره‌ی ٨٨ خود، دراپسالای سوِئد، همصدا، قویأ سبعیت رژیم در سرکوب آزادی بیان در ایران را محکوم می‌کنیم. ما درهمبستگی با زنان و مردم ایران در مبارزه‌ی آنها برای آزادی و برابری و عدالت ایستاده و از خواسته‌های آنان برای آینده‌ای فارغ از ستمگری و دیکتاتوری، حمایت می‌کنیم. 

ما خواستار پایان سرکوب آزادی بیان در ایران و آوردن قاتلان مهسا به پای میز عدالت و توقف فوری حملات نظامی هستیم.

٣٠ سپتامبر٢٠٢٢

PEN International 88th Congress: 

A Message of Solidarity with the Women and People of Iran

Mahsa (Zhina) Amini was a 22- year-old Kurdish Iranian woman whose death in custody following her arrest by Iran’s “morality police” has sparked continuing mass protests across Iran. 

Mahsa was arrested on September 13 in Tehran for allegedly not following the country’s dress code for women. According to media reports, she was tortured while in custody, an allegation the police deny. She was taken to Kasra Hospital in Tehran where she remained in a coma until pronounced dead on September 16.

The Iranian authorities maintain that Mahsa suffered a heart attack, an account that is not accepted by her family.

When her body was taken to her hometown of Saqqez, people were waiting to support the family at the funeral. This gathering was the starting point for the mass protests across Iran. Protesters gathered in the streets carrying posters and shouting the slogans, “Woman, Life, Freedom”, and “Down with the Dictator!” 

The authorities have brutally cracked down on protests — unofficial reports claim many people have been killed or injured and thousands have been arrested. Last week, media reports raised concerns over widespread internet outages and restricted internet services which severely affected access to information regarding the government’s brutal response.

According to the initial report at least 13 were killed and many others were injured following Iranian missiles and drones’ attacks on the Kurdish region of northern Iraq on 28 September. Iranian authorities claim that the attacks targeted Kurdish groups behind the widespread protests that followed Mahsa’s death.

For the past four decades, Iran’s regime has maintained its grip on the country through mass killing, torture, imprisonments, censorship, and curtailing of essential freedoms. Political activists, writers, poets, artists, workers, teachers, and students have been arrested, tortured, and killed. 

We, the members of PEN International at the 88th Congress, together in Uppsala, Sweden, strongly condemn the brutal crackdown on freedom of expression in Iran. We stand in solidarity with the women and people of Iran in their fight for freedom, equality and justice and support their demands for a future without tyranny and dictatorship. 

We call for an end to the crackdown on freedom of expression in Iran, and demand that Mahsa’s killers be brought to justice we also call for an immediate halt to military strikes.

30 September 2022

The post پەیامی پشتگیریی ٨٨مین کۆنگرەی نێونەتەوەییی پێن بۆ ژنان و خەڵکی ئێران appeared first on ژنەفتن.