یوهان بورگن (١٩٠٢-١٩٧٩) نووسەر، شانۆگەر، ڕۆژنامەنووس و ڕەخنەگری ئەدەبی، لە کریستیانا (ناوی کۆنی ئۆسلۆ پێتەختی نۆروێژ) لەدایک بوو. لە ساڵانی نێوان ١٩٥٠ بۆ ١٩٦٠دا یەکێک بوو لە بەناوبانگترین نووسەرانی نۆروێژ. لە ساڵی ١٩٥٤ەوە بۆ ١٩٦٠ سەرنووسەری گۆڤارێکی ئەدەبی بوو بە ناوی Vinduet. بورگن لە سەرەتادا زۆر لەژێر کاریگەریی کنوت هامسۆن نووسەری بەناوبانگی نۆروێژیدا بوو، بەڵام دواتر بوو بە تەنزنووسێکی ناسراو و هەستیار. خوێنەر لە زۆربەی بەرهەمەکانیدا دەتوانێ ڕەنگدانەوەی ئەم پرسیارانە بخوێنێتەوە: پرسیار لەبارەی ناسنامەوە کە من کێم؟ من چیم؟ چۆن دەتوانم لەگەڵ کات بڕۆم؟ من کەسێکم یان چەند کەس؟ بە تایبەتی لە ڕۆمانی سیانی “وایڵفرێد ساگن لە لیللەرود” ١٩٥٥، سەرچاوەکانی تاریکایی ١٩٥٦، ئێستا ئەومان لەگەڵە ١٩٥٧ و لە ڕۆمانی زۆر مۆدێڕن و دەگمەنی “من”١٩٥٩دا ئەو پرسیارانە دەبیندرێن.

لە ڕۆمان و چیرۆکەکانی ‘بورگن’دا، مرۆڤ خۆی لەنێوان هەڵسوکەوتی جوان و نسێکانی خۆیدا دەدۆزێتەوە و دیسان بزر دەبێتەوە. لە داهێنانی بیرۆکەی نیوەوشیارانەدا زۆر لێزان بوو. ئەو بیرۆکانەی بە دوو یان سێ ئاست و زیاتر دابەش دەبوون و لەنێوان یەکتریدا هاتوچۆیان دەکرد، واتە حاڵەتێک لەنێوان خەو و بەخەبەربووندا.

لە بەرهەمەکانی بورگن‌دا دەتوانین ئاماژە بکەین بە: توولەڕێی ئەوینداری، لیللەرود، سەرچاوەکانی تاریکایی، ئێستا ئەومان لەگەڵە، من، ترۆپکی شین، مژی سوور، باسکی من ڕیخۆڵەی من، درەختە تەنیاکان لە دارستاندا، سەرکەوتن، لەم هۆدەیەدا..

….

لەم کورتەچیرۆکی “بیرەوەریی کەسێک کە  تاوانکار لەدایک بوو”دا لەگەڵ منداڵێک و خوشکە گەورەکەی، دایک و باوک و باپیریان ئاشنا دەبین. منداڵەکە پێی وایە کە هەرچی گەورەتر بێت باڵای بچووکتر دەبێتەوە و ئەگەر بەپێی خۆی بڕوات ناتوانێت سەر کالیسکەکە ببینێت و ئەوەش بەو واتایەیە کە ئەو بچووک بووەتەوە. پێی وایە ئەگە لە کالیسکەکەدا ڕاکشێ باڵابەرزترە و بچووکەکان دەستیان پێی ڕاناگات. سەرلەبەری چیرۆکەکە بەپێی ئەم خراپتێگەیشتنەوە داڕێژراوە. تێگەیشتنی منداڵ کرچ و کاڵە. بۆ نموونە ئەگەر منداڵەکە کارێکی خراپ بکات باوکی لێی دەدات. ئیتر منداڵەکە عادەت بە لێدران دەگرێت و هەمیشە ئەو کارانە دەکات کە نەشیاون. لەلایەکی دیکەوە منداڵەکە بە هۆی ناکامڵبوونی پێی وایە کە گۆچانەکە باپیرییەتی. باپیری نەخۆشە و لە هەورەبانەکە کەوتووە و کاتێ شتێکی پێویست دەبێت بە گۆچانەکەی لە عەرزەکە دەکوتێ. دایک و باوکی منداڵەکەش بە یەکتری دەڵێن بچۆ بزانە باپیرە بۆ وا دەکات، ئیتر لە منداڵەکەش وایە کە دارەکە باپیرێتی و خودی باپیریشی پیرەپیاوێکی دیکەیە لە هەورەبانەکە.

هەر لە سەرەتای چیرۆکەکەوە بۆ خوێنەر ڕوون دەبێتەوە کە خراپتێگەییشتن هەوێنی سەرەکییە. منداڵەکە خراپ تێدەگا و دایک و باوکیشی خراپ لە منداڵەکەیان دەگەن.

ئاخێوەر یەکەم کەسی تاکە، بە جۆرێک کە خوێنەر وا هەست دەکات بەسەرهاتەکە لەلایەن منداڵێکەوە دەگێڕدرێتەوە. ڕستەکان سادەن و دور و درێژ، ڕێک وەکوو قسەکردنی منداڵان. بەردەوام لە ڕووداوێکەوە بۆ ڕوودەوێکی دیکە دەچێت. ڕووداوەکان هیچ پێوەندییەکیان بە یەکترەوە نییە. ئاخێوەر بیر لە شتێک دەکاتەوە و لە ناکاو باسی شتێکی دیکە دەکات. لێرەدا بەرەوڕووی دوو باوک دەبینەوە کە هەرکیان توڕە و گرژن. باوکی ئاخێوەر و باوکی یون، منداڵی دراوسێکە.

وەرگێڕ

بیرەوەریی کەسێک کە  تاوانکار لەدایک بوو

باپیرم‌ گۆچانێکه‌.

ئه‌و له‌ هه‌وره‌بانەکە دەژیت و عەرزەکەی ئەوێ کوتەکوتی دێت. ئەمە ڕێک ئەو کاتەیە کە خەوتووم و خۆم تەڕ کردووە، من میزم بە خۆمدا کردووە، بەڵام کاتێ ده‌مه‌وێ بخه‌وم ویشکم، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان منیان گۆڕیوه‌.

جارێکیان باپیرم هاته‌ خواره‌وه‌، باوکم هێنای. باوکم وتی کە نایەوێ زۆر لە دۆخی باپیرم بزانێت‌، باوکم لەم کوتەکوتە بێزار بووبوو. باپیرم خڕۆکەیەکی هەبوو. دەدرەوشاوە. پڕ بوو لە وردەکون، لەوسەری ئەوسەر دانرابوو. دایکم بە بۆڵەبۆڵ وتی که‌ باوکم دەیەوێ باپیرم بباتەوە سەرێ، بەستزمانە، نەیدەتوانی کوتەکوت بکات، ئاخر کاتێک باپیرم لە خوارێ دەبوو ئیزنی نەبوو کوتەکوت بکات. دواتر باوکم باپیرمی دەبردەوە سەرێ. دیسان من خۆم تەڕ کردەوە لەبەر ئەوەی گوێم لە دەنگی کوتەکوتەکە بووەوە.

باوکم له ‌سه‌رێیە‌.

کە دێته‌وه‌ خوارێ و دێت بۆ لام که‌مێک ده‌ترسم، دڕکی سوور بە تەواوی دموچاوییەوەیە. کاتێ له‌ کالیسکه‌که‌ داده‌به‌زم باوکم به‌ره‌و ئاسمان ئاماژه‌ ده‌کات و ده‌ڵێ: تۆ سه‌یری ئه‌و فڕۆکه‌یه‌ بکه‌، منیش بەرەو ئاسمان باوەشم دەکەمەوە و ئەویش ئەمەی زۆر پێ خۆش دەبێت و دەڵێ ئەع. دایکم ده‌ڵێ: ئه‌وه‌ بەس فڕۆکەیەکە و دەچێت بۆ کۆپنهاگن! تۆ بۆ بیر لەوە ناکەیەوە کە ئەو منداڵه‌‌ ئیتر بێجگه ‌له‌ فڕۆکه‌ سه‌یری هیچ شتێکی دیکه‌ ناکات و ڕۆژ هەتا ئێوارە سەری بەرەو حەوا دەبێت! باوکم دەمشکێنێت و دوور دەکەوێتەوە. نێرەهه‌نگ بە کەسێک دەکوترێ کە دەگیزێنێت و دوور ده‌بێته‌وه‌، کوڵکنە و‌ له‌به‌ر تیشکی هه‌تاودا سوور دەنوێنێت. باوکم بۆ خۆی نێرەهه‌نگێکه‌.

دایکم لە پەنامە. لووتە چڵمنەکەی خستووەتە ناو زارمەوە. دەنگێکی بلاوێنە. شتێک لە خوارەوەمە کە ناوی لیلله‌سۆسته‌رە بەڵام من ناتوانم بیبینم. کەچی خەریکە کالیسکەکە وەرگێڕێ بۆ ئەوەی بێتە سەرێ بۆ لای من. ده‌بێ زۆر بچووک بێت. لە بن منەوەیە، لە بنی بنەوە. خۆزیا گەورە دەبووین و بمانتوانیایە بچین بۆ ئاسمان.

ئێستاکه‌ بچووک بوومه‌ته‌وه‌. هاتوومه‌ته‌ خواری خواره‌وه‌، لەو کەسەش بچووکتر بوومەتەوە کە پێی دەکوترێ لیلله‌سۆسته‌ر. کەچی ئه‌وان بەوە دەڵێن گەورەبوون.

سەرچەفێکی سپی له‌ ئاسمانه‌وه‌و بە بن هه‌وره‌بانه‌که‌ی باپیرەوە شۆڕ بووەتەوە. سەرچەفەکەم ڕاکێشا و هەرچی لەو سەرە بوو بەربووەوە. وەکوو وتم شتەکان ڕژانە خوارخوارەوە! باوکم بە هەڵەداوان هاتە سەرێ و هەر وەکوو ئەوێجار گوڕاندی کە باپیرە هێنایبوونە خوارەوە. وتم: ئەع، ئەوە دەیەوێ بە فڕۆکە دموچاوی جوان بکات به‌ڵام توند پیلمی گرت. ئیتر ئه‌عام به‌ خۆمدا کرد. دایکم بە لووتە چڵمنەکەیەوە هات به‌ڵام باوکم وتی توتکەسەگ و دواتر منیش وتمەوە توتکەسەگ. لووتی دایکم وشک بوو و دموچاوی باوکم چاک بووەوە و وتییەوە توتکەسەگ. منیش پێم وتەوە توتکەسەگ. لیلله‌سۆسته‌ر قیژاندی چونکه‌ گەورە بووبوو.

ئێستاکە ئیتر ناتوانم ڕابکشێم، چونکە ئەوان وتیان کە من دەتوانم بە پێ بڕۆم. کورت و کورتتر دەبمەوە. کاتێک پێ هەڵدەگرم بە جێی نێو کالیسکەکە دەبێ بچمە سەر عەرزی، جا ئەو کات دەتوانم سەر هەڵبڕم و سەیری کالیسکەکە بکەم. دەمەوێ بزانم بۆ ئەوەی گەورە دیار بم تا چەندە نزم ببمەوە. لیلله‌سۆسته‌ر چووە ئاسمان هەر وەکوو هەموو ئەو شتانەی کە لەوێن، ئەو دەتوانێ بیانهێنێتە خوارەوە‌. لیللەسۆستەر دەڵێ کە چۆلەکە وەکوونێ ئێمە خواردن دەخوات. چۆلەکەیەکی بۆ خستینە خوارەوە و دواتر ئەو دانەیە بوو بە سەدان چۆلەکە. لیللەسۆستەر زۆر زۆر مێهرەبانە.

کاتێک دەچییە دەرەوە، بە پێ ڕۆیشتن گەمەیەکی خۆشە‌. پێشتر زۆر پاڵکه‌وتبووم و سه‌یری سه‌ره‌وه‌م دەکرد و تەنیا خەتی هاتوچۆ بۆ کۆپێنهاگنم دەدیت، به‌ڵام ئێستاکه‌ ده‌شتوانم سه‌یری قامکه‌کانی پێم بکه‌م که ‌لە خوارەوەی خۆمن نه‌ک له‌سه‌ر لێفه‌که‌. هێندێک شتی سپیم تێوە پچرابوو و تەڕ بووم بەڵام هێشتا میزم بە خۆمدا نەکردبوو. ئەوێ کات کە لە قەرەوێڵەکەی دایکمدا ڕاکشابووم، باوکم وتی: وابا شەقفڵێک له‌ بیره‌که‌ بده‌ین. دایکم وتی: هەر وەک وتت بۆ ماوەی پێنج ساڵ. باوکم وتی پێم که‌ ئه‌گه‌ر بچم لەوێ ڕاکشێم لێم دەدات. لیلله‌سۆسته‌ر وتی کە پێمان خۆش بوو پێکەوە بچینە ئەوێ و ڕاکشێین. چەند خۆشە لێم بدرێت.

خۆم گەیاندە هەورەبانەکە‌. زۆرم پێ چوو. باپیرەم لەوێ نه‌دیت به‌ڵام پیاوێک له‌وێ ڕاکشابوو و چاوی له‌ سه‌ره‌وه‌ کرد و وتی ئەع. له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌که‌ ڕاکشابوو ڕێک وەکوو ئەوکاتەی کە من گەورە بووم. ئه‌و ڕاکشابوو و سەیری هەڵکشان و داکشانی ئەو خڕۆکەیەی دەکرد کە لە قوژبنەکەی سەر خۆیەوە بە چەندین تاڵەوە هەڵواسرابوو. ده‌بێ هه‌وره‌بانێکی دیکەش لە سەرەوەی ئێرەکانە هەبێت. هەروەها باپیرێکی دیکە و ڕەنگبێ پیرەپیاوێکیشی تێدا بێت کە ئاگای لەو باپیرەمە. له‌ قه‌ره‌وێڵه‌ی ناو هۆدەی ئه‌و پیره‌پیاوەدا‌ ڕاکشام. چاوم به‌ باپیرم که‌وت. له‌ شانی پیره‌پیاوه‌که‌وە، له‌ قه‌ره‌وێڵه‌که‌دا ڕاکشا. پاشان پیرەپیاوەکە لەگەڵ باپیرم دەستیان کرد بە کوتەکوت لە عەرزەکە. دایکم هات و منی برده‌ خواره‌وه‌ بەڵام لووتی ته‌ڕ نه‌بوو و وتی کە وادیارە من ئیشتیام لە تێهەڵدرانە.

کاتێک که‌ له‌ پانتۆڵه‌که‌مدا میزتم ده‌مه‌وێ لە هەورەبانەکە له‌گه‌ڵ لیلله‌سۆسته‌ر بم‌. ئەوان زۆر جار وتوویانە کە وا دیارە ئیشتیام لە لێدانە. 

ئێستا زۆر کورت بوومه‌ته‌وه‌. گه‌وره‌ ده‌بمه‌وه‌. کاسه‌ی پیساییکردن له‌ژێر قه‌ره‌وێڵه‌که‌یه‌، ئەمەیان باشتره‌ بۆ میزتێکردن.

من پێشتر مردبووم. زۆر گه‌رم بوو. ئه‌وان قسه‌یان نه‌ده‌کرد، ته‌نیا ورته‌ورتەیان دەهات. پیاوێک لە سەری سەرەوە بوو‌، ڕێک وه‌کوو ئه‌و شته‌ خڕه‌ کە له‌ سووچه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ی ماڵی پیاوه‌پیره‌که‌ شۆڕ بووبووەوە. ئەو پیرەپیاوەی کە له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌که‌ ڕاکشا و ئاگای لە باپیرم دەبوو. جاروباره‌ ئه‌وان زۆر به‌ سرتە ده‌یانکوت مرد، به‌ڵام من گوێم لێ بوو. هه‌موو لووتیان نەرم و دموچاویان جوان بوو. منیش ده‌مه‌وێ بمرم.

به‌ڵام ده‌بوو جارێکی دیکه‌ پێ هەڵگرمەوە و به‌ هه‌مان ڕادە كورت ببمه‌وه‌. ئێستا ماوەیەکی زۆرە کە نامرم. ئه‌وان بە دەنگی بەرزەوە قسه‌ ده‌که‌ن. ئێستا لێم نادرێت. من و لیللەسۆستەر لەوێ بووین و خۆمان خستە ناو بیرە روونەکە. هەموو قیژاندیان.

من له‌ هه‌وره‌بانه‌که‌ی پیرەپیاوەکە و باپیرم‌ بووم، لەسەر پلیکانەکانەوە هەڵخلیسکامە خوارەوە. باوکم وتی توڵەسەگ، منیش پێم وتەوە. باوکم دەڵێت کە من زمانم گۆ دەکات بەڵام ئەوکاتی کە گەورە بووم باشتر دەمتوانی قسە بکەم. ئەمێستا وەکوو لیللەسۆستەر نیم و ناتوانم قسەی زۆر بکەم.     

که‌یکێکی گه‌وره‌ بە سێ مۆمەوە له‌و سه‌ره‌ دانرابوون که‌ من پێشتر بەرم دابووەوە خوارێ. هه‌موو وتیان سێ مۆم، هەر سێ مۆمیشی لێ بوو. زگم وەژان کەوت.

من بیرم له‌ مۆمه‌کان دەکرده‌وه‌ که‌چی خەوم لێکەوت. له‌ پێشدا به‌نێکی ڕه‌ش بوو، پاشان ئه‌وان چه‌ند چیلکه‌یەکی پێکراویان هەڵگرت، به‌نه‌ ڕه‌شه‌کان گڕیان گرت.

من دوو قوتووی پڕ لە چیلکه‌ی بچووکم هه‌ڵگرت و خستمه‌ بن باڵنجه‌که‌. سێ قوتووشم خستە نێو‌ قه‌ره‌وێله‌ی لیللەسۆتەرەوە. کاتێک باپیره‌ و پیره‌پیاوەکە‌ پێکەوە له‌ عه‌رزه‌که‌ دەکووتن و دایکم به‌ کافه‌وە ده‌چێته‌ سه‌ره‌وه‌، به‌و چیلکانه‌ مۆمه‌کان دادەگیرسێنم. لەو شوێنەی کە کەیکەکەی لێ دانرابوو شتێک شۆڕ بووبووەوە، دامگیرساند. پاشان شتێکی دیکەشم داگیرساند کە لەسەر کورسییەکە بوو و پێشتر‌ که‌یکه‌که‌ی تێدابوو. ئەو پەردانەشم داگیرساند کە بە پەنجەرەکەدا هەڵواسرابوون. هەر ئەوەندە بەس بوو کە چیلکەکان لە قوتووەکە بخشێنی، ئیتر دادەگیرسان‌. دایکم به‌ پلیکانه‌کاندا هاته‌خواره‌وه‌. بەدوای ئەودا باوکم. پاشان هه‌مووان هاتن و هێندێک ئاویان پێداکرد. زۆر خۆش بوو، به‌ڵام هه‌موو ڕووناکییەکەیان په‌کخست.

باوکم وتی که‌ وادیارە ئیشتای لێدرانم کردووە. به‌ڵام لێم نەدراوە. جارێکی دیکه‌ هه‌موو قوتووه‌کانم خستە ناو قه‌ره‌وێڵه‌که‌ی لیلله‌سۆسته‌رەوە. بۆ سبه‌ینێ دایاندەگیرسێنمەوە.

لیلله‌سۆسته‌ر پێی خۆش نییە. لیلله‌سۆسته‌ر تێکچووه‌. کوڕێک‌ لە پشتەوەی بیرەکەدا دەژییت. ئه‌و ده‌ڵێت کە لیلله‌سۆسته‌ر بەس کچێکه‌ و هیچی دیکه‌. ده‌ڵێ کە دەبێ من شقارته‌کان بێنم، شقارتەکان هەر وەکوو چیلکە وان. پاشان پێکەوە ئەم خانووە و خانووه‌کانی دیکه‌ دەسووتێنین‌. ئەوەی لەسەر منە هێنانی چیلکەیە بەپێی پێویست.

باوکم شقارته‌کانی شاردووەته‌وه‌، بەڵام دۆزینه‌وه‌شیان ئاسانه‌. شقارته‌کان پێشتر له‌سه‌ر شۆمینه‌که‌ بوون و من ناچار بووم چنگ گیر بکەم و قولێکی چاکیان لێ داگرم بەڵام ئەم جارەیان شقارتەکان له‌ کابینێتی چێشتخانەدا لە پشته‌وه‌ی ئەو فلاسکانه‌ن کە بۆ شووتن دانراون. من و لیلله‌سۆسته‌ر هه‌موو شه‌ربه‌ته‌کانی نێو فلاسکەکانمان خواردەوە و دواتر خۆم مراندەوە‌، کەچی ئه‌وان هیچ ورته‌یەکیان نه‌کرد. باوکم وتی کە دایکم دەبوو فلاسکه‌کان بشارێتەوە. من و ئه‌و کوڕه‌ هه‌موو ئەو شقارتانەی کە پێشتر باوکم لە پشت فلاسکەکاندا شاردبوونییەوە، بردماننە پشتەوەی ئاودەستخانە و لەوێ لە پشت سندووقێکدا شاردماننەوە.

له ‌پێشدا لە بیره‌که‌دا ئاگرمان کرده‌وه‌ به‌ڵام دانه‌گیرسا. پاشان ئاگرمان له‌ ئاوده‌ستخانەکەدا کرده‌وه‌، جوان داگیرسا. باوکم و پیاوه‌کەی دیکه‌ که‌ باوکی ئه‌م کوڕه‌‌یه‌، هاتن. که‌مێکش ئاگرمان له‌و ماڵه‌ بەردا که‌ باوکی ئه‌م کوڕه‌ لێوەی هاته‌ ده‌ره‌وه‌. کوڕەکە ناوی “یۆن”ه‌ و باوکی لە باوکم تووڕه‌ بوو. باوکی منیش لێی تووڕە بۆوە و پێی وت کە ئەوە “یۆن”ە هەموو شقارتەکانی دۆزیوەتەوە! بەڵام لە ڕاستیدا ئه‌وه‌ من بووم ئەو شقارتانەم دۆزیبووەوە کە باوکم لە پشتەوەی فلاسکەکاندا شاردبوونییەوە. لیللەسۆستەر بە هۆی خواردنەوەی ناو فلاسکەکانەوە لە هەموو کەس نەخۆشتر بوو. لە سەرەمەرگدا بوو. لیلله‌سۆسته‌ر هه‌میشه‌ به‌خته‌وه‌ره‌.

یۆن لاساره‌.

من ئیزنم نییه‌ که‌ له‌گه‌ڵ یۆن‌ کایه‌ بکه‌م. ئێمه‌ هه‌میشه‌ پێکەوەین. ئێستا باوکم شقارته‌کان ناشارێته‌وه‌، بەڵام بۆشمان نادۆزرێنەوە. باوکم هێندێک شت دەسووتێنێت. هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌سووتێنێت که‌ لە شوومینه‌که‌دان. دواتر قوتووه‌ شقارتەکە دەخاتە ناو گیرفانی پانتۆڵه‌که‌یه‌وه‌. من مقه‌ستی دایکمم هەڵگرت کە له‌سه‌ر مێزی مه‌کینه‌ی دروومانه‌که‌ بوو. گیرفانم بۆ پانتۆڵه‌که‌م ساز کرد. پاشان‌ له‌ پشت سندووقه‌که‌ی پشته‌وه‌ی ئاوده‌ستخانه‌که‌ که‌ پێشتر ئاگرمان تێدا کردبووەوە قوتوویه‌کم دۆزییه‌وه. خستمه‌ گیرفانی پانتۆڵه‌که‌مه‌وه‌، لەوێدا گیری کرد. ئێستا  ده‌ڕۆم، لە گیرفانی پانتۆڵەکەمدا هەڵمگرتووە و ناخزێت‌.

باوکم وتی: ئەوە ئەو توڵەسەگە دەڕوات، جا چاو چاو، چۆن قوتووەکەی هەڵگرتووە!

دواتر قوتووه‌ شقارتەکەیان دۆزییه‌وه‌. دایکم گریا. باوکم چووه‌ ده‌ره‌وه‌ و شه‌ق ده‌رکه‌ی پێوه‌دا. منیش پێم خۆشە فێر بم کە ئاوا شەق پێوەی دەم. باپیرم دەستی کردەوە بە کوتەکوت. منیش له‌ پانتۆڵه‌که‌مدا میزتم بۆ ئه‌وه‌ی دایکم دڵی خۆش بێتەوە. دواتر لیلله‌سۆسته‌ر لە کاتی دوورینی جلی بووکەڵەکەی بە قوماشی ماکسی دایکم، قامکێکی خۆی بریندار کرد، دیسان پزیشکه‌که‌ هاتەوە. لیلله‌سۆسته‌ر هەمیشە به‌خته‌وه‌ره‌.

یۆن لاساره‌. ئه‌و پێی خۆشە که‌ هەمیشە له‌گه‌ڵی کایه‌ بکه‌م. باوکم بەڵێنی پێ داوم که‌ لێم بدا، ئه‌و مێهره‌بانه‌. پیرەپیاوەکەی وا لەگەڵ باپیرەم لە قەرەوێڵەیەکدا دەنوون ناوی شوێنێکی لە مێشکدایە بە ناوی گۆڕستان. ئه‌و به‌ ترۆمبیل بردرایە ئەوێ. دایک و باوکم بارگە و بنەیان بردە هه‌وره‌بانه‌که‌. باپیره‌ له‌و سووچه‌دا ڕادەوەستێ کە تۆڕێکی سپی پێوەبوو.

لیلله‌سۆسته‌ر ماکسییه‌که‌ی دایکمی له‌به‌ر کرد. منیش کڵاوی باوکم لەسەر کرد. پاشان باپیر‌مم له ‌ده‌ستی وه‌رگرت و پێکەوە چووین بۆ پیاسه‌کردن بۆ شوێنێکی دوورتر له‌ پشته‌وه‌ی گرده‌کانی “ستوره‌باککێن”، ئه‌و شوێنه‌ی که‌ ئێمه‌ ئیزنمان نه‌بوو بچین. ئه‌وێ کانێکی به‌رده‌ که‌ لیلله‌سۆسته‌ر بە ماکسییەکەی دایکمەوە لێی هەڵدێردرا و دیسان خه‌ریک بوو بمرێت‌. پاشان بردرایه‌ نه‌خۆشخانه‌کەی شار. زۆرم لێدرا، هه‌موو به‌شانس بوون بێجگه ‌له‌ باوکم که‌ لە لێدانی من ماندوو دەبوو، لێدانەکە زۆر بەژان بوو. کە ماندوو دەبوو دەستی ڕادەگرت به‌ڵام من خۆشحاڵ بووم به‌و به‌شه‌م که‌ لێم ده‌درا. یۆن هەموو ڕۆژێک لێی دەدرێت، ئەو لاسارە – پاش لێدرانیش پێی خۆشه‌ له‌گه‌ڵی کایه‌ بکه‌مەوە. 

دایکم ده‌ڵێ که‌ باپیرم مردووه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ باپیرم له‌ سوچێکی هۆدەکەدا ڕاوه‌ستابوو. ئه‌وم لەگەڵ بوو کە چوومە لێواری کانه‌به‌رده‌که‌ بەڵام کە لیلله‌سۆسته‌ر هەڵدێردرا ئه‌وم له‌بیر چوو! قەیناکە ڕۆژێکیان دەچم و له‌گه‌ڵ خۆم دەیهێنمەوە. ئیدی دایکم ناگرییت. باوکم و ئه‌و پیاوه‌ی دیکه‌ ئاوده‌ستخانەیەکی دیکەیان ساز کردەوە و ئیستا یۆن ده‌یه‌وێ شقارته‌کان بدۆزنه‌وه‌ بۆ ئەوەی ئەوان بتوانن ئاودەستخانەی نوێ بۆ خۆیان ساز بکەنەوە.

باوکم دەڵێ کە من ئێستاکە کوڕێکی باڵخۆشم و سێ ساڵی دیکه‌ ده‌چمه‌ خوێندنگه‌. سێ ساڵ هه‌ر ئەوندە دەخایەنێت کە مۆمی سەر ئەو کەیکە داگیرسێنیت و پاشان لێت بدرێت.‌ باوکم دەڵێت کە خوێندنگا شوێنێکە وەکوو ماڵ و پڕە لە منداڵ. به‌ڵام من به‌ دایکمم وت که‌ ئه‌و وتویەتی من دەچمە ماڵێکی گەورەی پڕ لە منداڵ و لەوێ کەیکێکی هاوشیوەی ئەوە دەسووتێنم، ئیتر دایکم خاتوونێکی هێنا. دەنگی وەکوو دەنگی ئەو خاتوونانەیە کە لە خوێندگەی منداڵاندا دەبیسترێت. لێی پرسیم که ‌دەتوانم جیاوازی نێوان باڵنده‌یه‌ک و ئەو جۆرە گۆچانە ببینم کە بۆ باران بارین پێیەتی! وتم باپیرم‌ خۆ باڵندە نییە‌. خاتوونەکە وتی کە ئەمە چ پەیوەندییەکەی بە باپیرمەوە هەیە. خاتوونەکە شێتۆکە بوو.

به‌ڵام شه‌وێ گوێم لێ بوو دایکم بۆ باوکمی گێڕاوە که‌ خاتوونه‌که‌ وتبووی من بە مردنی باپیرم حەپەساوم. بەڵام بە دڵنیاییی مەبەستی ئەو گۆچانەکەیە. چاک بوو ئەوەشم وت کە باپیرم لە لای کانەبەردەکە ڕاکشا و من لە بیرم چوو بیهێنمەوە. دایکم چاوێکی لە باوکم کرد، باوکیشم سەرێکی لەقاند و پەرداخێکی نێو دۆڵابەکەی خواردەوە.

منیش سبەینێ سەرم دەلەقێنم و پەرداخێکی نێو دۆڵابەکە دەخۆمەوە.

زۆر باش ڕاهاتووم ده‌رکەکان شەق پێوەدەم و سه‌رم بله‌قێنم. سەرلەبەری ئەمڕۆ سەرم له‌قاندووه‌‌ به‌ڵام ئه‌وکاته‌ی په‌رداخێکی نێو دۆڵابەکەم هه‌ڵگرت و ده‌رکه‌کەیم شه‌ق پێوه‌دا، ئه‌وان بە پەلە هاتن و په‌رداخه‌که‌یان لێ وەرگرتم، کەچی من هێشتا سه‌رم ده‌له‌قاند. پاشان پزیشکه‌که‌ هات و وتی کاتێ کە لیللەسۆستەر لە کانەبەردەکەڕا هەڵدێردرا من گۆچانێکم پێبووە. وتم کە ئەو گۆچانەی پێم بوو باپیرم بوو. دایکم وتی که‌ ئه‌و خاتوونه‌ش هەر وای وتبوو. منیش وتمەوە بەس گۆچانێک، ئیتر سه‌رمم له‌قاندەوە. پزیشکەکە وتی دانەیەک. وتم به‌ڵێ به‌ڵێ، گۆچانێک. بە تووڕەییەوە سەیرێکی دەرێی کرد. به‌ڵام ڕۆژی دواتر خاتوونەکە هاته‌وه‌ و پێم وت کە هەر گۆچانێکم پێ بوو. وتی کە ناوی گۆچانە بەڵام ئەو خاتوونە شێتۆکەیە.

لیلله‌سۆسته‌ر له‌ نه‌خۆشخانه‌وه‌ هاته‌وه‌ بۆ ماڵێ و ئێستا سه‌رله‌به‌ری ڕۆژه‌که‌ کایه‌ی نه‌خۆشخانه‌ ده‌که‌ین. لە ناکاو دایکم چووە دەرەوە و دەبوو لیللەسۆستەر ئاگای لێم بێت. ئه‌و سۆنده‌ی گازی چێشتخانەکەی لە قونمرۆکرد، بەڵام لاقمی شکا‌ند له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ نائاسایی گەشەی کردبوو. کەمێک دێشێ، به‌ڵام دەیووت کە ژانی هەیە. پاشان ده‌رزییه‌کی دروومانی له‌ قۆڵم ڕۆکرد بۆ ئه‌وه‌ی زۆری ژان نەبێت، قیژاندم و پێم وت کە دەستی شکێ. دواتر دایکم و ئه‌و خاتوونه‌ هاتنه‌وه‌ ماڵێ. دیتیان کە سۆنده‌یه‌کی گاز له‌ قونمدایە و ده‌رزییه‌ک له‌ باسکمدا و لیلله‌سۆسته‌ر به‌رگە باڵنجێکی بە دموچاویەوە نابوو کە نەکا بیگرێتەوە، پاشان قیژاندی له‌به‌ر ئەوەی کاتێک دەرزییەکەی پێدا کردم من تێیم سرەواند. به‌ڵام ژنەکە وتی که‌ لیلله‌سۆسته‌ر زۆر بێتاقەت دەبێ له‌ ئێره‌ییبردندا، ئه‌وه‌ جۆرێک په‌رده‌ بوو بۆ په‌نجه‌ره‌که‌، کەچی لیلله‌سۆسته‌ر وتی کە ئه‌وه‌ به‌رگی باڵنجە و هەر واش بوو، چونکە ئێمە قەت پەنجەرەمان نەبووە و ئەوەش گەمەیەکی تەواو بوو لەگەڵ ئێمە.

لیلله‌سۆسته‌ر به‌ڵێنیی پێدا بووم که‌ سبه‌ینێ ئەشعە دەگرین به‌ڵام بە دزییەوە دەچینە ژێرخانه‌ تاریکه‌که‌ و بە کەس ناڵێین..

¤¤¤

The post بیرەوەریی کەسێک کە  تاوانکار لەدایک بوو appeared first on ژنەفتن.

پێشتر لەناو سەیارەدا دڵی تێکەڵ دەهات. زۆر جار وای لێ دەهات. به‌ڵام ئه‌م جاره‌یان نه‌ڕشاوه‌.   ڕێک لەو کاتەدا کە له‌سه‌ر کوشنه‌که‌ دایان نیشاند پێیان کوت کە زۆر زیرەکە. پێکوتبوون – مه‌ڕۆن! به‌ڵام ئه‌وان گوێیان لێ نه‌بوو. – بژی کچی زیرەک، وایانکوت.

ئه‌م جاره‌یان به‌ ته‌نیا سه‌فه‌ر دەکا. جانتاکه‌ی خستۆتە شوێنی تایبەت بە بار، جانتا بچووکه‌که‌شی  ‌لە سەرەوە داناوە. 

پڕ نەبووە. زۆری ماوه‌ پڕ بێت. کوشنەکەی پەنای بەتاڵە. چاکه‌ته‌که‌ی لەوێ داناوە. جوان قەدی کرد و لە پەنای جانتاکەی شانی دانا.

گه‌رمه‌ به‌ڵام زۆر نا، ڕه‌نگه‌ هێدی هێدی گه‌رمتر بێت، هێشتا زووه‌. زووه‌، به‌ڵام ته‌مومژ نییه‌، ئاسمان ساوه‌. 

لەسەرخۆیە. سەر دەکەوێ. ئاخرییه‌که‌ی سەر دەکەوێ.

زۆر شتی له‌بیر ده‌مێنێ. ئاودڕێک له‌گه‌ڵ گه‌می. مانگاکانی ناو مه‌زرا. بەرچاوی دەلەرێتەوە، هەوڵ دەدات دیمەنەکەی لێ نەشێوێت و وێنەکانی هەڵگرێتەوە، واتە شتێک بۆ وەبیرهێنانەوە. نابێ ئه‌وه‌یانی له‌بیر بچێت.

به‌ڵام شتەکان دەلەرێنەوە. هه‌موویان تێکه‌ڵپێکه‌ڵ ده‌بن. لێڵ ده‌بن. ناتوانێ ساغیان بکاته‌وه‌. ناتوانێ لێکیان جیا بکاته‌وه‌. لێیان ورد دەبێتەوە، هێشتاکە ڕوون نین.

ڕێک داده‌نیشێت. ده‌شزانێت که‌ به‌ هۆی ڕێک و قنج دانیشتنەوە کوشنەکە پشتی دێشێنێت. 

فێنک بووە، ئاره‌قه‌ ناکات لەبەر ئەوەی چاکه‌ته‌که‌ی داکه‌ندووه‌. بووسه‌که‌ موسافیری دیکه‌شی تێدایە به‌ڵام لێی نزیک نین، دوور دانیشتوون. ئەو بێ دڵەڕاوکێ دانیشتووە، چاک داده‌نیشێت. لەپی ده‌ستی وشکه‌. هێدی و هێمنە. پاڵ دەداتەوە و ئەرخەیانە.

شوێنەکە دوور نییه‌. پێنج سه‌عات ڕێیە یان که‌متر. پاپۆڕێکی بارهەڵگریش لە ڕێدایە. پێشتر دووان بوون. ئێستاکە یەکیان بووەتە پرد. ده‌یه‌وێ له‌ پاپۆڕە سەیارەهەڵگرەکەدا قاوەیەک بکڕێت. ڕه‌نگه‌ شتێکیش بخوات. بیر ده‌کاته‌وه‌: ڕه‌نگبێ شتێک بکڕم بۆ خواردن، ده‌رفه‌تی چاکه‌.

بووسەکە ڤڕەڤڕی دێت. چەند کەسێک لە دوو کوشنی پشتەوەیڕا قسە دەکەن. زۆری لێ دەڵێن! باسی که‌شوهه‌وا ده‌که‌ن که‌ خۆشه‌، که‌ ده‌مێکه‌ ئاوایە. 

ئەگەرچی هەوا زۆر گەرم بووە بەڵام هەمیشە گوڵەکانی هەیوانێی ئاو داوە. ئاگای لە گوڵەکانی بووە، کودی پێ داون.

چاک بوو کە هەیوانیان هەبوو. له‌مێژ بوو بیری لە شتێکی وا دەکردەوە. ماڵەکەی پێشوویان هەیوانی نەبوو. “هه‌یوانی به‌رهه‌تاو”، له‌ ڕیکلامه‌که‌دا بوو. پێی خۆش بوو کورسییه‌کی ئوتوماتیکی لە هەیوانەکە دابنێ بۆ ئەوەی لەبەر هەتاوەکە خۆی هەڵخا. کورسییەکی وا کە بتوانێ تێیدا خۆێ بە پشتدا بخات. ئا دوو کورسی لەم جۆرە. لێرە جێیان دەبێتەوە. بۆ هه‌رکامێکیان کورسییه‌ک. باشترین کورسی بۆ کاتی حه‌سانه‌وه‌ یان دانیشتن به‌ جلێکی ناسکه‌وه‌ له‌به‌ر هه‌تاو. 

“هه‌یوانی به‌رهه‌تاو”. ڕێک بەم جۆرە ڕیکلامی بۆ کرا بوو.

لە پاپۆڕەکەدا ده‌یه‌وێ قاوەیەک بکڕێت. ڕه‌نگبێ شتێکیش بۆ خواردن. برسییەتی.

حەزیشی لە ئینجانە بوو کە لە هەیوانەکەی دابنێت. ئینجانەیەکی گەورە به‌ گیای خۆراکییەوە.  ده‌شتوانی یەک دوو لقی لێکەیەوە و له‌ خواردنه‌که‌ی بکەی یان له‌گەڵ سالاد و شتی لەم جۆرە بیخۆی  – بچین چه‌ند ئینجانەیەک بکڕین؟ پێشنیارێکی وای کردووە. 

رەنگبێ داوایەکی قۆڕ بێ. هەر زۆر قۆڕ.

له‌ پاپۆڕه‌که‌ زۆر دوور نییه‌، ناکرێ دوور بێت! 

ئه‌گه‌ر کولێره‌ ساجییان هه‌بێت، ئەوە باشە. ئه‌گه‌ریش نا ڕەنگبێ بابۆڵەی په‌نیر یان ڕانه‌به‌راز بکڕێت. ڕانه‌به‌راز خۆشه‌. پێی خۆشە بیخوات، حه‌زی لێیه‌تی. 

باسی ئینجانەکان بوو، باسی خۆراکی گیا و کورسییه‌کانی بەر هەیوانەکە. باس باسی ڕیزی ئینجانەکان بوو لەسەر لێواری هەیوانە بچووکەکەدا. ئینجانەی سپی به‌ گوڵی ئه‌تڵه‌سییه‌وه‌. –  جوان نه‌بوون؟ پرسیاری کردووە. – گه‌وره‌ و جوان؟ – به‌ دڵنیایییه‌وه‌ با، ئەمە وەڵامی هاوژینەکەی بوو. زیاتر له‌ سه‌ری ڕۆییشت. له‌سه‌ر ئینجانە، له‌سه‌ر خۆراکی گیا بۆ سالاد. کوتی نەعنا خۆشه‌، ڕیحانه‌ش. – ته‌نیا به‌ دوازده‌ کڕۆنن. هه‌میشه‌ش شین دەبنەوە و باڵا ده‌که‌ن. 

دیسان باسی کورسییه‌کانی کرده‌وه‌ که‌ نابێ ڕەنگی بەرگی کورسییەکان زەق بن. پێم وابێ شین جوانە، هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌یانبێت. شینی تۆخ.

هەمووی ئەوانە خۆی جێبەجێی کردوون.

هاوژینەکەی کوتی: ئەوانەمان پێویستە؟ – پێت وانییە کە کەمێک …تێکتەپیو بن؟ بە نا وەڵامی داوە. ئەمیش دەی باشەیەکی کوت. 

هەر ڕۆژێکی پێی خۆش بێت دەتوانێ ترۆمبیله‌که‌ وه‌ربگرێت و دوانیوەڕۆیەک به‌ره‌و ئه‌و شوێنه‌ی لێبخوڕێ که‌ وەکوو ئێرە وایە.

ئه‌م دیمه‌نه‌ به‌ هیچ جۆرێک له‌وه‌ی پێشوو ناچێت. نازانێ کامەیە! هۆوەش گوندێکه‌. به‌ڵام به‌ربڵاوتر و ته‌خت. جاده‌که‌ ڕێکه‌. بە ڕێگاوە دەتوانێ شت بخوێنێتەوە. له‌ جاده‌ تەخت و ڕێکه‌کاندا مرۆڤی ناو بووس ده‌توانێ بە باشی بخوێنێته‌وه ئه‌ویش‌ بێئه‌وه‌ی شەکەت بێت. ئیتر هه‌روا سووک و ئاسان شەکەت نابێت. پێشووتر ده‌بوو. کتێبێکی پێیه‌. له‌ناو جانتاکه‌ی دایه‌. هەر بۆ ناو جانتا باشە. هەڵبەت پێی خۆشە لەوێدا بێت.‌ 

شێوەرد. ئەمبەر و ئەوبەری جادەکە شێوەردە. هۆوەش مه‌زرایە. به‌شێک له‌ مه‌زراکان داچاندراون. به‌م زووانه‌ ده‌یاندوورنه‌وه‌، باقه‌یان دەکەن و دەیانبەنە کادێن. به‌ر له‌ پاییز. به‌ر له‌وه‌ی ببارێت. ئێره‌ هه‌وروهه‌ڵایه‌ و باران زۆر ده‌بارێ‌. 

به‌ڵام ئه‌مڕۆ ته‌واو ساوە. تەنانەت پەڵەهەورێک بە ئاسمانەوە نییە. ڕۆژێکی گەش. بەختەوەرانە عه‌ینه‌کی ڕه‌شی پێیه‌. له‌بیری نەچووە. زۆربه‌ی جاران پێی بووە. ئه‌و جارانه‌ی له‌بیریشی ده‌چوو ده‌یتوانی به‌ قه‌رز لە کەسێکی وه‌ربگرێت. ‌یان بیکڕێت. چاکه‌تێکی پێویسته‌، ڕه‌نگبێ چاکه‌تێکی سووکه‌ڵه‌ی بە خوری چندراو بۆ شان و ملی، بۆ کاتێک که‌مێ ساردی بکات. چاکه‌تێکی سووکه‌ڵه‌تر له‌وه‌ی که‌ پێیه‌تی. 

شۆفیره‌که‌ له‌ پێش ته‌به‌قێک شووشه‌وه‌ دانیشتووه‌. شوشه‌یه‌کی ناسک له‌نێوان خۆی و ئه‌و موسافیرانه‌ی ڕێک له‌ پشته‌وه‌ین. شۆفیره‌که‌ سه‌ری ڕووته‌. کڵاوی ڕه‌سمیی له‌ سه‌ردا نییه‌.  ئێستا زۆر به‌ دەگمەن له‌ سه‌ری ده‌که‌ن. کیژۆڵه‌که‌ له‌ پشت شووشه‌که‌وه‌ سه‌ر و پشتی شۆفێره‌که‌‌ ده‌بینێت. که‌ته‌ پیاوه‌. 

ئه‌م جاره‌یان دایک و باوکی بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر لە پشته‌وه‌ی بووسه‌که‌دا بوون. جاروباره‌ ده‌یدیتن. به‌رچاوی به‌ خه‌ڵک گیرا بوو. ئه‌وکات خوشکه‌که‌ی له‌دایک نه‌بووبوو. ته‌نیا ئه‌و هه‌بوو. دایک و باوکی و ئه‌و.

ئەمەی ڕووی دا شتێکی ئه‌وتۆ نه‌بوو. له‌وێ دانیشتبوو، سریوەی لێوە نەدەهات. نه‌خۆشیش نه‌بوو. دڵی تێکه‌ڵ نه‌ده‌هات. ته‌نیا شتێکی کە هەبوو ئه‌وه‌ بوو که‌ نە ئەوانی دیت و نە زانیشی دابەزیون. 

کورسییه‌ ئوتوماتیکیه‌‌کان له‌به‌ر هه‌یوانن. لە ناخی دڵییەوە پێیان دڵخۆش بوو. لە یەکێک لە کورسییەکاندا پاڵ کەوتبوو. ڕه‌نگبێ مێزێکی بچووکیش له‌ په‌نایان دابنێت. ڕێک جێیه‌ک بۆ جووتێک کوپ یان په‌رداخ. که‌مێک زیاتر به‌ره‌و دواوه‌ پاڵی داوه‌. به‌ سەری ڕووته‌وه‌‌ له‌به‌ر سووره‌تاوی هه‌یوانه‌ ڕازاوەکەیدا. چوار دەوری هەیوانەکە کەمێ بەرز کراوەتەوە و ڕیزێک ئینجانەی لە سەر دانراوە. ئه‌وێ هێشتا به‌ری ئاواڵایه‌ و لە دەرەوەڕا تا ڕادەیەک دیارە. تا ڕاده‌یه‌ک چاوی لە سەرە. به‌ڵام وەبیری نایەتەوە کە ئەو چاولەسەربوونە بیتاقەتی کردبێ. بەس لەوێ دادەنیشێ. قاوەیەک یان شتێکی تری وەکوو شەڕاب یان چایی پێیە. هیچ هۆیەکیش نەبووە کە بیر لە شتێکی وا بکاتەوە.‌

زۆر شت هه‌ن‌ که‌ ئه‌و بیری لێ نه‌کردوونه‌ته‌وه‌.

نیگای ئەوی لێ دیارە. ئەمیش لێی دەڕوانێ. ئەمەی لە بیرە. له‌بیری ده‌مێنت ئیتر‌. 

شه‌وێکیان چووبوون بۆ شانۆییه‌ک. ئەم پێشنیاری کردبوو. هاوژینەکەی که‌مێک بێمه‌یل بوو، به‌ڵام لەگەڵی چوو. له‌ کاتی پشووداندا چاویان به‌ ژن و شووەکەی ئاپارتمانه‌کەی خۆیان که‌وت، هاوتەمەنی خۆیان بوون، جاروبارە پێکەوە قسەیان کردبوو. لە کاتی هەرەوەزی یان کاتی دیکە. کەسی زۆر باشن. به‌ڵام له‌وێ، له‌ هۆڵی پشوودانەکەدا، هاوژینەکەی ئەم زۆر بە ڕوونی هه‌وڵی دا خۆی له‌وان لادات. ئه‌وکات ئه‌وان که‌ ده‌یانویست لە کاتی هاتنە ژوورەوەدا یاریدەی بدەن، کاری سه‌یروسه‌مه‌ره‌ی کردبوو. لەوێ چەقیبوو! خۆی به‌ بلیته‌کانه‌وه‌ سه‌رقاڵ کردبوو.

پاش شانۆییه‌که‌ دراوسێکە پێی خۆش بوو بە ترۆمبیلەکە بیانباتەوە، بۆیە ترۆمبیله‌که‌ی ڕاگرت، فەرمووی کردن. – هاوژینەکەی وەڵامی داوە: سوپاس، ئێمه‌… ئێمه‌ پێمانخۆشە بە پێ بڕۆیین. زۆر خێرا وای کوت. بروسکه‌ئاسا. ئەمیش هەر فریا نەکەوت دەم بکاتەوە به‌ڵام زه‌رده‌ که‌وته‌سه‌ر لێوی و سوپاسی کردن. پێی وابوو ڕێز بۆ هه‌رکیان دابنێت. لەگەڵ ڕۆیشتنی  ترۆمبێلەکە بە بزەوە ده‌ستی بۆ هه‌ڵێنان. هه‌روه‌ها ژنی ناو ترۆمبیله‌که‌ش بزه‌ی له‌سه‌ر لێو بوو. 

لە کورسییه‌کان خۆش نه‌بوو. ویستی بۆ ئاسودەیی خۆی بەکاریان بێنێ. خۆی ڕووت کرده‌وه‌. بلوز و تیشێرتەکەی داکەند. سوورەتاوێک بوو هەر نەبێتەوە.  دانیشت، بەس سوخمەکەی لەبەردا مابوو. دەنا ڕووتوقوت بوو. 

کاتێک بیری لێ ده‌کاته‌وه‌ موچڕک به‌ له‌شیدا دێت. خراپ هەڵدەلەرزێ، پێوەی دیارە. پیاوەکەش دەیبینێ. دیتوویه‌تی. لەبەر چاوە. نه‌یده‌ویست بەم جۆرە ببیندرێت.

به‌ڵام کەس لێرە نییە. بە تاکی ته‌نیایه‌. کاتێک هه‌ناسه‌ی قووڵ هه‌ڵده‌کێشێ، هێدی ده‌بێته‌وه‌.

ئەرێ، ده‌بێ کەیفی ساز بێت لەوەی که‌ کەسی تر کورسییه‌کانی نه‌کڕیوه‌. 

لەوە خۆشحاڵ بێت که‌ ژنی دراوسێکە نەیتوانیوە لە هەموو جۆرە گیاخۆراکییەک بچێنێت.

پێشتر بیری لەوە کردبووەوە مێزە بچووکەکە ڕەنگ بکات. خۆشحاڵ بوو که‌ ئه‌و کاره‌ی نەکردووە. له‌سه‌ر ئه‌ژنۆ، له‌وێ، له‌ هه‌یوانه‌که‌، به‌ فڵچه‌یه‌که‌وه‌ نووقمی ئاره‌قه بوو‌. 

ده‌بێت خۆشحاڵ بێت بۆ هه‌مووی ئه‌مانه‌. 

له‌ ده‌ره‌وه‌ بای نایه‌ت. له‌ بنچکه‌گیاکانیشدا هیچ جووڵه‌یه‌ک نییه‌. مه‌زراکانیان به‌جێ هێشتووه‌. مه‌زرای زەردی گه‌نمەشامی. زیاتر ته‌پۆڵکه‌یه‌. هه‌وراز و نشێوه‌. شاخه‌که‌ی سه‌رڕێی جاده‌که‌ هه‌ره‌سی هێنابوو. ڕێگایه‌کی ته‌سک. تونێلێکی تاڕاده‌یه‌ک درێژ. پێشەوەی پاپۆڕەکە کورت ده‌نوێنێ. بەڵام دەکرێ خۆی بە پەیژەکانەوە بگرێ و لە بەر هه‌تاو ڕاوەستێ. لە کاتی دابەزین لە بووسەکەدا لە بیری دەبێت کە چاکەتەکەشی هەڵگرێت.

به‌ڵام ئه‌و ده‌بێ شتێک بخوات. ئه‌و ده‌بێ بچێته‌ هۆڵه‌که‌ی خواره‌وه‌، شتێک بکڕێت.

منداڵێک گڕوو دەگرێ چلووره‌. بابۆڵەی پەنیر نا، چلووره‌ی ده‌وێت. دایکی توند پیلی مێرمنداڵه‌که‌ی دەگرێت. له‌ فرۆشگەکە دوور دەکەوێتەوە و لەولا بە تووڕەیی لە سەر یەکێک لە کورسییەکان دادەنیشێت.

 ‌قاشە که‌یکه‌که‌ بۆ زاری گەورەیە. دەبێ بچێتە دەرەوە. هەستێت و بچیتە دەرەوە. ئەوێ هه‌تاوێکی خۆشە.

سەری لە گێژەوە دێت. ‌پیاوێکی به‌ساڵاچوو ڕێک له‌ پشته‌وه‌ دێت و پیلی ده‌گرێت.

لێی پرسی: تێکچووی؟

نا (وه‌ڵام ده‌داته‌وه‌) باشم، سوپاس … سوپاست ده‌که‌م. ڕەنگبێ       کەمێک بە پەلە هەستابێتمە سەر پێ.

پیلی هەروا توند گرتووە. که‌مێک زیاتر ڕایده‌گرێت.

پاشان به‌ری دا.  

پێشەوەی پاپۆڕەکە شەپۆلە.. کەفێکی سپی و جوان. تەنگاوەکە دەدرەوشێتەوە. که‌فه‌ سپییه‌کان ڕێک خۆ به‌لایه‌کی پاپۆڕه‌که‌ داده‌ده‌ن و شه‌پۆله‌کانیش دەکشێنەوە‌.

پێشوازیی لێ دەکرێت. ئه‌و هه‌میشه‌ پێشوازیی لێ دەکرێت. خوشکه‌که‌ی به‌م جۆره‌ ده‌ریده‌بڕێ: وەرە، هەر کاتێ پێت خۆش بوو وەرە. 

ماڵی خۆشەکەکەی بوو و پێشتریش لەوێ مابۆوە. هەڵبەت بۆ ماوه‌یه‌کی کورت. له‌ پشووی کۆتایی حه‌وتوودا. پشوویەکی کچانە. هاوژینەکەی بانگی کرد. به‌ نیشانه‌ی ماڵئاواییکردن ڕوومه‌تی ماچ ده‌کرد. بای بای لێ کرد. ترۆمبیله‌که‌ی وه‌رگرت. شووەکەی کوتی کە پێویستی پێی نییە. دەنا ده‌بوو له‌ ماڵێ بێت. هاوژینەکەی کوتی ماڵئاوا – جوان لێخوڕه‌.

پاش ئەم سه‌فه‌ره‌ نه‌یتوانی نه‌عله‌کانی بدۆزێته‌وه‌. دوای چه‌ندین ڕۆژی دیکه‌ دۆزینییه‌وه‌. له‌نێو دۆڵابه‌که‌یدا بوون. 

پرسی: ئەوە دۆڵابەکەت هەڵوەژاردووە؟ که‌مێک بێتاقه‌ت بوو.

هاوژینەکەی پێکه‌نی. 

دەستێکی بەوێدا هێنابوو. به‌ڵام شتی زۆر زیاتری لێ بوو. نه‌عله‌کانی هیچ شتێکیان نەدەگۆڕی. بڕواکردن به‌مه‌‌ تاڕاده‌یه‌ک گه‌مژانه‌یه‌. کەس بڕوا ناکات. ئه‌مه‌ شتێکی دیکه‌‌ بوو. ئاخنرابوو. هه‌مووی. هه‌موو ژووره‌کان. له‌ شتی گه‌وره‌ و بچووک. له‌ گوڵدانه‌وه‌ بگره‌ هه‌تا ده‌گاته‌ کرێم، باڵنج، جل، قوتووی خشڵه‌کانی. کاتێک که‌ منداڵ بوو دایک و باوکی ئەم قوتووی خشڵەیان پێدا بوو…

چوو بۆ حه‌مام و خۆی شارده‌وه‌. ده‌ست و دموچاوی شارده‌وه‌. پیاوه‌که‌ هات و ویستی دەرکەکە بکاتەوە به‌ڵام ئه‌و هه‌ڵینه‌گرت.

پێی کوتبوو: هاروهاج‌. دواتر پێکەنی بوو. کاتێک پێدەکەنێ هه‌میشه‌ سووچێکی لێوی دەلەرزێ. ئه‌وه‌ یه‌که‌مجاره‌ که‌ سه‌رنج به‌وه‌یان ده‌دات‌. بەوە ناسراو بوون. ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ سه‌ت ساڵ به‌ر له‌ ئێستا، شتێکی وا. له‌وه‌ ده‌چوو سه‌رنجڕاکێش بێت. کاتێک بزه‌ ده‌که‌وته‌ سه‌ر لێوی، زۆر جوان ده‌بوو. 

کاتێک خۆی به‌ په‌یژه‌ی پاپۆڕه‌که‌وه‌ دەگرێ دەبینێ کە کەفی شەپۆلەکان بەرەوە پاپۆڕەکەن. ده‌بینێ که‌فه‌ مروارییەکان له‌سه‌ر ده‌ریاوه‌ چۆن هەڵدەکشێنە سه‌ر پاپۆڕه‌که‌. ناسک و سپی. پاپۆڕه‌که‌ ده‌ریای شین و ئارام و قووڵ له‌ت ده‌کات.

ئه‌وه‌ ئه‌و وێنه‌یه‌یه‌ چاوەڕوانی بوو. بۆ ئه‌وه‌ی له‌ بیری بمێنێت. ده‌بێت له‌م سه‌فه‌ره‌دا ئه‌م وێنه‌یه‌ی پێبێت. پێی خۆش نییە قه‌ت ئه‌م سه‌فه‌ره‌ له‌بیر بکات. 

ئه‌مه‌ وێنه‌یه‌کی ده‌گمه‌نه‌. دەترووسکێتەوە.

پێی خۆشە کە دەگاتە ئەوێ، ئەویش لەوێ بێت. ئه‌و کیژە مێهره‌بانه‌ خوشکه چکۆلەکەیەتی. گه‌وره‌یه‌ ئێستا. لە ماڵێیە. چاوه‌ڕێیه‌تی. بووسه‌که‌ دوانیوەڕۆ دەگاتێ. ده‌توانن پێکەوە له‌ هه‌یوانه‌که‌ دانیشن. هه‌ر که‌سێ له‌سه‌ر کورسیی خۆی. ئه‌گه‌ر هه‌تا ئه‌وکات ئاسمان هه‌روا ساو بوو، ده‌توانێ جله‌کانی داکه‌نێت. تیشێرته‌که‌ی به‌ره‌و لای سه‌ری هه‌ڵکێشا. بێده‌نگ داده‌نیشێت، ته‌واو به‌ هێمنی. ‌شتێکی وای له‌به‌ردا نییه‌، کورسییه‌که‌ به‌ره‌و پشته‌وه‌ ده‌چه‌مێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تیشکی گه‌رمی هه‌تاو له‌ له‌شی بدات.  

  ¤¤¤

لە بارەی نووسەرەوە:

«لەیلا ستین»چیرۆکنووس، شاعیر و وەرگێڕی ئەدەبیاتی سامەکان، ساڵی ١٩٤٦ لە ناوچەی «هێمنێس»ی نۆروێژ لەدایک بووە. یەکێکە لە نووسەرە مۆدیرنەکانی نۆروێژ کە بە کورتەچیرۆکەکانیەوە ناسراوە. تا بە ئێستا زیاتر لە بیست کتێبی لێ بڵاو بووەتەوە و نۆ جار بە بۆنەی بەرهەمە سەرنجڕاکێشەکانییەوە خەڵاتی جۆراوجۆری ئەدەبیاتی پێدراوە.

لەیلا لە بەرهەمەکانیدا هەوڵی داوە لە ڕوانگەی خەڵکی ئاساییەوە دنیا وێنا بکات. کورتە چیرۆکەکانی دەپەرژێنە سەر ئەو ڕووداو و بابەتە بچووکانەی کە لە لای خەڵکی ئاسایی بوونەتەوە یان لەبیر کراون. زمانی ڕاستەوخۆ یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی نووسینی لەیلا کە لە کورتەچیرۆکی «هەیوانی بەرهەتاو»دا بە جوانی دەینوێنێ. ئەم چیرۆکە یەکێکە لە بەناوبانگترین بەرهەمەکانی نووسەر بۆ جێگیربوون لە ئەدەبیاتی مۆدێرنی نۆروێژدا.

کورتەچیرۆکی «هەیوانی بەرهەتاو» باسی ژنێک دەکات کە بە بووس دەچێت بۆ لای خوشکەکەی. بەڵام سەفەرەکەی ئاوێتە دەکرێ بە ژیانێکی هاوبەش بە شەڕەدندووکەی ڕۆژانە و تەنیاییەک کە هەست سڕ دەکات. ئەمەش بۆتە کەشی زاڵی چیرۆکەکە. هەروەها بە فەلاشباک ئێستا بە کاتی منداڵییەوە گرێ دەدات، ئەمەش ڕێک دەبێتە هۆی جیاوازبوونی ئەم سەفەرە. لەم سەفەرەدا وەکوو کەسێکی گەوەرە لە شتەکان ورد دەبێتەوە بەڵام هەمیشە تووشی کیژۆڵەیەک دەبێتەوە کە بەردەوام دەترسێ؛ ترس لە بەجێمان، تەنیا بوون، هیوابڕاویی یان کارەساتێک کە ئێستا نا ئێستا دەقەومێ.ئەم ترسە دەبێتە پردی پەیوەندیی نێوان ژنەکە و کیژۆڵەکە. ئەم چیرۆکە نووسینێکی ڕاستەوخۆیە بەڵام دراماتیک کە لە ژیانی فەرامۆشکراو یان ئاسایی ڕۆژانەدا دەبیندرێ. نووسینێک کە خوێنەر بەشدار دەکات لە سەفەرکردنەکەدا بۆ ئەوەی ببیستێ، ببینێ و هەست بە دەوروبەر و هاوچەشنی خۆی بکات.

………………………………………………………………………….

سەرچاوە

Norske mester noveller, 50 norske forfattere har kåret Norges beste noveller, De norske bokklubbene A/S 2004.

The post هەیوانی بەرهەتاو appeared first on ژنەفتن.