دەسەڵات Archives - ژنەفتن https://jineftin.krd/tag/دەسەڵات/ ماڵپەڕێکی هزری و کولتوورییە Mon, 29 Aug 2022 11:06:41 +0000 ckb hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.0.2 https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2020/08/jnaftn-logo-e1605465457630-100x100.png دەسەڵات Archives - ژنەفتن https://jineftin.krd/tag/دەسەڵات/ 32 32 بەرەنگاربوونەوەی سینەما و دەسەڵات https://jineftin.krd/2022/08/29/%d8%a8%db%95%d8%b1%db%95%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86%db%95%d9%88%db%95%db%8c-%d8%b3%db%8c%d9%86%db%95%d9%85%d8%a7-%d9%88-%d8%af%db%95%d8%b3%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa/ Mon, 29 Aug 2022 11:06:40 +0000 https://jineftin.krd/?p=7804 دەستگیرکران و سەپاندنی سزای زیندان بەسەر “محەممەد ڕەسووڵۆف”، سینەماکاری ئێرانیدا، لەلایەن دەسەڵاتی ئەو وڵاتەوە، بووە هۆی دنەدانم بۆ دووبارە بینینەوەی فیلمەکانی ڕەسووڵۆف و خوێندنەوە…

The post بەرەنگاربوونەوەی سینەما و دەسەڵات appeared first on ژنەفتن.

]]> دەستگیرکران و سەپاندنی سزای زیندان بەسەر “محەممەد ڕەسووڵۆف”، سینەماکاری ئێرانیدا، لەلایەن دەسەڵاتی ئەو وڵاتەوە، بووە هۆی دنەدانم بۆ دووبارە بینینەوەی فیلمەکانی ڕەسووڵۆف و خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی جیدی لەسەر ڕەوتی سینەمای ئێران و جیهان. لەم وتارەدا هەوڵم داوە، سەرەتا ئاوڕێک لە دروستبوونی ڕەوتەکانی سینەمای نیۆڕیالیزم، دانەر و شەپۆلی نوێی سینەمای فەڕەنسا و بەرەنگاربوونەوەیان لەگەڵ دەسەڵاتە فاشیستییەکانی ئەورووپا و هەروەها، پلانی دەسەڵاتدارانی فاشیستی بۆ کۆنترۆڵکردنی سینەما، بدەمەوە کە لە ٨٠ ساڵی ڕابردوودا کاریگەری لەسەر سینەمای ئێران داناوە. هەروەها لەگەڵ باسی چۆنیەتیی دروستبوونی سینەمای ئێران بە ئاوڕم لە بەکارهێنانی سینەما بۆ یەکدەستکردنی کۆمەڵگەکەی بە ناوی “کۆمەڵگەی ئێرانی” و “نەتەوەی فارس” و، بۆ بەلاڕێدابردنی مێژووی ئێران، سەرقاڵکردنی کۆمەڵگە و سەرکوتی ئەتنیکەکان، ئایینە جیاوازەکان و، مێژووی سانسۆر و چەند پرسی دیکە داوەتەوە. بەپێی تیۆری ڕەخنەی نوێش، ڕاڤەم بۆ ٦ فیلمی ڕەسووڵۆف کردووە و هاوکات، سیناپسی فیلمەکانیشیم هێناوەتەوە. هەتا پێم کرابێت، هەموو ئەو خاڵانەی لە وتارەکەدا، باسم لێ کردوون بە پشتبەستن بەو سەرچاوانە بوون کە لەسەر تیۆری سینەما لە بەردەستمدا بوون و تا ڕادەیەک ناچار بووم بۆ بابەتێک، شیکردنەوەی ژانرێک یان ڕاڤەی سێکانسێک، چەند سەرچاوە بخەمە پاڵ یەک، بۆ ئەوەی ناوەڕۆکی ڕاستەقینەی بابەتەکەم دەست بکەوێت و بیخەمە بەردەستی خوێنەریش. پێویستە بڵێم؛ سەرەتا ئەم وتارە بە فۆکس لەسەر سینەمای دانەر بوو، بەڵام دوایی ئەو بەشەی کە لەسەر ئەو ژانرە نووسیبووم، هەڵمگرت و دامنا بۆ وتارێکی دیکە. ئەویش بەو هۆکارە کە لقی زۆر لە بابەتەکە دەبووەوە و درێژتری دەکرد و لە تەوەری بنەڕەتیی باسەکە دەردەچوو. بۆیە پێم باش بوو وتارەکە تایبەت بێ بە فیلمەکانی “محەممەد ڕەسووڵۆف” و سینەمای ئێران.

فریا یوونسی

ئەم وتارە بە فایلی (pdf) لە سەرەوە لە دوگمەی (داگرتنی پەڕگەی pdf) دابگرە.

The post بەرەنگاربوونەوەی سینەما و دەسەڵات appeared first on ژنەفتن.

]]> ده‌رباره‌ی «هه‌قیقه‌ت و سوبێكتیڤیته» https://jineftin.krd/2022/02/13/%d8%af%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%db%8c-%d9%87%d9%87%e2%80%8c%d9%82%db%8c%d9%82%d9%87%e2%80%8c%d8%aa-%d9%88-%d8%b3%d9%88%d8%a8%db%8e%d9%83%d8%aa%db%8c%da%a4%db%8c/ Sun, 13 Feb 2022 20:17:51 +0000 https://jineftin.krd/?p=6869 ئه‌مە گفتوگۆیەکی گشتی و کراوەیە به‌ زمانی ئینگلیزی كه‌ له‌ بیست و سێیه‌می ئۆكتۆبه‌ری ١٩٨٠ له‌ زانكۆی كالیفۆرنیا له‌ بێركلی به‌ڕێوه‌ چووە، كه‌ تێیدا…

The post ده‌رباره‌ی «هه‌قیقه‌ت و سوبێكتیڤیته» appeared first on ژنەفتن.

]]> ئه‌مە گفتوگۆیەکی گشتی و کراوەیە به‌ زمانی ئینگلیزی كه‌ له‌ بیست و سێیه‌می ئۆكتۆبه‌ری ١٩٨٠ له‌ زانكۆی كالیفۆرنیا له‌ بێركلی به‌ڕێوه‌ چووە، كه‌ تێیدا فوکۆ هه‌ندێك له‌ تێگه‌ باسكراوه‌كان دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ و وه‌ڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ ده‌داته‌وه‌ كه‌ سه‌باره‌ت به‌ كاره‌كانی خۆی خراونه‌ته‌ڕوو.

میشێل فوکۆ

پرسیاركه‌ری یه‌كه‌م: وا دێته‌ به‌رچاوم كه‌ لێره‌دا گریمانه‌یه‌كی ته‌واو جیاوازی دانپێدانان بوونی هه‌یه‌، واته‌ ئه‌و پێكهاته‌ دامه‌زراوه‌یه‌ی كه‌ وه‌سفت كرد و ده‌مه‌وێت بزانم كتێبی دانپێدانانه‌كانی قه‌دیس ئۆگه‌ستین چۆن له‌ چوارچێوه‌ یا نه‌خشه‌كه‌ی تۆدا جێ ده‌گرێت؟ ئایا ئه‌م كتێبه‌ جۆری سێیه‌می دانپێدانان پێناسه‌ ده‌كات؟

فوكۆ: به‌ڵێ، ته‌واو هه‌ق به‌ ئێوه‌یه‌. من شرۆڤه‌یه‌كی تا ڕاده‌یه‌ك تێروته‌سه‌لم ده‌رباره‌ی قه‌دیس ئۆگه‌ستین ئاماده‌ كردبوو، به‌ڵام ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌رفه‌تی خوێندنه‌وه‌یم نه‌بوو[1]. ئه‌گه‌ر له‌ [فیكری] قه‌دیس ئۆگه‌ستیندا زیاتر جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ باوكانی یۆنانی به ‌exomologesis و exagoreusis ناویان ده‌برد، [ئه‌وا] له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره‌یه‌ كه‌ exomologesis و exagoreusis یه‌ك شێوازی دانپێدانانی به‌دامه‌زراوه‌ییكراون و، ته‌واوی تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی دامه‌زراوه‌كانیان هه‌بوو: exomologesis و exagoreusis كۆمه‌ڵێك پابه‌ندبوونیان ده‌سه‌پاند به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا، و گۆڕانكارییه‌ك، چه‌شنی هه‌موو دامه‌زراوه‌كان، به‌ درێژاییی مێژووی كڵێسا و به‌ درێژاییی مێژووی مه‌سیحییه‌ت. له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا، دانپێدانان به‌ گوناهه‌كاندا، تێكه‌ڵه‌یه‌كی سه‌یری exomologesis و exagoreusis؛ و هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ به‌ر له‌ هه‌ر شتێك جه‌ختم له‌ سه‌ر ئه‌م دوو تێگه‌یه‌ كرده‌وه‌. مه‌به‌ستم بوو قسه‌ له‌سه‌ر قه‌دیس ئۆگه‌ستین بكه‌م؛ و ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ ده‌رباره‌ی قه‌دیس ئۆگه‌ستین بیڵێم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ دانپێدانانه‌كاندا خه‌سڵه‌تێك ده‌دۆزینه‌وه‌ كه‌ لێكنزیكی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا كه‌ باوكانی یۆنانی به‌ exomologesis ناویان ده‌برد: قه‌دیس ئۆگه‌ستین ده‌یویست خۆی وه‌ك یه‌ك‌ گوناهكار نیشان بدات، یا نیشانی بدات كه‌ چۆن بووه‌ به‌ یه‌ك گوناهكار كاتێك كه‌ لاو بووه‌ و هتد؛ به‌ گومانم ئه‌م ئاشكراكردنه‌ی بوونی وه‌ك یه‌ك گوناهكار له‌ به‌رده‌م هه‌موواندا شتێكی ئێجگار گرنگه‌ له‌ نووسینی دانپێدانانه‌كاندا. ئه‌ڵبه‌ته‌ خه‌سڵه‌تێكی exomologesisیش له‌و كتێبه‌دا بوونی هه‌یه، چون ویستوویه‌تی‌ له‌‌‌و شته‌دا‌ ورد و قووڵ ببێته‌وه‌ كه‌ له‌ ئه‌ودا ڕوو دەدا، له‌ شێوه‌ی بیركردنه‌وه‌یدا و له‌ شێوازی ژیانكردنیدا ڕوو ده‌دات. به‌ڵام، به‌ دڵنیایییه‌وه‌، دوو جیاوازیی گرنگ بوونی هه‌یه‌: یه‌كه‌مین جیاوازی، بێگومان، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ دانپێدانانه‌كانی بۆ هاوڕێكانی نووسیبوو. قه‌دیس ئۆگه‌ستین په‌یوه‌ست بوو به‌ یه‌ك ئه‌ڵقه‌ی بیرمه‌ندانی مه‌سیحییه‌وه‌، و له‌ شاری میلان له‌گه‌ڵ ئه‌واندا ژیانی به‌سه‌ر ده‌برد، و له‌ شاری هیپۆن، كه‌ دانپێدانانه‌كانی تێدا نووسی، هه‌روه‌ها ئه‌ڵقه‌یه‌كی تری هاوڕێیانی هه‌بوو، و ئه‌م كتێبه‌ شرۆڤه‌یه‌ك بوو بۆ هاوڕێیان ده‌رباره‌ی شێوازی تایبه‌تی ئه‌و له‌ metanoia]ته‌وبه[‌دا. و ئه‌م كاره‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ له‌ هه‌ندێك له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانی یۆنانی كۆندا ئه‌زموون ده‌كرا، بۆ نموونه‌ له‌نێوان ئه‌پیكۆرییه‌كاندا. ئه‌م خاڵه‌، واته‌ شێوازی گوتنی ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ ئێوه‌دا ڕوو ده‌دات، ژیانتان چی بووه‌ و هتد به‌ هاوڕێكانتان، نه‌ریتێك بوو له‌ قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كاندا[2]. و دووه‌مین خاڵ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ جیاوازییه‌كی زۆر گه‌وره‌ بوونی هه‌یه‌ له‌نێوان هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌ندێشه‌كان له‌ نه‌ریتی زوهدگه‌رایی ئیڤاگریوس پونتیكوس[3] كه‌ كاسیانوس نوێنه‌رایه‌تی ده‌كرد و بابه‌تی دانپێدانانه‌كانی قه‌دیس ئۆگه‌ستین. نه‌ك ئه‌ندێشه‌كان یا logismoi یا cogitationes، به‌ڵكه‌ cordis affectus]هه‌سته‌كان و جۆشی ده‌روونی[ جێی سه‌رنجی قه‌دیس ئۆگه‌ستین بوو، نه‌ك جووڵه‌كانی ئه‌ندێشه‌، به‌ڵكه‌ جووڵه‌كانی دڵ[4]. و پێم وایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ شتێكه‌ ته‌واو جیاوازه‌. به‌ڵام به‌ گومانم یه‌ك نه‌ریتی ئه‌ده‌بی و فه‌لسه‌فی به‌ دڵنیایییه‌وه‌ زۆر گرنگ له‌ مه‌سیحییه‌تدا بوونی هه‌یه‌ كه‌ هه‌رگیز، به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ تا به‌ر له‌ بزووتنه‌وه‌ی دژه-‌چاكسازیی ئایین[5]، به‌دامه‌زراوه‌یی نه‌كرا. و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ قه‌دیس ئۆگه‌ستین له‌ مه‌زهه‌بی كاسۆلیكی ڕۆژئاواییدا، له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌مدا، گرنگیی cordis affectus به‌رجه‌سته‌ ده‌كات. ئه‌ڵبه‌ته‌ پێم وایه‌ ئه‌مه‌ چیرۆكێكی تره‌.

پ. یه‌كه‌م: مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ قه‌دیس ئۆگه‌ستین تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌‌ له‌نێوان نه‌ریتی فه‌لسه‌فی و نه‌ریتی باوكانی كڵێسادا؟

فوكۆ: به‌ڵێ. و بێگومان گرنگیی تیۆرتیكی و پڕاكتیكیی دۆكترینی قه‌دیس ئۆگه‌ستین له‌ مه‌سیحییه‌تدا به‌رچاو و مه‌زنه‌، به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ باڵاده‌ستیی دانپێدانه‌كان له‌م لایه‌نه‌وه‌ و خودی كتێبه‌كه‌ وه‌ك یه‌ك نه‌ریتی تیۆرتیكی و ئه‌ده‌بی سنوورداره‌، و كاریگه‌رییه‌كی زۆری له‌سه‌ر دامه‌زراوه‌كان، كرداره‌كان و ئه‌م ته‌كنه‌لۆژیایه‌ی خود نه‌بووه‌. پێم وایه‌ كه‌ ئه‌م كاریگه‌ری و باڵاده‌ستییه‌ تا سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌م تا ڕاده‌یه‌ك گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نه‌بووه،‌ و پاشان له‌ سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌م گرنگییه‌كی ئێجگار زۆری وه‌رگرتووه‌.

پ. یه‌كه‌م: وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ هه‌میشه‌ قسه‌ له‌سه‌ر نه‌ریتی كاسۆلیكی ده‌كه‌یت. به‌ڵام به‌ باوه‌ڕی تۆ ئایا له‌نێوان قه‌دیس ئۆگه‌ستین و نه‌ریتی لۆسه‌ری[6]دا چ په‌یوه‌ندییه‌ك هه‌یه‌؟ ئایا ڕه‌گێكی پڕۆتستانتیش له‌ دانپێدانان و خود-هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی خوددا هه‌یه‌؟

فوكۆ: به‌ڵێ. زۆر به‌ كورتی ده‌بێت بڵێم كه‌ یه‌كه‌م، یه‌كێك له‌ گرفته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی چاكسازیی ئایین و بزووتنه‌وه‌ی لۆسه‌ریی چاكسازیی ئایین، بریتی بوو له‌ ڕایه‌ڵی نێوان په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ هه‌قیقه‌ت و په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ خود. ئایا گه‌یشتن به‌ ڕووناكی و هه‌ڵكۆڵینی قووڵاییه‌كانی ڕۆح وه‌كیه‌كن؟ له‌ دیدی نه‌ریتی كاسۆلیكیدا‌، ئه‌مانه‌ دوو شتی ته‌واو جیاوازن و تا ڕاده‌یه‌ك په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ یه‌كتردا نییه‌. گرفتی لۆسه‌ر كه‌شف یا دووباره‌ كه‌شفكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییگه‌لێك بوو كه‌ له‌ مه‌سیحییه‌تی سه‌ده‌ یه‌كه‌مینه‌كاندا به‌ڕاستی له‌نێوان دوو شێوازی ئیشراق[7]دا بوونی هه‌بوو، ئیشراقی خود و ئیشراق له‌گه‌ڵ ڕووناكیی خودایی. گرفتی خوێندنه‌وه‌ی كتێبی موقه‌ده‌س، خوێندنه‌وه‌ی ئه‌زموون و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌زموونی ئایینی وه‌ك پێوه‌ری بنچینه‌یی هه‌قیقه‌ت نموونه‌یه‌كه‌ له‌م په‌یوه‌ندییه‌ تازانه‌ یا نموونه‌یه‌كه‌ له‌م په‌یوه‌ندییه‌ تازه‌كراوانه‌ی نێوان ئه‌م دوو شێوازه‌ی ئیشراق[8]. و به‌ گومانم هه‌روه‌ها شتێكی زۆر گرنگ لای لۆسه‌ر بوونی هه‌یه‌، واته‌ ئه‌و ده‌یویست له‌ نه‌ریتی دادوه‌ریی چه‌سپاوی كڵێسا و له‌ ئه‌زموونی كاسۆلیكیله‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌م به‌دواوه‌[9] ڕزگاری ببێت، چون پێم وایه‌ كه‌ له‌ مه‌زهه‌یی كاسۆلیكی ڕۆژئاواییدا یان له‌ مه‌سیحییه‌تی ڕۆژئاوایی له‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌م به‌دواوه‌، فۆرمێكی دادوه‌ری سه‌ربار كرا بۆ سه‌ر ته‌واوی پێكهاته‌كانی ئه‌زموونی ئایینی كه‌ یه‌ك فۆرمی سیاسی بوو. و، بۆ نموونه، دانپێدانان به‌ گوناهه‌كاندا تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌ exomologesisـی نه‌ریتیكه‌‌ وه‌ك ڕێوڕه‌سمی ته‌وبه‌ تا سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌م پارێزرا، به‌ڵام له‌ بڕگه‌یه‌كی زۆر كه‌مبایه‌خدا و له‌گه‌ڵ ڕۆڵێكی ئێجگار بچووكدا؛ و exagoreusis كه‌ دامه‌زراوه‌یه‌كی ڕه‌هبانی بوو؛ و هه‌روه‌ها شتێكی تر كه‌ پێكهاته‌ نوێیه‌كانی دادوه‌ری بوو، واته‌ كۆمه‌ڵێك ڕێوشوێنی تازه‌ی دادوه‌ری له‌گه‌ڵ دانپێدانان به‌ گوناهدا وه‌ك بڕگه‌ی بنچینه‌یی ئه‌م پێكهاته‌یه[10]‌. دانپێدانان به‌ گوناهدا تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌م سێ توخمه[11]‌؛ و پشكنینی بیروباوه‌ڕ[12]ـی مه‌سیحی له‌ نه‌ریتی كاسۆلیكیدا پنتی یه‌كتربڕینی ئه‌م ڕێوشوێنانه‌یه‌. بێگومان، لۆسه‌ر ده‌یوسیت ڕزگاری ببێت له‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌. و ئه‌م ئایدیایه‌ی كه ده‌ڵێت‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤ و خواوه‌ند چییه‌تییه‌كی دادوه‌رانه‌ی هه‌یه‌، به‌ گومانم نه‌یارێتیی مه‌زن و بنه‌ڕه‌تیی لۆسه‌ر بوو، و ئه‌و ده‌یویست له‌م ئایدیایه‌ ڕزگاری ببێت‌. كه‌واته‌، به‌ باوه‌ڕی من، ئه‌م دوو خاڵه‌ ده‌توانن شوێنی لۆسه‌ر له‌م مێژووه‌دا ڕوون بكه‌نه‌وه‌.

پ. دووه‌م: ده‌كرێت كه‌مێك زیاتر له‌م باره‌وه‌ قسه‌ بكه‌یت؛ ده‌رباره‌ی دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌ مه‌سیحییه‌كان و ده‌رباره‌ی دانپێدانان و ده‌رباره‌ی هێرمنۆتیكی خود قسه‌ت كرد. به‌ڵام ئه‌مه‌ چۆن به‌دی هات؟ ده‌زانم كه‌ ئه‌مه‌ گرێ ده‌ده‌یت به‌ هۆكارێتیی فرۆیدی و به‌ سه‌ركوتكردنی فرۆیدی. ده‌كرێت كه‌مێك زیاتر ڕوونكردنه‌وه‌ بده‌یت. چ په‌یوه‌ندییه‌ك داده‌مه‌زرێنیت له‌نێوان دانپێدانان و هێرمنۆتیكی خود له‌ دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌كاندا له‌ لایه‌ك و هۆكارێتیی فرۆیدی و سه‌ركوتكردنی فرۆیدی[13] له‌ لایه‌كی تره‌وه‌؟

فوكۆ: په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان دامه‌زراوه‌ ڕه‌هبانییه‌كان و كرداری فرۆیدی[14]؟ ده‌تانه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌مه‌ قسه‌تان بۆ بكه‌م؟

پ. دووه‌م: به‌ڵێ.

فوكۆ: پێم خۆشه‌ شتێك له‌م باره‌وه‌ بڵێم (ده‌نگی پێكه‌نینی فوکۆ و ئاماده‌بووان)، به‌ڵام دڵنیا نیم كه‌ بتوانم… . چون، وه‌ك ده‌زانن، به‌ ڕاستی من مێژووی په‌یوه‌ست به‌ ڕابردووم خۆش ناوێت، یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ئه‌مه‌ گه‌مه‌ی من نییه‌ كه‌ بۆ نموونه‌ بڵێم: «باشه‌، ده‌زانن كه‌ هیرۆمینوس یا خروسوستۆم ئه‌مه‌یان وتووه‌، و ئێوه‌ هه‌مان شت لای فرۆید یا یۆنگ یا لاكان و ئه‌وانی تر ده‌دۆزنه‌وه.» ئه‌مه‌ گه‌مه‌ی من نییه؛‌ و له‌ ڕاستیدا هیچ هۆگر نیم به‌م جۆره‌ شتانه‌وه‌، به‌ڵام كاتێك كه‌ دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كاسیانوسم ده‌خوێنده‌وه‌، به‌ ڕاستی سه‌رم سوڕما له‌ چه‌ند خاڵێك. یه‌كه‌م، ته‌كنیكه‌كانی كاسیانوس بۆ خود-هه‌ڵكۆڵین یا تاقیكردنه‌وه‌ی خود له‌ نه‌ریتی ئیڤاگریوس پونتیكوسدا به‌ ته‌واوه‌تی هه‌مه‌لایه‌ن و زۆر ئاسته‌م و زۆر ئاڵۆز بوون. دووه‌م، پێم وایه‌ كه‌ ئێوه‌ ناتوانن خۆتان ببوێرن له‌م واقیعییه‌ته‌ كه‌ وه‌سفكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ ڕاهیب ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌ندێشه‌كانیدا بیكات هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ سانسۆری فرۆیدی ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ شێوه‌یه‌كی پێچه‌وانه‌ ده‌یكات. ئه‌و وه‌سفكردنه‌ی كه‌ فرۆید ده‌رباره‌ی سانسۆر پێشكه‌شی ده‌كات تا ڕاده‌یه‌ك وشه‌ به‌ وشه‌ ئه‌و وه‌سفكردنه‌یه‌ كه‌ كاسیانوس له‌ میتافۆری دراوگۆڕه‌وه‌دا پێشكه‌شی ده‌كات. باشه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا ده‌توانرێت چی بكرێت؟ ئایا ده‌توانین بڵێین ئه‌مه‌ یه‌ك هاوده‌قیی مێژوویی یا یه‌ك هاوده‌قیی بان-مێژووییه[15]‌؟ ڕه‌نگه‌. یه‌ك ڕوونكردنه‌وه‌ی تریش هه‌یه‌، ڕوونكردنه‌وه‌یه‌كی مێژوویی كه‌ ده‌ڵێت: «باشه‌، ده‌زانن كه‌ ته‌كنه‌لۆژیا مه‌سیحییه‌كانی جه‌ذبه‌، خود-هه‌ڵكۆڵێن، دانپێدانان و هتد ئه‌وه‌نده‌ به‌هێز و قووڵ و ئه‌وه‌نده‌ به‌ قووڵی شوێنگرتوو و باو بوون له‌ ژیان و ویژدان و كرداره‌كانی هه‌ر كه‌سێكدا له‌ شارستانییه‌تی ڕۆژئاوایی كه‌ ده‌توانن جێنیشانه‌كانیان یا پڕۆژه‌ گشتییه‌كانیان له‌ ده‌روونپزیشكی، ده‌روونپزیشكیی كلاسیكیی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا بدۆزنه‌وه‌، و له‌م ده‌روونپزیشكییه‌دایه‌ كه‌ فرۆید ئه‌مانه‌ی دۆزییه‌وه‌ و ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌ مه‌سیحییه‌كانی سه‌رله‌نوێ دۆزییه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌م ڕوونكردنه‌وه‌ من ڕازی ناكات، چون زۆر دژواره‌ كه‌ له‌ ته‌كنیكه‌كانی ده‌روونپزیشكیی سه‌ده‌ی نۆزیده‌مدا شتێك بدۆزینه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌ست بێت به‌ ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كانه‌وه‌. ئه‌ڵبه‌ته‌ له‌ سه‌ره‌تای وتاره‌كه‌مدا چیرۆكێكی دكتۆر فڕانسوا لۆرێم گواسته‌وه‌، كه‌ ده‌یویست نه‌خۆشه‌كه‌ی ناچار بكات به‌ دانپێدانان به‌ یه‌ك شت:‌ دانپێدانان به‌ شێتبوونی خۆیدا. به‌ڵام ئێوه‌ ناتوانن بڵێن كه‌ ئه‌مه‌ به‌وردی ته‌كنیكه‌ مه‌سیحییه‌كانی exagoreusis]و خود-هه‌ڵكۆڵین و دانپێدانانه‌]‌. كه‌واته‌ فرۆید بۆچی و چۆن ئه‌م شتانه‌ی سه‌رله‌نوێ دۆزییه‌وه‌؟ من هیچ نازانم. ئایا ده‌بێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ نه‌ریتی عیبری؟ پێم وانییه‌، چون تا ڕاده‌یه‌ك دڵنیام كه‌ له‌ نه‌ریتی عیبری[16]دا شتێكی وه‌ك exagoreusis یا exagoreusis بوونی نییه‌. كه‌واته‌ ئه‌مه‌ یه‌ك گرفته،‌ و من تا به‌ ئه‌مڕۆ ده‌كات هیچ وه‌ڵامێكم بۆ ئه‌م گرفته‌ نییه‌. به‌ڵام ڕه‌نگه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ وه‌ڵامێكم بۆ ئه‌و گرفته‌ نییه‌ كه‌ ئه‌مه‌ یه‌ك ته‌وه‌هومه،‌ و ڕه‌نگه‌ هیچ وه‌كیه‌كی و هاوشێوه‌ییه‌ك له‌نێوان كاسیانوس و فرۆیددا بوونی نه‌بێت. به‌ڵام گومانم هه‌یه‌ كه‌ هیچ هاوشێوه‌ییه‌ك بوونی نه‌بێت (ده‌نگی پێكه‌نینی ئاماده‌بووان). كه‌واته‌ به‌ كرده‌وه‌ ئه‌مه‌ بۆ من گرفتێكه‌ تا ئه‌مڕۆ بێ وه‌ڵام.

پ. دووه‌م: له‌ كتێبی چاودێری و سزادا ده‌رباره‌ی گۆڕان و په‌ڕینه‌وه‌یه‌ك قسه‌ ده‌كه‌یت، گۆڕان له‌ دادوه‌ریكردنێك كه‌ پشت به‌ ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌به‌ستێت بۆ داوه‌ریكردنێك كه‌ هه‌ست، پاڵنه‌ر و ئاره‌زووی تاكه‌كان له‌به‌رچاو ده‌گرێت[17]. ئایا ئه‌م گۆڕانه‌‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ گۆڕان له‌ ته‌وبه‌وه‌ بۆ دانپێدانان؟

فوکۆ: به‌ڵێ، پێم وایه‌ به‌م چه‌شنه‌یه‌. كۆمه‌ڵگه‌ ڕۆژئاواییه‌كان یه‌ك سه‌رده‌می دادوه‌ری و یاساییان تێپه‌ڕ كرد، قۆناغێكی دادوه‌ری كه‌ له‌ سه‌ده‌ی دوانزه‌یه‌م یا سیازده‌یه‌مدا ده‌ستی پێ كرد، و تا ده‌ستپێكی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م له‌گه‌ڵ یاسا‌ بنچینه‌ییه‌ گه‌وره‌ سیاسییه‌كان و كۆمه‌ڵێك یاسای مه‌ده‌نی و سزایی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م به‌رده‌وامی هه‌بوو، و ئه‌م پێكهاته‌ یاسایی و دادوه‌رییانه‌‌ له‌ ساتی ئێستادا‌ له‌ دۆخی داڕووخان و له‌ناوچووندان. له‌ سه‌ده‌ی سیانزه‌یه‌مه‌وه‌ تا ده‌ستپێكی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م، ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌ ڕۆژئاواییه‌كان هیوادار بوون و چاوه‌ڕوانیان ده‌كرد كه‌ حوكمڕانیكردن و به‌ڕێوه‌بردنی خه‌ڵكی له‌ ڕێگه‌ی یاساكان، دادگاكان و دامه‌زراوه‌ یاسایی/دادوه‌ری[18]یه‌كانه‌وه‌ ڕه‌خساو بێت. و خه‌ونی ڕێگه‌ی یاسایی حکوومەت بریتی بوو له‌ ئایدیای نووسینی یاسا بنچینه‌ییه‌كان له‌گه‌ڵ مافی مرۆڤ و چی و چی، واته‌ پڕۆژه‌ی نووسینی یاساگه‌لێك كه‌ بتوانێت بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆیی و مرۆڤایه‌تی یا، لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ناو یه‌ك نه‌ته‌وه‌دا، گشتی، گه‌ردوونی و هه‌مه‌لایه‌ن بێت. هاوده‌قبوونی نێوان هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردن یا هونه‌ری حومكڕانیكردن و دامه‌زراوه‌ یاساییه‌كان به‌ باوه‌ڕی من یه‌كێك بووه‌ له‌ خواسته‌ بنچینه‌ییه‌كانی ئه‌م قۆناغه‌ درێژخایه‌نه‌، [واته] له‌‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌مه‌وه‌ تا سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م. و ئێستا ده‌زانین- ده‌زانین؟- و به‌ ئێمه‌ ده‌ڵێن كه‌ به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردنی خه‌ڵكی ئیتر به‌م پێكهاته‌ یاساییانه‌ ڕه‌خساو نییه‌. دیارده‌ی تۆتالیتاریزم یه‌كه‌مین و ترسناكترین ئه‌نجامی ئه‌م كه‌شفه‌یه‌ كه‌ پێكهاته‌ یاساییه‌كان بۆ حوكمڕانیكردن و به‌ڕێوه‌بردنی خه‌ڵكی به‌سنده‌ و ته‌واو نییه‌. نازانم ئه‌م وته‌یه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌ی ئێوه‌ یا نا؟

پ. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر به‌م چه‌شنه‌یه‌ ئایا بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دیارده‌ی تۆتالیتاریزم، نه‌ك ئه‌مه‌ی كه‌ ڕابردوو ڕزگار بكه‌ین، به‌ڵكه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دواوه‌؛ و ڕێگه‌یه‌ك بدۆزینه‌وه‌ كه‌ تێیدا ئه‌م پێكهاته‌ یاساییانه‌‌ بتوانرێت له‌گه‌ڵ فۆرمێكی ژیاندا تێهه‌ڵكێش بكرێن، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا دانپێدانان یا هێرمنۆتیكی خود له‌خۆ نه‌گرێت؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ئایا دابڕانێك له‌نێوان ئه‌م دوو ئه‌گه‌ره‌دا ده‌بینیت؟ ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ی یاسا حقوقییه‌كان تا ئاستێك دیارده‌یه‌كی سه‌ر به‌ ڕۆژگاری ڕابردوو بێت، به‌ڵام هێشتا تاكه‌ له‌مپه‌ری به‌رده‌م ده‌ركه‌وتنی تۆتالیتاریزم بێت، كه‌واته‌ ئایا ئه‌مه‌ به‌م مانایه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ یاسایه‌ ده‌بێت سه‌رده‌مێك زیندوو بكرێنه‌وه‌؟

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵام ده‌زانن كه‌ به‌ گومانم ئه‌مڕۆ یه‌كێك له‌ گرفته‌ بنچینه‌ییه‌كانمان، یه‌كێكه‌ له‌ گرفته‌ بنچینه‌ییه‌ سیاسییه‌كانمان‌. كاتێك كه‌ ڕووبه‌ڕووی دیارده‌ی تۆتالیتاریزم ده‌بینه‌وه،‌ یه‌كه‌م، هه‌ر كه‌سێك ده‌توانێت هاوڕا بێت له‌گه‌ڵ ئه‌م خاڵه‌دا كه‌ په‌نابردن بۆ یاسا، په‌نابردن بۆ سیسته‌می یاسایی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ مافی مرۆڤ، پرسێكی زۆر گرنگه‌. به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ زۆرێك له‌گه‌ڵ ئه‌م خاڵه‌دا هاوڕا بن كه‌ ئه‌مه‌ له‌ ساتی ئێستادا یه‌ك په‌نابردنی ته‌كتیكییه‌؛ ڕه‌نگه‌ سوودمه‌ند بێت، ڕه‌نگه‌ له‌ ساتی ئێستادا ڕه‌خساو بێت، به‌ڵام پێم وانییه‌ كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ پێكهاته‌ی یاسایی به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن له‌ چركه‌ساتی ئێستادا ڕێگه‌چاره‌یه‌ك بێت بۆ گرفته‌كانمان. به‌ڵام چ گرفته‌ گه‌وره‌كانی یاسای بنچینه‌یی- ده‌وڵه‌ت چییه‌؟ و …- یا كۆمه‌ڵێك گرفتی كه‌مبه‌هاتری وه‌ك، بۆ نموونه‌، دامه‌زراوه‌ سزاییه‌كان یا سوودوه‌رگرتن له‌ پزیشكی و ده‌روونپزیشكی له‌ناو دامه‌زراوه‌ی دادوه‌ریدا له‌به‌رچاو بگرین یا نه‌گرین، [هه‌ر چۆنێك بێت] ڕوونه‌ كه‌ به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردنی خه‌ڵك ته‌نها له‌گه‌ڵ یاسا حقوقییه‌كان و پێكهاته‌ حقوقییه‌كان ڕه‌خساو نییه. و له‌ ڕاستیدا هه‌میشه‌ له‌ شتێكی تر و شتێكی زیاتر له‌ پێكهاته‌ حقوقی و یاساییه‌كان سوود وه‌رده‌گیرێت[19]. بۆ نموونه‌، زۆر ئاشكرایه‌‌ كه‌ دامه‌زراوه‌ سزاییه‌كان [جگه‌ له‌ پێكهاته‌ یاساییه‌كان] هیچ شتێكی تر به‌ گریمانه‌ وه‌رناگرن، و خه‌ونی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م به‌رهه‌مهێنان و پێكهێنانی كۆمه‌ڵێك دامه‌زراوه‌ی سزایی و كۆمه‌ڵێك یاسای سزایی بوو، دامه‌زراوه‌گه‌لێكی سزایی كه‌ ده‌بێت ته‌نها یاسا و جێبه‌جێكردنی یاسا بن. هه‌ر كه‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ونه‌ له‌گه‌ڵ واقیعییه‌تدا ده‌بینین، ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌زانین كه‌ سیسته‌مه‌ سزاییه‌كان له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مه‌وه‌ تا ئێستا به‌ دڵنیایییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ زۆرێك شتی زیاتر و زیاتر جیاواز له‌ یاسا و سیسته‌می یاسایی و هتد كاری كردووه‌. و ئاشناكردن و لكاندنی ده‌روونپزیشكی، ده‌روونناسی، زانسته‌ مرۆییه‌كان، كۆمه‌ڵناسی و هتد به‌ دامه‌زراوه‌ی سزاییه‌وه‌ نیشانه‌ و شایه‌تی ئه‌م واقیعییه‌ته‌یه[20]‌.

پ. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر كتێبه‌كانت بخوێنینه‌وه‌ ده‌توانین له‌گه‌ڵ ئه‌م قسانه‌دا هاوڕا بین، به‌ڵام ئایا ئه‌م قسانه‌ هه‌روه‌ها گرفتی تاكتیك به‌خودی خود ناگوازێته‌وه‌ بۆ ئێمه‌، گرفتی ئه‌مه‌ی كه‌ چۆن ده‌توانرێت پێكهاته‌ی یاسایی/دادوه‌ری وه‌ك تاكتیك و نه‌ك وه‌ك ستراتیژی گه‌وره‌ دووباره‌ به‌كار بخرێته‌وه‌؟ ئایا په‌نابردنی ته‌نها تاكتیكی به‌ پێكهاته‌ یاسایی/دادوه‌رییه‌كان، ئێمه‌ پاڵ نانێت بۆ سه‌رترچوون له‌ ڕیزبه‌ندی یاسایی و بۆ پێویستیی جیاكردنه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ ڕیزبه‌ندی یاسایی/دادوه‌رییه‌‌ له‌و شته‌ی كه‌ ڕیزبه‌ندی دیسپلینی[21]یه‌؟

فوکۆ: هاوڕام له‌گه‌ڵ شێوازی خستنه‌ڕووی گرفته‌كه‌، و ده‌بێت به‌ر له‌ هه‌ر شتێك بڵێم كه‌ نازانم. هه‌روه‌ها ده‌بێت دان به‌وه‌دا بنێم كه‌ چه‌ندین ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، بۆ نموونه،‌ له‌ سه‌ره‌تای ده‌یه‌ی هه‌فتا، پێم وابوو كه‌ خستنه‌ڕوو و ڕۆشنكردنه‌وه‌ی ئه‌م گرفته‌، ئه‌م گرفته‌ واقیعی و به‌رهه‌ست و كرده‌كییه،‌ شتێكی ڕه‌خساوه،‌ و پاشان بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی ده‌توانێت ئه‌م گرفته‌ له‌به‌رچاو بگرێت و به‌ ده‌ستپێكردن له‌ دراوه‌كانی ئه‌م گرفته‌وه‌ له‌سه‌ر شتێكی تر كار بكات. به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ من هه‌ڵه‌ بووم. و ئه‌گه‌ر ئێستاكه‌ كه‌مێك نائومێدم، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێم وایه‌ نه‌ك هه‌مووان به‌ڵكه‌ زۆرێك كه‌س قه‌ناعه‌تیان به‌وه‌ كردووه‌ كه‌ ئه‌م گرفته‌ بوونی هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر […] نه‌یار بن، به‌ڵام هیچ كه‌سێك نازانێت چۆن ئه‌م گرفته‌ چاره‌سه‌ر بكات، و بزووتنه‌وه‌ی سیاسی، بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسیی خودبزواو كه‌ من زۆر ساویلكانه‌ ئومێدم پێی هه‌بوو، سه‌رنه‌كه‌وت[22]. به‌ڵام ئه‌مه‌ ساویلكه‌یی منه‌.

پ. چواره‌م: ده‌مه‌وێت پرسیارێكی كه‌م تا زۆر ناشیانه‌ له‌ تۆ بپرسم كه‌ ده‌شێت هه‌ڵگری كۆمه‌ڵێك زانیاریی هه‌ڵه‌ بێت. ده‌رباره‌ی كێشه‌ی ده‌ستدرێژی به‌ وته‌ی تۆ مافمان نییه‌ یا نابێت ده‌ستدرێژیكه‌ر سزا بده‌ین، چون سێكسواڵیته‌ پرسێكی تایبه‌تییه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین). تكا ده‌كه‌م ڕوونكردنه‌وه‌ بده‌ به‌م چه‌شنه‌یه‌؟

فوکۆ: پرسیارێكی باشه‌. پێم وایه‌ كه‌ ده‌زانم كاتێك كه‌ ئه‌مه‌ ده‌ڵێن ئاماژه‌ به‌ چ گۆڤارێك ده‌كه‌ن. هاوڕێیه‌ك ڕه‌شنووسی وتارێكی چاپكراوی له‌ گۆڤارێكی به‌ناوبانگدا بۆ ناردم له‌ ئینگلیزه‌وه‌ كه‌ به‌ گومانم ئه‌و شته‌ی كه‌ وتبووم به‌ توندی ڕه‌خنه‌ی ده‌كرد. ئه‌مه‌ له‌ ڕه‌وتی یه‌ك گفتوگۆدا بوو له‌گه‌ڵ داڤید كوپه‌ر[23] كه‌ دژه‌-ده‌روونپزیشكییه‌؛ گفتوگۆیه‌كی واقیعی و نه‌ك ساخته‌ له‌گه‌ڵ داڤید كۆپه‌ر كه‌ به‌ وردیی نازانم بۆچی چاپ كرا[24]. ڕه‌نگه‌ له‌مڕۆدا به‌ ته‌واوه‌تی هاوڕا نه‌بم له‌گه‌ڵ ئه‌و زاراوه‌ و وشانه‌ی كه‌ له‌م گفتوگۆیه‌دا به‌كارم هێنا، به‌ڵام ئه‌مه‌ هێنده‌ گرنگی نییه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ وتم ئه‌مه‌یه‌:‌ یه‌كه‌م، پێم وایه‌ كه‌ گریمانه‌یه‌كی باش بۆ شیكاركردنی گرفته‌كان و بۆ شیكاركردنی پرسیاره‌ جیاوازه‌كان ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی یاسا و سێكس ده‌توانێت ئه‌مه‌ بێت كه‌ یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌. سێكس شتێكه‌ كه‌ هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ یاساوه‌ نییه‌، و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌. ئه‌م فاكته‌ی كه‌ جیاكاریی سێكسی، سه‌رتری سێكسی و چالاكیی سێكسی بتوانرێت بكرێته‌ بابه‌تی یاسادانان، به‌ باوه‌ڕی من شتێكی قه‌بووڵنه‌كراوه‌. به‌ هه‌ر حاڵ، ده‌مویست بزانم كه‌ ئایا ده‌شێت ئه‌م پره‌نسیپه‌ بكرێته‌ بنه‌ڕه‌تی كۆمه‌ڵێك یاسای تازه‌ی سزایی. ئه‌م ئایدیایه‌م كاتێك خسته‌ ڕوو كه‌ كه‌سێك له ساتی گفتوگۆكه‌دا… كه‌ باش نازانم له‌ چ ساتێكی گفتوگۆكه‌دا بوو و گرنگییه‌كی ئه‌وتۆشی نییه‌. به‌ڵام هه‌ر كه‌ ئه‌مه‌م وت باش به‌ئاگا بووم كه‌ گرفتێك بوونی هه‌یه‌ كه‌ گرفتی ده‌ستدرێژییه[25]‌. مه‌حاڵه‌‌ كه‌ بتوانرێت بگوترێت كه‌ ده‌ستدرێژی[26]، په‌لاماری سێكسی[27] نییه؛‌ و به‌هه‌رحاڵ پێم وانییه‌ بتوانرێت بگوترێت كه‌ ده‌ستدرێژی ده‌توانرێت وه‌ك په‌لامار مه‌حكووم بكرێت به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌مه‌ی كه‌ ده‌ستدرێژی په‌لاماری سێكسییه‌. من پێم وایه‌ كه‌ له‌ پێناسه‌ی یاسایی/دادوه‌ریی ده‌ستدرێژیدا ناتوانرێت سێكسواڵیته‌ نادیده‌ بگیرێت. و پاشان به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ حاڵه‌تی ده‌ستدرێژیدا، ده‌بێت گریمانه‌ی سێكسواڵیته[28]‌ بهێنینه‌ ناوه‌وه؛‌ و كه‌واته‌ سێكس ده‌بێت له‌ سیسته‌می یاساییدا له‌به‌رچاو بگیرێت. ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مویست بیڵێم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ گرفتێك بوونی هه‌یه: به‌ گومانم یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ پێم وایه‌ كه‌ ده‌بێت ده‌ستدرێژی مه‌حكووم بكرێت و ناتوانرێت له‌ پرسی ده‌ستدرێژیدا سێكسواڵیته‌ نادیده‌ بگیرێت. گرفت ئه‌مه‌یه‌ و چۆن ده‌توانرێت ئه‌م گرفته‌ چاره‌سه‌ر بكرێت؟

پ. چواره‌م: له‌ ڕه‌وتی به‌دواداچوون بۆ زۆرێك له‌ كوشتنه‌كان، ئازار و ناڕه‌حه‌تیی سێكسی ده‌بینرێت، واته‌ په‌لامارگه‌لێكی زۆر بوونی هه‌یه‌ كه‌ ڕووداوی سێكسی له‌گه‌ڵدایه‌. بۆ نموونه،‌ كاتێك كه‌ له‌ ڕه‌وتی دزینی بانكدا، خه‌زنه‌دار به‌ چه‌ك په‌لاماری سێكسیی جه‌سته‌ی ده‌درێت. ئه‌گه‌ر پره‌نسیپی تۆ په‌سه‌ند بكه‌ین، له‌م حاڵه‌ته‌دا چۆن ده‌توانین جیاكاری بكه‌ین له‌ نێوان ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ یه‌ك په‌لاماردا، سێكسییه‌ و ئه‌و شته‌ی كه‌ سێكسی نییه‌، و چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ تاوانباردا بكه‌ین؟

فوکۆ: به‌ڵێ تێده‌گه‌م. له‌م باره‌وه‌ ده‌بێت بڵێم كه‌ به‌ باوه‌ڕی من ده‌توانین له‌ یه‌كه‌مین پره‌نسیپێكه‌وه‌ كه‌ ڕوونم كرده‌وه‌ سوود وه‌ربگرین، چون بۆ من ڕوون نییه‌‌ كه‌ بۆچی له‌ حاڵه‌تی دۆزینه‌وه‌ی خه‌سڵه‌تی سێكسی له‌ یه‌ك ڕه‌فتاری تاوانبارانه‌دا، دادوه‌ر و دادگاكان ده‌بێت ئه‌م خه‌سڵه‌ته‌ له‌به‌رچاو بگرن. ڕه‌نگه‌ پاڵنه‌رێكی سێكسی، بۆ نموونه،‌ له‌ كوشتن یا دزین یا نازانم له‌ چیدا بوونی هه‌بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر یاسایه‌كی سزایی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ كردانه‌ به‌ هۆكاری ئه‌وه‌ی كه‌ كوشتن یا دزینه‌ مه‌حكووم ده‌كات، ئیتر چ گرنگییه‌كی هه‌یه‌ كه‌ پاڵنه‌ره‌كه‌ی سێكسییه‌ یا نا. و من زۆر باش له‌وه‌ تێگه‌یشتووم كه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ كرداری سزایی و دادوه‌ریی فه‌ڕه‌نسادا ئه‌مه‌ی كه‌ بریكاره‌كان، دادوه‌ره‌كان، دادگاكان و هتد پاڵنه‌رێكی سێكسی بدۆزنه‌وه‌، هه‌میشه‌ كۆمه‌ڵێك ئه‌نجامیته‌واو كۆنترۆڵنه‌كراوی هه‌یه‌. هه‌ندێكجار مه‌حكوومییه‌تێكی زۆر قورس به‌سه‌ر كه‌سێكدا پیاده‌ ده‌كه‌ن، چون دادوه‌ره‌كان پێیان وابووه‌ كه‌ تاوانبار پاڵنه‌رێكی سێكسی هه‌بووه،‌ یا له‌ هه‌ندێك حاڵه‌تدا [ده‌ڵێن كه] ئه‌مه‌ ته‌نها گرفتێكی سێكسییه‌ یا گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نییه‌ و هتد. به‌ باوه‌ڕی من، یه‌كێك له‌ ئه‌نجامه‌ هه‌ره‌ خراپه‌كانی هاتنی سێكسواڵیته‌، هاتنی گرفتی سێكسواڵیته‌ بۆ ناو دامه‌زراوه‌ سزاییه‌كان، هه‌ر ئه‌مه‌یه‌. و‌ دژی ئه‌م جۆره‌ هاتنه‌ی سێكسواڵیته‌، پێم وایه‌‌ ده‌بێت بگوترێت كه‌ سێكس هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ یاساوه‌ نییه‌ و یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌. به‌ڵام جه‌خت ده‌كه‌م كه‌ ده‌ستدرێژی په‌لاماری سێكسییه‌ و خۆ هه‌ڵهاتن له‌م واقیعییه‌ته‌ مه‌حاڵه‌، و ئێمه‌ ده‌بێت گرفتی سێكسواڵیته‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ پرسی ده‌ستدرێژیدا بهێنینه‌ ناوه‌وه‌. نازانم هاوڕان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ ده‌یڵێم یا نا. به‌ هه‌ر حاڵ، له‌م گۆڤاره‌ ئینگلیزییه‌دا خراپ له‌و شته‌ تێگه‌یشتن كه‌ وتم، چون ئه‌وه‌ی كه‌ وتم ئه‌مه‌ نه‌بوو:‌ ده‌بێت ده‌ستدرێژی وه‌ك په‌لاماری ناسێكسی وێنا بكرێت. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، من وتم كه‌ ده‌بێت ده‌ستدرێژی وه‌ك په‌لاماری سێكسی وێنا بكرێت، و ده‌زانم كه‌ ئه‌مه‌ نامۆیه‌ به‌م پره‌نسیپه‌ی كه‌ یاسا هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ سێكسه‌وه‌ نییه‌.

پ. پێنجه‌م: ئایا پێت وایه‌ كه‌ كرده‌ی سێكسی نه‌ك به‌پێی پێویست په‌لامارده‌رانه[29]،‌ به‌ڵكه‌ سیاسییه‌؟

فوکۆ: (ده‌نگی پێكه‌نین له‌ناو ئاماده‌بووان) باشه‌… (ده‌نگی پێكه‌نین) ئه‌ڵبه‌ته‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ وابه‌سته‌ن به‌ پێناسه‌ی سیاسه‌ته‌وه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین). ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت له‌ مانایه‌كی زۆر به‌ربڵاودا له‌به‌رچاو بگرین، و ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت به‌ سیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات تێبگه‌ین، ئه‌وا له‌م حاڵه‌ته‌دا به‌ دڵنیایییه‌وه‌ كرده‌ی سێكسی شتێكه‌ كه‌ پێوه‌ندی به‌ سیاسه‌ته‌وه‌ هه‌یه‌. به‌ڵام ده‌بێت بڵێم كه‌ یه‌ك كرده‌ی سێكسی له‌م مانایه‌دا پێوه‌ندی هه‌یه‌ به،‌ بۆ نموونه،‌ سیسته‌مه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان و په‌یوه‌ندییه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان[30]. ته‌واوی سیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌كان كه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی سێكسی یا له‌ یه‌ك كرده‌ی سێكسیدا هه‌ن، ده‌بێت له‌ كاتی توێژینه‌وه‌ی ئه‌م كرده‌یه‌دا له‌به‌رچاو بگیرێن. كه‌واته‌، په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بوونی هه‌یه‌، په‌یوه‌ندییه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان بوونی هه‌یه‌ و هه‌ندێكجار په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌رهه‌مهێنان.

پ. شه‌شه‌م: تا ئێستاكه‌ جینالۆژیای كرداره‌كان و دامه‌زراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانت له‌ چێوه‌ی ورده‌فیزیك[31] و یه‌ك لۆجیكی ده‌سه‌ڵاتدا وه‌سف كردووه‌. ئایا ئێستا ده‌توانیت بڵێیت له‌ ساتی وه‌سفكردنی «جینالۆژیای خود»یت له‌ چێوه‌ی درشته‌فیزیك[32]ـی هێزه‌كاندا…

فوکۆ: ورده‌فیزیكی هێزه‌كان…

پ. شه‌شه‌م: درشته‌فیزیك، به‌ هۆی په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ هێزدا…

فوکۆ: درشته‌فیزیك؟ بۆچی درشته‌فیزیكی هێز؟ دروست تێنه‌گه‌یشتم، ده‌كرێت كه‌مێك ڕوونكردنه‌وه‌ بده‌ن؟

پ. شه‌شه‌م: ئه‌مه‌ پرسیاری منه‌ له‌ تۆ، ئایا گونجاوه‌ كه‌…

فوکۆ: به‌ هه‌قیقه‌ت نازانم بۆچی سوود له‌م دوو وشه‌یه‌ی درشته‌فیزیك و هێزه‌كان وه‌رده‌گرن ده‌رباره‌ی…

پ. شه‌شه‌م: باشه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌ ئاڕاسته‌گیریی كاری نوێت تێبگه‌م و ئاڕاسته‌گیریی پێشووی كاره‌كه‌ت له‌ چێوه‌ی ورده‌فیزیكدا بوو.

فوکۆ: ئه‌ها.

پ. شه‌شه‌م: زۆر باشه‌. ئایا ئێستا ده‌توانیت بڵێیت كه‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئاخێزگه‌ له‌ مانایه‌كی جیاوازدا ده‌كه‌یت؟ ده‌رباره‌ی هێزه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ خود؟ تكا له‌ تۆ ده‌كه‌م كه‌مێك ئه‌م گرفته‌ شرۆڤه‌ بكه‌.

فوکۆ: له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئاگادارن كه‌…، پێم خۆشه‌ ئه‌م گرفته‌ شرۆڤه‌ بكه‌م، به‌ڵام ئه‌و كه‌ره‌ستانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌م كاره‌ خستتانه‌ به‌رده‌مم.

پ. شه‌شه‌م: ناكافییه‌.

فوکۆ: نا، نا، ناكافی. به‌ڵام پێم وانییه‌ به‌ وردیی گونجاو بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا كه‌ وتم.

بەڕێوەبەری كۆڕ: ده‌توانم قسه‌یه‌ك بكه‌م؟ پێشگریمانه‌یه‌ك له‌و شته‌دا بوونی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م خانمه‌ وتی كه‌ هه‌ڵه‌یه‌ و ده‌بێته‌ گرفتساز، به‌ ده‌ربڕینێك وه‌ك بڵێی كه‌ به‌ڕێز فوکۆ تۆ ڕوانگه‌ی خۆتت گۆڕی، چون پێشتر ده‌رباره‌ی ورده‌فیزیكی ده‌سه‌ڵات نووسیت…

پ. شه‌شه‌م: نه‌خێر من ئه‌مه‌ ناڵێم چون ده‌بینم ئه‌و شته‌ی كه‌ ئێستا لێره‌دا ئه‌نجامی ده‌ده‌یت به‌ ڕوونی په‌یوه‌سته‌ به‌و شته‌وه‌ كه‌ پێشتر ئه‌نجامت دابوو، و هیچ گۆڕانێك له‌ ئاڕسته‌گیری یا گۆڕانێك له‌ تاكتیكدا نابینم…

ب. كۆڕ: باشه‌، ئێوه‌ ئه‌م جۆره‌ قسه‌یه‌تان كرد: «ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ ساتی ئه‌نجام دانیت تازه‌یه» و ده‌ته‌وێت به‌ شێوه‌یه‌كی جیاواز شرۆڤه‌ی بكه‌یت، به‌ڵام من دڵنیا نیم كه‌ ئه‌م پێشگریمانه‌یه‌ی كه‌ شتێكی جیاواز و تازه‌ له‌ ئارادایه‌ پێویستی به‌ شرۆڤه‌یه‌كی تازه‌ هه‌بێت.

پ. شه‌شه‌م: باشه‌، تێگه‌یشتنی من بۆ یه‌كه‌مین وتار ئه‌مه‌ بوو كه‌ ئه‌و [فوکۆ] ئێستا له‌ ساتی خستنه‌ڕووی شتێكی تازه‌یه‌.

فوکۆ: باشه‌، ڕه‌نگه‌ تا ئاستێك هاوڕا بم، و ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ وه‌ڵامێك بێت بۆ پرسیاره‌كه‌تان. تكا له‌ ئێوه‌ ده‌كه‌م كه‌ به‌ من بڵێن ئایا وه‌ڵامێكه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌تان یا نا. كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م گرفته‌ی ده‌سه‌ڵات ده‌ستم پێ كرد، دڵنیام كه‌ یه‌ك پێڕ قسه‌ی گه‌مژانه‌م ده‌رباره‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ وتووه‌، به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ قسه‌گه‌لێكی زۆر سه‌یرتریان له‌وه‌ی كه‌ وتوومه‌ داوه‌ته‌ پاڵ من. (ده‌نگی پێكه‌نین) ئه‌ڵبه‌ته‌ [یه‌كه‌م] ده‌سه‌ڵات بۆ من- پێم وایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ زۆر ڕوون بێت- یه‌ك جه‌وهه‌ر، ماكی ڕه‌وان، یه‌ك مه‌رجه‌عی میتافیزیكی یا شتێكی وه‌ك ئه‌مه‌ نییه‌. به‌ باوه‌ڕی من ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كان، په‌یوه‌ندیی هێزه‌كان له‌نێوان خه‌ڵكدا. به‌ڵام خاڵی دووه‌م ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ ته‌نها په‌یوه‌ندییه‌ ڕووت و په‌تییه‌كانی هێزه‌كان نییه‌؛ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ به‌پێی هه‌ندێك پره‌نسیپ، و هاوڕێژه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێك ته‌كنیك، هه‌ندێك ئامانج، هه‌ندێك‌ تاكتیك و هتد ڕێك ده‌خرێن. سێیه‌م، ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات له یه‌ك‌ كۆمه‌ڵگه‌ی دیاریكراودا به‌ ته‌واوه‌تی به ‌یه‌كسانی یا به ‌ڕێككه‌وت دابه‌ش نه‌كراون، به‌ڵكه‌ جۆرێك ناهاوسه‌نگی[33] ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ ئاڕاسته‌ ده‌كات و ڕێك ده‌خات، ناهاوسه‌نگییه‌ك كه‌ به‌ هه‌ندێك كه‌س ئه‌گه‌ری كاریگه‌ریدانان یا كرده‌نواندن به‌سه‌ر هه‌ندێك كه‌سی تردا ده‌دات، و ئه‌وانی تر خاوه‌نی ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ نین وه‌ك گرووپی یه‌كه‌م یا ئه‌م جۆره‌ ئه‌گه‌رانه‌ به‌م كه‌سانه‌ی دوایی نادات. ئه‌م ناهاوسه‌نگییه‌ له‌به‌ر ئه‌م ڕاستییه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵوێست و شوێنگه‌ی تاكتیكی یا ستراتیژیكی گرووپی یه‌كه‌م هه‌مان هه‌ڵوێست و شوێنگه‌ی گرووپی تر نییه،‌ و هه‌مان تاكتیك و هتد به‌كار ناخات. ئه‌م ناهاوسه‌نگییه‌ ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌توانم ناوی بنێم «حكوومه‌ت». له‌ كۆمه‌ڵگه‌كاندا، پنته‌كان یا پانتایییه‌كان یا به‌ ده‌ربڕینێك داوێنه‌كان و هێڵه‌كانی حكوومه‌ت بوونی هه‌یه‌. پیاوان ژنان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن یا حوكمڕانی به‌سه‌ر ژناندا ده‌كه‌ن، باوك و دایك به‌سه‌ر منداڵدا، مامۆستایان به‌سه‌ر قوتابیان و هتد. و حکوومەت میله‌ت به‌ڕێوه‌ ده‌بات یا به‌ مانایه‌ك، حکوومەت حوكمڕانی به‌سه‌ر میله‌تدا ده‌كات. به‌ڵام حکوومەتی سیاسی ته‌نها یه‌كێك له‌م نموونه‌ بێ هه‌ژمارانه‌ی حکوومەته‌، یه‌كێك له‌م ته‌كنیكانه‌ی حکوومەت و یه‌كێك له‌م دامه‌زراوانه‌ی حکوومەته‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیاریكراودا ده‌یبینین. و له‌ ساتی ئێستادا، گرفتی من شیكاركردنی چییه‌تی یا سرووشتی حکوومەته‌، حکوومەت وه‌ك ته‌كنیكێك كه‌ ئه‌گه‌ر ده‌داته‌ هه‌ندێك كه‌س كه‌ ژیانی هه‌ندێك كه‌سی تر به‌ هۆی بوونی ئه‌م واقیعییه‌ته‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ببه‌ن كه‌: هه‌میشه‌ له‌ یه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی دیاریكراودا له‌ نێوان تاكه‌كاندا په‌یوه‌ندییه‌كانی هێز بوونی هه‌یه‌. ناهاوكاتی په‌یوه‌ندیی هێزه‌كان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌ باوه‌ڕی من ده‌توانرێت ناو بنرێت حکوومەت یا [ده‌توانرێت بگوترێت كه‌] ناهاوسه‌نگیی هێزه‌كان حکوومەت ده‌ڕه‌خسێنێت. ڕوونه‌؟ كه‌واته‌،له‌م ساته‌دا گرفتی من شیكاركردنی نه‌ك په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات، به‌ڵكه‌ حکوومەته[34]‌. حکوومەت په‌یوه‌ندیی‌ په‌تیی هێز، یا باڵاده‌ستیی په‌تی یا توندوتیژیی په‌تی نییه‌. و پێم وانییه‌ كه‌ ئایدیای باڵاده‌ستی به‌ خودی خود یا له‌ خۆیدا بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌م دیاردانه‌ یا له‌خۆگرتنی ته‌واوی ئه‌م دیاردانه‌ به‌سنده‌ و گونجاو بێت. و یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی ئه‌م نابه‌سه‌نده‌یی و ئه‌م نه‌گونجاوبوونه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ حکوومەت و له‌ كرده‌ی حوكمڕانیكردندا به‌م جۆره‌ نییه‌ كه‌ له‌ یه‌ك لا‌وه‌ به‌ به‌راورد به‌ لایه‌كی تر‌ ته‌نها هێزه‌كان یا هێزی زیاتر بوونی هه‌یه‌؛ به‌ڵكه‌ هه‌میشه‌ له‌و كه‌سانه‌دا كه‌ حوكمڕانیان به‌سه‌ردا ده‌كرێت پێكهاته‌یه‌ك بوونی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان له‌ ناوه‌وه‌ ده‌كاته‌ حوكمڕانیكراو[35]ـی]حکوومەتی] ئه‌وانی تر[36]. گرفت بریتییه‌ له‌ شیكاركردنی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ی نێوان كه‌سانێك كه‌ حوكمڕانیان به‌سه‌ردا ده‌كرێت‌ و كه‌سانێك كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و شته‌وه‌ كه‌ ده‌توانین ناوی بنێین پێكهاته‌كانی باڵاده‌ستی و پێكهاته‌كانی خود یا ته‌كنیكه‌كانی خود حوكمڕانی ده‌كه‌ن[37]. تێده‌گه‌ن؟ ئایا ئه‌مه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌تان؟

پ. شه‌شه‌م: به‌ڵێ، سوپاسگوزارم.

پ. حه‌وته‌م: تۆ ده‌ركه‌وتنی تۆتالیتاریزمت به‌ هۆكاری شكستی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی زانی. ئایا ناتوانرێت به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بگوترێت كه‌ به‌وردی به‌پێی ئه‌و هۆكارانه‌ی كه‌ ئێستا نیشانت دان و وتت، هێزگه‌لێكی فره‌چه‌شن بوونیان هه‌یه‌ كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ته‌واوێتیی ئه‌و شته‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ به‌ حکوومەت ناوت برد؛ و به‌رمه‌بنای ئه‌مه،‌ به‌رده‌وامیی تۆتالیتاریزم ئه‌م جۆره‌ حکوومەته‌ی مه‌حكووم به‌ شكست كرد؟ سه‌قامگیریی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی به‌ سوودوه‌رگرتن له‌ فه‌زای زۆر به‌ربڵاوی زانست/مه‌عریفه‌ت و ئه‌زموونی سه‌رله‌به‌ری خه‌ڵك ڕه‌خساوه، خه‌ڵكانێك‌ كه‌ تێگه‌یشتێكی ده‌سته‌جه‌معیان هه‌یه‌ له‌مه‌ی كه‌ چۆن حوكمڕانیان به‌سه‌ردا بكرێت یا چۆن به‌ڕێوه‌ ببردرێن. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ ته‌واوه‌تی نامۆیه‌ به‌ به‌رده‌وامیی ناوه‌كیكردنی هه‌موو ئه‌و ته‌كنیكانه‌ی كه‌ چه‌ندین سه‌ده‌یه‌ په‌یوه‌ستن به‌ پره‌نسیپێكی چه‌قگیر و تۆكمه‌وه‌‌. كه‌واته‌‌ شكستی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی به‌ هۆی هێزێكی هه‌ڵوه‌شێنه‌ره‌وه‌یه‌، هێزێك كه‌ هه‌میشه‌ هه‌وڵ ده‌دات یه‌ك پێكهاته‌ی نه‌گۆڕاو له‌و هاووڵاتییانه‌دا پێك بهێنێت كه‌ گوێڕایه‌ڵی ‌له‌ یه‌ك پره‌نسیپی چه‌قگیر و تۆكمه‌ ده‌كه‌ن. كه‌واته‌، ئایا دروست نییه‌ كه‌ بڵێین شكستی حکوومەتی یاسای بنچینه‌یی به‌ هۆی هه‌وڵدانه‌وه‌یه‌ بۆ پاراستنی ته‌كنیكه‌كانی ناوه‌كیكردنی گوێڕایه‌ڵی له‌ پره‌نسیپێكی چه‌قگیر؛‌ و له‌م مانایه‌دا ئایا داڕووخانی سه‌رده‌می یاسایی و حقوقی نه‌ك سه‌رچاوه‌گرتوو له‌ ده‌ركه‌وتنی تۆتالیتاریزم به‌ڵكه‌ سه‌رچاوه‌گرتوو له‌ به‌رده‌وامیی تۆتالیتاریزمه‌؟

فوکۆ: به‌رده‌وامیی تۆتالیتاریزم؟ دڵنیا نیم به‌وردی له‌و شته‌ تێگه‌یشتبم كه‌ وتتان، یا دڵنیا نیم كه‌ بتوانم هاوڕا بم له‌گه‌ڵ هۆكار یا شیكارییه‌ك كه‌ خستتانه‌ ڕوو. به‌ڵام به ‌هه‌ر حاڵ داڕووخان و له‌ناوچوونی پێكهاته‌ حقوقی و یاساییه‌كان له‌ ژماره‌یه‌ك هۆكاری شایان به‌ سه‌نجدانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. و به‌ دڵنیایییە‌وه‌ سه‌رهه‌ڵدانی تۆتالیتاریزم نییه‌ كه‌ هۆكاری داڕووخانی پێكهاته‌ یاساییه‌كانه‌؛ تۆتالیتاریزم ته‌نها ئه‌نجامی ئه‌م هه‌وڵدانه‌ی پێكهاته‌ یاساییه‌كانه‌ له‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر خه‌ڵكدا.

پ. حه‌وته‌م: به‌ڵام ئه‌م هه‌وڵه‌ ته‌نها له‌م دواییانه‌دا بووه‌.

فوکۆ: به‌ڵام تۆتالیتاریزم ته‌نها به‌رده‌وامیی پێكهاته‌ حقوقی و یاساییه‌كان نییه‌.

پ. حه‌وته‌م: ئایا ئه‌مه‌ یه‌كێك له‌و شتانه‌ نییه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌ ته‌واوی ئه‌م به‌راوردانه‌دا له‌ هه‌موو مێژووی سیسته‌مه‌كان و ته‌كنه‌لۆژیا جۆراوجۆره‌كانی خوددا ده‌ركی ده‌كه‌ین، پێكهاته‌گه‌لێك و ته‌كنه‌لۆژیاگه‌لێك كه‌ دواجار به‌ مه‌به‌ستی ئۆتۆریته‌یه‌كی ڕه‌ها ڕێك ده‌خرێن. و ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ گرفته‌كان، و تۆ ده‌رباره‌ی پێكهاته‌یه‌كی نه‌گۆڕاو قسه‌ت كرد كه‌ جه‌وهه‌ری تاكه و به‌ باوه‌ڕی من مادام كه‌ ئه‌م ئۆتۆریته‌ چه‌قگیره‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا بوونی هه‌یه‌، به‌دیهاتنی چه‌مكی حقوقی و یاسایی له‌ حکوومەتی یاسای بنچینه‌ییدا ئه‌وه‌نده‌ ڕه‌خساو نییه‌.

پ. هه‌شته‌م: پێم وایه‌ زۆر سه‌رنجڕاكێشه‌ كه‌ نزیك بكه‌وینه‌وه‌ له‌ كاری تۆ له‌ ڕێگه‌ی چه‌مكی حکوومەته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ من وه‌ك یه‌ك مێژوونووس هه‌میشه‌ به‌ زۆری ئیلهامم له‌ پێداگیریت له‌سه‌ر ناپه‌یوه‌سته‌گی و دابڕانه‌كان[38] وه‌رگرتووه‌. كاتێك كه‌ قوتابی بووم مێژوو، هه‌میشه‌ مێژووی به‌رده‌وامی و په‌یوه‌سته‌گییه‌كان[39] بوو و ده‌توانم بڵێم كه‌ مۆدێلی یاسایی نموونه‌یه‌ك بوو له‌م په‌یوه‌سته‌گییه‌. به‌ باوه‌ڕی من، یه‌كێك له‌و شتانه‌ی كه‌ ده‌بێت سه‌رنجی بده‌یت گرفتێكه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌م و هه‌ڤده‌یه‌مدا ده‌ركه‌وت. یاسا گوته‌ی كه‌سێكه‌، گوته‌ی پادشایان یا گوته‌ی كه‌سانێكی وه‌ك پادشایان كه‌ ڕێك ده‌خرێت و له‌ هه‌ندێك‌ دامه‌زراوه‌دا و دواجار له‌ حاڵه‌تی پێویستدا به‌ توندوتیژی جێبه‌جێ ده‌كرێت. ئێستا با چینه‌ سه‌ر ئاماژه‌كردن به‌و شته‌ی كه‌ پێشتر له‌گه‌ڵ تۆدا گفتوگۆم له‌سه‌ر كرد، واته‌ گرفتێك كه‌ من ناوی ده‌نێم تایبه‌تێتیی دیكارت، كه‌سێك كه‌ زۆر به‌دتێگه‌یشتن له‌باره‌ی فه‌لسه‌فه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌مدا كه‌سێك به‌ ناوی پیته‌ر ڕامۆس […] هه‌بوو كه‌ ته‌واوی ئه‌م هونه‌ره‌كانی ڕه‌وانبێژی داهێنا، واته‌ هونه‌رگه‌لێك كه‌ به‌ یارمه‌تیان ده‌توانرێت ئه‌زموونی خود نیشان بدرێت. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، شتێك به‌ یادگه‌ ده‌سپێرین چه‌شنی ئه‌و كاره‌ی كه‌ هه‌ندێك قوتابی كڵێسا ئه‌نجامیان ده‌دا، شتێك كه‌ ده‌توانێت جه‌وهه‌ری فه‌زیله‌ت و كردار بێت، و ئه‌م هونه‌ره‌ دواتر ڕێكوپێك كرا و بووه‌ جێی سه‌نجی زۆر كه‌س. به‌ڵام په‌رچه‌كرداری دیكارت بۆ ئه‌م جۆره‌ گوتاره‌ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ شیاو نییه‌ پاوانكاریی گوتاری له‌ هه‌ر مانایه‌كی ئۆنتۆلۆجییانه‌دا هه‌بێت و ئاگایی تاكێتی له‌ كاردایه‌‌.

ب. كۆڕ: پرسیاره‌كه‌ت ناخەیته‌ ڕوو؟

پ. هه‌شته‌م: هه‌ر ئێستا ده‌یخه‌مه‌ ڕوو.

ب. كۆڕ: باشه‌.

پ. هه‌شته‌م: و ئه‌ڵبه‌ته‌ هه‌میشه‌ تاكێتییه‌كی دیاریكراو بوونی هه‌یه‌. ئێستا خاڵی تایبه‌ت له‌م باره‌وه‌ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئایا به‌ ڕاستی دیكارتم به‌ دروستی ده‌رك كردووه‌؟ ئاسایی هه‌موو شتێك به‌ cogito ergo sum[بیر ده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌واته‌ هه‌م] كۆتایی دێت كه‌ ده‌ربڕینێكه‌ به‌ زمانی لاتینی و ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌زانین كه‌ دیكارت به‌ زمانی فه‌ڕه‌نسی ده‌ینووسی، یه‌ك شێوازی دووزمانه‌ی گه‌ڵاڵه‌كردنی گرفت و شایه‌تیدان له‌سه‌ر بوونی گرفت. به‌ڵام پێم وایه‌ كه‌ شتێك كه‌ له‌ كاری تۆدا ده‌یبینم دواجار جۆرێك ڕاڤه‌ی نۆمیناڵیستیی چییه‌تیی ئه‌ندێشه‌یه‌. به‌ڵام هه‌میشه‌ بیر ده‌كه‌مه‌وه‌و له‌ خۆم ده‌پرسم دیدگای تۆ‌ له‌م باره‌وه‌ چییه‌ كه‌ دیكارت به‌ ڕاستی جۆرێك ته‌ڕده‌ستی ئه‌نجام دا، چون ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ ڕاستی هه‌وڵی ده‌دا ئه‌نجامی بدات ئه‌مه‌ بوو كه‌ ئه‌ركی سێ شت به‌ ته‌واوه‌تی ڕوون بكاته‌وه‌: وشه‌گه‌لێك كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ به‌كاریان ده‌هێنێت، ڕوانینی خۆی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌زموون. پێم وایه‌ كه‌ ڕێگه‌چاره‌ی دیكارت بۆ ئه‌م ته‌نگژه‌ دووجه‌مسه‌ره‌یه‌ی كه‌ بوونه‌وه‌ر چییه‌ و به‌شه‌كانی بوون چییه‌ بریتییه‌ له‌ به‌ پره‌نسیپ وه‌رگرتنی ئه‌ندازیاریی شیكاری كه‌ به‌ ساده‌یی دۆخی مێش نه‌خشه‌ ده‌كێشێت. تۆ ده‌زانیت كه‌…

ب. كۆڕ: پرسیاره‌كه‌ت؟ ده‌ چركه‌ زیاتر كاتت نییه‌.

پ. هه‌شته‌م: باشه‌، ده‌مه‌وێت بزانم ئه‌گه‌ر بۆچوونێكت هه‌یه‌ بۆچوونه‌كه‌ت له‌م باره‌وه‌ چییه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین و هاندان). من له‌م دڵه‌ڕاوكێیه‌ی تۆ بۆ پرسینی پرسیار تێناگه‌م[40].

ب. كۆڕ: كه‌سانێكی تریش هه‌ن كه‌ ده‌یانه‌وێت پرسیار بكه‌ن.

پ. هه‌شته‌م: باشه‌ پرسیاریان هه‌یه‌ و ده‌پرسن. من كه‌ قسه‌ی تۆم نه‌بڕی و له‌م دڵه‌ڕاوكێیه‌ تێناگه‌م.

فوکۆ: باشه‌، وه‌ڵامی من زۆر ساده‌یه‌. بۆچوونی من ده‌رباره‌ی ئه‌م پرسیاره‌ ڕاستتر نییه‌ له‌ بۆچوونی ئه‌وانی تر له‌م هۆڵه‌دا. به‌رمه‌بنای ئه‌مه‌، پێم وایه‌ كه‌ هه‌موو كه‌سێك ده‌توانێت وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌تان بداته‌وه‌ و بۆچوونی خۆی بڵێت كه‌ ئایا هاوڕایه‌ یا نا. بۆچوون و ڕای من له‌م باره‌وه‌ هیچ گرنگییه‌كی نییه‌.

پ. نۆیه‌م[باری ستراود][41]: ده‌توانم پرسیارێك ده‌رباره‌ی كانت بكه‌م؟ (قاڵمه‌قاڵی پێكه‌نین له‌ناو ئاماده‌بووان) تۆ له‌ پێشه‌كییه‌كه‌تدا وتت كه‌ كاری تۆ كارێكه‌ دژ به‌ فه‌لسه‌فه‌ی مۆدێرنی سوژه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ دیكارتدا له‌دایك بوو. بۆچی پێت وایه‌ بۆ ڕزگاربوون له‌ چه‌مكی سوژه‌، چه‌مكێكی به‌میراتبراو له‌ دیكارت، ده‌بێت له‌ هێرمنۆتیكی خودیش ڕزگار ببین؟

فوکۆ: نه‌خێر، من ئه‌مه‌ ناڵێم. به‌ڵێ ئه‌مه‌ ڕاستییه‌‌ كه‌ گرفتی من و پێم وایه‌ گرفتی زیاتری مرۆڤه‌كان له‌ ساڵه‌كانی پاش جه‌نگ[ـی جیهانیی دووه‌م]، ڕزگاربوون بوو له‌ فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌. ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی كه‌ هه‌ڵمبژارد، به‌ دڵنیایییە‌وه،‌ داهێنانی من نییه‌. به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ نیچه‌ به‌دواوه‌، و ڕه‌نگه‌ له‌ هیگڵ به‌دواوه‌- [كه‌ ئه‌ڵبه‌ته]‌ ئه‌مه‌ گرفتێكی جیاوازه‌- ئه‌مه‌ یه‌ك نه‌ریته‌. دیكارت، له‌م مێژووه‌دا، به‌ دڵنیایییە‌وه‌ ساتێكی زۆر گرنگه‌. پێم وایه‌ كه‌‌ دیكارت یه‌كه‌مین فه‌یله‌سوفێكه‌ كه‌ ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كانی مه‌سیحییه‌تی بۆ ئه‌نجامدانی كارێكی له‌ بنچینه‌دا جیاواز له‌و شته‌ی كه‌ ئه‌م ته‌كنیكانه‌ ده‌یان كرد، به‌كار هێناوه‌. مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ دیكارتیه‌ك گوتاری فه‌لسه‌فی به‌م ته‌كنیكانه‌ دامه‌زراند. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ده‌توانم بڵێم كه‌ فه‌لسه‌فه‌ له‌ نه‌ریتی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا، به‌ دڵنیایییە‌وه‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی مه‌سیحی یا فه‌لسه‌فه‌یه‌كی كاسۆلیكی بوو، به‌ڵام ده‌توانین تێبینیی ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست هه‌رگیز فۆرمی یه‌ك تێڕامان له‌سه‌ر خود یا فۆرمی یه‌ك خود-هه‌ڵكۆڵین و خود-تاقیكردنه‌وه‌ی به‌خۆوه‌ نه‌گرت، ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ هه‌رگیز فۆرمی ئه‌و ڕاهێنانه‌ مه‌عنه‌وییانه‌ی به ‌خۆوه‌ نه‌گرت كه‌ له‌ نه‌ریتی مه‌سیحی یا كاسۆلیكدا بوونی هه‌بوو. گوتاری فه‌لسه‌فی، ته‌نانه‌ت له‌و شوێنه‌دا كه‌ نه‌ریتی مه‌سیحی جێی مه‌به‌ست بوو، فۆرمێكی تری هه‌بوو. له‌گه‌ڵ دیكارتدا- و هه‌روه‌ها، له‌گه‌ڵ سپینۆزادا، به‌ڵام ئه‌مه‌ گرفتێكی تره‌- بۆ یه‌كه‌مین جار یه‌ك تێڕامانی فه‌لسه‌فی[42] ده‌دۆزنه‌وه‌، كه‌ پڕۆژه‌ی سوودوه‌رگرتنه‌ له‌ ته‌كنیكگه‌لێكی مه‌عنه‌وی‌ بۆ دامه‌زراندنی گوتارێكی فه‌لسه‌فی و مه‌عریفه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی‌. هۆكاری كولتوری و هۆكاری مێژوویی ئه‌م كاره‌ش ئه‌ڵبه‌ته‌ تا ڕاده‌یه‌ك ڕوونه‌. بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان، پاش بزووتنه‌وه‌ی چاكسازیی ئایین و له‌ وڵاته‌ كاسۆلیكه‌كاندا پاش بزووتنه‌وه‌ی دژه‌-چاكسازیی ئایین، زۆر گرنگه‌؛ و سه‌رده‌می زێڕینی ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان نه‌ك سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست له‌ ئه‌وروپادا، به‌ڵكه‌ سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌یه‌مه‌.و به‌م شێوه‌یه،‌ دیكارت ئه‌م میتۆده‌ی به‌كار هێنا، و پێم وایه كه‌‌- ئه‌م خاڵه‌ گرنگه‌- به‌م‌ ڕێگه‌یه‌ی ده‌ستپێكردن‌، دیكارت به‌ دڵنیایییە‌وه‌ له‌گه‌ڵ گرفتی ته‌وه‌هومی خودی خۆی ڕووبه‌ڕوو بووه‌وه‌: كاتێك پێم وایه‌ كه‌ ئه‌و شته‌ی كه‌ بیری لێ ده‌كه‌مه‌وه‌ ڕاسته‌قینه‌یه‌، ئایا خۆم خۆم فریو ناده‌م یا كه‌سێك له‌ مندا فریوم نادات؟ ئه‌م گرفته‌ نه‌ یه‌ك داهێنانی دیكارته‌، نه‌ یه‌ك گریمانه‌ی فه‌لسه‌فی؛ ئه‌مه‌ نه‌ك ڕادیكاڵبوونی فه‌لسه‌فه‌، به‌ڵكه‌ كۆنترین نه‌ریتی مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحییه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ گومانه‌ لای دیكارت به‌رهه‌م ده‌هێنێت. له‌ مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحیدا، یه‌كه‌مین گومان[43] ده‌رباره‌ی هه‌موو ئه‌و شته‌ی كه‌ به‌ زه‌ییندا دێت ئه‌مه‌یه‌: «ئایا له‌ مندا كه‌سێك بوونی نییه‌، كه‌سێك كه‌ ده‌یناسم و نایناسم، له‌ ئه‌و بێئاگام به‌ڵام له‌ ته‌واوی بوونی زۆر به‌ئاگام، ئایا كه‌سێك بوونی هه‌یه‌، واته‌ شه‌یتان، كه‌ ئه‌م ئایدیایه‌ له‌ مندا بچێنێت و وام لێ ده‌كات كه‌‌ پێم وابێت ئه‌م ئایدیایه‌‌ ڕاسته‌قینه‌یه‌ یا ڕوون، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌م چه‌شنه‌ نه‌بێت؟» و دیكارت، بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ مێژوودا، ته‌كنیكی مه‌عنه‌ویی هه‌قیقه‌ت و بنه‌ڕه‌تی فه‌لسه‌فیی هه‌قیقه‌تی له‌ یه‌كتر جیا كرده‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌و قسه‌ له‌سه‌ر شه‌یتانی چه‌په‌ڵ ده‌كات، كه‌ دووباره‌ هه‌رگیز گریمانه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی نییه‌، [به‌ڵكه] گرفتێكی نه‌ریتی و مه‌عنه‌وییه‌، و دیكارت ده‌ڵێت كه‌ له‌ دیدگای فه‌لسه‌فییه‌وه،‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر شه‌یتان له‌ مندا هه‌بێت و من فریو بدات، ڕوونی هه‌ر لێره‌دایه‌ و هتد[44]. و دیكارت، له‌گه‌ڵ‌ ڕێسای ڕوونیدا، ئه‌و تواناییه‌ به‌ ده‌ست ده‌هێنێت كه‌ بتوانێت ڕێگه‌ی خود-هه‌ڵكۆڵینی مه‌عنه‌وی یا تاقیكردنه‌وه‌ی مه‌عنه‌ویی خود به‌كار بهێنێت: ڕێگه‌م بده‌ن كه‌ ببینم له‌ ڕۆحی مندا چی ده‌گوزه‌رێت و ڕوو ده‌دات، ڕێگه‌م بده‌ن كه‌ ببینم، موشاهه‌ده‌ بكه‌م و كونجكۆڵی بكه‌م كه‌ له‌ ئه‌ندێشه‌مدا چی ده‌گوزه‌رێت، و ئه‌وكات ده‌توانم نه‌ك خۆم یا وه‌سوه‌سه‌ یا فریوده‌ر یا چی و چی بدۆزمه‌وه‌، به‌ڵكه‌ ده‌توانم ڕوونی و هه‌قیقه‌ت، یه‌ك هه‌قیقه‌تی به‌هادار ته‌نانه‌ت بۆ دنیای ده‌ره‌وه‌ بدۆزمه‌وه‌. و به‌م شێوه‌یه‌، دیكارت شۆڕشێكی له‌ ته‌كنیكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كاندا هێنایه‌ كایه‌وه‌: هه‌موو ئه‌م ته‌كنیكانه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌م گرفته‌دا كار ده‌كه‌ن كه‌‌ چی له‌ قووڵاییه‌كانی ڕۆحدا ده‌گوزه‌رێت، [له‌ كاتێكدا كه] دیكارت بۆ دۆزینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تی مه‌عریفه‌ی زانستی سوود له‌م ته‌كنیكانه‌ وه‌رده‌گرێت، بنه‌ڕه‌تی مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی كه‌ ته‌نانه‌ت بۆ دنیای ده‌ره‌وه‌ به‌هاداره‌، و ئه‌و ئه‌م كاره‌ له‌ كۆتایی تێڕامانه‌كان و له‌ شه‌شه‌مین تێڕاماندا ده‌دۆزێته‌وه‌‌[45]. به‌وردی نازانم بۆچی ئه‌مه‌م بۆ ئێوه‌ ڕوون كرده‌وه‌ (ده‌نگی پێكه‌نین). ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ وتم وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌تان بوو؟ نا، نا به‌وردی؟ ئه‌رێ باشه‌، ئه‌مه‌ ده‌رباره‌ی دیكارت بوو.

ب. كۆڕ: ده‌توانم پرسیارێك بكه‌م كه‌ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان ڕوونی به‌م پرسیاره‌ ببه‌خشێت؟ تۆ ده‌توانیت ده‌ستنیشانی بكه‌یت كه‌ كام یه‌ك له‌ ئێمه‌ پرسیاری دروستی خستووه‌ته‌ ڕوو، چون بانگه‌شه‌ی باری ستراود ئه‌مه‌یه‌ كه‌…

فوکۆ: پرسیاری ئه‌و كه‌سه‌ درووسته‌‌ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌ من بدات وه‌ڵامێكی باش بده‌مه‌وه‌…

ب. كۆڕ: دروست به‌م چه‌شنه‌یه‌. باری ستراود پێی وایه‌ كه‌ تۆ ده‌ته‌وێت زاڵ ببیت به‌سه‌ر كه‌ڵكه‌ڵه‌ی فه‌لسه‌فیی خودی دیكارتی و cogitations[بیركردنه‌وه‌]ـی[46] دیكارتدا، و ده‌پرسێت بۆچی بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م كاره‌ ده‌بێت سوژه‌ له‌ پێگه‌ بخه‌یت و وێرانی بكه‌یت.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ.

ب. كۆڕ: و تۆ به‌ ڕاستی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ت نه‌دایه‌وه‌. به‌ڵام پێم وانییه‌ كه‌ به‌ ڕاستی ده‌تویست ئه‌م كاره‌ بكه‌یت.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ، به‌ڵێ.

ب. كۆڕ: پێم وایه‌ كه‌ ده‌تویست سوژه‌ له‌ پێگه‌ بخه‌یت.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ، به‌ڵێ. و ده‌بینن گرفت ئه‌مه‌ بوو كه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی سوژه‌ ڕزگار ببین، فه‌لسه‌فه‌یه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵ دیكارت ده‌ستی پێ كرد، و هه‌روه‌ها هه‌وڵی یه‌ك جینالۆژیای سوژه‌ بده‌ین له‌ دیدگای«ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود»ـه‌وه‌. دیكارت گرنگه‌ چون ئه‌و سوودی له‌م ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود وه‌رگرت به‌ مه‌به‌ستی دامه‌زراندنی گوتاری فه‌لسه‌فی. به‌ڵام، له‌گه‌ڵ دیكارتدا، ئێمه‌ ته‌نها له‌گه‌ڵ یه‌ك به‌كارخستنی ئه‌م هێرمنۆتیكی خود به‌ره‌وڕووین. و گرفتی هێرمنۆتیكی خود به‌ باوه‌ڕی من به‌ربڵاوتره‌ له‌ گرفتی دیكارتی. به‌م چه‌شنه‌ نییه‌؟

پ. نۆیه‌م[باری ستراود]: هاوڕام. به‌ڵام بۆچی پێت وایه‌ بۆ ئه‌م ئامانجه‌ سنوورداره‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ ڕزگاربوون‌ له‌ چه‌مكسازیی دیكارتیی خود و هه‌ڵكۆڵینی فه‌لسه‌فیی‌ خود، ده‌بێت هه‌روه‌هاڕزگار ببین له‌و شته‌ی كه‌ خۆت ناوی ده‌نێیت هێرمنۆتیكی خود به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی…

فوکۆ: ده‌زانم كه‌‌ ئه‌و شته‌ی جاری پێشوو وتم ڕوون نه‌بوو‌. ده‌بێت بڵێم كه‌ به‌ گومانم هێرمنۆتیكی خود له‌ ده‌ستپێكی مه‌سیحییه‌تدا و به‌ درێژایی پڕۆسه‌یه‌كی ئاڵۆز داهێنرا و بونیات نرا و هێرمنۆتیكی خود له‌م پڕۆسه‌یه‌دا په‌یوه‌ست بوو به‌ ئه‌ركی چاوپۆشیكردن له‌ خود یا خود-قوربانیكردن[47]. و من پێم وایه‌ كه‌ یه‌كێك له‌ هه‌وڵه‌ گه‌وره‌كانی كولتوری ڕۆژئاوایی ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ هێرمنۆتیكی خود به‌بێ ئه‌ركی چاوپۆشیكردنی له‌ خود یا یه‌بێ خود-قوربانیكردن بپارێزێت و به‌كار بخات و درێژه‌ی پێ بدات و په‌یجۆری بكات. به‌م پێیه‌‌، ئێستا گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه:‌ ئایا ئێمه‌ له‌جیاتیی چاوپۆشیكردن له‌ خود بنه‌ڕه‌تێكی ئه‌رێنیمان بۆ هێرمنۆتیكی خود دۆزیوه‌ته‌وه‌؟ به‌ گومانم ده‌توانین وه‌ڵام بده‌ینه‌وه‌ كه‌ نه‌خێر. ئێمه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌می مرۆڤگه‌رایی ڕێنیسانسه‌وه‌ تا ساتی ئێستا هه‌وڵمان داوه،‌ به‌ڵام ئه‌م بنه‌ڕه‌ته‌مان نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌. كه‌واته‌ ده‌توانین چی بكه‌ین؟ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ چاوپۆشیكردن له‌ خود وه‌ك بنه‌ڕه‌تی واقیعی و مێژوویی هێرمنۆتیكی خود؟ دڵنیا نیم كه‌ ئه‌م گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ ڕه‌خساو بێت و دڵنیا نیم كه‌ ئه‌م كاره‌ خوازراو[48] بێت. ڕه‌نگه‌ گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ هێرمنۆتیكی خود [[49]…] بێگومان پێویسته‌ بۆ شێوازی حوكمڕانیكردن و به‌ڕێوه‌بردرانی مرۆڤه‌كان یا بۆ شێوازێك كه‌ خۆیان به‌ڕێوه‌ ببه‌ن و حوكمڕانی به‌سه‌ر خۆیاندا بكه‌ن[50]. كه‌واته‌ ئێستا گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه:‌ ئایا هێرمنۆتیكی خود، كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردران و حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر ئێمه‌دا،‌ به‌ ڕاستی زه‌روورییه‌؟ و هه‌ست ده‌كه‌م كه‌ پشتپێبه‌ستنێكی هاوبه‌رابه‌ر هه‌یه‌، جۆرێك یارمه‌تیی دوولایه‌نه‌: [له‌ لایه‌كه‌وه] شێوازی به‌ڕێوه‌بردران و حوكمڕانیكردن به‌سه‌ر ئێمه‌دا هه‌وڵ ده‌دات به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هێرمنۆتیكی خود و زانسته‌ مرۆییه‌كان و هتد، پاساو بدرێته‌وه؛‌ و [له‌ لایه‌كی تره‌وه]، هه‌موو ئه‌م هێرمنۆتیكه‌كانی خود دواجار ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كاركردی سیاسیی باش و دامه‌زراوه‌ باشه‌كان و هتد. ئێوه‌ ده‌توانن ببینن كه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ چه‌نده‌ ده‌رهه‌ست و گشتی و ڕه‌نگه‌ ناڕوونن، به‌ڵام كاتێك، بۆ نموونه،‌ كاركردی دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان[51] له‌به‌رچاو ده‌گرین، ئێوه‌ زۆر باش ده‌بینن كه‌ چۆن شێوازی په‌روه‌رده‌ و خوێندن له‌لایه‌ن ده‌روونناسی، ده‌روونناسیی مندااڵ، ده‌روونشیكارییه‌وه‌، به‌دامه‌زراوه‌یی ده‌كرێت و پاساو ده‌درێته‌وه،‌‌ و ده‌روونناسی، ده‌روونناسیی منداڵ، ده‌روونشیكاری و هتد به‌ هۆی ئه‌م واقیعییه‌ته‌وه‌ قه‌بووڵ ده‌كرێن و پاساو ده‌درێنه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌وتوون، ئه‌وا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كارایی شێوازێكی به‌ڕێوه‌بردنی منداڵه‌كان ده‌ڕه‌خسێنن. ڕوونه‌؟

پ. نۆیه‌م[باری ستراود]: نه‌خێر. له‌وه‌ تێده‌گه‌م كه‌ چ هێڵێكی فیكری ته‌ی ده‌كه‌یت، به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ی من ده‌رباره‌ی ئاخێزگه‌یه‌ كه‌ تۆ له‌ سه‌ره‌تادا ده‌تویست شتێكی له‌باره‌وه‌ بڵێیت، مه‌به‌ستم ئاخێزگه‌ی ڕه‌شبینیی تۆیه‌ سه‌باره‌ت به‌ په‌سه‌ندكردنی گریمانه‌ی بوونی هه‌قیقه‌ته‌كان ده‌رباره‌ی خود یا بوونی هه‌قیقه‌تگه‌لێك كه‌ ده‌كرێت كه‌شف بكرێن ده‌رباره‌ی خود، به‌بێ په‌سه‌ندكردنی گریمانه‌ی چاوپۆشیكردن له‌ خود وه‌ك په‌راوێزێكی زه‌رووری بۆ ئه‌و گریمانه‌یه‌. ده‌ستت كرد به‌ گوتنی ئه‌مه‌ی كه‌ بۆچی له‌ ئاست پاراستنی گریمانه‌یه‌ك هاوكات به‌ پشتگوێخستنی گریمانه‌یه‌كی تر ڕه‌شبینیت. به‌ڵام وا دێته‌ به‌رچاوم كه‌ ئه‌م گریمانه‌یه‌ جیایه‌ له‌ باوه‌ڕێكی زۆر بنه‌ڕه‌تی یا په‌یوه‌سته‌ به‌م باوه‌ڕه‌ زۆر بنه‌ڕه‌تییه‌وه‌ كه‌ ده‌شێت به‌شێك بێت له‌ سیسته‌می حکوومەت و ئاماژه‌ت پێ كرد، باوه‌ڕێكی سرووشتی به‌مه‌ی كه‌ شێوازی ڕێكخستنی دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كانی ئێمه‌ سه‌قامگیره‌ له‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌توانین ده‌رباره‌ی جیهان و خه‌ڵكی جیهان ده‌ركی بكه‌ین؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، باوه‌ڕ به‌مه‌ی كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت ئه‌نجامگیرییه‌كانمان سه‌قامگیر بكه‌ین له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌یزانین یا ده‌توانین تێبگه‌ین و ده‌ركی بكه‌ین. به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ پێشنیاری ده‌كه‌یت له‌ لایه‌نی میژووییه‌وه‌ تا ئاستێك یه‌ك خه‌بات و ململانێیه‌‌: ئه‌گه‌ر دامه‌زراوه‌ی ده‌روونناسی سه‌قامگیر بكه‌م له‌سه‌ر هه‌قیقه‌تێك كه‌ پێم وایه‌ ده‌رباره‌ی ده‌روونناسی ده‌یزانم، كه‌واته‌ ده‌توانرێت ئه‌م هه‌قیقه‌تانه‌ بسه‌لمێنرێن یا هه‌قیقه‌ته‌كان به‌ شێوه‌یه‌ك ئاڕاسته‌ بكرێن به‌ره‌و دامه‌زراوه‌گه‌لێك كه‌ به‌ حه‌تمی و به‌رپێنه‌گیراو ده‌كه‌ونه‌ به‌رچاو، و پاشان ئه‌م دامه‌زراوانه‌ بگۆڕین…

فوکۆ: من به‌ وردیی له‌ پرسیاره‌كه‌تان تێنه‌گه‌یشتم.

ب. كۆڕ: به‌ گومانم بتوانم ئه‌م پرسیاره‌ به‌ شێوه‌یه‌كی تر بڵێمه‌وه‌. ئێمه‌ ده‌بێت دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كانمان جێگیر بكه‌ین، و وه‌ك چاوه‌ڕوان ده‌كرێت جێگیریان ده‌كه‌ین له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌توانین ده‌رباره‌ی جیهان و ده‌رباره‌ی خۆمان ده‌ركی ده‌كه‌ین. و پێم وایه كه‌‌ مه‌به‌ستی باری ئه‌مه‌یه‌ كه‌، به‌ باوه‌ڕی ئه‌و، تۆ ئه‌م خاڵه‌ ده‌خه‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌: ئایا ده‌ته‌وێت ته‌واوی هه‌وڵه‌كان بۆ ناسینی مرۆڤ بخه‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، یا ته‌نها ڕێگه‌ی ده‌روونناسی كه‌ هه‌وڵ ده‌دات له‌ مرۆڤ تێبگات، ئه‌و شته‌ی كه‌ تۆ به‌ هێرمنۆتیكی خود ناوی ده‌به‌یت؟ پێم وایه‌ ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ پرسیاره‌كه‌.

فوکۆ: به‌ڵێ، من هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌م واقیعییه‌ته‌ بخه‌مه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ ناچارین یا پێم وایه‌‌ ئه‌ركدار و ناچارین كه‌ مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی ده‌رباره‌ی مناڵه‌كانمان پێك بهێنین تا شێوازی به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانیمان به‌سه‌ر منداڵه‌كاندا پاساو بده‌ینه‌وه‌. ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و واقیعییه‌ته‌یه‌ كه‌ ده‌یخه‌مه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، نه‌ك ناوه‌ڕۆكی ئه‌م مه‌عریفه‌یه‌.

ب. كۆڕ: مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ده‌ستگه‌یشتن به‌ مه‌عریفه‌ گونجاوه‌كان بۆ به‌ڕێوه‌بردن[52]ـی منداڵه‌كان شیاو نییه‌؛ و شتێك ده‌رباره‌ی منداڵه‌كان، شتێكی گونجاو بۆ به‌ڕێوه‌بردنی منداڵه‌كان بوونی نییه‌ كه‌ بتوانین په‌ی پێ ببه‌ین یاخود ته‌نها ڕێگه‌ی زانسته‌ مرۆییه‌كان له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌م كاره‌دا ده‌به‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ به ‌هه‌ر حاڵ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌رباره‌ی ده‌روونناسیی منداڵه‌كان وه‌رمان گرتووه‌ به‌پێی پێویست گونجاوه‌ بۆ شێوازێك كه‌ ده‌مانه‌وێت تێیدا منداڵه‌كان به‌ڕێوه‌ ببه‌ین، چون به‌ مه‌به‌ستی به‌ڕێوه‌بردنی مناڵه‌كان پێویستمان به‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی ده‌روونناسیی منداڵ كۆمه‌ڵێك مه‌عریفه‌ به‌ ده‌ست بهێنین. و په‌یوه‌ندییه‌كی پێكهێنه‌ر و بنه‌ڕه‌تی بوونی هه‌یه‌ له‌نێوان ویستی حوكمڕانیكردن یا به‌ڕێوه‌بردن و ویستی زانین، و ته‌واوی ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ كه زۆر‌ ئاڵۆزن یه‌ك تۆڕی ته‌كنیكه‌كانی به‌ڕێوه‌بردن و ڕێوشوێنه‌كانی زانین پێك ده‌هێنن؛ ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یڵێم زۆر نه‌خشه‌یی و كورته‌.

پ. ده‌یه‌م: ئه‌و مه‌عریفه‌یه‌ی كه‌ پیاژه[53]‌ ده‌رباره‌ی منداڵه‌كان گه‌شه‌ی پێ دا چ پێگه‌یه‌كی هه‌یه‌؟ ده‌زانم كه‌ ئه‌م پرسیاره‌ زۆر ئاڵۆزه‌، به‌ڵام ئه‌م پرسیاره‌ به‌ وردیی له‌ بڕگه‌ی هاوبه‌شی ئه‌م جۆره‌ گرفته‌دا جێ ده‌گرێت، چون تیۆریی پیاژه‌ به‌ ئاشكرا تیۆرییه‌كی زانستییه‌ ده‌رباره‌ی دۆخه‌كانی گه‌شه‌ی مه‌عریفه‌تێك یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ بانگه‌شه‌ی ئه‌و به‌م جۆره‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا تۆ باوه‌ڕت وایه‌ كه‌ ئه‌م تیۆرییه‌ هه‌روه‌ها مه‌عریفه‌یه‌كی زانستییه‌ ده‌رباره‌ی دیسپلینی منداڵه‌كان‌ یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ده‌توانێت یه‌كێك بێت له‌ مانا به‌رهه‌سته‌كانی. ئێستا پرسیار ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م تیۆرییه‌ وه‌ك مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی بۆ ئامانجه‌ دیسپلینییه‌كان به‌كار بهێنرێت، ئایا دووباره‌ ده‌توانین به‌ مه‌عریفه‌یه‌كی زانستی هه‌ژماری بكه‌ین؟ یه‌كه‌م، ئایا ئه‌م تیۆرییه‌ یه‌ك وه‌سفكردنی شێوازی گه‌شه‌ی منداڵه‌كانه‌ و دووه‌م،ئایا قسه‌ی تۆ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ زه‌رووره‌تی هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ وه‌سفكردنه‌ی گه‌شه‌ی منداڵ ده‌توانێت له‌ پێوه‌ندییه‌كی جیانه‌كراوه‌دا بێت له‌گه‌ڵ فۆرمێكی دیسپلیندا؟

فوکۆ: پرسیاره‌كه‌تان ئه‌مه‌یه‌ كه‌ چ جۆره‌ ئایدیایه‌كم ده‌رباره‌ی ئۆبێكتیڤیته‌[54]ـی ئه‌م جۆره‌ مه‌عریفه‌یه‌ هه‌یه‌؟ باشه‌، به‌ گومانم ئه‌مه‌ی كه‌ مه‌عریفه‌ له‌ بوونه‌كه‌یدا و له‌ ئاخێزگه‌ مێژووییه‌كه‌یدا و له‌ بوونه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و كولتوورییه‌كه‌یدا به‌ قووڵی و له‌ بنچینه‌دا په‌یوه‌سته‌ به‌ ته‌كنیكێكی حکوومەته‌وه‌، هیچ بێگانه‌ییه‌كی له‌پێشتری نییه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا كه‌ ئه‌م مه‌عریفه‌یه‌ ئۆبێكتیڤه[55]‌. و نازانم بۆچی ده‌بێت ئه‌م جۆره‌ بێگانه‌ییه‌ بوونی هه‌بێت. ئه‌م جۆره‌ بێگانه‌ییه‌ له‌ حاڵه‌تێكدا دێته‌ پێش كه‌ ئه‌وه‌ قه‌بووڵ بكه‌ین كه‌ ئێستا په‌یوه‌ندییه‌ك له‌گه‌ڵ مه‌عریفه‌دا جێی مه‌به‌سته‌ ئیتر ته‌واوی جۆره‌كانی تری په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ناو ده‌چێت و ده‌بێت له‌ناو بچێت؛ له‌ حاڵه‌تێكدا كه‌ ئه‌وه‌ قبووڵ بكه‌ین كه‌ په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ مه‌عریفه‌ و مه‌عریفه‌تدا ته‌نها كاتێك بوونی هه‌یه‌ كه‌ به‌ ڕه‌هایی په‌تی و بێخه‌وش بێت؛ و ئه‌ڵبه‌ته‌ پێم وایه‌ كه‌ تێزی ته‌واوی جۆره‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی مه‌عریفه‌ هه‌ر ئه‌مه‌یه؛ و ئه‌م جۆره‌ فه‌لسه‌فه‌ی مه‌عریفه‌ به‌ باوه‌ڕم ده‌بێت بیخه‌ینه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. بۆچی مه‌عریفه‌ به‌ هۆی هه‌بوونی په‌یوه‌ندییه‌كی مێژوویی له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا و له‌گه‌ڵ ته‌كنیكه‌كانی حکوومەتدا شیاو نییه‌ ئۆبێكتیڤ بێت؟ به‌ ڕاستی، له‌ هۆكاره‌كه‌ی تێناگه‌م. و هۆكاری ئه‌مه‌ له‌ جۆرێك فه‌لسه‌فه‌دا ده‌بینم، جۆرێك فه‌لسه‌فه‌ی «مێژوونواڕانه[56]» و فه‌لسه‌فه‌ی مه‌عریفه‌.

پ. یازده‌یه‌م: ئایا كاری پیاژه‌ جۆرێك هێرمنۆتیكی خود هه‌ژمار ده‌كه‌یت؟

فوکۆ: به‌ڵێ، ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌گه‌ر یه‌ك پانتایی به‌ربڵاوی مێژوویی ببه‌خشین به‌ ده‌ربڕینی «هێرمنۆتیكی خود».

پ. یازده‌یه‌م: ئایا كاری كه‌سێكی تر هه‌یه‌ كه‌ به‌ ڕای تۆ نموونه‌یه‌كی باشتر بێت؟

فوکۆ: كاتێك ده‌رباره‌ی هێرمنۆتیكی خود قسه‌ ده‌كه‌م، مه‌به‌ستم جۆرێكی خراپی زانسته‌ مرۆییه‌كان نییه‌ كه‌ بكه‌وێته‌ جه‌مسه‌ری به‌رامبه‌ری جۆری باشه‌وه‌. به‌ڵكه‌ مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ پڕۆژه‌ی هێرمنۆتیكی خود چوارچێوه‌ی مێژوویی هه‌موو زانسته‌ مرۆییه‌كان بووه‌. بۆ نموونه،‌ بۆچی له‌ فه‌لسه‌فه‌ی یۆناندا فه‌یله‌سوفه‌كان به‌ درێژایی چه‌ندین سه‌ده‌ی دوورودرێژ‌ به‌ خه‌ڵكیان ده‌وت، خه‌ڵكانێك كه‌ زۆر سه‌رقاڵی ڕێساكانی ژیان و شێوازی ژیانكردن بوون، چۆن ڕه‌فتار بكه‌ن و بۆچی هه‌رگیز بیریان له‌و ئایدیایه‌ نه‌ده‌كرده‌وه‌ كه‌ خه‌ڵك پێویستیان به‌ شتێكی وه‌ك زانسته‌ مرۆییه‌كان هه‌یه‌؟ به‌ باوه‌ڕی من، ئه‌م ئایدیایه‌ له‌گه‌ڵ مه‌سیحییه‌تدا ده‌ستی پێ كرد، ئه‌و كاته‌ی كه‌ نه‌ك ته‌نها كتێبی موقه‌ده‌س به‌ڵكه‌ «خود»یش گۆڕا بۆ یه‌ك ئۆبژه‌ی ڕاڤه‌كردن.

 پ. دوازده‌یه‌م: ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرندا ڕوو ده‌دات (شێواوی له‌ گوتاری گێڕانه‌وه‌یی، هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ڕوو له‌ زیادی سوژه‌) ده‌توانرێت به‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌م هه‌وڵه‌ بۆ ڕزگاربوون له‌ هێرمنۆتیكی خود هه‌ژمار بكرێت؟

فوکۆ: ئه‌وه‌ پرسیارێكی زۆر باش و زۆر گرنگ و زۆر دژواره‌. ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرن، به‌ باوه‌ڕی من، یه‌كه‌م كاتێك ده‌ستی پێ كرد كه‌ هێرمنۆتیكی خود جۆرێك نووسراو[57]ـی ڕه‌خساند، نووسراوێك كه،‌ بۆ نموونه‌، به‌ مۆنتینی ده‌ستی پێ كرد. له‌ناوچوونی حه‌ماسه[58]‌، شانۆ و ده‌ستپێكی جۆرێك ئه‌ده‌بیات كه‌ مۆنتینی و چه‌ند كه‌سێكی تر نوێنه‌رایه‌تیان ده‌كرد، سات و پنتی كرانه‌وه‌ی هێرمنۆتیكی خود بوو به‌ڕووی هه‌موو كه‌سێكدا كه‌ تا ئه‌و كاته‌ كردارێكی ته‌واو تایبه‌تی ئایینی بوو. و ئه‌مه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌نجامی داڕووخانی ئه‌زموونی ئایینی نه‌بوو، به‌ڵكه‌ ئه‌نجامی گه‌شه‌كردنی ئه‌زموونی ئایینی بوو. لۆسه‌ر و بزووتنه‌وه‌ی دژه-‌چاكسازیی ئایین سه‌رچاوه‌ و ڕه‌گی ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرنن، چون ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرن هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ گه‌شه‌ی هێرمنۆتیكی خود.

پ. دوازده‌یه‌م: پرسیاری من زیاتر ده‌رباره‌ی ئه‌ده‌بیاتی هاوچه‌رخ بوو…

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ گرفتێكیش له‌ ئه‌ده‌بیاتدا بوونی هه‌یه‌. به‌ باوه‌ڕی من له‌ ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرندا شتێك هه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ یه‌كێك له‌ گرنگترین تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی هێرمنۆتیكی خود: ئه‌م شته‌ په‌یوه‌ندیینێوان هێرمنۆتیكی خود و «چاوپۆشیكردن له‌ خود»ـه‌، چون ئه‌ده‌بیات]ـی مۆدێرن[ به‌ شێوه‌یه‌ك یه‌ك چاوپۆشیكردن له‌ خوده‌، یا هه‌م چاوپۆشیكردن له‌ خوده‌ هه‌م گواستنه‌وه‌ی خود بۆ ڕیزبه‌ندییه‌كی تری شته‌كان، بۆ كاتێكی تر، بۆ ژێر تیشكی ڕووناكییه‌كی تر و هتد. كه‌واته‌، نووسه‌ری مۆدێرن به‌ یه‌ك مانا په‌یوه‌ست، خزم، هاوبه‌سته‌ و هاوشێوه‌ی یه‌كه‌مین زاهید[59]ی مه‌سیحی یا یه‌كه‌مین شه‌هیدی مه‌سیحییه‌. ئه‌م وته‌یه‌ی من به‌ دڵنیایییە‌وه‌ یه‌ك ته‌شه‌ر و تانه[60]‌ی له‌گه‌ڵدایه‌. به‌ڵام به‌ باوه‌ڕم ئه‌م گرفته‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان هێرمنۆتیكی خود [له‌ لایه‌ك] و له‌ناوچوونی خود، چاوپۆشیكردن له‌ خود، خود-قوربانیكردن و ڕه‌تدانه‌وه‌ی خود [له‌ لایه‌كی تره‌وه]، ناوكی بنه‌ڕه‌تیی ئه‌زموونی ئه‌ده‌بیی جیهانی مۆدێرنه‌.

پ. سیازده‌یه‌م: بۆچی ئاخێزگه‌ی هێرمنۆتیكی خود له‌جیاتیی مه‌سیحییه‌ت تا ئه‌فڵاتون بۆ دواوه‌ نابه‌یت؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ ناتوانرێت هێرمنۆتیكی خود له‌ [فه‌لسه‌فه‌ی] ئه‌فڵاتوندا بدۆزرێته‌وه‌. ده‌توانرێتتیۆرییه‌ك ده‌رباره‌ی ڕۆح بدۆزرێته‌وه‌، به‌ڵام هێرمنۆتیكی خود نه‌خێر. له‌ [فه‌لسه‌فه‌ی] ئه‌فڵاتوندا هه‌رگیز شتێكی وه‌ك تاقیكردنه‌وه‌ی خود[61] و تاقیكردنه‌وه‌ی ڕه‌گی ئه‌ندێشه‌كان و هتد نادۆزینه‌وه‌. گرفتی ئه‌فڵاتون بڵندیی ڕۆح[62]ـه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی هه‌قیقه‌ت؛ نه‌ك دۆزینه‌وه‌ی هه‌قیقه‌ت له‌ قووڵاییه‌كانی ڕۆحدا[63]. و به‌ ڕێگه‌یه‌كی زۆر كورت و نه‌خشه‌یی، ده‌توانم بڵێم كه‌ په‌یڕه‌وكاری ئه‌م شیكارییه‌، بۆ نموونه‌ gnôthi seauton، هیچ پێوه‌ندییه‌كی به‌ هێرمنۆتیكی خوده‌وه‌ نییه‌. به‌ باوه‌ڕی من، مێژووی فه‌لسه‌فی و نه‌ریتیی ویژدان له‌ gnôthi seautonـه‌وه‌ تا دیكارت،یه‌ك ڕاڤه‌كردنی هه‌ڵه‌یه‌[64]، و داهێنانه‌ تایبه‌ته‌كان، كه‌ به‌ مه‌سیحییه‌ت و مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی ده‌ركه‌وتن، له‌به‌رچاو ناگرێت[65]. ئه‌ڵبه‌ته‌ مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی و مه‌سیحییه‌ت یه‌ك شت نین: مه‌سیحییه‌ت به‌ مه‌سیح ده‌ست پێ ده‌كات، [له‌ كاتێكدا كه] مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی به‌ قه‌دیس پاخۆمیوس[66]، قه‌دیس ئانتۆنیونوس[67]، قه‌دیس هیرومینوس، قه‌دیس ئاتاناسیوس[68]، قه‌دیس ئۆگه‌ستینوس، واته‌ له‌ سه‌ده‌ی چواره‌م و پێنجه‌مدا ده‌ستی پێ كرد.

پ. چوارده‌یه‌م: به‌ڵام ئه‌گه‌ر نه‌ك ئه‌فڵاتون، بۆچی هیراكلیتس نا؟ چون هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م بوونناسیی خود لای هیراكلیتس نییه‌، به‌ڵام وا ده‌رده‌كه‌وێتكه‌ تێگه‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی خود پێشتر لای هیراكلیتوس بوونی هه‌یه‌؛ و ئه‌و له‌ یه‌كێك له‌ بڕگه‌كان[69]یدا ده‌ڵێت: «به‌ شوێن خۆمدا ده‌گه‌ڕێم»[70]. ئایا ئه‌مه‌ به‌ وردیی هێرمنۆتیكی خود نییه‌؟ (وه‌ستان، ده‌نگی پێكه‌نین) پرسیاره‌كه‌م ئه‌مه‌یه‌ كه‌ بۆچی بۆ مه‌سیحییه‌ت ئه‌م هه‌موو گرنگییه‌ داده‌نێیت، به‌ڵام تا ڕاده‌یه‌ك هیچ گرنگییه‌ك به‌ نه‌ریتی یۆنانی ناده‌یت؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ له‌ نه‌ریتی یۆنانیدا، گرفتی خود وه‌ك یه‌ك بوونه‌وه‌ر به‌ ڕاستی گرنگه‌، به‌ڵام گرفتی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌‌ گرنگ نییه‌. ئه‌و ته‌كنیكانه‌ی كه‌ له‌به‌رچاوگرتنی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌ی مه‌عریفه‌ ده‌ڕه‌خسێنن، به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ گرنگ نین كه‌ كاری ناسین[71] یا نیشاندانی خود وه‌ك یه‌ك بوونه‌وه‌ر گرنگه‌. بۆ نموونه‌، ئه‌و شته‌ی كه‌ من له‌ یه‌كه‌مین ڕێوڕه‌سمه‌ مه‌سیحییه‌كانی ته‌وبه‌دا سه‌راسیمه‌ ده‌كات هه‌ر ئه‌مه‌یه‌: exomologesis، كه‌ له‌م ڕێوڕه‌سمانه‌دا بۆ گوناهكار به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك زانینی سرووشتی گوناهه‌كان له‌ ئارادا نییه‌ یا زانینی ڕیشه‌ی گوناهه‌كان یا ڕوونكردنه‌وه‌ی گوناهه‌كان بۆ ئه‌وانیتر؛ به‌ڵكه‌ گرفت ته‌نها نیشاندانی بوونه‌كه‌یه‌تی وه‌ك یه‌ك گوناهكار‌. و پێم وایه‌ كه‌ له‌ نه‌ریتی یۆنانیدا، بۆ نموونه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ یۆنانییه‌كاندا، تاكی داواكار[72] بوونه‌كه‌ی وه‌ك داواكار نیشان ده‌دات؛ ئه‌و ته‌ریك خراوه‌ و ئومێده‌واره‌… یا بۆنموونه‌ ئۆدیپۆس، له‌ كۆتایی تراژیادا ده‌گات، ده‌رگاكانی كۆشك ده‌كرێنه‌وه،‌ و هه‌مووان ده‌توانن ئه‌و ببینن؛ ئۆدیپۆس ڕووبه‌ڕووی كۆشك ده‌بێته‌وه و خۆی وه‌ك بكوژی باوك، وه‌ك مێردی دایك نیشان ده‌دات. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ پێتان خۆشه،‌ ئه‌مه‌ یه‌ك جۆری‌ exomologesisـه‌؛ به‌ڵام هیچ هاوشێوه‌ییه‌كی له‌گه‌ڵ پێكهێنانی خود وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌ نییه‌[73]. و پێم وایه‌ نه‌ لای ئه‌فڵاتون نه‌ لای هیراكلیتس ناتوانین شتێكی وه‌ك پێكهێنانی خود[74] وه‌ك یه‌ك ئۆبژه‌‌ بدۆزینه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌م مانایه‌ نییه‌ كه‌ گرفتی بوونی خود گرنگ نییه‌. ئایا ڕوونه‌؟ دڵنیا نیم، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ بتوانن ڕاڕه‌وی جووڵه‌ی من ببینن.

پ. پازده‌یه‌م: پرسیاره‌كه‌ی من له‌ جۆری پرسیاری میتۆدۆلۆژیكی[75]یه‌. له‌ كاره‌كانی پێشووتدا وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌‌ جه‌ختی زۆر له‌سه‌ر ناپه‌یوه‌سته‌گی و دابڕانه‌ مێژووییه‌كان ده‌كه‌یته‌وه‌، له‌ كاتێكدا كه‌ ئێستا وا ده‌رده‌كه‌وێت جه‌خت له‌سه‌ر په‌یوه‌سته‌گی و به‌رده‌وامی له‌ سه‌ره‌تای مه‌سیحییه‌ت به‌دواوه‌ ده‌كه‌یته‌وه‌. ئایا ئه‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تێگه‌یشتن، ئایدیا و چه‌مكسازیی تۆ ده‌رباره‌ی په‌یوه‌سته‌گی یا دابڕانی كرداره‌ مێژووییه‌كان گۆڕاوه،‌ یا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بابه‌تێكی جیاواز توێژینه‌وه‌ ده‌كه‌یت و سه‌روكاریت له‌گه‌ڵ تێگه‌یه‌كی تردا هه‌یه‌؟

فوکۆ: ڕه‌نگه‌ به‌ هۆی هۆكاری سێیه‌م. ده‌زانن پێم وایه‌‌ یه‌كێك له‌ پرسیاره‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی ڕۆژئاوا له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا ئه‌مه‌یه‌: «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟»[76] ئه‌م گرفته‌ی‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌مه‌وه‌ تا سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م چی ڕوویدا، و گرفتی پێكهێنانی جۆرێك عه‌قڵانییه‌ت و جۆرێك مه‌عریفه‌ت، یا پێكهێنانی په‌یوه‌ندییه‌ك له‌نێوان كۆمه‌ڵگه‌ و عه‌قڵانییه‌ت و هتد، هه‌موو ئه‌مانه‌‌ به‌ باوه‌ڕی من گرفتێكی گرنگ بوون، یا یه‌كێك بوون له‌ گرفته‌ گه‌وره‌كانی فه‌لسه‌فه‌. پێم وایه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م به‌ دواوه‌ به‌ ڕاستی دوو ڕێگه‌یبوون به‌ فه‌یله‌سوف بوونی هه‌بووه‌: یا خستنه‌ڕووی پرسیاری دێرینی «هه‌قیقه‌ت چییه‌؟» یا خستنه‌ڕووی پرسیارێكی تازه‌تر «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟»؛ و له‌ نێوان ئه‌م دوو پرسیاره‌دا نه‌ك ته‌نها كۆمه‌ڵێك جیاوازی هه‌یه‌، به‌ڵكه‌ هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵێك په‌یوه‌ندیی قووڵ بوونی هه‌یه‌، چون ڕه‌نگه‌ شیاو نییه‌ بپرسین «هه‌قیقه‌ت چییه‌؟» به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ بپرسین «ئه‌م جۆری عه‌قڵانییه‌ته‌ چییه‌ كه‌ ئێستا به‌كاری ده‌خه‌ین تا وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ بده‌ینه‌وه‌؟» و به‌ دڵنیایییە‌وه‌ ناتوانرێت وه‌ڵامی پرسیاری «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟» بدرێته‌وه‌ به‌بێ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاری «ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ چییه‌، مێژوومه‌ندیی ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌ چییه‌ به‌ چه‌شنێك كه‌ شتێكی وه‌ك ڕۆشنگه‌ری ڕه‌خسا؟» له‌ دوای یه‌كه‌مین یا دووه‌مین وتارم، كه‌سێك له‌ منی پرسی «ئایا تۆ یه‌ك فه‌یله‌سوفیت؟»- نازانم به‌ گومان و به‌دگومانی پرسی یا نا، به‌ڵام گرنگییه‌كی ئه‌وتۆی نییه‌. به‌ڵام ده‌رباره‌ی ئه‌م پرسیاره‌ هیچ نازانم، ڕه‌نگه‌ یه‌ك فه‌یله‌سوف نیم. به‌ هه‌ر حاڵ، پێم وایه‌ پرسیارێك كه‌ به‌ به‌رده‌وامی گرنگیم پێ دا پرسیارێكی فه‌لسه‌فییه‌؛ ئه‌م پرسیاره‌ ئه‌مه‌یه‌: «ڕۆشنگه‌ری چییه‌؟» هه‌وڵم دا ئه‌م پرسیاره‌ له‌ ڕێگه‌ی گرفته‌ مێژووییه‌ ته‌واو به‌رهه‌سته‌كانه‌وه‌ شیكار بكه‌م، و هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ ئه‌م قۆناغه‌م له‌ سه‌ده‌ی شازده‌یه‌مه‌وه ‌تا سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م توێژینه‌وه‌ كردووه‌. هه‌موو كتێبه‌كانم هه‌وڵێكه‌ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره‌[77]. و به‌ تایبه‌ت به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ده‌رباره‌ی سێكسواڵیته‌ ده‌بوو بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ دواوه‌. هه‌روه‌ها ڕه‌نگه‌ بتوانین بڵێین كه‌ دوو ساتی گرنگی فه‌لسه‌فی بوونی هه‌یه‌: ساتی پێش-سوكراتی[78] و ساتی ڕۆشنگه‌ری. و زۆر سه‌رنجڕاكێشه‌ ئه‌گه‌ر به‌راورد بكه‌ین له‌نێوان ڕێگه‌ی هایدیگه‌رییه‌كان كه‌ ساتی پێش-سوكراتیان توێژینه‌وه‌ كرد و ڕێگه‌ی ڤێبه‌رییه‌كان كه‌ ساتی ڕۆشنگه‌ریان شیكار كرد. و من ئێستا كونجكاوم و له‌ خۆم ده‌پرسم كه‌ ئایا ساتێكی نه‌ هێنده‌ سه‌رنجڕاكێش و به‌رچاو بوونی نییه‌ كه‌ له‌ نێوانی ئه‌م دوو ساته‌ی تردا جێ بگرێت، و ده‌توانێت ساتی باوكانه‌[79] بێت له‌ سه‌ده‌ی چواره‌م و پێنجه‌م[ـی زاییندا]، و له‌م ساته‌دا شتێك ده‌ركه‌وت كه‌ له‌ ساتی پێش-سوكراتیدا بوونی نییه‌، و به‌ر له‌وه‌ی كه‌ پێشوه‌خت ڕۆشنگه‌ری ده‌ست پێ بكات، شكڵی گرتبوو. ئه‌م ساته‌ و ئه‌م شته‌ پێكهێنانی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ من ناوی ده‌نێم‌ هێرمنۆتیكی خود، ده‌ستپێك یا ئاخێزگه‌ی خودی ڕۆژئاوایی كه‌ شتێكه‌ به‌ده‌ر له‌ له‌ناوچوونی بوون و به‌ده‌ر له‌ ده‌ستپێكی عه‌قڵانییه‌تی مۆدێرن[80]. ئایا ڕوونه‌؟

پ. شازده‌یه‌م: ئایا له‌نێوان حکوومەتی شوانیی كاسۆلیك و سه‌رهه‌ڵدانی ده‌وڵه‌تی مۆدێرن، كه‌ ساڵی ڕابردوو له‌ ستانفۆرد قسه‌ت له‌باره‌وه‌ كرد[81]، و ئه‌م ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود هیچ په‌یوه‌ندییه‌ك بوونی هه‌یه‌؛ و ئه‌گه‌ر به‌ڵێ چ په‌یوه‌ندییه‌ك؟

فوکۆ: ئێوه‌ له‌م وتارانه‌دا ئاماده‌ بوون؟ ئه‌م پرسیاره‌ ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ وه‌ڵامه‌كه‌م ڕێك بخه‌م. پێم وایه‌ كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ به‌ ڕاستی ڕوونه‌، چون له‌ وتاره‌كانی ستانفۆردا هه‌وڵم دا ئه‌و شته‌ شیكار بكه‌م كه‌ ده‌توانم ناوی بنێم حکوومەت و ئه‌م جۆره‌ ته‌واو تایبه‌ته‌ی حکوومەت كه‌ نه‌ك ته‌نها حوكمڕانییه‌ به‌سه‌ر گرووپگه‌لێكی وه‌ك شاره‌كان و ده‌وڵه‌ته‌كان و هتد، به‌ڵكه‌ به‌ڕێوه‌بردن و حوكمڕانییه‌ به‌سه‌ر تاكه‌كاندا؛ و بۆچی و چۆن له‌ كۆمه‌ڵگه‌كانماندا هه‌م حوكمڕانیی ده‌وڵه‌ت به‌سه‌ر جه‌ماوه‌ره‌ مه‌زنه‌كانی خه‌ڵكدابوونی هه‌یه‌ و هه‌م حوكمڕانی به‌سه‌ر تاكه‌كاندا له‌ تایبه‌تترین تاكێتییاندا[82]. و لایه‌نێكی تری ئه‌م جۆره‌ حکوومەته‌ بریتییه‌ له‌ گرفتی ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود‌ كه‌ به‌ باوه‌ڕی من مه‌رجه‌ بۆ ئه‌م حکوومەتی شوانی[83]یه‌، مه‌رجی بوون و كاركردنی حکوومەتی شوانی‌. له‌ ڕاستیدا، به‌بێ ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود، حکوومەتی شوانی ناتوانێت كار بكات. و له‌ به‌رامبه‌ردا، زۆر باش ده‌زانین كه‌ په‌ناگه‌ی ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود حکوومەتی جۆری شوانییه‌ كه‌ به‌ دڵنیایییە‌وه‌، بۆ نموونه،‌ له‌ كڵێسادا و هه‌روه‌ها له‌ دامه‌زراوه‌كاندا، چه‌شنی دامه‌زراوه‌ی په‌روه‌رده‌ و فێركردن، چه‌شنی دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان و هتد ده‌یبینین.

پ. شازده‌یه‌م: كه‌واته‌ ئه‌مه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌و شته‌وه‌ كه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م گفتوگۆیه‌دا وتت، واته‌ ده‌رباره‌ی شكستی دیدگای یاسایی له‌ به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن له‌ ڕێگه‌ی یاسای بنچینه‌ییه‌وه‌.

فوکۆ: به‌ڵێ، به‌م جۆره‌یه‌.

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: ئایا جیاكاری ده‌كه‌یت له‌ نێوان ده‌سه‌ڵات و باڵاده‌ستی؟

فوکۆ: به‌ڵێ.

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: چ جیاكارییه‌ك؟

فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ له‌م باره‌وه‌ ڕوونكردنه‌وه‌م داوه‌. حکوومەت یه‌ك په‌یوه‌ندیی په‌تیی باڵاده‌ستی نییه‌، واته‌ حکوومەت ته‌نها ڕێگه‌ و میتۆدێك نییه‌ بۆ سه‌پاندنی ویستی یه‌ك كه‌س به‌سه‌ر كه‌سانی تردا. حکوومەت ته‌كنیكێكه‌ كه‌ سوودوه‌رگرتن له‌ خودی خه‌ڵكی و ڕێنمایی خودی خه‌ڵكی به‌ مه‌به‌ستی باڵاده‌ستی ده‌ڕه‌خسێنێت[84]. ڕوونه‌؟

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: به‌ڵێ، به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ی من ده‌رباره‌ی حکوومەت نه‌بوو، به‌ڵكه‌ ده‌رباره‌ی جیاوازیی نێوان ده‌سه‌ڵات و باڵاده‌ستی بوو. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌م پرسیاره‌م خسته‌ ڕوو كه‌ له‌ چاودێری و سزا و هه‌روه‌ها له‌ مێژووی سێكسواڵیته‌دا [ویستی مه‌عریفه‌ت] وا ده‌رناكه‌وێت كه‌ جیاكردنه‌وه‌یه‌كی ڕوون دابنێیت له‌ نێوان شێوازه‌كانی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات كه‌ زیاتر ڕووی له‌ ئاڕاسته‌ی باڵاده‌ستییه‌‌ و شێوازه‌كانی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات كه‌ زیاتر ڕووی له‌‌ ئاڕاسته‌ی ڕزگاربوونه‌، یا ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت مێژوویی تر قسه‌ بكه‌ین، جیاوازیی نێوان فاشیزم و سۆسیالیزم…

فوکۆ: باشه‌، ده‌توانم بڵێم كه‌، له‌ دیدی مندا، كاتیگۆریی ده‌سه‌ڵات هه‌مه‌لایه‌نتره‌، و له‌م كاتیگۆرییه‌دا ده‌توانن په‌یوه‌ندییه‌كانی باڵاده‌ستی بدۆزنه‌وه‌، كه‌ ساده‌ترین و توندوتیژترین په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاته‌. هه‌روه‌ها ده‌توانن ته‌كنیكگه‌لێكی حکوومەت بدۆزنه‌وه‌ كه‌ ڕێگه‌ و میتۆد و ته‌كنیكگه‌لێكن كه‌ ڕێگه‌ به‌ ئێوه‌ ده‌ده‌ن ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكه‌ن، به‌بێ سوودوه‌رگرتن له‌ توندوتیژی و هتد. ڕوونه‌؟ كه‌واته‌ ده‌توانم بڵێم كه‌ باڵاده‌ستی ته‌نها یه‌ك ڕێگه‌یه‌ بۆ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات، نه‌ك باشترین یا دڵنیاترین ڕێگه‌. به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن ئێجگار كاراتره‌. ده‌توانم بڵێم كه‌ باڵاده‌ستی ته‌نها یه‌ك قه‌یرانی په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵاته[85]،‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ پیاده‌كردنی باڵاده‌ستی ناتوانن هیچ كارێكی تر بكه‌ن. به‌ڵام هه‌ر كه‌ بتوانن، ئه‌گه‌ر ئیمكان وته‌كنیك و ڕێگه‌تان هه‌بێت، ئه‌واحوكمڕانی ده‌كه‌ن نه‌ك باڵاده‌ستی….

پ. هه‌ڤده‌یه‌م: مانایه‌ك به‌ حکوومەت ده‌ده‌یت كه‌ حکوومەت له‌ بنچینه‌دا بۆ مرۆڤه‌كان به‌سوود نییه‌، واته‌ قسه‌ له‌سه‌رته‌كنیكه‌كانی خود وه‌ك ته‌كنیكگه‌لێكی زه‌رووری بۆ به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانیكردن ده‌كه‌یت. كه‌واته‌ ئایا «حکوومەت» له‌ ڕوانگه‌ی تۆدا‌ هه‌میشه‌ مانایه‌كی سووكایه‌تی ئامێز[86] یا نه‌رێنی هه‌یه‌؟

فوکۆ: ئێوه‌ باش ده‌زانن كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م وه‌سفكردنێكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر نه‌رێنی یا سووكایه‌تی ئامێز پێشكه‌ش نه‌كه‌م. ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌توانم بیڵێم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ نامه‌وێت مانایه‌كی ئه‌رێنی و ستایش ئامێز[87] بده‌م به‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود و مانایه‌كی نه‌رێنی و سووكایه‌تی ئامێز به‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی باڵاده‌ستی. ته‌كنه‌لۆژیاكانی خود، لانیكه‌م له‌ شیكارییه‌كانی مندا، باشتر یا خراپتر نین له‌ ته‌كنه‌لۆژیاكانی تر.

پ. هه‌ژده‌یه‌م: به‌كارخستنی وشه‌ی «خود» من تووشی سه‌رلێشێواوی ده‌كات، چون تا هه‌نووكه‌‌ پێم وابوو كه‌ وشه‌ی «خود» كه‌م تا زۆر وه‌ك هاومانای «ڕۆح» به‌كار ده‌هێنیت،ئه‌ڵبه‌ته‌ له‌و مانایه‌دا كه‌ له‌ چاودێری و سزادا ده‌ڵێیت ڕۆح زیندانی جه‌سته‌یه[88]‌. ئایا مانایه‌كی تری «خود»ت مه‌به‌سته‌، «خود»ێك كه‌ دژبه‌ره‌ له‌گه‌ڵ ئابووریی جه‌سته‌كان و چێژه‌كان كه‌ به‌ باوه‌ڕی من به‌م شێوه‌یه «خود» ده‌سڕێته‌وه‌. ده‌توانیت مه‌به‌ستت له «خود» ڕوون بكه‌یته‌وه‌، یا ڕوونی بكه‌ره‌وه‌ چی له «خود» تێده‌گه‌یت؟

فوکۆ: پرسیارێكی گرنگ و دژواره‌. وه‌ك ده‌زانن، ئێمه‌ له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسیدا هاوتای وشه‌ی «self]خود[»مان نییه‌ و ئه‌مه‌ مایه‌ی داخه‌، چون پێم وایه‌ وشه‌یه‌كی باشه‌. له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسیدا، دوو وشه‌ی «sujet» و «subjectivité»مان هه‌یه‌ و نازانم زۆربه‌ی كات سوود له «subjectivité» وه‌رده‌گرن یا، نا به‌ڵام پێم وانییه‌. مه‌به‌ستی من له «soi]خود[»جۆری په‌یوه‌ندییه‌كه‌ كه‌ مرۆڤ وه‌ك یه‌ك سوژه‌ ده‌توانێت له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌یبێت و بیپارێزێت[89]. بۆ نموونه‌، مرۆڤ ده‌توانێت، له‌ شاردا، یه‌ك سوژه‌ی سیاسی بێت. مه‌به‌ست له‌ سوژه‌یه‌كی سیاسی ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ده‌توانێت ده‌نگ بدات، یا ئه‌وانی تر بیچه‌وسێننه‌وه‌ و هتد. «soi» ئه‌و جۆری په‌یوه‌ندییه‌یه‌ كه‌ ئه‌م مرۆڤه‌ وه‌ك سوژه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كی سیاسیدا له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌یه‌تی. ده‌توانرێت ئه‌مه‌ له‌ زمانی فه‌ڕه‌نسیدا به «subjectivité» بخوێنرێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ باش و دڵخۆشكه‌ر نییه،‌ و پێم وایه كه «soi» باشتره‌. ئه‌م جۆری په‌یوه‌ندیی سوژه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا، ئامانج و نیشانگه‌[90]ی ته‌كنیكه‌كانه‌… و كاتێك كه‌ وتم ڕۆح زیندانی جه‌سته‌یه،‌ به‌ دڵنیایییە‌وه‌ نوكته‌ بووه‌، به‌ڵام ئایدیا ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ جه‌سته‌ له‌م جۆره‌ دیسپلینه‌دا، له‌ ڕێگه‌ی جۆرێك په‌یوه‌ندیی تاك له‌گه‌ڵ خۆیدا، پێناسه‌ ده‌كرێت و سنووردار ده‌كرێت. ئه‌م جۆره‌ ]په‌یوه‌ندییه‌یه[‌ كه‌ دیسپلین ده‌سه‌پێنێت و شوێنێكی دیاریكراو و پێناسه‌یه‌كی دیاریكراو و گرنگییه‌كی دیاریكراو و به‌هایه‌كی دیاریكراو و هتد به‌ جه‌سته‌ ده‌دات. ڕوونه‌، نا؟ كاتێك كه‌ پرسیار دژواره‌ ئینگلیزییه‌كه‌ی من به‌ ڕاستی لاوازه‌.

پ. نۆزده‌یه‌م: ئایا نوكته‌گه‌لێكی تریش له‌ كاری تۆدا هه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت بیانزانین (ده‌نگی پێكه‌نینی به‌رز).

فوکۆ: باشه‌، دڵنیام كه‌ ئێوه‌ ئه‌و نوكتانه‌ شك ده‌به‌ن (به‌رده‌وامیی ده‌نگی پێكه‌نین).

پ. بیسته‌م: كاتێك ده‌ڵێیت دۆزینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تێك بۆ هێرمنۆتیكی خود سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌ یا به‌ وته‌ی تۆ شكستی هێناوه‌، دڵنیا نیم له‌ چه‌مكسازیی تۆ ده‌رباره‌ی خود تێبگه‌م. و باش تێناگه‌م كه‌ مه‌به‌ستت له‌ خود چییه‌، واته‌ خودێك كه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود دامه‌زراوه‌: ئایا مه‌به‌ستت له‌و شته‌یه‌ كه‌ لۆجیكزانان ناوی ده‌نێن په‌یوه‌ندیی هاوشوناسی[91] یا مه‌به‌ستت له‌ شتێكی تره‌؟ ڕێوشوێنگه‌لێكی زانستیی زۆر هه‌یه‌ كه‌ به‌دواداچوونیان بۆ ده‌كه‌ین هه‌رچه‌نده‌ شكستمان هێناوه‌ له‌ دۆزینه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تێك بۆیان، و هه‌ندێكجار ده‌زانین كه‌ هه‌رگیز هیچ بنه‌ڕه‌تێكیان بۆ په‌یدا ناكه‌ین وه‌ك له‌ حاڵه‌تی ماتماتیكدا ده‌یبینین. مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ سه‌ركه‌وتوو نابین له‌وه‌دا كه‌‌ بنه‌ڕه‌تێك بۆ هه‌ندێك له‌ جۆره‌كانی مه‌عریفه،‌ بۆ نموونه‌ زانسته‌ مرۆییه‌كان، بدۆزینه‌وه‌، یا مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ناتوانین ده‌ستمان بگاته‌ مه‌عریفه‌ و ناسینی خۆمان؟

فوکۆ: با ته‌نها خاڵێك له‌ ده‌ستپێكدا بڵێم: په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود، به‌ باوه‌ڕی من، په‌یوه‌ندیی هاوشوناسی نییه[92]‌. به‌ڵام، ئێستا خاڵی دووه‌م و پرسیار‌ی بنه‌ڕه‌ت و شكست. له‌ هه‌زاران ساڵ له‌مه‌وبه‌ره‌وه‌،‌ ته‌كنیكگه‌لێكی زۆر ده‌رباره‌ی ڕه‌فتاری مرۆیی پێك هێنراون؛ بۆ نموونه،‌ ته‌كنیكه‌كانی به‌یادگه‌سپاردن[93]، یا ته‌كنیكه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان، یا خود-هه‌ڵكۆڵین و خود-تاقیكردنه‌وه‌ و دانپێدانان و هتد. به‌ درێژاییی چه‌ندین سه‌ده، به‌ باوه‌ڕی من كه‌سانێك‌ په‌ره‌بان به‌م ته‌كنیكانه‌ دا كه‌ هیچ سه‌روكاریه‌كیان نه‌بوو له‌گه‌ڵ گرفتی مرۆڤ، یا زانستی مرۆڤ، یا فه‌لسه‌فه‌ی مرۆڤ، و گرفتی بوونی جۆرێك مرۆڤ كه‌ بتوانێت هه‌م بنه‌ڕه‌ت هه‌م پاساوی تیۆرتیكیی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ بێت، و بتوانێت ڕه‌گی عه‌قڵانی و پێوه‌ر و نۆرمی عه‌قڵانی به‌م ته‌كنیكانه‌ بدات. و به‌ باوه‌ڕی من له‌ سه‌ده‌ی شازده‌یه‌م یا هه‌ڤده‌یه‌م به‌دواوه‌ ڕسكان و گه‌شه‌ی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ ئیتر به‌بێ گه‌ڕان به‌دوای بنه‌ڕه‌تی تیۆرتیكیی ته‌كنیكه‌كان شتێكی ڕه‌خساو نه‌بوو. و ده‌توانین زانسته‌ مرۆییه‌كان به‌م هه‌وڵ و گه‌ڕانه‌ هه‌ژمار بكه‌ین. و باشه،‌ ئه‌م پرسیاره‌ له‌ ئێوه‌ ده‌پرسم: ئایا به‌ ڕاستی پێتان وایه‌ كه‌ یه‌كه‌م، ئه‌م ده‌روونناسی و ئه‌م مرۆڤناسی و ئه‌م ده‌روونپزیشكی و هتد‌ توانیویانه‌ وه‌ڵامی پێویستییه‌ زانستیییه‌كان بده‌نه‌وه‌ كه‌ له‌ زانسته‌كانی تردا به‌دی هاتووه‌‌؟ و پاشان، پێتان وایه‌ كه‌ یه‌ك زانستی مرۆڤ، یه‌ك زانستی بوونیجۆرێك مرۆڤمان دامه‌زراندووه، كه‌ بتوانێت بنه‌ڕه‌تی گشتیی ته‌واویئه‌م ته‌كنیكه‌كانی مرۆڤ بێت؟

پرسیاری بیسته‌م: وا دابنێ كه‌ كه‌سێك بڵێت كه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ت واز لێ هێناوه‌ به‌ر له‌ گه‌یشتنی و بۆ نموونه‌، بایۆلۆجی بۆ ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن بنه‌ڕه‌تێك بوو بۆ زانستی پزیشكی، و ده‌كرێت بگوترێت كه‌ به‌راوردكردنی بایۆلۆجی وه‌ك بنه‌ڕه‌تێك بۆ زانستی پزیشكی له‌گه‌ڵ فیزیكدا وه‌ك بنه‌ڕه‌تێك بۆ ئه‌ندازیاری به‌راوردكردنێكی به‌جێ نییه‌. وتویانه‌ كه «با پزیشكی له‌بیر بكه‌ین، چون هێشتا ده‌رباره‌ی پزیشكی ده‌ستمان نه‌گه‌یشتووه‌ به‌ ئه‌و جۆره‌ فیزیكه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌ندازیاری ده‌ستمان پێ گه‌یشتووه.» و ڕه‌نگه‌ كه‌سێك بڵێت كه‌ هێشتا زۆر زووه‌. ئێمه‌ هێشتا ئه‌وه‌نده‌ له‌ بایۆلۆجیدا پێش نه‌كه‌وتووین كه‌ بتوانین به‌رمه‌بنای بایۆلۆجی زۆرێك له‌ كاره‌كانمان پاساو بده‌ینه‌وه‌؛ و وا دابنێكه‌ كه‌سێك بڵێت «ببینن هه‌موو ئه‌مانه‌ نیشانی ده‌دات كه‌ هێشتا كارگه‌لێكی زۆرمان ماوه‌ كه‌ بیكه‌ین.» له‌ ڕاستیدا، ڕێكارگه‌لێكی ته‌واو نوێ هه‌یه‌، جۆره‌ تازه‌كانی تیۆرییه‌كان له‌ ده‌روونناسی یا له‌ زانسته‌ مه‌عریفییه‌كاندا و هتد. ئایا پێت وایه‌ وه‌ڵامی گونجاو ئه‌مه‌ نییه‌ كه‌ ده‌بێت جه‌خت بكه‌ین له‌م باره‌وه‌ ئێمه‌ له‌ دۆخێكی جیاوازی په‌یوه‌ندیی فیزیك و ئه‌ندازیاری یا پزیشكی و بایۆلۆجی جێمان گرتووه‌؟

فوکۆ: پێم وایه‌ ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كی باشه‌. به‌ سه‌رنجدان له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی بایۆلۆجی و پزیشكی، زۆر باش ده‌بینین كه‌ بنه‌ڕه‌تی ته‌كنیكه‌كانی پزیشكی نه‌ك به‌پێی پزیشكی، به‌ڵكه‌ له‌ بایۆلۆجیدا ده‌یدۆزینه‌وه‌‌. و به‌ هه‌مان شێوه‌، ده‌توانم بڵێم ڕێگه‌یه‌ك كه‌ تێیدا گرفتی بوونی جۆرێك مرۆڤ له‌ چه‌ندین سه‌ده‌ له‌مه‌وبه‌ر به‌دواوه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌م هێرمنۆتیكی خوده‌وه‌ بیچمبه‌ندی و فۆرمیوله‌ كرا ناتوانێت بنه‌ڕه‌تی ئه‌م جۆره‌ ته‌كنیكانه‌ بێت، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ بتوانین بنه‌ڕه‌تێكی زانستی بۆ ئه‌م ته‌كنیكانه‌ له‌ بایۆلۆجی و ئه‌ندازیاری و هتدا بدۆزینه‌وه‌، به‌ڵام له‌ چوارچێوه‌ و له‌ فه‌رهه‌نگێكی به‌ده‌ر له‌ هێرمنۆتیكی خود‌. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، گریمانه‌ی بنه‌ڕه‌تیی هێرمنۆتیكی خود ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌بێت له‌ خودماندا هه‌قیقه‌تێكی قووڵ بدۆزینه‌وه‌ كه‌ په‌نهان كراوه‌ و ده‌بێت ڕه‌مزشكێنی[94] بكرێت وه‌ك چۆن كه‌ یه‌ك كتێب، كتێبێكی ناڕوون، كتێبێكی په‌یامبه‌رانه‌، كتێبێكی خودایی ده‌بێت ڕه‌مزشكێنی بكرێت؛ و پێم وایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌بێت لێی ڕزگار بین. و ڕه‌نگه‌ ئێمه‌ ڕۆژێك بتوانین، بۆ نموونه‌، ڕێگه‌یه‌ك بدۆزینه‌وه‌ بۆ گه‌شه‌ی ته‌كنیكه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان، ئه‌ویش به‌ سوودوه‌رگرتن له‌‌ بایۆلۆجی و ئینفۆرماتیكو هتد؛ به‌ڵام نه‌ك له‌ فه‌رهه‌نگێكدا كه‌ له‌ لایه‌نی مێژووییه‌وه‌ هێرمنۆتیكی خودشكڵگیر و بیچمبه‌ندی كردووه‌. ئه‌مه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ڕه‌خنه‌یه‌ك نییه‌ دژ به‌‌ ته‌كنیكه‌كان و زانست و هتد.

ب. كۆڕ: پێم وابوو كه‌ له‌ دیدگای تۆدا كاره‌كانی پیاژه‌ خه‌سڵه‌تی ئۆبێكتیڤیان هه‌یه.‌ و پیاژه‌ له‌ دامه‌زراندنی یه‌ك زانستی ئۆبێكتیڤی خود ڕۆڵی هه‌بووه‌. به‌ڵام وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئێستا پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ ده‌ڵێیت، چون ئه‌م كارانه‌ به‌شێكه‌ له‌ ڕێكاری زانسته‌ مرۆییه‌كان. ئایا لێره‌دا جۆرێك لێكدژی بوونی نییه‌؟

فوکۆ: نه‌خێر، پێم وانییه‌ كه‌ هیچ لێكدژییه‌ك بوونی هه‌بێت. ده‌بێت بڵێم كه‌ پیاژه‌ ده‌توانێت ئۆبێكتیڤ بێت، چون ئه‌وه‌ی كه‌ پیاژه‌ ده‌یه‌وێت بیكات- یا به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌توانین ده‌رباره‌ی كاری ئه‌و بیڵێین- به‌ده‌سته‌وه‌دانی یه‌ك وه‌سفكردنی ئۆبێكتیڤی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ گۆڕان و په‌ره‌سه‌ندنی منداڵه‌كانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌كانی ئێمه‌دا و هتد. و ئه‌مه‌ ئۆبێكتیڤه‌. ئایا پیاژه‌ به‌ ڕێگه‌ی خۆی ده‌توانێت ئێمه‌ بگه‌یێنێت به‌ به‌شێك یا یه‌ك ته‌واوێتییزانستی جۆری مرۆڤ؟ باشه‌ ده‌توانم بڵێم نه‌خێر.

ب. كۆڕ: كه‌واته‌ تا ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ ئێمه‌ به‌ ڕێگه‌یه‌ك له‌ ڕێگه‌كان بووینه‌ته‌ ئۆبژه‌، ئه‌و به‌هره‌مه‌ند بووه‌ له‌ زانسته‌ ئۆبێكتیڤه‌كان….

فوکۆ: نه‌خێر. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌ك زنجیره‌، یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی كردار- كرداری مێژوویی و كۆمه‌ڵایه‌تی و هتد- بوونی هه‌یه‌‌ كه‌ یه‌ك پانتایی ئۆبێكتیڤیته‌ی ڕه‌خساو، یه‌ك پانتاییی ئۆبژه‌ ڕه‌خساوه‌كان پێناسه‌ ده‌كه‌ن، كه‌واته‌ پیاژه به‌ ته‌واوه‌تی ده‌توانێت وه‌سفكردنێكی ئۆبێكتیڤی ئه‌م ئۆبژانه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بدات. به‌ڵام گرفت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م وه‌سفكردنه‌دا ئایا بڕگه‌یه‌ك یا به‌شێك یا توخمێكی زانستی جۆری مرۆڤمان له‌به‌ر ده‌ستدایه‌؟ ڕوونه‌؟

ب. كۆڕ: به‌ڵێ زۆر ڕوون، مه‌منون.

پ. بیست و یه‌كه‌م: تۆ وتت كه‌ ده‌سه‌ڵات یه‌ك په‌یوه‌ندیی نێوان مرۆڤه‌كانه،‌ و مرۆڤه‌كان ده‌توانن تاكه‌كان بن یا نه‌بن؛ و له‌ دیدی تۆدا، ده‌سه‌ڵات به‌ دڵنیایییە‌وه‌ فۆرمگه‌لێكی زۆری هه‌یه‌. له‌ خۆم ده‌پرسم كه‌ له‌ نێوان ئه‌م فۆرمانه‌ی ده‌سه‌ڵاتدا، ئایا ده‌شێت په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤه‌كان و شتگه‌لێكی به‌ده‌ر له‌ مرۆڤه‌كان بۆ نموونه‌ دامه‌زراوه‌كان، یا ئایدیاكان، یا ڕه‌نگه‌ شته‌ مادییه‌كان[95] بوونی هه‌بێت كه‌ هه‌مان ئه‌و كاریگه‌رییانه‌ دابنێت كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤه‌كان دایده‌نێت. ئه‌م جۆره‌ په‌یوه‌ندییانه‌ ڕه‌نگه‌ له‌و جۆره‌ په‌یوه‌ندییانه‌ بن كه‌ سه‌روه‌رییه‌كی كه‌مترمان به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌ و توانایییه‌كی كه‌مترمان هه‌یه‌ بۆ گۆڕینیان.

فوکۆ: به‌ گومانم ده‌بێت جیاكارییه‌ك بكه‌ین… نامه‌وێت سه‌باره‌ت به‌ شته‌ مادییه‌كان قسه‌ بكه‌م، و پێم وایه‌ ئه‌م گرفته‌ به‌ ته‌واوه‌تی جیاوازه‌. به‌ڵام بۆ نموونه‌ با ئایدیاكان له‌به‌رچاو بگرین. كاتێك كه‌ ئێوه‌ ده‌ڵێن ئایدیاكان ده‌سه‌ڵاتێك پیاده‌ ده‌كه‌ن، به‌ باوه‌ڕی من ئه‌م وته‌یه‌ ته‌نها میتافۆرییه‌. ئێوه‌ ده‌توانن بڵێن كه‌ ئایدیاكان كارتێكه‌رن یا كاریگه‌ری داده‌نێن، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ چ مانایه‌كه‌؟ به‌م مانایه‌یه‌ كه‌ كاتێك كه‌سێك سوود له‌م ئایدیایانه‌‌ وه‌رده‌گرێت، یا ئه‌م ئایدیایانه‌ ده‌رده‌بڕێت- له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئایدیاكان‌ په‌سه‌ندكراون یا له‌نێوان كۆمه‌ڵێك مرۆڤی دیاریكراودا هاوبه‌شن-كه‌واته‌ ئه‌و ده‌توانێت سوود له‌م ئایدیایانه‌ وه‌ربگرێت بۆ ئامانجێكی دیاریكراو؛ و به‌م پێیه‌، په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بوونی هه‌یه‌. به‌ڵام ته‌نها كاتێك ده‌توانرێت قسه‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات بكرێت كه‌ مرۆڤه‌كان ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكه‌ن. به‌ باوه‌ڕی من ئایدیاكان به‌خودی خود هیچ ده‌سه‌ڵاتێكیان نییه‌. دامه‌زراوه‌كانیش به‌ خودی خود هیچ ده‌سه‌ڵاتێكیان نییه‌. و ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتێكیان هه‌یه‌، ئه‌وا له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك مرۆڤ حوكم به‌سه‌ر ئه‌م دامه‌زراوانه‌دا ده‌كه‌ن. ڕوونه‌، نا؟

پ. بیست و یه‌كه‌م: كه‌واته‌ پێت وایه‌ كه‌ ده‌شێت ئایدیاكان و دامه‌زراوه‌كان، به‌ چه‌ند ڕێگه‌یه‌ك كه‌ بۆ ئێمه‌ شیاوی ده‌رككردن نین، بێنه‌ ناو په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی نێوان مرۆڤه‌كانه‌وه‌؟ واته‌ ته‌نها به‌م جۆره‌‌ نییه‌ كه‌ تاكه‌كان سوود له‌ ئایدیایه‌ك یا دامه‌زراوه‌یه‌ك وه‌رده‌گرن بۆ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات، به‌ڵكه‌ ئایدیا یا دامه‌زراوه‌ دێته‌ ناو ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌وه‌، و ئه‌مه‌ شتێكه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ده‌ره‌وه‌ی باڵاده‌ستبوون و وێناكردنی ئێمه‌وه‌…

پ. بیست و دووه‌م: له‌م حاڵه‌ته‌دا، ئایا ئه‌م ئایدیا یا دامه‌زراوه‌یه‌ توانایه‌كی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌؟

پ. بیست و یه‌كه‌م: به‌ یه‌ك مانا به‌ڵێ.

پ. بیست و دووه‌م: ئایدیاكان و زمانه‌كان چ جۆر؟

پ. بیست و سێیه‌م: كاتێك كه‌ قسه‌ له‌سه‌ر مه‌سیحییه‌ت و ڕۆڵی دانپێدانان ده‌كه‌یت،

ب. كۆڕ: ئه‌مه‌ دواهه‌مین پرسیاره‌، به‌رده‌وام بن.

پ. بیست و سێیه‌م: به‌ڵێ، كاتێك كه‌ قسه‌ له‌سه‌ر مه‌سیحییه‌ت و ڕۆڵی دانپێدانان ده‌كه‌یت، ئایدیای ڕزگاری[96] هێزێكی پاڵنه‌رئاسا و جووڵێنه‌ره‌‌. كه‌واته‌ ئایا ناتوانین بڵێین كه‌ ئایدیای ڕزگاری كه‌له‌ مه‌سیحییه‌تدا پاڵنه‌ری دانپێدانان و پاساودانه‌وه‌ی «چاوپۆشیكردن له‌ خود یا خود-قوربانیكردن»ـه،‌ هێز و ژیانێكی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌؟

فوکۆ: ئایا پێتان وانییه‌ ئه‌مه‌ی كه‌ یه‌ك ئایدیا‌ به‌خودی خود هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی نییه‌ شتێكی ڕوونه‌‌؟ ده‌شێت ئه‌م ئایدیایه‌‌ په‌سه‌ند بكرێت… به‌ڵێ، تێگه‌یشتن له‌م خاڵه‌ ئاسانه‌، ده‌شێت فریوده‌ر بێت، ده‌شێت په‌سه‌ندكردنی ئه‌م ئایدیایه‌‌ سوودێكی ده‌روونناسانه‌ی هه‌بێت و چی و چی[97]. هه‌موو ئه‌مانه‌ ده‌توانرێت بگوترێن. به‌ڵام ئه‌مه‌ی كه‌ ئایدیا‌ بتوانێت یه‌ك ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكات، نه‌خێر. ده‌بینن، وشه‌ی «ده‌سه‌ڵات» وشه‌یه‌كی سه‌یر و ترسناكه‌- و ئه‌ڵبه‌ته‌ من یه‌كێك بووم له‌ قوربانییه‌ زۆره‌كانی وشه‌ی «ده‌سه‌ڵات» (ده‌نگی پێكه‌نین)- به‌ڵام ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت ئه‌م هه‌رێمه‌، ئه‌م هه‌رێمه‌ تایبه‌ته‌ی كرداره‌ هاوسه‌نگه‌كان[98]ـی تاكه‌كان شیكار بكه‌ین، كرداره‌ هاوسه‌نگه‌كان له‌م لایه‌نه‌وه‌ كه‌ كه‌سێك ده‌توانێت به‌ مه‌به‌ستی یه‌ك ئامانجی دیاریكراو كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر كه‌سێكی تر یا كرده‌ به‌سه‌ر كه‌سێكی تردا پیاده‌ بكات و هتد، ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت ئه‌م هه‌رێمه‌ جیا بكه‌ینه‌وه‌، ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ هه‌رێمه‌كانی تره‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌ویت ئه‌م هه‌رێمه‌ شیكار بكه‌ین، ئه‌وا ناچارین وه‌ك یه‌ك گرفت جیای بكه‌ینه‌وه‌، كه‌واته‌‌ له‌م حاڵه‌ته‌دا پێویسته‌ پێناسه‌یه‌كی تا ڕاده‌یه‌ك سنوورداری وشه‌ی «ده‌سه‌ڵات» پێشكه‌ش بكه‌ین و ناچارین ڕزگار ببین له‌ ته‌واوی به‌كارهێنه‌ میتافۆرییه‌كانی ئه‌م وشه‌یه‌. و ئه‌مه‌ی كه‌ ئایدیاكان به‌خودی خود خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاتن، به‌ باوه‌ڕی من ته‌نها به‌كارهێنانی میتافۆرییه‌.

ب. كۆڕ: كاتژمێر شه‌شه‌؛ قسه‌كردن به‌ زمانی بێگانه‌ زۆر سه‌خته؛ و من دڵنیام كه‌ تۆ‌ ماندوویت و زۆر سوپاست ده‌كه‌م.

پەراوێزەکان؛

[1]. فوكۆ چه‌ند ڕۆژێك دواتر له‌ سه‌ره‌تای مانگی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩٨٠ له‌ سیمینارێكدا به‌ زمانی ئینگیلیزی كه‌ له‌گه‌ڵ ڕیچارد سینیت [Richard Sennett] له‌ گرووپی توێژینه‌وه‌كانی ئه‌ده‌بیات و زمانی یۆنانی و لاتینی زانكۆی نیۆیورك به‌ڕێوه‌ی برد، به‌ تێروته‌سه‌لییه‌كی زیاتره‌وه‌ ده‌رباره‌ی قه‌دیس ئۆگه‌ستین قسه‌ی كرد. به‌شێك له‌م سیمیناره‌ له‌ ١٩٨١ به‌ ناونیشانی «سێكسواڵیته‌ و ته‌نیایی» چاپ كرا. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Sexualité et solitude«, conférence, cit., p. 987-997.

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌م سیمیناره‌دا فوکۆ نه‌گ گرنگی به‌ دانپێدانان، به‌ڵكه‌ گرنگی به «لیبیدۆییكردنی سێكس» و «شێوازێكی تازه‌ی تێگه‌یشتن له‌ خود [soi] وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی سێكسی» ده‌دات كه‌ مه‌سیحییه‌ت و به‌ تایبه‌ت قه‌دیس ئۆگه‌ستین له‌ La Cité de Dieu]شاری خودا[ و Contra Julianum]دژ به‌ جولیان[ پێشنیاریان كردبوو. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: ibid., p. 993-996.

[2]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 347 et 372-374 كه‌ تێیدا فوکۆ به‌ تایبه‌ت ده‌رباره‌ی ئه‌پیكۆرییه‌كان قسه‌ له‌سه‌ر «ئه‌ركی بێ ڕووده‌ربایسی یا ڕاشكاوبوون له‌گه‌ڵ هاوڕێیان و گوتنی هه‌موو ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌ دڵتدایه» ده‌كات.

[3]. Evagrian ponticus

[4]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر ده‌رباره‌ی «cordis affectus» له‌دانپێدانانه‌كاندا، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

P. Brown, La vie de Saint Augustin, paris, Seuil, 2001, p. 219-221.

[5]. Counter-Reformation

[6]. Lutheran tradition

[7]. illumination

[8]. فوکۆ له‌ ماوه‌ی وانه‌ی 30ـی ژانویه‌ی 1980 له‌ وانه‌وتاری ده‌رباره‌ی به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كاندا، گرنگی به‌م گرفته‌ ده‌دات و تێیدا مه‌زهه‌بی پڕۆتستانت وه‌ك «شێوازێكی گرێدانی سیسته‌می دانپێدانان به‌ سیسته‌می هه‌قیقه‌ت» پێناسه‌ ده‌كات كه‌ وا ده‌كات‌ كه‌ په‌یڕه‌ویكردن له‌ ناوه‌ڕۆكی ئیمانی دۆگماتیك و چه‌قگیر «هه‌مان فۆرمێك وه‌ربگرێت كه‌ په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود له‌ سوبێكتیڤیته‌ی هه‌ڵكۆڵه‌ری خۆی» هه‌یه‌تی. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 83-84. له‌ وانه‌ی 29ـی نیسانی 1981 له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا، فوکۆ به‌ ڕوونییه‌كی زۆر زیاتره‌وه‌ ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ مه‌زهه‌بی پڕۆتستانت «هه‌نگاوێكی گه‌وره‌ بوو كه‌ كولتوری ڕۆژئاوایی، كولتووری ئه‌وروپایی یا مه‌سیحییه‌تی ڕۆژئاوایی به‌م هه‌نگاوه‌ هه‌وڵی دا […] په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌ركی ئیمان به‌ هه‌قیقه‌ت و ئه‌ركی كه‌شفكردنی شتێك له‌ خوددا كه‌ یه‌ك هه‌قیقه‌ته‌ و ده‌توانێت هه‌قیقه‌تی ده‌ق و له‌ هه‌مان كاتدا هه‌قیقه‌تی خود بێت دووباره‌ له‌نوێ و له‌ چێوه‌ی زاراوه‌گه‌لێكی تازه‌دا بخاته‌ ڕوو». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 90.

[9]. فوکۆ له‌ وانه‌ی 13ـی مایسی 1981 له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی دوازده‌یه‌م-سیازده‌یه‌م به‌دواوه‌ كڵێسا گۆڕا بۆ «دامه‌زراوه‌یه‌ك كه‌ له‌ ناویدا په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان خودا و مرۆڤ له‌ بنچینه‌دا چێوه‌ی قه‌زایی و دادوه‌ریی وه‌رگرت» و «بزووتنه‌وه‌ی چاكسازیی ئایین- لۆسه‌ر و كالڤن- هه‌وڵێكی مه‌زنه‌ بۆ سڕینه‌وه‌ی چێوه‌ی دادوه‌ریی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤ و خودا». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 185.

[10]. فوکۆ له‌ وانه‌ی ١٣ و ٢٠ـی مایسی ١٩٨٠ له‌ وانه‌وتاری لۆوڤه‌یندا، مێژووی «دادوه‌ری بوون»ـی قۆناغ به‌ قۆناغی ته‌وبه‌ و دانپێدانان ڕوون ده‌كاته‌وه‌ و گرێی ده‌دات به‌ مێژووی شوێنگه‌ی ئێجگار گرنگی دانپێدانان له‌ دامه‌زراوه‌كان و ڕێوشوێنه‌ دادوه‌رییه‌كانی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست تا سه‌ده‌ی بیسته‌م. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: MFDV, p. 161-233.

[11]. فوکۆ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ دانپێدانان به‌ گوناهدا له‌ سێ توخم پێكهاتووه‌: یه‌كه‌م، exomologesisـی سونه‌تی كه‌ وه‌ك ڕێوڕه‌سم و ڕیتواڵی ته‌وبه‌ تا سه‌ده‌ی شانزه‌یه‌م مایه‌وه‌، به‌ڵام له‌ پێوه‌رێكی ئێجگار بێنرخدا و له‌ ڕۆڵێكی ئێجگار كه‌مدا؛ دووه‌م، exagoreusis كه‌ یه‌ك دامه‌زراوه‌ی ڕه‌هبانی بوو؛ و سێیه‌م، شتێكی تر كه‌ بونیاده‌ نوێیه‌كانی سیسته‌می قه‌زایی/دادوه‌ری بوو، واته‌ ڕێوشوێن و ته‌كنیكه‌ تازه‌ دادوه‌رییه‌كان له‌گه‌ڵ دانپێدانان به‌ گوناهدا وه‌ك یه‌ك بڕگه‌ی بنه‌ڕه‌تیی بونیادی سیسته‌می قه‌زایی/دادوه‌ری.

[12]. مه‌به‌ستی فوکۆ‌ دادگاكانی پشكنینه‌ له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا.

[13]. Freudian repression

[14]. Freudian practice

[15]. metahistorical

[16]. Hybraic tradition

[17]. میشل فوكو، مراقبت و تنبیه‌: تولد زندان، ترجومه‌ی نیكو سرخوش و افشین جهاندیده‌، تهران، نشر نی 1378، ص 27-30.

[18]. Juridique/juridical

[19]. فوکۆ له‌ وانه‌ی یه‌كه‌می فێبرایه‌ری ١٩٧٨ له‌ وانه‌وتاری ئاسایش، قه‌ڵه‌مڕه‌و، جه‌ماوه‌ردا، به‌ به‌راوردكردنی دیدگای حكومه‌ت له‌گه‌ڵ «چوارچێوه‌ی یاسایی حاكمییه‌ت»، ئه‌م خاڵه‌ به‌ ڕۆشنی ڕوون ده‌كاته‌وه‌: ئه‌گه‌ر ئامانجی حاكمییه‌ت گوێڕایه‌ڵییه‌ له‌ یاسا، به‌ پێچه‌وانه‌وه،‌ له‌ ڕوانگه‌ی حكومه‌ته‌وه،‌ چنین و ڕێكخستنی شته‌كان ئامانجه‌، واته«زیاتر سوودوه‌رگرتن له‌ تاكتیكه‌كان تا له‌ یاساكان» بۆ ئه‌وه‌ی «به‌ چه‌شنێك كار بكه‌یت كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ژماره‌یه‌ك كه‌ره‌سته‌وه‌، ده‌ستگه‌یشتن به‌ ئه‌م یا ئه‌و ئامانجه‌ ڕه‌خساو بێت». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: STP, p. 101-107.

[20]. له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كتێبی چاودێری و سزا، به‌ تایبه‌تی بۆ كۆتایی پاژی «دامه‌زراوه‌ كامڵه‌كان»، كه‌ فوکۆ سه‌رباركردن یا زنجیره‌یه‌ك سه‌رباركردنی «گرتووخانه» بۆ سه‌ر‌ ده‌ستگیركردن وه‌ك شتێكی «یاسایی» وه‌سف ده‌كات- [سه‌رباركردنی] شكڵگیریی «مه‌عریفه‌تی ده‌رمانگه‌یی ده‌رباره‌ی مه‌حكوومان» بۆ سه‌ر ڕێكخستنی گریمانه‌ی تاكی «ترسناك» كه‌ زانسته‌ نوێیه‌ مرۆییه‌كان هه‌میشه‌ ئه‌م سه‌رباركردنه‌ پشتڕاست ده‌كه‌نه‌وه‌. هه‌روه‌ها بڕوانن بۆ: م. فوکۆ، «گۆڕانی گریمانه‌ی “تاكی ترسناك” له‌ ده‌روونپزیشكیی یاسایی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا» له‌: DE II, n220, p. 443-464.

[21]. disciplinary

[22]. ڕه‌نگه‌ فوکۆ لێره‌دا ئاماژه‌ بكات به‌ به‌خۆداشكاوی و نائومێدیی سه‌رچاوه‌گرتوو له‌ خوێندنه‌وه‌ی كتێبی ده‌سته‌جه‌معیی ئازادی، ئازادی، تێرامانه‌كانی كۆمیته‌ بۆ به‌یاننامه‌ی ئازادییه‌كان كه‌ له‌ 1976 له‌ژێر سه‌رپه‌رشتیی ڕۆبێرت به‌دینته‌ [Robert Badinter] بۆ په‌روه‌رده‌كردنی تێڕامانه‌كانی حیزبی سۆسیالیست چاپ كرا. (بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: Liberté, Liberté. Réflexions du Comitépour une charte des libertés, paris, Gallimard, 1976).

فوکۆ له‌ ١٩٧٧ له‌ وتارێكدا ده‌رباره‌ی گۆڕانی كاركردی پرسی دادوه‌ری له‌ كۆڕی سه‌ندیكای خاوه‌ن پله‌وپایه‌ دادوه‌رییه‌كان، ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر ئه‌م ده‌قه‌ و له‌م ده‌قه‌دا ڕه‌خنه‌ له‌ شتێك ده‌گرێت كه‌ وه‌ك بڵاوبوونه‌وه‌ی كاركرده‌ دادوه‌رییه‌كان له‌ سه‌رتاسه‌ری په‌یكه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌سفی ده‌كات. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

»Michel Foucault à Goutelats: la redéfinition du “judiciable«”, Justice, n115, juin 1978, p. 36-39.

هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: D. Defert, Chronologie, art. Cit., p. 70.

[23]. David Cooper

[24]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Enfermement, psychiatrie, prison«, entretien avec D. Cooper, J.-P. Faye, M.-O. Faye et M. Zecca, dans DE II, n209, p. 332-360.

[25]. Cf. ibid., p. 351-355.

[26]. rape

[27]. sexual aggression

[28]. notion of sexuality

[29]. aggressive

[30]. semiotic relationships

[31]. microphysic

[32]. macrophysic

[33]. disequilibbrium

[34]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 13-14. «له‌ وانه‌وتاره‌كانی دوو ساڵی دواییندا، […] هه‌وڵم داوه‌ كه‌مێك تێزی گشتیی گریمانه‌ی حكوومه‌ت پێشكه‌ش بكه‌م، گریمانه‌یه‌ك كه‌ به‌ باوه‌ڕی من ئێجگار به‌كارهێنراوتره‌ له‌ گریمانه‌ی ده‌سه‌ڵات، ئه‌ڵبه‌ته‌ “حكوومه‌ت” نه‌ك له‌ مانای كورتبینانه‌ و كرده‌ییدا، واته‌ مه‌رجه‌عی سه‌رتری بڕیاردانه‌ ئیجرایی و كارگێڕییه‌كان له‌ سیسته‌مه‌ ده‌وڵه‌تییه‌كاندا، به‌ڵكه‌ له‌ مانایه‌كی به‌ربڵاوتردا و به‌ تایبه‌ت مانایه‌كی كۆن، واته‌ میكانیزمه‌كان و ڕێوشوێنگه‌لێك به‌ مه‌به‌ستی ڕێنمایی كردنی مرۆڤه‌كان، به‌ڕێوه‌بردن و ڕێنمایی كردنی ڕه‌فتاری مرۆڤه‌كان.»

[35]. governable

[36]. به‌ ڕه‌چاوكردنی چه‌مكی ئاڵۆزی حكوومه‌ت و حوكمڕانیكردن یا به‌ڕێوه‌بردن، ده‌توانرێت ئه‌م ڕسته‌یه‌ به‌م شێوه‌یه‌ش دابنرێت: له‌و كه‌سانه‌دا كه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بردرێنبونیادێك بوونی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان ده‌كاته‌ كه‌سانی به‌ڕێوه‌بردراوی ]ـی حكوومه‌تی[ ئه‌وانیتر. و گرفت بریتییه‌ له‌ شیكاری ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ی نێوان كه‌سانێك كه‌ به‌ڕێوه‌ده‌بردرێن و كه‌سانێك كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و شته‌وه‌ كه‌ ده‌توانین به‌ پێكهاته‌كانی باڵاده‌ستی و پێكهاته‌كانی خود یا ته‌كنیكه‌كانی خود ناوی بنێین به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

[37]. بۆ جیاكردنه‌وه‌ی «په‌یوه‌ندییه‌ ستراتیژیكییه‌كان» و «ته‌كنیكه‌كانی حكومه‌ت» و «دۆخه‌كانی باڵاده‌ستی»، و بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌و شوێنه‌ی كه«په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خود» له‌م چوارچێوه‌یه‌دا وه‌ریده‌گرێت، بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »L’éthique du souci de soi comme pratique de la liberté«, entretien cit. p. 1547-1548.

[38]. discontinuity

[39]. continuity

[40]. پرسیاركه‌ری هه‌شته‌م ئه‌مه‌ به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری كۆڕ ده‌ڵێت.

[41]. Barry Strroud؛ فه‌یله‌سوفی كه‌نه‌دایی (1935-؟) كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌ندامه‌كانی گرووپی فه‌لسه‌فه‌ له‌ زانكۆی كالیفۆرنیا له‌ بێركلی.

[42]. Méditation philosophique/philosophical meditation

[43]. suspicion

[44]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتری ئه‌م پنته‌، بڕوانن‌ بۆ: GV, p. 297-298 et MFDV, p. 167-168.

[45]. فوکۆ له‌ یه‌كه‌مین وانه‌ی وانه‌وتاری 1981-1982 له‌ كۆلێژ دو فڕانس، ئه‌م خوێندنه‌وه‌یه‌ ده‌رباره‌ی دیكارت دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ و سه‌رله‌نوێ ڕه‌نگڕێژی ده‌كاته‌وه‌، و جیاكاریی نێوان «فه‌لسه‌فه» و «مه‌عنه‌وییه‌ت» نه‌خشه‌ ده‌كێشێت، و «ساتی دیكارتی» وه‌ك ڕووداوێكی زۆر ئاڵۆز پێناسه‌ ده‌كات كه‌ به‌ هێنانه‌ ناوه‌وه‌ی مێژووی هه‌قیقه‌ت له«سه‌رده‌می مۆدێرن»ـه‌كه‌ی، نیشانده‌ری دابڕانێكه‌ له‌ مێژووی هه‌قیقه‌تدا: له‌م ساته‌ به‌دواوه«ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌ستگه‌یشتن به‌ هه‌قیقه‌ت ده‌ڕه‌خسێنێت، مه‌عریفه‌یه‌ و به‌س». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 15-20. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ده‌بێت له‌بیرمان بێت كه‌ له‌م به‌ستێن و زه‌مینه‌یه‌دا، وشه‌ی «مه‌عنه‌وییه‌ت» ئیتر ده‌لاله‌ت نییه‌ له‌ ته‌كنیكه«مه‌عنه‌وی»یه‌كانی مه‌سیحییه‌ت، به‌ڵكه‌ ده‌لاله‌ته‌ له«ڕاهێنانه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان»، به‌و جۆره‌ی كه‌ پییه‌ر ئادۆ پێناسه‌ی كردبوو (بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: P. Hadot, Exercices spritules, art. Cit.). دوو ساڵ دواتر فوکۆ هه‌ڵوێسته‌كه‌ی له‌ به‌رامبه‌ر دیكارتدا كه‌مێك ده‌گۆڕێت و وردبینی ده‌كات، ئه‌و ده‌ڵێت كه‌ تێڕامانه‌كان هه‌نگاوێكی «مه‌عنه‌وی»یه‌ (به‌م مانایه‌ی كه‌ تێڕامانه‌كان یه‌ك «كرداری خود»ـه‌)، چون ئه‌گه‌ری ده‌ستگه‌یشتن به‌ شێوازێكی تایبه‌تی بوون به‌ فه‌لسه‌فه‌ ده‌دات له‌گه‌ڵ ئه‌م جیاوازییه‌ كه‌مه‌دا كه‌ ئه‌م شێوازی بوون «به‌ ته‌واوه‌تی به‌ مه‌عریفه‌ پێناسه‌ ده‌كرێت». تێڕامانه‌كانی دیكارت به‌م شێوه‌یه‌ ده‌قبوونی بێ پێشینه‌ی «كاركرده‌ مه‌عنه‌وییه‌كان به‌سه‌ر ئایدیاڵ و ئامانجی یه‌ك بنه‌ڕه‌تی زانستێتی»دا به‌دی ده‌هێنێت. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »L’éthique du souci de soi comme pratique de la libérté«, entretien cit. p. 1547-1548.

]هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ چاوپێكه‌وتنی فوکۆ له‌گه‌ڵ درایفۆس و ڕابینۆ به‌ ناونیشانی «ده‌رباره‌ی ڕه‌چه‌ڵه‌كناسیی ئه‌خلاق»، له‌: م. فوکۆ، شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. 651-654[.

[46]. cogitationes؛ “من بیر ده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌واته‌ هه‌م”.

[47]. self-sacrifice

[48]. souhaitable/desirable

[49]. وه‌ستان له‌ تۆماره‌ ده‌نگییه‌كه‌دا هه‌یه‌؛ لێره‌دا به‌شی یه‌كه‌می كۆبوونه‌وه‌كه‌‌ ته‌واو ده‌بێت و به‌شی دووه‌م ده‌ست پێ ده‌كات.

[50]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 73-74: «ئه‌و پرسیاره‌ی كه‌ ده‌مه‌وێت جارێكی تر بیخه‌مه‌ ڕوو ئه‌مه‌یه‌: له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا چی ڕوو ده‌دات كه‌ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ڕه‌خساو نییه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌قیقه‌ت به‌پێی پێوست ئاشكرا ببێت و به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌پێی پێویست هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا ئاشكرا ببێت و به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ له‌م ئاشكرابوونه‌ی هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا چاوه‌ڕوانیی كۆمه‌ڵێك كاریگه‌ری بكرێت كه‌ ئه‌ودیوی مه‌عریفه‌یه‌، كاریگه‌ریگه‌لێك كه‌ له‌ پێڕی ڕزگاری و ده‌ربازبوونن بۆ هه‌ر كه‌سێك و بۆ هه‌مووان؟ به‌ گشتی تێگه‌گه‌لێك كه‌ ده‌مه‌وێت ئه‌مساڵ گرنگیان پێ بده‌م به‌م جۆره‌ن: چۆن له‌ شارستانییه‌تی ئێمه‌دا په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان به‌ڕێوه‌بردن یا حوكمڕانی به‌سه‌ر مرۆڤه‌كاندا و ئاشكرابوونی هه‌قیقه‌ت له‌ فۆرمی سوبێكتیڤیته‌دا و ڕزگاربوون بۆ هه‌مووان و هه‌ر كه‌سێك دامه‌زرا؟»

[51]. pedagogical instituations

[52]. governinig

[53]. Jean Piaget (1896-1980)ز؛ ده‌روونناس و مه‌عریفه‌ناسی ناوداری فه‌ڕه‌نسی.

[54]. objectivité/objectivity

[55]. objective

[56]. Philosophie »historienne«

[57]. écriture/writing

[58]. epic

[59]. ascéte

[60]. une pointe d’ironie

[61]. self-examination

[62]. elevation of the soul

[63]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: HS, p. 75-76 et CV, p. 147-227. ]هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: م. فوکۆ، «ده‌رباره‌ی ڕه‌چه‌ڵه‌كناسیی ئه‌خلاق» له‌: شانۆی فه‌لسه‌فه‌، ل. 646. فوکۆ له‌م گفتوگۆیه‌دا به‌ ڕۆشنی ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌فڵاتوندا تێڕامان له‌سه‌ر خود «یه‌ك فۆرمی ئۆنتۆلۆجییانه‌ی تێڕامان و قووڵبوونه‌وه‌ بوو، نه‌ك یه‌ك فۆرمی سایكۆلۆجییانه‌ی تێڕامان» و ناسینی خود له‌لایه‌ن خوده‌وه‌ ده‌لاله‌ته‌ له‌ ده‌ستگه‌یشتن «به‌ مه‌عریفه‌یه‌كی ئۆنتۆلۆجییانه‌ی شێوازی بوونی نه‌فس» به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر له‌م ڕووه‌وه‌ هیچ پێویستییه‌ك بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ڵكۆڵینی ویژدان یا تاقیكردنه‌وه‌ی ویژدان هه‌بێت[.

[64]. contresens/misinterpretation

[65]. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕینه‌وه‌ بۆ: GV, p. 224 et MFDV, p. 114.

[66]. Saint Pachomius (292-346)ز؛ گه‌وره‌ ڕاهیبی مه‌سیحی-میسری.

[67]. Antonine Pius (86-161)ز؛ ئیمپراتۆری ڕۆم (138-161) و خوداناسی پارێزگار.

[68]. Athanasius of Alexandria (296/298-373)ز؛ خوداناسی مه‌سیحی، ئۆسقۆفی ئه‌سكه‌نده‌رییه‌ و یه‌كێك له‌ باوكانی كڵێسا و یه‌كێك له‌ ڕاهیبه‌ ناوداره‌كانی میسر له‌ سه‌ده‌ی چواره‌می زایینی.

[69]. fragments

[70]. «من بابه‌تی تایبه‌تی توێژینه‌وه‌ی خۆمم». له‌:

Héraclite, Fragment CI; Les Présocratiques, »Bibliothéque de la Pléiade«, paris, Gallimard, 1988, p. 169.

[71]. knowing

[72]. suppliant/supplicant

[73]. فوکۆ له‌ 24ـی ئۆكتۆبه‌ری 1980 له‌ گفتوگۆیه‌كدا له‌گه‌ڵ هیوبێرت درایفۆس، دووباره‌ ده‌په‌رژێته‌ سه‌ر هه‌ندێك له‌و خاڵانه‌ی كه‌ له‌ هاوسن لێكچه‌رز و له‌م گفتوگۆیه‌دا ده‌یانخاته‌ ڕوو. ئه‌و له‌م باره‌وه‌ ده‌ڵێت: «مه‌به‌ستی من ]له‌ هێرمنۆتیكی خود[ شتێكی هه‌مه‌لایه‌نتر و به‌ربڵاوتره‌ له‌ به‌كارهێنانی په‌تیی هێرمنۆتیك بۆ ناسینی مرۆڤ. مه‌به‌ستی من ]له‌ هێرمنۆتیكی خود[ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ مرۆڤ وه‌ك سوژه‌ له‌ سوبێكتیڤیته‌ی خۆیدا ده‌توانێت بۆ خۆی بابه‌ت یا تێگه‌ی ناسین بێت.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

F. Foucault, Discussion about books, conversation cit.

[74]. constituation of the self

[75]. methodological

[76]. فوکۆ له‌ 1978 به‌ تایبه‌ت له‌ وتاری «ڕه‌خنه‌ چییه‌؟» و هه‌روه‌ها له‌ پێشوتاری چاپی ئینگلیزیی Le normal et le pathologique]نۆرماڵ و نه‌خۆش[، به‌رهه‌می جۆرج كانگلیم، ده‌ستی كرد به‌ به‌تێگه‌كردنی گریمانه‌ی Aufklarung]ڕۆشنگه‌ری[، ڕۆشنگه‌ری وه‌ك گرفتێكی به‌ وردیی فه‌لسه‌فی. له‌م باره‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ وتاری «ڕه‌خنه‌ چییه‌؟» و , dans DE II, n219, p. 431-433«Introduction par Michel Foucault».

سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، فوکۆ یه‌كه‌مین وانه‌ی وانه‌وتاری 1982-1983 له‌ كۆلێژ دو فڕانس، ته‌رخان كرد بۆ ئه‌م پرسیاره‌ و پوخته‌یه‌كی له‌ 1984 له‌ گۆڤاری ئه‌ده‌بیات چاپ كرا، و هه‌روه‌ها وتاری ناوداری بڵاوكراوه‌ له‌ هه‌مان ساڵدا له‌ The Foucault Reader. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

GSA, p. 3-39; »What is Enlightenment«? et »Qu’est-ce que les Lumières?«, art. cit.

[77]. بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Qu’est-ce que les Lumières?«, art. cit., p. 1506-1507.

«وا دێته‌ به‌رچاوم كه‌ هه‌ڵبژاردنێكی فه‌لسه‌فی كه‌ ئێستا خۆمان له‌گه‌ڵیدا به‌ره‌وڕوو ده‌بینین ئه‌مه‌یه‌: ئێمه‌ ده‌توانین فه‌لسه‌فه‌یه‌كی ڕه‌خنه‌یی هه‌ڵبژێرین كه‌ بكرێت به‌ یه‌ك فه‌لسه‌فه‌ی شیكاریی هه‌قیقه‌ت به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی پێناسه‌ بكرێت، یا ده‌توانین یه‌ك ئه‌ندێشه‌ی ڕه‌خنه‌یی هه‌ڵبژێرین كه‌ فۆرمی یه‌ك بوونناسیی خودمان، یه‌ك بوونناسیی ئێستاییبوون وه‌ربگرێت؛ ئه‌م فۆرمه‌ی دوایی فه‌لسه‌فه‌یه‌ كه‌ له‌ هیگڵه‌وه‌ تا نیچه‌ و ماكس ڤێبه‌ر و دواتر تا قوتابخانه‌ی فڕانكفۆرت فۆرمێكی تێڕامانی دامه‌زراند كه‌ من هه‌وڵم داوه‌ تێیدا كار بكه‌م.»

[78]. pre-Socratic

[79]. patristic/patristique؛ ئاماژه‌ به‌ باوكانی كڵێسا.

[80]. فوکۆ له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاری هیوبێرت درایفۆسدا، پرسیارێك ده‌رباره‌ی گرفتی په‌یوه‌سته‌گی و ناپه‌یوه‌سته‌گی له‌ شیكارییه‌ مێژووییه‌كاندا، ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه «له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌ دیدی مندا گرنگیدان به‌ ناپه‌یوه‌سته‌گی یا دابڕانه‌كان له‌ بنچینه‌دا یه‌ك میتۆده‌ نه‌ك یه‌ك ئه‌نجام. من شته‌كان بۆ دۆزینه‌وه‌ی ناپه‌یوه‌سته‌گییه‌كان وه‌سف ناكه‌م، به‌ڵكه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌و شوێنه‌دا كه‌ وا ده‌رده‌كه‌وێت ناپه‌یوه‌سته‌گییه‌كان ده‌رده‌كه‌ون، هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ بكه‌م نه‌ك ئه‌مه‌ی كه‌ ده‌ستبه‌جێ كورتیان بكه‌مه‌وه‌. […] و درووسته‌ كه‌ زۆرێك له‌ پڕۆسه‌ به‌رده‌وام یا درێژخایه‌نه‌كان له‌ ده‌ستم ده‌رچوون و من له‌سه‌ر ناپه‌یوه‌سته‌گییه‌كان كه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌مدا به‌رچاوم ده‌كه‌وتن، ده‌وه‌ستام. من سه‌رتر نه‌ده‌چووم، چون پێم وایه‌ ژماره‌یه‌ك كاتیگۆری و هێڵ و سیسته‌مه‌ گرنگه‌كانی به‌رده‌وامیم له‌به‌رده‌ستدا نه‌بوو و وا ده‌كه‌وته‌ به‌رچاوم كه‌ ئه‌و شته‌ی دوێنێ ]له‌ ماوه‌ی گفتوگۆكه‌دا[ ده‌رباره‌ی ساتی پێش-سوكراتی، ساتی مه‌عنه‌وییه‌تی مه‌سیحی و ساتی ڕۆشنگه‌ری وتیان، ئه‌گه‌رێكی ئێجگار باشتر به‌ من ده‌دات كه‌ ئێستاكه‌ په‌یوه‌سته‌گیی شته‌كان بخه‌مه‌ شوێنی خۆی.» بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, Discussion about books, conversation, cit.

[81]. مه‌به‌ست له‌و وتارانه‌یه‌ كه‌ فوکۆ له‌ ده‌یه‌م و شانزه‌یه‌می ئۆكتۆبه‌ری 1079 له‌ زانكۆی ستانفۆرد پێشكه‌شی كردن و له‌ژێر ئه‌م ناونیشانه‌دا چاپ كران:

“»Omnes et singularium”: vers une critique de la raison politique«, conférences, cit., p. 953-980.

[82]. ده‌رباره‌ی ده‌سه‌ڵاتی شوانی، سه‌ره‌ڕای وتاره‌كانی ستانفۆرد، هه‌روه‌ها بڕوانن بۆ:

STP, p. 127-232; »La philosophie de la politique« et »Sexualité et pouvoir«, dans DE II, n 232 et 233, en particulier p. 547-551 et 559-566.

[83]. pastoral government

[84]. «حكومه‌ت یه‌ك ته‌كنیكه‌، ته‌كنیكێك كه‌ ڕێگه‌ به‌ كه‌سێك خود [self]ـی خه‌ڵكی به‌كار بهێنێت و ڕێنمایی خود [self-conduct]ـی بكات، بۆ مه‌به‌ستی ده‌ستخستنی باڵاده‌ستی.»

[85]. له‌ فه‌ڕه‌نسییه‌كه‌وه‌: په‌یوه‌ندیی قه‌یرانیی ده‌سه‌ڵات.

[86]. pejorative

[87]. laudative/laudatory

[88]. م. فوكو، مراقبت و تنبیه‌: تولد زندان، ص 42. هه‌روه‌ها بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ: DP, p. 30.

[89]. فوکۆ له‌ وانه‌ی 12ـی مارسی 1980 له‌ وانه‌وتاری به‌ڕێوه‌بردنی زیندووه‌كان، ده‌ڵێت كه‌ مه‌به‌ستی له«subjectivité» «شێوازی په‌یوه‌ندیی خود له‌گه‌ڵ خوده». بگه‌رێنه‌وه‌ بۆ: GV, p. 220-221. فوکۆ له‌ یاداشتێكدا كه‌ بۆ پێشه‌كیی «فوکۆ» له‌ فه‌رهه‌نگنامه‌ی فه‌یله‌سوفه‌كان ده‌ینووسێت، به‌ شێوه‌یه‌كی هاوشێوه‌ جه‌خت ده‌كات كه‌ مه‌به‌ستی له«subjectivité» «شێوازێكه‌ كه‌ سوژه‌ خودی خۆی له‌ یه‌ك گه‌مه‌ی هه‌قیقه‌تدا ئه‌زموون ده‌كات و له‌م گه‌مه‌یه‌دا له‌گه‌ڵ خوددا په‌یوه‌ندی هه‌یه». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Foucault«, art. Cit., p. 1452.

[90]. cible/target

[91]. une relation d’identité/the relation of identity

[92]. مه‌به‌ستی فوکۆ له‌م وه‌ڵامه‌ په‌یوه‌ندیی هاوشوناسییه‌ له‌ مانا لۆجیكییه‌كه‌یدا. به‌ڵام فوکۆ كه‌ هه‌میشه‌ ڕه‌خنه‌كاری گریمانه‌ی «هاوشوناسی»یه‌، له‌ گفتوگۆیه‌كدا له‌ 1982 كه‌ دوو ساڵ دواتر چاپ كرا، به‌ ڕوونی ده‌ڵێت كه‌: «ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ی كه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ خودماندا دایانبمه‌زرێنین په‌یوه‌ندیی هاوشوناسی نین؛ به‌ڵكه‌ ده‌بێت په‌یوه‌ندیی جیاوازیدانان و خه‌لاقییه‌ت و داهێنان بن». بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ:

M. Foucault, »Michel Foucault, une interview: sex, pouvoir et la politique de l’idetité«, entretien avec B. Gallagher et A. Wilson, dans DE II, n 358, p. 1558.

[93]. les techniques de mémorisation/mnemotechniques

[94]. deciphered

[95]. physical objects

[96]. the idea of salvation

[97]. «ئێوه‌ ده‌توانن به‌ڵگه‌یه‌كی سایكۆلۆژیكی و چی و چی بۆ په‌سه‌نكردنی ئه‌م ئایدیایه‌ بهێننه‌وه‌.»

[98]. Interactions نێوان-كرده‌:

سه‌رچاوه‌ی وه‌رگێڕانی ئه‌م كتێبه‌:

میشل فوكو، خاستگاه هرمنوتیك خود (سخرانیها در كالج دارتموت 1980)، ترجومه‌ی نیكو سرخوش و افشین جهاندیده‌، چاپ اول، تهران، نشر نی، 1395.

Michel Foucault, About the Beginning of the Hermeneutics of the Self, Lectures at Dartmouth College 1980, translated by Graham Burchell, Edition Established by Henri-Paul Fruchaud and Daniele Lorenzini, the University Chicago Press, 2016.

Michel foucault, The Politics of Truth, translated by Lysa Hochroth and Catherine Porter, Edited by Sylvère Lotringer, Inrtoduction by John Rajchman, semiotext(e), Los Angeles, 2007, p. 147-169.

The post ده‌رباره‌ی «هه‌قیقه‌ت و سوبێكتیڤیته» appeared first on ژنەفتن.

]]> ده‌سه‌ڵات، به‌ها ئه‌خلاقییه‌كان و ڕۆشنبیر https://jineftin.krd/2022/01/17/%d8%af%d9%87%e2%80%8c%d8%b3%d9%87%e2%80%8c%da%b5%d8%a7%d8%aa%d8%8c-%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%87%d8%a7-%d8%a6%d9%87%e2%80%8c%d8%ae%d9%84%d8%a7%d9%82%db%8c%db%8c%d9%87%e2%80%8c%d9%83%d8%a7%d9%86-%d9%88/ Mon, 17 Jan 2022 00:17:19 +0000 https://jineftin.krd/?p=6778 پرسیار: كه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر وتت كه‌ ئه‌خلاقگه‌رایت. میشێل فوکۆ: به‌ یه‌ك مانا، من یه‌ك ئه‌خلاقگه‌را1م؛ ئه‌خڵاقگه‌رام، چون پێم وایه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی بوونی مرۆیی و…

The post ده‌سه‌ڵات، به‌ها ئه‌خلاقییه‌كان و ڕۆشنبیر appeared first on ژنەفتن.

]]>
میشێل فوکۆ (١٩٢٦-١٩٨٤) فەیلەسوفی فەڕەنسایی. ئەم گفتوگۆیە لە سێی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩٨٠ ساز دراوە

پرسیار: كه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر وتت كه‌ ئه‌خلاقگه‌رایت.

میشێل فوکۆ: به‌ یه‌ك مانا، من یه‌ك ئه‌خلاقگه‌را1م؛ ئه‌خڵاقگه‌رام، چون پێم وایه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی بوونی مرۆیی و یه‌كێك له‌ ماناكانی بوونی مرۆیی2– شتێك كه‌ سه‌رچاوه‌ی ئازادیی مرۆییه‌- ئه‌مه‌یه‌ كه‌ هه‌رگیز هیچ شتێك وه‌ك پرسێكی خود-به‌ڵگه‌نه‌ویست، كاربڕ، ده‌ستلێنه‌دراو، ڕوون یا چه‌سپاو په‌سه‌ند نه‌كات. هیچ پرسێكی واقیعی نابێت ئێمه‌ ناچار بكات كه‌ یاسایه‌كی سرووشتی و نامرۆیی دابنێین. به‌م جۆره‌ پێوه‌ره‌ ده‌توانین ببینین كه‌ ئه‌وه‌ی ده‌بێت دژی ڕاپه‌ڕین، هه‌موو فۆرمه‌كانی ده‌سه‌ڵاته‌، به‌ڵام ده‌سه‌ڵات نه‌ك ته‌نها له‌ مانای به‌رته‌سكی وشه‌دا، واته‌ جۆرێك ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌ت یا ده‌سه‌ڵاتی یه‌ك گرووپی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌سه‌ر گرووپێكی تردا- ئه‌مه‌ ته‌نها توخمێكه‌ له‌ناو ژماره‌یه‌ك توخمی تردا. من ته‌واوی ئه‌و شته‌ به «ده‌سه‌ڵات» ناو ده‌نێم كه‌ له‌ڕاستیدا ده‌یه‌وێت ئه‌و شتانه‌ی كه‌ وه‌ك پرسی واقیعی، ڕاسته‌قینه‌ و باش ده‌خرێنه‌ به‌رده‌م ئێمه‌، وه‌ك شتگه‌لێكی چه‌سپاو و ده‌ستلێنه‌دراو بیانهێڵێته‌وه‌.

پرسیار: به‌ڵام ئایا نابێت شته‌كان بچه‌سپێنین، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی بێت؟

م. فوکۆ: به‌ دڵنیاییه‌وه‌، به‌ دڵنیاییه‌وه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ وتم به‌م مانایه‌ نییه‌ كه‌ ته‌نها ده‌بێت له‌ یه‌ك ناپه‌یوه‌سته‌گی یا دابڕانی نه‌زانراودا ژیان بكه‌ین. به‌ڵكه‌ مه‌به‌ستم ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت ئه‌مه‌مان له‌به‌رچاو بێت كه‌ ده‌بێت هه‌موو پنته‌كانی چه‌سپاندن و نه‌جووڵان وه‌ك‌ توخمگه‌لێك له‌ یه‌ك تاكتیك یا له‌ یه‌ك ستراتیژیدا هه‌ژمار بكرێن- واته وه‌ك به‌شی یه‌ك هه‌وڵ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی جووڵه‌ی بنه‌ڕه‌تی، ئه‌گه‌ری چاككردنه‌وه‌، گۆڕان و كراوه‌یی شته‌كان. كه‌مێك به‌ر له‌ ئێستا به‌ ئێوه‌م وت كه‌ سێ توخمی ئه‌خلاقی من بریتین له‌: ]یه‌كه‌م[، ڕه‌تكردنه‌وه‌ی په‌سه‌ندكردنی ئه‌و شته‌ی كه‌ وه‌ك پرسی سه‌ره‌تایی یا خود-به‌ڵگه‌نه‌ویست3بۆ ئێمه‌ پێشنیار ده‌كرێت؛ دووه‌م، زه‌رووره‌تی شیكاركردن و زانین، چون ئێمه‌ ناتوانین به‌بێ تێڕامان و به‌بێ مه‌عریفه‌4 هیچ شتێك ئه‌نجام بده‌ین- كه‌واته‌، ئه‌مه‌ پره‌نسیپی كونجكاوی5یه‌؛ و سێیه‌م، پره‌نسیپی داهێنان، واته‌ له‌ هیچ به‌رنامه‌یه‌كی پێشوه‌خته‌ مۆدێل وه‌رنه‌گرین، و له‌ هه‌ندێك له‌ توخمه‌كانی تێڕامان و له‌ شێوازی كاركردنماندا، به‌دوای ئه‌و شته‌دا بگه‌ڕێین كه‌ هه‌رگیز بیری لێ نه‌كراوه‌ته‌وه‌، وێنا نه‌كراوه‌، نه‌ناسێنراوه‌ و هتد. كه‌واته:‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌، كونجكاوی، داهێنان.

پرسیار: وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ چه‌مكسازیی مۆدێرنی سوژه‌ ته‌واوی ئه‌م سێ پره‌نسیپه‌ی ڕه‌تكردنه‌وه‌، كونجكاوی و داهێنان له‌خۆ ده‌گرێت. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، جیاوازیی نێوان سوژه‌ و ئۆبژه‌ به‌وردی ئه‌مه‌یه‌ كه‌ سوژه‌ ده‌توانێت ڕه‌ت بكاته‌وه‌ و دابهێنێت. كه‌واته‌ ئایا له‌ كاره‌كه‌تدا ده‌ته‌وێت ئه‌م گریمانه‌یه‌ی سوژه6كه‌ ده‌یخه‌یته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌ بچه‌سپێنیت؟

م. فوکۆ: ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌وڵم دا‌ به‌ ئێوه‌ی بڵێم ئه‌مه‌ بوو كه‌ كاره‌كه‌م له‌ چ هه‌رێمێكی به‌هاكاندا جێ ده‌كه‌مه‌وه‌. له‌ منتان پرسی ئایا یه‌ك پووچگه‌را یا نیهیلیست نیم كه‌ ئه‌خلاقییات7ڕه‌ت ده‌كاته‌وه.‌ من ده‌ڵێم: نه‌خێر! هه‌روه‌ها له‌ منتان پرسی و ئه‌م پرسیاره‌ به‌ ته‌واوه‌تی ڕه‌وایه‌: «ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌یت له‌ ڕاستیدا بۆچی ئه‌نجامی ده‌ده‌یت؟» و من وه‌ڵام ده‌ده‌مه‌وه‌: «ئه‌مانه‌ به‌هاكانی منن.»8پێم وایه‌ كه‌ تیۆریی مۆدێرنی سوژه‌، به‌ ده‌ربڕینێك، فه‌لسه‌فه‌ی مۆدێرنی سوژه‌، به‌ ته‌واوه‌تی ده‌توانێت تواناییی داهێنان و هتد بۆ سوژه‌ دابنێت، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا، له‌ ئاستی تیۆرتیكی9دا ئه‌م تواناییه‌ بۆ سوژه‌ داده‌نێت. كه‌واته‌، له‌ ڕاستیدا، ئه‌م تیۆرییه‌ ناتوانێت ئه‌م به‌ها جیاوازانه‌ وه‌ربگێڕێت بۆ پڕاكتیك و كرده‌، به‌هاگه‌لێك كه‌ من هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌ كاره‌كه‌مدا، و نه‌ك له‌ تیۆریی سوژه‌دا، كاریان له‌سه‌ر بكه‌م.

پرسیار: ئایا ده‌كرێت ده‌سه‌ڵاتێكی كراوه‌ ‌بوونی هه‌بێت؟ یا ده‌سه‌ڵات له‌ خۆیدا و له‌ جه‌وهه‌ریدا سه‌ركوتكه‌ره‌؟

م. فوکۆ: پێم وایه‌ كه‌ نابێت په‌یوه‌ندییه‌كان و مۆدێلی ده‌سه‌ڵات وه‌ك یه‌ك سیسته‌می سه‌ركوتكه‌ر ده‌رك بكرێت، واته‌ وه‌ك شتێك كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ دێت و هێرش ده‌باته‌ سه‌ر تاكه‌كان و فڵان یا فیسار شت بۆ تاكه‌كان قه‌ده‌غه‌ ده‌كات. به‌ باوه‌ڕی من، ده‌سه‌ڵات یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانه‌. پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات چییه‌؟ هه‌ڵگرتنی ئه‌م شریتی تۆماره‌ و فڕێدانی بۆ سه‌ر زه‌وی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات نییه‌. من ئه‌گه‌ری پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵاتم هه‌یه‌- ئه‌گه‌ری پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات له‌ڕووی مادییه‌وه‌‌، له‌ڕووی جه‌سته‌ییه‌وه‌‌، له‌ڕووی وه‌رزشییه‌وه‌- من ده‌توانم ئه‌م كاره‌ بكه‌م…

ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی له‌نێوان دوو كه‌سدا؛ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ له‌ جۆری په‌یوه‌ندیگرتن نییه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ناچار بن سوود له‌ كه‌ره‌سته‌كانی په‌یوه‌ندیگرتن وه‌ربگرن.

پرسیار: ته‌نانه‌ت له‌ڕووی ویستیشه‌وه‌، ڕه‌نگه‌ تۆ ئاره‌زووی ئه‌م كاره‌ت هه‌بێت؟

م. فوکۆ: من به‌م كاره‌ [هه‌ڵگرتنی شریتی تۆمار و فڕێدانی بۆ سه‌ر زه‌وی] ده‌سه‌ڵات پیاده‌ ناكه‌م؛ من نامه‌وێت به‌م كاره‌ ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكه‌م. به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ردا، ئه‌گه‌ر ئه‌م شریته‌ هه‌ڵده‌گرم و ده‌یخه‌مه‌‌ سه‌ر زه‌وی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ وه‌ڕز بكه‌م، یا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ نه‌توانن ئه‌و شته‌ دووباره‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ وتوومه‌،‌ یا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ گوشار بخه‌مه‌ سه‌ر ئێوه‌ كه‌ به‌م شێوازه‌‌ یا به‌و شێوازه‌ ڕه‌فتار بكه‌ن، و ببمه‌ ڕێگری شێوازی ڕه‌فتار و كردار و په‌رچه‌كردارتان، یا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بتۆقێنم، واته‌ كاتێك كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌ ڕێگه‌ی ژماره‌یه‌ك كه‌ره‌سته‌وه‌ كاریگه‌ریی بخه‌مه‌ سه‌ر ڕه‌فتارتان یا كرده‌ به‌سه‌ر ڕه‌فتارتاندا بسه‌پێنم، ئه‌و كاته‌ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ئه‌نجام ده‌ده‌م. به‌ ده‌ربڕینێك، ده‌سه‌ڵات بریتییه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی له‌نێوان دوو كه‌سدا؛ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ له‌ جۆری په‌یوه‌ندیگرتن10نییه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ناچار بن سوود له‌ كه‌ره‌سته‌كانی په‌یوه‌ندیگرتن وه‌ربگرن. ئه‌مه‌ وه‌ك ئه‌و شته‌ نییه‌ كه‌ به‌ ئێوه‌ بڵێم: «ئاو و هه‌وا خۆشه.» یا به‌ ئێوه‌ بڵێم «من له‌ فڵان ڕۆژدا له‌دایك بووم.» من یه‌ك ده‌سه‌ڵات به‌سه‌ر ئێوه‌دا پیاده‌ ده‌كه‌م، من كرده‌ به‌سه‌ر ڕه‌فتاری ئێوه‌دا ده‌سه‌پێنم و كاریگه‌ری ده‌خه‌مه‌ سه‌ر ڕه‌فتارتان، یا هه‌وڵ ده‌ده‌م كاریگه‌ری دابنێم له‌سه‌ر ڕه‌فتارتان. و ده‌مه‌وێت‌ ڕه‌فتاری ئێوه‌ ڕێنمایی بكه‌م و به‌ڕێوه‌ ببه‌م. ساده‌ترین كه‌ره‌سته‌ بۆ ئه‌م كاره‌، به‌ دڵنیاییه‌وه‌، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ده‌ستتان بگرم و ناچارتان بكه‌م بۆ ئێره‌ یا بۆ ئه‌وێ بڕۆن. ده‌توانم بڵێم كه‌ ئه‌م جۆره‌ كاره به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان‌ پله‌ی سفری ده‌سه‌ڵات؛ و فۆرمی سنوورداری [ده‌سه‌ڵاته‌]. و له‌ ڕاستیدا، له‌ هه‌مان ئه‌م ساته‌دایه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌وێت و ته‌نها ده‌گۆڕێت بۆ سته‌م و گوشاری جه‌سته‌یی. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، كاتێك كه‌ سوود له‌ ته‌مه‌نم وه‌رده‌گرم، له‌ پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیم، له‌ مه‌عریفه‌كانم كه‌ ده‌توانم ده‌رباره‌ی فڵان یا فیسار شت هه‌مبێت، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك ڕێنمایی بكه‌م- واته‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ ناچار به‌ هیچ شتێك نه‌كه‌م و به‌ ته‌واوه‌تی ئازاد بتانهێڵمه‌وه‌‌- كه‌واته‌ له‌ هه‌مان ئه‌م ساته‌دایه‌ كه‌ ده‌ست به‌ پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌م. ڕوونه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵات وه‌ك یه‌ك توندوتیژیی ناچاركه‌ر پێناسه‌ ناكرێت كه‌ تاكه‌كان سه‌ركوت ده‌كات، تاكه‌كان ناچار ده‌كات كه‌ شتێك بكه‌ن و له‌ هه‌مان كاتدا ده‌بێته‌ ڕێگری ئه‌وه‌ی كه‌ شتێكی تر نه‌كه‌ن؛ به‌ڵكه‌ كاتێك ده‌توانین ده‌سه‌ڵات پێناسه‌ بكه‌ین كه یه‌ك‌ په‌یوه‌ندیی له‌نێوان دوو سوژه‌ی ئازاددا بوونی هه‌یه‌، و له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا ناهاوسه‌نگییه‌ك هه‌یه‌‌ به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ك كه‌ یه‌كێك ده‌توانێت كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر ئه‌وی تر، و ئه‌وی تر كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر یه‌كه‌م، یا ئه‌وی تر ڕێگه‌ به‌ خۆی بدات كه‌ «كاریگه‌ری» په‌سه‌ند بكات. كه‌واته‌، به‌پێی ئه‌م بنه‌مایه‌… بیرم نایەت ده‌ستپێكی پرسیاره‌كه‌ چی بوو. ئاهـ به‌ڵێ، ئایا ده‌سه‌ڵات هه‌میشه‌ سه‌ركوتكه‌ره‌؟ نه‌خێر، ده‌سه‌ڵات هه‌میشه‌ سه‌ركوتكه‌ر نییه‌. به‌ڵام ده‌توانین ژماره‌یه‌ك فۆرم ـی ده‌سه‌ڵات[ له‌به‌رچاو بگرین؛ و له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، شتێكی ڕه‌خساوه‌ كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بوونیان هه‌بێت كه‌ كراوه‌ بن.

پرسیار: واته‌ هاوته‌راز؟

م. فوکۆ: هه‌رگیز هاوته‌رازی بوونی نییه‌، چون له‌و ساته‌وه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتێك بوونی هه‌یه‌، ناهاوته‌رازی هه‌یه11. به‌ڵام‌ ده‌توانن سیسته‌می دوولایه‌نه یا قڵپكراوه‌‌12ـی ده‌سه‌ڵاتتان هه‌بێت. بۆ نموونه‌، ئه‌و شته‌ له‌به‌رچاو بگرن كه‌ له‌ یه‌ك په‌یوه‌ندیی ئیرۆتیكی13دا ڕوو ده‌دات- قسه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی عاشقانه14 ناكه‌م؛ و ته‌نها ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی ئیرۆتیكی ده‌دوێم. ئێوه‌ باش ده‌زانن كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ یه‌ك گه‌مه‌ی ده‌سه‌ڵاته،‌ و له‌م گه‌مه‌یه‌دا توانای جه‌سته‌یی یا هێزی جه‌سته‌یی به‌پێی پێویست گرنگترین توخم نییه‌. با یه‌كێك له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وی تردا له‌به‌رچاو بگرین، ئه‌مه‌ ڕێگه‌یه‌كی دیاریكراوی كاریگه‌ریدانان له‌سه‌ر ڕه‌فتاری ئه‌وی تر و دیاریكردنی ئه‌م ڕه‌فتاره‌یه‌‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌وی تر به‌وردی ئه‌م ڕێگه‌یه‌ به‌كار بخات تا دواتر دروست به‌پێچه‌وانه‌وه‌15 ڕه‌فتاری ئێوه‌ دیاری بكات. وه‌ك ده‌بینن، لێره‌دا فۆرمی ده‌سه‌ڵاتی‌ ته‌واو ناوچه‌یی و ئه‌ڵبه‌ته‌ قڵپكراوه‌- [مه‌به‌ستم16] ده‌سه‌ڵاتی سنووردار- بوونی هه‌یه‌. به‌ڵام په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات به ‌خودی خود فۆرمه‌كانی سه‌ركوتكردن نییه‌. به‌ڵكه‌ ئه‌و شته‌ی كه‌ ڕوو ده‌دات ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌كاندا، له‌ زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگه‌كاندا و ڕه‌نگه‌ له‌ ]هه‌موو[ كۆمه‌ڵگه‌كاندا، كۆمه‌ڵێك ڕێكخراو بوونیان هه‌یه‌ كه‌ داده‌مه‌زرێنرێن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات بچه‌سپێنن یا چه‌قبه‌ستوو بكه‌ن، ]بۆ ئه‌وه‌ی كه[‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات له‌ یه‌ك دۆخی ناهاوكاتیی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری، سیاسی، دامه‌زراوه‌یی و هتددا به‌ سوودی ژماره‌یه‌ك كه‌سی دیاریكراو بپارێزن؛ و ئه‌مه‌ به‌ ته‌واوه‌تی چه‌قبه‌ستووبوونی دۆخی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌. و ئه‌مه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی هه‌مان ئه‌و شته‌یه‌‌ كه‌ له‌ مانای وردی وشه‌دا ناوی ده‌نێم «ده‌سه‌ڵات». له‌ ڕاستیدا، ئه‌مه‌ یه‌ك جۆری تایبه‌تی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی به‌دامه‌زراوه‌ییكراو، چه‌سپێنراو و نه‌جووڵاوه‌، به‌ سوودی ژماره‌یه‌ك كه‌س و به‌ زیانی ئه‌وانی تر.

پرسیار: و به‌ڵام هه‌ردووكیان قوربانیی ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ن؟

م. فوکۆ: ئاهـ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك!! ئه‌گه‌ر به‌و كه‌سانه‌ بڵێین قوربانی كه‌ ده‌سه‌ڵات پیاده‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وا ئه‌م وته‌یه‌ له ‌ڕاده‌به‌ده‌ر ڕووكه‌شه‌. ئه‌ڵبه‌ته‌ ڕوو ده‌دات كه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ له‌ ڕاستیدا ده‌كه‌ونه‌ داوه‌وه‌، داوی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات. به‌ڵام وه‌ك ئه‌وانی تر زۆر قوربانی نین. حه‌ز ده‌كه‌یت بۆ خۆت هه‌وڵ بده‌… ئه‌وكات ده‌یبینیت (پێكه‌نین).

له‌ ڕاستیدا به‌دبه‌ختیی-یا خۆشبه‌ختیی- ماركس ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ دۆكترینه‌كه‌ی هه‌میشه‌ له‌لایه‌ن ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ به‌لاڕێدا براوه‌.

پرسیار: ماركسیسته‌كان چۆن ده‌توانن ڕه‌خنه‌ی تۆ بكه‌ن؟ تۆ، به‌ دڵنیاییه‌وه،‌ ئۆرتۆدۆكس نیت، به‌ڵام وا ده‌رده‌كه‌وێت له‌گه‌ڵ بابه‌تی ماركسیسته‌كاندا له‌ یه‌ك هێڵدا جێ ده‌گریت.

م. فوکۆ: له‌ یه‌ك هێڵدا جێ ده‌گرم؟ نازانم. من نازانم ماركسیزم چییه‌. له‌ ڕاستیدا پێم وانییه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ شته‌ بوونی هه‌بێت، وه‌ك شتێكی ده‌رهه‌ست، نه‌ له‌ خۆیدا و نه‌ بۆ خۆی. له‌ ڕاستیدا به‌دبه‌ختیی-یا خۆشبه‌ختیی- ماركس ئه‌مه‌ بووه‌ كه‌ دۆكترینه‌كه‌ی هه‌میشه‌ له‌لایه‌ن ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ به‌لاڕێدا براوه‌. و له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌م دۆكترینه‌ تاكه‌ تیۆریی مێژوویی و به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ فه‌لسه‌فییه‌ كه‌ به‌رده‌وامییه‌كه‌ی به‌ درێژایی یه‌ك سه‌ده‌ی دوایی هه‌میشه‌ گرێ دراوه‌ به‌ بوونی ڕێكخراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی-سیاسییه‌ ئێجگار به‌هێز و ئێجگار جه‌نگخوازه‌كانه‌وه‌- ته‌نانه‌ت گرێ دراوه‌ به‌ ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت17ـه‌وه‌‌ له‌ یه‌كێتیی سۆڤییه‌ت. به‌م شێوه‌یه‌، كاتێك كه‌ كه‌سێك له‌گه‌ڵ مندا ده‌رباره‌ی ماركسیزم قسه‌ ده‌كات، من ده‌ڵێم: كام ماركسیزم؟ ماركسیزمێك كه‌ له‌ كۆماری دیموكراتیكی ئه‌ڵمانیادا وه‌ك وانه‌ ده‌یڵێنه‌وه‌، یا ماركسیزم-لینینیزم؟ ئایا مه‌به‌ست له‌و پێڕه‌ چه‌مكه‌ ناڕوون، دووڕه‌گ و شێواوانه‌یه‌ كه‌ كه‌سێكی وه‌ك جۆرج مارشه‌18به‌كاریان ده‌هێنێت؟ یا مه‌به‌ست له‌ پره‌نسیپی ئه‌و دۆكترینه‌یه‌ كه‌ بۆ هه‌ندێك له‌ مێژوونووسه‌‌ ئینگلیزییه‌كان وه‌ك پنتی گه‌ڕانه‌وه‌ به‌كار ده‌خرێت؟ دواجار، پێت ده‌ڵێم‌ كه‌ من بۆ خۆم نازانم ماركسیزم چییه‌. هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌گه‌ڵ ئۆبژه‌كانی شیكاركردنم ده‌ستوپه‌نجه‌ نه‌رم بكه‌م، و كاتێك كه‌ چه‌مكێك له‌ فیكری ماركس یا له‌ فیكری ماركسیستێكدا بوونی هه‌یه‌، چه‌مكێك كه‌ وا ده‌رده‌كه‌وێت گونجاو و به‌سووده، من ئه‌م چه‌مكه‌ به‌كار ده‌هێنم‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ ته‌واوه‌تی بۆ من هه‌موو شتێكه‌. و من هه‌رگیز نه‌مویستووه‌ و هه‌میشه‌ ئه‌مه‌م ڕه‌ت كردووه‌ته‌وه‌ كه‌‌ هاوده‌قبوون یا ناهاوده‌قبوون له‌گه‌ڵ ماركسیزم وه‌ك پێوه‌رێكی جیاواز دابنرێت بۆ په‌سه‌ندكردن یا ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌یڵێم. هه‌رگیز بۆم گرنگ نییه‌، هه‌رگیز. هه‌روه‌ها كاتێك كه‌ ماركسیسته‌كان ژماره‌یه‌ك شتی دیاریكراو ڕه‌ت ده‌كه‌نه‌وه، شتگه‌لێك‌ كه‌ من به‌ ته‌واوه‌تی ئه‌و شتانه‌ ده‌ناسم چون ئه‌م شتانه‌م لای ماركس دۆزیوه‌ته‌وه‌ […19]، كاتێك كه‌ ماركسیسته‌كان ده‌رباره‌ی چه‌ند خاڵێك ڕه‌خنه‌ له‌ من ده‌گرن كه‌ من به‌وردی زۆرترین نزیكیم له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا هه‌یه‌ كه‌ ماركس وتوویه‌تی، ده‌كه‌ومه‌ پێكه‌نین، جارێكی تر باوه‌ڕ به‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ ده‌بێت ماركسیسته‌كان له‌ ڕیزی یه‌كه‌می ئه‌و كه‌سانه‌دا جێ بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ ماركس ناناسن‌. هه‌ر ئه‌مه‌ و به‌س. به‌ تایبه‌ت خه‌باتگێڕه‌ ته‌واوعه‌یاره‌ سیاسییه‌كان، به‌ دڵنیاییه‌وه،‌ هه‌رگیز به‌ شێوه‌یه‌كی شه‌رافه‌تمه‌ندانه‌، ڕاستگۆیانه‌، باوه‌ڕپێكراو و درووست ئه‌و شته‌ پێشكه‌ش ناكه‌ن كه‌ هه‌رگیز نه‌گوتراوه‌، ئه‌مانه‌ شتگه‌لێك ده‌خه‌نه‌ پاڵم كه‌ هه‌رگیز نه‌موتووه‌ و كۆمه‌ڵێك زیاده‌ڕه‌وی ده‌كه‌ن و هتد، نازانم بۆچی ده‌بێت من بچمه‌ نێو ئه‌م مشتومڕانه‌وه‌.

پرسیار: ئایا پێت وایه‌ كه‌ یه‌ك ئایدیای سیسته‌مه‌كانی ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌ كه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردن20 یا حوكمڕانی و ڕێكخستنی مرۆڤه‌كان فۆرمی سه‌ركوتكه‌ری ده‌سه‌ڵات نه‌بێت؟

م. فوکۆ: ده‌زانن پێشكه‌شكردنی پڕۆگرامێك بۆ ده‌سه‌ڵات ته‌نها ده‌شێت سێ فۆرمی هه‌بێت. له‌ لایه‌كه‌وه‌: چۆن ده‌توانرێت به‌ باشترین فۆرمی ڕه‌خساو، واته‌ كاراترین فۆرمی ڕه‌خساو، ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكرێت، و ئه‌مه‌ واته‌ به‌گشتی چۆن ده‌توانرێت پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات به‌هێز و ڕه‌گداكوتراو بكرێت؟ له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، یه‌ك دۆخی پێچه‌وانه‌: چۆن ده‌توانرێت ده‌سه‌ڵات قڵپ بكرێته‌وه‌، ده‌توانرێت هێرش بكرێته‌ سه‌ر چ پنتێك تاوه‌كو‌و فڵان یا فیسار په‌یوه‌ندییه چه‌سپاوه‌كانی ده‌سه‌ڵات بخرێنه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌؟ و سێیه‌م، یه‌ك دۆخی نێوانی: چۆن ده‌توانرێت په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات به‌ كه‌مترین خه‌ساری شیاو سنووردار بكرێن، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا پێك بهێنرێن و پاشان دابخرێن؟

باشه‌، دۆخی یه‌كه‌م- پێشكه‌شكردنی پڕۆگرامێك بۆ پیاده‌كردنی باشتری ده‌سه‌ڵات- بۆ من سه‌رنجڕاكێش نییه‌. دووه‌مین دۆخ به‌ سه‌رنجڕاكێش ده‌كه‌وێته‌ به‌رچاوم، به‌ڵام ده‌بێت له‌ بنچینه‌دا به‌پێی ئامانجه‌كانی، واته‌ به‌پێی ململانێ به‌رهه‌سته‌كان كه‌ ده‌بێت سه‌رپێ بخرێن له‌به‌رچاو بگیرێت. و ئه‌مه‌ به‌وردی پێویستی به‌وه‌یه‌ كه‌ تیۆرییه‌كی له‌پێشتر21دروست نه‌كه‌ین. ده‌رباره‌ی دۆخی‌ نێوانی- هه‌لومه‌رجه‌ په‌سه‌ندكراوه‌كانی ده‌سه‌ڵات كامه‌یه‌؟ من ده‌ڵێم ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ په‌سه‌ندكراوانه‌ی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات ناتوانرێت وه‌ك یه‌ك پرسی له‌پێشتر پێناسه‌ بكرێت؛ ئه‌م هه‌لومه‌رجانه‌ جگه‌ له‌ ئه‌نجامی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێز له یه‌ك‌‌ كۆمه‌ڵگه‌دا هیچ نین. و له‌ هه‌ندێك دۆخدا، ڕوو ده‌دات كه ناهاوسه‌نگییه‌كی دیاریكراو له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا له‌لایه‌ن قوربانییه‌كانییه‌وه‌ به‌رگه‌ ده‌گیرێت، واته‌ كه‌سانێك كه‌ بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو له‌ ناهه‌موارترین دۆخدا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن. ئه‌وكات ده‌ڵێین ئه‌م دۆخه‌ هه‌مان دۆخی په‌سه‌ندكراوه‌‌! پاشان زۆر خێرا، و له‌ ڕاستیدا هه‌میشه‌ هه‌ندێك جار پاش چه‌ند مانگێك و له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێكدار پاش چه‌ند ساڵێك یا چه‌ند سه‌ده‌یه‌ك، تێده‌گه‌ین كه‌ خه‌ڵكی به‌ره‌نگاری ده‌كه‌ن، و ئه‌م سنووره‌ نێوانییه‌ ئیتر كار ناكات. به‌م پێیه‌، نابێت ڕێكارنامه‌ و یه‌ك فۆرمیوله‌ی كاربڕ بۆ پیاده‌كردنی دڵخوازی ده‌سه‌ڵات پێشكه‌ش بكه‌ین.

پرسیار: مه‌به‌ستت ئه‌مه‌یه‌ كه‌ شتێك له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤه‌كاندا ده‌بێته‌ چه‌قبه‌ستوو و پاش ماوه‌یه‌ك ده‌بێته‌ شتێكی به‌رگه‌نه‌گیراو22؟

م. فوکۆ: به‌ڵێ، و سه‌ره‌نجام هه‌ندێك جار ده‌ستبه‌جێ ده‌بێته‌ ئه‌م جۆره‌ شته‌. ده‌سه‌ڵات و په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات، به‌و جۆره‌ی كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیاریكراودا بوونیان هه‌یه،‌ ته‌نها چه‌سپاندنی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێزه.‌ و هیچ هۆكارێك بوونی نییه‌ كه‌ بتوانرێت و ده‌بێت ئه‌م چه‌سپاندنه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێز وه‌ك تیۆرییه‌كی ئایدیاڵی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیاریكراودا فۆرمیوله‌ بكه‌ین. به‌ یه‌ك مانا من نه‌ یه‌ك بونیادگه‌رام نه یه‌ك‌ زمانناس نه‌ چی و چی، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌مه‌ بڕێك وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ یه‌ك ڕێزمانناس بڵێت: «باشه‌، زمان ده‌بێت به‌م چه‌شنه‌ بێت، زمانی ئینگلیزی یا فه‌ڕه‌نسی ده‌بێت به‌م چه‌شنه‌ قسه‌ی پێ بكرێت.» به‌ڵام نه‌خێر! ده‌توانرێت بگوترێت كه‌ له‌ ساتێكی دیاریكراودا، چۆن به‌ یه‌ك زمان قسه‌ ده‌كه‌ین، چ شتێك ده‌رككراو23ـه‌ و چ شتێك په‌سه‌ندنه‌كراو و ده‌ركنه‌كراو24ـه‌‌. و به‌تایبه‌ت ئه‌مه‌ هه‌موو ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌توانم ده‌رباره‌ی زمان بیڵێم. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌م وته‌یه‌ به‌و مانایه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ كاركردنه‌‌ له‌سه‌ر زمان ڕێگه‌ به‌ هیچ داهێنانێك نادات.

پرسیار: قسه‌كردن له‌ چێوه‌یه‌كی ئه‌رێنیدا ڕه‌ت ده‌كه‌یته‌وه‌، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ ساتی ئێستا بێت.

م. فوکۆ: كاتێك كه‌ ده‌سه‌ڵاتمان وه‌ك كۆمه‌ڵه‌یه‌كی په‌یوه‌ندییه‌كان ده‌رك كرد، واته‌ وه‌ك یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی هێزه‌، ئیتر ناتوانین پێناسه‌یه‌كی پڕۆگرام ئاسای دۆخی خوازراوی هێزه‌كان پێشكه‌ش بكه‌ین؛ یا ته‌نها له‌ حاڵه‌تێكدا ده‌توانین ئه‌م كاره‌ بكه‌ین كه‌ بڵێین: «ئاره‌زوو ده‌كه‌م كه‌، بۆ نموونه،‌ نه‌ژادی سپی و ئاریایی و پاك ده‌سه‌ڵات به‌ ده‌سته‌وه‌ بگرێت و [ده‌سه‌ڵات] پیاده‌ بكات.» یا بڵێین: «ده‌مه‌وێت پرۆلیتاریا ده‌سه‌ڵات پیاده‌ بكات و ده‌مه‌وێت ده‌سه‌ڵات به‌ شێوه‌یه‌كی كامڵ پیاده‌ بكات […].» كه‌واته‌، له‌م ساته‌ به‌دواوه‌ ئه‌مه‌ یه‌ك دراوه‌: پڕۆگرامێك بۆ پێكهێنانی ده‌سه‌ڵات.

پرسیار: ئایا ئه‌مه‌ ڕه‌هه‌ندی ناوه‌كی و جه‌وهه‌ریی بوونـ25ی مرۆڤه‌كانه‌ كه‌ ڕێكخستنیان یه‌ك فۆرمی سه‌ركوتكارانه‌ی ده‌سه‌ڵاتی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌؟

م. فوکۆ: به‌ڵێ؛ به‌ دڵنیاییه‌وه‌. له‌و ساته‌وه‌ كه‌ تاكه‌كان خۆیان له‌ سیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا ده‌بیننه‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ ده‌توانن كاریگه‌ری بخه‌نه‌ سه‌ر یه‌كتر یا كرده‌ به‌سه‌ر یه‌كتردا بسه‌پێنن وڕه‌فتاری ئه‌وانی تر ڕێنمایی بكه‌ن، ئیتر ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر به‌ ته‌واوه‌تی ئازاد نییه‌. له‌ ئاكامدا، به‌پێی ده‌ستپێكه‌كانی لێبوردن26، به‌پێی كۆمه‌ڵه‌یه‌كی كامڵی گۆڕاوه‌كان، ئه‌م جۆره‌ دۆخه‌ كه‌م تا زۆر په‌سه‌ندكراوه‌، كه‌م تا زۆر ڕه‌تكراوه‌یه‌، به‌ڵام هه‌رگیز به‌ ته‌واوه‌تی په‌سه‌ند ناكرێت. و هه‌میشه‌ كۆمه‌ڵێك نافه‌رمانی یا سه‌ركێشی27بوونی هه‌یه‌، هه‌میشه‌ مرۆڤگه‌لێك هه‌ن كه‌ نایانه‌وێت په‌سه‌ند بكه‌ن، هه‌میشه‌ پنتگه‌لێك هه‌یه‌ كه‌ مرۆڤه‌كان تێیدا شۆڕش ده‌كه‌ن و به‌ره‌نگاری ده‌كه‌ن.

پرسیار: ئایا نابێت ویستی ئاگایانه‌ و ویستی نائاگایانه28له‌ یه‌كتر جیا بكه‌ینه‌وه‌؟ ده‌توانم بڕیار بده‌م كه‌ گوێڕایه‌ڵی له‌ ده‌سه‌ڵاتێك بكه‌م و په‌سه‌ندی بكه‌م: له‌م حاڵه‌ته‌دا ده‌توانین قسه‌ له‌سه‌ر باڵاده‌ستی بكه‌ین؟ هه‌روه‌ها ده‌توانم به‌ خۆم بڵێم: «ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م جۆره‌ بڕیاره‌ت نه‌دا، ئه‌م بڕیاره‌ بۆ تۆ باشه‌، و تۆ له‌ ڕاستیدا، ده‌ته‌وێت ئه‌م بڕیاره‌ بده‌یت و من ئه‌مه‌ ده‌زانم.» له‌ چ حاڵه‌تێكدا ده‌توانین قسه‌ له‌سه‌ر باڵاده‌ستی بكه‌ین؟

م. فوکۆ: باشه‌، نازانم یه‌ك ویستی نائاگا‌ چییه‌. سوژه‌ی ویست ئه‌و شته‌ی ده‌وێت كه‌ ده‌یه‌وێت، و له‌و ساته‌وه‌ كه‌ ئه‌م دووپارچه‌ییه‌ ده‌به‌یته‌ ناو سوژه‌وه‌ كه: «تۆ نازانیت كه‌ چ شتێكت ده‌وێت؛ و من به‌ تۆ ده‌ڵێم كه‌ چ شتێكت ده‌وێت»، ڕوونه‌ كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ڕێگه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات.

پرسیار: به‌ڵام له‌ حاڵه‌تێكدا كه‌ تاكه‌كان ئه‌وه‌ په‌سه‌ند بكه‌ن كه‌ ده‌سه‌ڵاتێك به‌سه‌ر ئه‌واندا پیاده‌ ده‌كرێت، ئایا ده‌توانین قسه‌ له‌سه‌ر باڵاده‌ستی بكه‌ین؟

م. فوکۆ: باشه‌ به‌ڵێ، ئێوه‌ په‌سه‌ندی ده‌كه‌ن كه‌ له‌ژێر باڵاده‌ستیدا بن، هه‌ر ئه‌مه‌ و به‌س.

پرسیار: به‌ڵام بۆ تاكه‌كان ئه‌مه‌ یه‌ك باڵاده‌ستی نییه‌؟

م. فوکۆ: بۆچی، ئه‌وان ئه‌وه‌ قه‌بووڵ ده‌كه‌ن كه‌ به‌ڕێوه‌ ببردرێن یا حوكمڕانیان به‌سه‌ردا بكرێت، قه‌بووڵی ده‌كه‌ن كه‌ ڕێنمایی بكرێن.

ده‌سه‌ڵات یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌؛ په‌یوه‌ندییه‌ك كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر ڕێنمایی ده‌كه‌ین

پرسیار: پرسیارێكی به‌رهه‌ست: بۆ گرفتی ئه‌نجامدانی تاوان چ ڕێگه‌چاره‌یه‌ك پێشنیار ده‌كه‌یت؟ یا نموونه‌یه‌كی جیاوازتر كه‌ پڕۆفیسۆر درایفۆس بۆ منی هێنایه‌وه‌: درایفۆس به‌ منی وت كه‌ منداڵه‌كه‌ی ویستوویه‌تی له‌سه‌ر دیوار بنووسێت. و به‌ باوه‌ڕی تۆ، ڕێگریكردن له‌م كاره‌ كرده‌یه‌كی سه‌ركوتكارانه‌یه‌. ئایا ده‌بێت ڕێگه‌ی بده‌ین یا ده‌بێت بڵێین «ئیتر به‌سه‌!»؟

م. فوکۆ: نه‌خێر، من ده‌رباره‌ی ئه‌مه‌ی كه‌ منداڵه‌كه‌ی ویستوویه‌تی له‌سه‌ر دیوار بنووسێت به‌ پڕۆفیسۆر درایفۆسم نه‌وت كه‌ ڕێگریكردن له‌م كاره‌ سه‌ركوتكردنه‌ […] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ من هاوسه‌رگیریم نه‌كردووه‌ یا باوكی خێزان نیم، خۆم به‌دوور ده‌گرم له‌ وتنی ئه‌م جۆره‌ شتانه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌و ئایدیایه‌ی ده‌سه‌ڵاتم خوڵقاندووه‌ كه‌ زۆربه‌ی كات ده‌یخه‌نه‌ پاڵ من، ئه‌م ئایدیایه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵات شتێكی تۆقێنه‌ر و سه‌ركوتكه‌ره،‌ و به‌ كورتی، شتێكی تۆقێنه‌ر و ترسناكه‌‌ كه‌ كاركرده‌كه‌ی سه‌ركوتكردنی تاكه‌، ڕوونه‌‌ كه‌ ڕێگریكردن له‌ منداڵ به‌وه‌ی كه‌ شتێك له‌سه‌ر دیوار بنووسێت جۆرێك سته‌می به‌رگه‌نه‌گیراو29بێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌ نییه‌ كه‌ من ده‌یڵێم. من ده‌ڵێم كه‌ ده‌سه‌ڵات یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌؛ په‌یوه‌ندییه‌ك كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر ڕێنمایی ده‌كه‌ین. و هیچ هۆكارێك بوونی نییه‌ كه‌ ئه‌م ڕێنماییه‌، [واته] شێوازی ڕێنماییكردنی ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر، دواجار كۆمه‌ڵێك كاریگه‌ریی ئه‌رێنی، به‌هادار و سه‌رنجڕاكێشی نه‌بێت. ئه‌گه‌ر منداڵێكم هه‌بووایه،‌ به‌ڵێنم به‌ ئێوه‌ ده‌دا كه‌ له‌سه‌ر دیوار نه‌نووسێت- ئه‌گه‌ر ئه‌م كاره‌ی بكردایه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی ویستی من‌ ده‌بوو.

پرسیار: شتێكی گرفتسازه‌… كه‌واته‌ ده‌بێت هه‌میشه‌ توێژینه‌وه‌ بكه‌ین، هه‌میشه‌ پرسیار بكه‌ین.

م. فوکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵێ! به‌ ته‌واوه‌تی به‌م جۆره‌یه‌ كه‌ تۆ ده‌یڵێیت: پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات هه‌رگیز شتێكی ڕوون و به‌ڵگەنه‌ویست نییه‌. به‌م جۆره‌ نییه‌ كه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌‌ ئێوه‌ باوكن مافتان هه‌یه‌ كه‌ له‌ منداڵه‌كه‌تان بده‌ن. به‌ ده‌ربڕینێك، كاتێك كه‌ كاریگه‌ری ده‌خه‌نه‌ سه‌ر ڕه‌فتاری منداڵه‌كه‌تان- ته‌نانه‌ت زۆربه‌ی كات به‌ ته‌مبێ نه‌كردنی منداڵه‌كه‌تان كه‌ ئه‌مه‌ش یه‌ك شێوازی كاریگه‌ریدانانه‌ له‌سه‌ر ڕه‌فتاری ئه‌و- ئێوه‌ ده‌چنه‌ ناو سیسته‌مێكی په‌یوه‌ندییه‌ زۆر ئاڵۆزه‌كانه‌وه‌ كه‌ له‌ ڕاستیدا پێویستی به‌ تێڕامانی له‌كۆتابه‌ده‌ره‌‌. و كاتێك كه‌ ئه‌و سه‌رنج و وردبینییه‌ له‌به‌رچاو ده‌گرین كه‌ له‌ توێژینه‌وه‌ی سیسته‌مه‌ نیشانه‌ناسییه‌كان30ـی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان به‌كاری ده‌هێنین تا ببینین كه‌ به‌ها ده‌لاله‌تگه‌ره‌كان31ده‌رباره‌ی ژماره‌یه‌ك پرس چییه‌، ده‌توانین بڵێین كه‌ لێره‌دا سیسته‌مه‌كانی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵاتمان تا ڕاده‌یه‌ك پشتگوێ خستووه،‌ چون ڕه‌نگه‌ سه‌رنجی پێویستمان له‌ پاشهاته‌ ئاڵۆزه‌كانی كۆمه‌ڵێك ڕایه‌ڵ و یه‌كبه‌دوایه‌كهاتن نه‌دابێت كه‌ به‌پێی ئه‌م بنه‌مایه‌ به‌رهه‌م ده‌هێنرێن.

پرسیار: بابه‌تی تۆ به‌ به‌رده‌وامی له‌ تیۆرسازی32هه‌ڵدێت؛ و بابه‌ت شتێكه‌ كه‌ ده‌بێت له‌ هه‌ر ساتێكدا سه‌رله‌نوێ بینای بكه‌ینه‌وه‌.

م. فوکۆ: به‌ڵێ، بابه‌ت شتێكه‌ كه‌ له‌ هه‌ر ساتێكدا ده‌بێت دووباره‌ و دووباره‌ بینای بكه‌ینه‌وه‌. بابه‌ت یه‌ك كرداری تیۆرتیكییە؛ بابه‌تیه‌ك ڕێگه‌ی تیۆرسازیی كرداره‌ نه‌ك یه‌ك تیۆری. پێم وایه‌ كاتێك كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌‌كان په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات شیكار ده‌كه‌ین، كه‌ هه‌نووكه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌م جۆره‌ كاره‌ بكه‌م، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یڵێم لێكدژی نییه‌.

پرسیار: بابه‌تی تۆ زۆر جیاوازه‌ له‌و شته‌ی كه‌ وێنام ده‌كرد…

م. فوکۆ: هه‌ندێك جار، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بابه‌ته‌كه‌م به‌ ئه‌ندازه‌ی پێویست ڕوون نییه‌، خه‌ڵكی له‌ من یه‌ك جۆر ئه‌نارشیستی ڕادیكاڵ دروست ده‌كه‌ن كه‌ جۆرێك نه‌فره‌تی ڕه‌ها و چی و چی له‌ ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌. نه‌خێر! من هه‌وڵ ده‌ده‌م هه‌ڵسه‌نگێنراوترین و بیرلێكراوه‌ترین ڕێكاری ڕه‌خساو ده‌رباره‌ی ئه‌م دیارده‌ له ‌ڕاده‌به‌ده‌ر گرنگ و دژواره‌‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا به‌كار بهێنم، واته‌ دیارده‌ی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات؛ هه‌ڵسه‌نگێنراو له‌ ڕوانگه‌ی شیكاركردنه‌وه‌، واته‌ له‌ ڕاستیدا، له‌ ڕوانگه‌ی پێشگریمانه33ڕه‌خساوه‌كانه‌وه‌، پێشگریمانه‌گه‌لێك كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا تیۆرتیكی و ئه‌خلاقی34ن: [ده‌بێت بزانین كه‌] گرفت چییه‌. به‌ڵام توێژینه‌وه‌، خوێندنه‌وه‌ و به‌ پرسیاركردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات به‌ زۆرترین وه‌سوه‌سه‌ و به‌ زۆرترین وردبینیی ڕه‌خساوه‌وه‌، و له‌ هه‌ر پانتاییه‌كدا كه‌ تێیدا كه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ی ده‌سه‌ڵات پیاده‌ ده‌كرێن، به‌ مانای پێكهێنانی جۆرێك ئوستووره‌ناسیی ده‌سه‌ڵات35نییه‌، به‌ مانای پێكهێنانی بۆ نموونه‌ كتێبی موكاشه‌فه36نییه‌‌.

پرسیار: ئایا له‌ كاری تۆدا تێگه‌گه‌لێكی ئه‌رێنی هه‌ن ده‌رباره‌ی ئه‌مه‌ی كه‌ چه‌مكی چاكه‌ چییه‌؟ له‌ كرداردا، چ توخمگه‌لێكی ئه‌خلاقی له‌ كاری تۆدا هه‌یه‌ بۆ ڕێنماییكردنی ڕه‌فتاری ئه‌وانی تر؟یا به‌ كورتی، ئه‌و پره‌نسیپانه‌ چین كه‌ كرده‌ی تۆ به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌وانی تر ڕێنوێنی ده‌كات؟

م. فوکۆ: پێشتر به‌ ئێوه‌م وت: ڕه‌تكردنه‌وه‌، كونجكاوی و داهێنان.

پرسیار: ئایا ئه‌مانه‌ هه‌موویان نه‌رێنی نین‌؟

م. فوکۆ: به‌ڵام ئێوه‌ باش ده‌زانن كه‌ تاكه‌ ئه‌خلاق37ێك كه‌ مرۆڤ بتوانێت ده‌رباره‌ی پیاده‌كردنی ده‌سه‌ڵات هه‌یبێت، ئازادیی ئه‌وانی تره‌. كه‌واته‌،من ئه‌وانی تر ناچار ناكه‌م، و به‌ ئه‌وانیتر ناڵێم: «به‌م شێوازه‌‌ عیشق ببه‌خشن! با منداڵتان هه‌بێت! كار بكه‌ن!»

پرسیار: دانی پێدا ده‌نێم كه‌ به‌بێ ئاڕاسته‌ وه‌رگرتن، خۆم كه‌مێك سه‌رلێشێواو ده‌بینم، چون ده‌روازه‌گه‌لێكی زۆر یا كۆمه‌ڵێكی كراوه‌یی بوونیان هه‌یه‌…

م. فوکۆ: به‌ڵام گوێ بگرن، گوێ بگرن… چه‌نده‌ دژواره‌! من یه‌ك په‌یامبه‌ر نیم؛ من یه‌ك به‌رنامه‌ڕێژ یا پڕۆگرامساز نیم؛ من نامه‌وێت‌ به‌ خه‌ڵكی بڵێم كه‌ پێویسته‌ چ كارێك بكه‌ن؛ و بڕیار نییه‌ به‌ خه‌ڵكی بڵێم: «ئه‌مه‌ چاكه‌ بۆ ئێوه‌؛ ئه‌مه‌ خراپه‌ بۆ ئێوه‌!» من هه‌وڵ ده‌ده‌م یه‌ك دۆخی واقیعی شیكار بكه‌م كه‌ ده‌شێت خاوه‌نی چه‌ندین گرێی جۆراوجۆر بێت یا دۆخێك له‌ هه‌موو ئاڵۆزییه‌كانیدا، و كاركرد و ئه‌ركی ئه‌م شیكاركردنه‌ ڕه‌خساندنی هه‌م ڕه‌تكردنه‌وه‌ هه‌م كونجكاوی هه‌م داهێنانه‌. كه‌واته‌ […]. پێویست ناكات كه‌ من به‌ خه‌ڵكی بڵێم: «فڵانه‌ شت بۆ ئێوه‌ باشه‌.»

پرسیار: و ده‌رباره‌ی ژیانی كه‌سیی خۆت چی؟

م. فوکۆ: ئه‌م كاری شیكاركردنه‌ سه‌رنج له‌ هیچ كه‌سێك نادات. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، پێم وایه‌ كه‌ له‌ چه‌قی ئه‌م كاره‌دا یه‌ك به‌دتێگه‌یشتن ده‌رباره‌ی كاركردی فه‌لسه‌فه،‌ كاركردی ڕۆشنبیر و كاركردی مه‌عریفه‌ بوونی هه‌یه‌: وه‌ك بڵێی كه‌ یا له‌ ئه‌ستۆی فه‌لسه‌فه‌دایه‌ یا ڕۆشنبیر یا مه‌عریفه‌ت به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی كه‌ به‌ ئێمه‌ بڵێت چ شتێك چاكه‌. نه‌خێر، نه‌خێر، نه‌خێر! به‌م جۆره‌ نییه‌. ئه‌مه‌ ڕۆڵی فه‌لسه‌فه‌، ڕۆشنبیر و مه‌عریفه‌ نییه‌. فه‌لسه‌فه‌ و ڕۆشنبیر و مه‌عریفه ‌ته‌نها زیاد له‌ ئه‌ندازه‌ حه‌زیان له‌ گێڕانی ئه‌م ڕۆڵه‌یه‌. دوو هه‌زار ساڵه‌ ئه‌مانه‌ پێمان ده‌ڵێن كه‌ چ شتێك چاكه‌، له‌گه‌ڵ پاشهاتگه‌لێكی كاره‌ساتباردا كه‌ ئه‌م وتانه‌ له‌گه‌ڵ خۆیاندا ده‌یهێنن. كه‌واته،‌ ئاگادارن كه‌ یه‌ك گه‌مه‌ بوونی هه‌یه‌ كه‌ ترسناكه‌، یه‌ك داو كه‌ ڕۆشنبیران […] حه‌زیان له‌وه‌یه‌ كه‌ بڵێن چ شتێك چاكه‌‌، و خه‌ڵكی ته‌نها خوازیاری یه‌ك شتن، ئه‌مه‌ی كه‌ به‌ ئه‌وان بگوترێت چ شتێك چاكه،‌ نه‌ك ئه‌مه‌ی كه‌ پێیان بگوترێت ده‌ست بكه‌ن به‌ هاوار كردن: «چه‌نده‌ خراپه‌!» باشه‌، با ئیتر ئه‌م گه‌مه‌یه‌ بگۆڕین! و با بیر بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ ئیتر بڕیار نییه‌ ڕۆشنبیران بڵێن كه‌ چ شتێك چاكه‌‌. ئه‌م كاره‌ له‌ ئه‌ستۆی خودی خه‌ڵكییه‌ كه‌ به‌ به‌كارهێنانی داوه‌رییه‌كانیان له‌ ئاست شیكارییه‌ پێشنیاركراوه‌كان ده‌رباره‌ی واقیعییه‌ته‌كان، كار بكه‌ن یا به‌ چه‌شنێكی خودبزواو ڕه‌فتار بكه‌ن، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ خودی خۆیان ئه‌و شته‌ پێناسه‌ بكه‌ن كه‌ بۆ ئه‌وان باشه. […]

چاكه‌ چییه‌؟‌ شتێكه‌ كه‌ داده‌هێنرێت. چاكه‌ له‌ ئاسمانێكی سه‌رمه‌دی و ده‌ره‌كاتدا بوونی نییه‌، له‌گه‌ڵ كه‌سانێك كه‌ وه‌ك بڵێی به‌ختزانانی چاكه‌ن و ده‌توانن بڵێن كه‌ به‌خت و به‌خته‌وه‌ری كامه‌یه‌. چاكه‌ پێناسه‌ ده‌كرێت، چاكه‌ به‌كار ده‌خرێت، چاكه‌ داده‌هێنرێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ كارێكه‌ نه‌ك ته‌نها له‌ ئه‌ستۆی یه‌ك كه‌س، [به‌ڵكه] كارێكه‌ ده‌سته‌جه‌معی. ئێستا ڕوونتره‌‌؟‌

پەراوێزەکان

1    moralist
2    Human existence
3    self-evident
4    connaissance/knowledge
5    curiosity
6    notion of the subject
7    la morale/the morality
8    «ئه‌مه‌ ئه‌و به‌هایانه‌ن كه‌ پێشنیاریان ده‌كه‌م.»
9    theoretical level
10    communication
11    [هه‌رگیز هاوسه‌نگی بوونی نییه‌، چون په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵات یه‌ك ناهاوسه‌نگییه]
12    réversible/reversible
13    Erotic relationship
14    Love relationship
15    لێره‌دا فوكۆ وشه‌ی vis-à-vis به‌كار ده‌هێنێت كه‌ به‌ مانای قڵپكراوه‌، به‌راوه‌ژووكراو و پێچه‌وانه‌كراو دێت؛ ئه‌و ده‌یه‌وێت بڵێت له‌ په‌یوه‌ندیی ئیرۆتیكیدا ده‌سه‌ڵاتی چه‌سپاو و هاوسه‌نگ بوونی نییه‌، به‌ڵكه‌ په‌یوه‌ندیی قڵپكراوه‌ و دوولایه‌نه‌ هه‌یه‌. واته‌، هه‌ر دوو لایه‌نه‌كه‌ ده‌توانن ده‌سه‌ڵات به‌سه‌ر یه‌كتریدا پیاده‌ بكه‌ن یا شێوازی ڕه‌فتاری یه‌كتری دیاری بكه‌ن.
16    به‌ گومانه‌وه‌؛ چه‌ند وشه‌یه‌كی نادیار.
17    apparatus of state
18    Georges Marchais
19    چه‌ند وشه‌یه‌كی نادیار.
20    governance
21    priori theory
22    intolerable
23    comprehensible
24    uncomprehensible
25    existence
26    tolerance
27    recalcitrant
28    conscious and unconscious will
29    unbearable tyranny
30    Semiotic systems
31    Signifying value/valeur signifiante
32    theorization
33    postulate
34    moral
35    mythology of power
36    apocalypse
37    ethics

The post ده‌سه‌ڵات، به‌ها ئه‌خلاقییه‌كان و ڕۆشنبیر appeared first on ژنەفتن.

]]> زمان.. دەسەڵات.. ‌هێز https://jineftin.krd/2021/09/21/%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%af%db%95%d8%b3%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa-%e2%80%8c%d9%87%db%8e%d8%b2/ Tue, 21 Sep 2021 13:06:59 +0000 https://jineftin.krd/?p=5994 ئەمبیرتۆ ئیکۆ لە وتاری ”زمان، دەسەڵات، هێز”دا، بابەتی زمان لە ڕوانگەی ”ڕۆڵان بارت”ـەوە وەک بابەتێکی بانتر لە ئەدەبیات و تەکینکەکانی لێکۆڵینەوە لە ئەدەبیاتدا دەخوێنێتەوە…

The post زمان.. دەسەڵات.. ‌هێز appeared first on ژنەفتن.

]]> ئەمبیرتۆ ئیکۆ لە وتاری ”زمان، دەسەڵات، هێز”دا، بابەتی زمان لە ڕوانگەی ”ڕۆڵان بارت”ـەوە وەک بابەتێکی بانتر لە ئەدەبیات و تەکینکەکانی لێکۆڵینەوە لە ئەدەبیاتدا دەخوێنێتەوە کە دەچێتەوە سەر بابەتی دەسەڵات.

ئیکۆ وتارەکەی بە یەکەم وانەی ڕۆڵان بارت وەکوو مامۆستای نیشانەناسیی ئەدەبیات لە کۆلێژی ”دو فرانس’ ‘دەست پێ دەکات کە لەو کۆلێژە مامۆستا هەر وتار، یان وانە پێشکێش دەکات؛ واتا لەوێ مامۆستا خوێندکارەکانی تاقی ناکاتەوە و، دەسەڵاتی ڕەدکردنەوە، یان دەرچوواندنیانی نییە. خوێندکارانیش هەر لە سۆنگەی هۆگرییەوە لە پۆلی وانەکاندا ئامادە دەبن. بارت وانەکەی خۆی بە پەسنی پلە نوێیەکەی دەست پێ دەکات و دەڵێت: ”هاتوومەتە شوێنێک کە لە دەسەڵات بەدوورە.” ئیکۆ ئەم وتەیە بە ڕیابازی دەزانێت، چونکە لە فەرەنسا هیچ شتێک بەقەدەر وانەگوتنەوە لە کۆلێژی دو فرانس و بەرهەمهێنانی زانین، دەسەڵاتی فەرهەنگی نابەخشێت. بەڵام دەڵێت: ”لەوانەیە زێدەڕۆییم کردبێت، چونکە لەو وانەیەدا (کە دواتر لێمان ڕوون دەبێتەوە دەربارەی زمانە) بارت بە شێوەیەکی ساویلکانە گەمە دەکات: ئەو پێناسەیەکی دەسەڵات دەخاتە ڕوو، کەچی پێناسەیەکی دیکەی بۆ دەکاتە پێشگریمانە.”

ئیکۆ پێی وایە بارت لەوە زیرەکترە کە فوکۆ بخاتە پشتگوێ، کە واتا دەبێ ئەوە زۆر باش بزانێت کە دەسەڵات ”یەکە” نییە، بگرە لەو جێیانەدا کە بە یەکەم نیگا نایبینین دزە دەکات، دەسەڵات ”فرە”یە، سپایەکە وەکو ئەهریمەنەکان. دەسەڵات لە ناسکترین میکانیزمەکانی ئاڵوگۆڕی کۆمەڵایەتیدا ئامادەیە؛ نەک هەر لەلای دەوڵەت و چینەکان و گرووپەکان، بگرە لە مۆدەکان و باوەڕەکان و نمایشەکان و گەمەکان و وەرزشەکان و زانیارییەکان و پێوەندیی خێزانی و تایبەتی و تەنانەت بەلای ئەو لایەنە ئازادیخوازانەوە کە هەوڵ دەدەن دژی بوەستنەوە، ئامادەیە. ”وتەیەک بە وتەی دەسەڵات دەناسرێت کە هەڵە دەخاتەوە و لە ئەنجامدا بیسەر تۆمەتبار دەکات.” ئەگەر بۆ لەنێوبردنی دەسەڵات شۆڕش بکەن، دەبینن جارێکی دیکە لە ناخی دۆخە نوێیەکەوە سەر هەڵدەداتەوە. ”… دەسەڵات مشەخۆری جەستەی بانکۆمەڵایەتییە، پێوەندیی بە تەواوی سەربردەی مرۆڤەوە هەیە، نەک هەر سەربردە سیاسی و مێژووییەکەی. زمانیش ئەو شتەیە کە لە ژیانی تاهەتاییی مرۆڤایەتیدا، دەسەڵات تێیدا جێگر دەبێت.”

ڕۆڵان بارت (١٩١٥-١٩٨٠) ئەمبیرتۆ ئیکۆ (١٩٣٢-٢٠١٦)

ئیکۆ لە درێژەی وتارەکەیدا باس لەوە دەکات کە بەدیهێنەری دەسەڵات، هێزی گوتن نییە، بگرە شێوەیەکی هێزی گوتنە کە لە سیستمێک، یان دەزگایەکی ڕیساکان، واتا لە زماندا چەقی بەستووە. دەگەڕێتەوە سەر وتەی بارت کە لە وانەکەیدا دەڵێت ”زمان ناچارم دەکات هەرکاتێک باسی کردەیەک بکەم، خۆم لە جێی بکەری ئەو کردەیە دانێم. ئیدی لێرەوە هەرچییەکی بیکەم دەبێتە دەرەنجامی ئەوەی کە هەم؛ زمان ناچارم دەکات نێر و مێ لێک هەڵاوێرم و بواری ئەوەم پێ نادات جۆری نەنێر-نەمێ وێنا بکەم؛ ناچارم دەکات بە گوتنی ”ئێوە”، یان ”تۆ” لەهەمبەر ئەوی دیدا دەروەست بم، چونکە مافی ئەوەم نییە پێوەندیی سۆزداری، یان کۆمەڵایەتیی خۆم دیاری نەکەم. … زمان بەهۆی پێکهاتە تایبەتەکەیەوە جۆرە پەیوەندییەکی لەخۆنامۆبوونی ناچارەکی دەخوازێت. … قسەکردن، واتا ملکەچبوون: زمان [دەسەڵاتێکی]بادەرەوەیە کە لایەنی هەمەکیی لەخۆ گرتووە. با لەوەش زیاتر پێ ڕاکێشم: زمان نە بادەرەوەیە و نە پێشڕەوە، بگرە لە یەک وشەدا فاشیستە. چونکە فاشیزم گوتن قەدەغە ناکات، بگرە گوتن دەکاتە ناچاری.”

ئەم وتەیەی بارت لە ژانویەی ١٩٧٧ەوە زۆرترین دەمەقاڵەی لێ کەوتووەتەوە. ئیدی هەموو باسەکانی دوایی، لەم وتەیەوە دێنە گۆڕی. پاش بیستنی ئەم وتەیە ئیدی پێمان سەیر نابێت ئەگەر بڵێن: زمان دەسەڵاتە، چونکە ناچارم دەکات کۆمەڵێک کڵێشەی لە پێشدا بیچمگرتوو (لەوانە وشەکان) بەکار بێنم، هەروەها پێکهاتەیەکی وەها پێویست و بەدەر لە گومانی هەیە کە مۆڵەت بە ئێمەی کۆیلەکانی زمان نادات لێی دەرباز و ڕزگار بین، چونکە هیچ شتێک لە دەرەوەی زمان نییە.

چۆن دەتوانین لەم شتەی کە بارت (بە ئاوڕدانەوە لە شانۆنامەکەی سارتر) پێی دەڵێت ”دەرگای داخراو”، خۆمان دەرباز بکەین؟ بە وەرچەرخاندن. دەکرێ لە زماندا وەچەرخان بکەین. بارت بە ئەم گەمە نادروست، ڕزگاریدەر و ئازادیبەخشە دەڵێت ”ئەدەبیات”.

لێرەوە دەگەینە سەر چنینی تیۆرییەکی ئەدەبی کە گەمەکردنی وشەکان و گەمەکردن بە وشەکانە. ئەم باسە هەر ئەو وتانە دەگرێتەوە کە بە کردەی ئەدەبی ناو دەبرێن، کەچی دەبینین ئەو تیۆرییە هاوکات لە وتەی زانستی، یان میژوونووسییشدا بەکار دێت. بەڵام ئەوەی کە دواجار بەلای بارتەوە نموونەی سەرەکیی ئەو چالاکییە ئازادیبەخشەیە ئەو چالاکییانەن کە پێیان دەگوترێت، داهێنەر، یان داهێنەرانە. ئەدەبیات سەروکاری لەگەڵ گوزارەی مشتوماڵدراودا نییە، بەڵکە سەروکاری لەگەڵ گەمەی بێژەر و نووسەردا هەیە کە هێزی ڕاکێشانی وشەکان دەدۆزێتەوە. ئەدەبیات ئەوە باش دەزانێت کە هێزی زمان دەتوانێت جارێکی دیکەدا بەسەریدا زاڵ بێتەوە، بەڵام هەرڕێک بەو هۆیەشە کە ئامادەیە لە قسەی خۆی پاشگەز بێتەوە؛ وتەکەی خۆی جارێک پەسند بکات و جارێکی دی ڕەدی بکاتەوە، جاری وایە لاساری دەکات و جاری واشە بە زمانبازی هەڵوێستی خۆی دەگۆڕێت؛ نیشانەکان ناسڕێتەوە، بەڵکە وەگەمەیان دەخات و گەمەیان پێ دەکات. وەڵامی ئەو پرسیارەی کە ئاخۆ ئەدەبیات جۆرێک ئازادکردنی دەسەڵاتی زمانە، یان نا، پەیوەندیی بە سرووشتی ئەو دەسەڵاتەوە هەیە. وێ دەچێت کە بارت لێرەدا خەریکی تەفرەدان بێت، هەروەها ڕاستەوخۆ، نەک هەروەکو دۆستێک، تەنانەت لەو بەشەدا کە باسی ”فرەیی”ی دەسەڵات دەکات، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ڕستەکانی فوکۆ شەرح دەکات. ئەو واتایەی کە فوکۆ دەربارەی دەسەڵات خستوویەتە ڕوو، لەوانەیە قایلکەرترین و بێگومان پاڵنەرترین واتایەکە تا ئێستا باوە.

لە توێی ئەو گۆڕانەی لە بەرهەمەکانی فوکۆدا لەنێوان دەسەڵات و زانین، ”کردەی وتەیی و کردەی ناوتەیی”دا دەبینرێت، دەکرێ چنینێکی ڕوونی واتای دەسەڵات بەدست بخەین کە لانیکەم دوو تایبەتمدنیی ئەو چنینە لێرەدا بەکارمان دێت: یەکەم ئەوەی کە دەسەڵات تەنیا هاندان بۆ دەبڕین و بەرهەمهێنانی زانین نییە؛ دووەم، هەروەکو بارتیش ئیشارەی پێ دەکات، دەسەڵات ”یەکە” نییە، لەت‌لەت نییە، دەسەڵات پڕۆسەیەکی یەکلایەنەی نێوان فەرمانڕەوا و ژێردەستەکانیەتی.”

زمان زۆردارە بەڵام تایبەتمەندیی زۆردارییەکەی نە پەیوەندیی بە بڕیاری کەسییەوە هەیە و نە بە هیچ ناوەندێکی دیکەوە کە ڕێساکانی لێوە پەیدا دەبن

فوکۆ دەڵێت: ”بە گشتی دەبێ ئەوە قبووڵ بکەین کە ئەو دەسەڵاتە بەکارترە لەوەی لە دەستی کەسێکدا بێت، دەسەڵات خاڵی پێبڕاو، یان پارێزراوی چینی فەرمانڕەوا نییە، بگرە بەڵگەی کۆمەڵێک دۆخی ستراتیژیکی ئەو چینەیە (بەڵگەیەکی وایە کە دۆخی کەسانی ژێر دەسەڵات دەیخەنە ڕوو، جاری واشە دیسان وەسەرڕێی دەخەنەوە). لە لایەکی ترەوە ئەو دەسەڵاتە بە شێوەی جۆرێک زۆرداری، یان بەربەست بۆ ئەو کەسانەی ”دەسەڵاتیان نییە” کار ناکات؛ بەڵکە دەسەڵاتی ئەوان گەمارۆ دەدات و لەوان و بە نێوان ئەواندا تێپەڕ دەبێت؛ پشتیان پێ دەبەستێت، ڕێک وەکو خۆیان کە لە بەرەنگاربوونەوەی ئەو دەسەڵاتەدا پشت بەو کەرەستانە دەبەستن کە دەسەڵات بەسەریانیدا سەپاندووە.”

ئیکۆ لە درێژەی باسەکەیدا دەڵێت، بێگومان زمان زۆردارە (چونکە بە پاساوی ئەوەی کە ڕستەی ”من دانەیەک چۆنم دەوێ” واتای نییە، ئیجازەم پێ نادا بیڵێم)، بەڵام تایبەتمەندیی زۆردارییەکەی نە پەیوەندیی بە بڕیاری کەسییەوە هەیە و نە بە هیچ ناوەندێکی دیکەوە کە ڕێساکانی لێوە پەیدا دەبن: زمان بەرهەمێکی کۆمەڵایەتییە و، ڕێک بەهۆی پێکەوەسازانی هەموو خەڵکەوەیە کە بە شێوەی دەزگایەکی ئەرکسەپێن پەیدا دەبێت. هەموو کەسێک لە بەرانبەر جێبەجێکردنی ڕێزماندا تاکو ڕادەیەک مل با دەدات، سەرباری ئەوەش دەیپەژرێنێت، بەڵام وای پێ باشترە کە پێی وابێت خەڵکی دیکەش جێبەجێی دەکەن.

(سەرباری ئەوەی کە زمان بەهۆی تایبەتمەندییە ڕێکخراوەکەیەوە بەشێک لە پێکهێنەری زانینە) نازانم دەکرێ بڵێین زمان کەرەستەی دەسەڵاتە، یان نا. بەڵام بەبێ شک جۆرێک سەرباشقەی دەسەڵاتە. دەتوانین بڵێین زمان کە بەرزترین دەزگای نیشانەناسییە، یان (بە وتەی نیشانەناسەکانی ڕووسیە) سیستمی نموونەسازی سەرەتاییە، سەرباشقەیەکە بۆ ئەو سیستەمە نیشانەسازانەی کە لە فەرهەنگی جۆراجۆردا وەکو کەرەستەی دەسەڵات و زانین (سیستەمی نموونەسازی دووەم) جێ دەگرێت.

کەواتە لەم ڕووەوە، بارت هەقیەتی زمان بە شتێک لە قەڵەم بدات کە پەیوەندیی بە دەسەڵاتەوە هەیە، بەڵام هەڵەکەی لەو دوو ئەنجامەدایە کە پێیان دەگات: ئەوەی کە زمان فاشیستە و ئەوەی کە زمان ”شتێکە دەسەڵات [واتە درەوشانەوەی دابینکەری زمان] تێیدا جێگر دەبێت.”

ئەگەر چارەنووسی مرۆڤایەتی لەژێر دەسەڵاتی فاشیزمدا بێت کەواتە هەمووان فاشیستن و ئەوەش واتا هیچ کەسێک فاشیست نییە.

با لە پێشدا خۆمان لەگەڵ هەڵەی یەکەم یەکلایی بکەینەوە: ئەگەر دەسەڵات ئەو شتە بێت کە فوکۆ پێناسەی کردووە و ئەگەر دەکرێ تایبەتمەندییەکانی دەسەڵات لە زماندا بدۆزینەوە، گوتنی ئەوەی کە زمان بەو هۆیەوە فاشیستە زیاتر لە گاڵتە دەچێت: ئەم وتەیە بە جۆرێک بانگهێشتکردن بەلای لێڵیدایە. چونکە ئەگەر فاشیزم لە هەموو جێیەک هەیە و، ئەگەر لە هەموو دۆخێکی دەسەڵات و لە کۆنترین زمانەکاندا هەمیشە ئامادە بووە، کەواتە ئەوە لە بنەڕەتدا لە هیچکوێ نییە، ئەگەر چارەنووسی مرۆڤایەتی لەژێر دەسەڵاتی فاشیزمدا بێت کەواتە هەمووان فاشیستن و ئەوەش واتا هیچ کەسێک فاشیست نییە. ئەم بابەتە مەترسیی ئەو هۆکارهێنانەوە فریودەرانە نیشان دەدات کە بەردەوام لە ڕۆژنامەوانیی ڕۆژانەدا دەیبینین، جیاوازییەکەیشیان هەر ئەوەیە کە ئەوان وردەکارییەکەی بارت نازانن. ئەو لانیکەم ئەوە دەزانێت کە گوتنی وتەی پێک ناکۆک وەک تەکنیکی ڕەوانبێژی بەکار دێنێت.

بەڵام هەڵەی دووەم بەلای بۆچوونی منەوە ناسکتریشە: زمان ئەو شتە نییە کە دەسەڵات تێیدا جێگر بێت. بەڕاستی من هەرگیز لەو کەلکەلەیەی فەرەنسایی و فەرەنساییشێوەکان تێ ناگەم کە دەیانەوێت هەموو شتێک جێگر بکەن، یان هەموو شتێک بە جێگرکراو ببینن، بەکورتییەکەی من واتای ڕوونی ”جێگربوون” نازانم. وا دەزانم ئەم کردارە گۆڕانێکە بۆ ئەوەی ئەو کێشانەی کە چاریان نییە بە بەکار‌هێنانی زۆر و هێز چار بکات. بەڵام ئەگەر ئەم بۆچوونەش بپەژرێنم، وای بە باش دەزانم زمان کەرەستەیەک بێت کە دەسەڵات لە ڕێی ئەوەوە لە هەرجێیەک سەری هەڵدا جێگر ببێت.

The post زمان.. دەسەڵات.. ‌هێز appeared first on ژنەفتن.

]]> ده‌سه‌‌ڵات و پێداگۆگی و ئه‌وتیزم https://jineftin.krd/2021/07/27/%d8%af%d9%87%e2%80%8c%d8%b3%d9%87%e2%80%8c%e2%80%8c%da%b5%d8%a7%d8%aa-%d9%88-%d9%be%db%8e%d8%af%d8%a7%da%af%db%86%da%af%db%8c-%d9%88-%d8%a6%d9%87%e2%80%8c%d9%88%d8%aa%db%8c%d8%b2%d9%85/ Tue, 27 Jul 2021 07:13:46 +0000 https://jineftin.krd/?p=5595 بو هێلسكۆڤ یۆرگنسن  (Bo Hejlskov Jorgensen)، ده‌روونناسێكی دانیماركییه ‌كه ‌بۆ ماوه‌ی بیست و شه‌ش ساڵه‌ له‌ وڵاتی سوید نیشته‌جێیه‌. كه‌سێكی ناسراوی دونیای ئه‌وتیزمه و…

The post ده‌سه‌‌ڵات و پێداگۆگی و ئه‌وتیزم appeared first on ژنەفتن.

]]> بو هێلسكۆڤ یۆرگنسن  (Bo Hejlskov Jorgensen)، ده‌روونناسێكی دانیماركییه ‌كه ‌بۆ ماوه‌ی بیست و شه‌ش ساڵه‌ له‌ وڵاتی سوید نیشته‌جێیه‌. كه‌سێكی ناسراوی دونیای ئه‌وتیزمه و وه‌ك خۆی بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كات، خاوه‌ن دیدێكی مرۆڤدۆستانه‌یه ‌له ‌بواره‌كه‌ی خۆیدا. هێلسكۆڤ نووسه‌ری چه‌نده‌ها كتێبه ‌به ‌زمانی سویدی، دانیماركی و ئینگلیزی. نووسینه‌كانی زیاتر تایبه‌تن به ‌‌میتوده‌كانی پێداگۆگی بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ كه‌سی ئه‌وتیست به‌ هه‌موو چه‌شن و جۆره ‌جیاوازه‌كانییه‌وه. 

ئه‌م ده‌روونناسه وه‌ك پێداگۆگێك ئیش ‌له‌سه‌ر چه‌مكی ڕه‌فتاری ڕكابه‌ریی (Challenging Behavior)  ده‌كات، ڕه‌فتاری ڕكابه‌ری به ‌مانای هه‌موو ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ی ‌كه لە ‌لا‌یه‌ن كه‌سی بیركۆڵ و ئه‌وتیسته‌وه ‌ئه‌نجام ده‌درێن و ده‌بنه ‌هۆی دروستكردنی كێشه ‌و گرفت بۆ ده‌وروبه‌ر: (له‌خۆدان، گازگرتن، جنێودان، شت هاویشتن، ئازارادانی به‌رامبه‌ر و تفكردن و هتد.). میتۆده‌كانی هێلسكۆڤ جه‌ختكردنه ‌له‌سه‌ر چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردن‌ له‌گه‌ڵ ‌ئه‌م ڕه‌فتارانه ‌له ‌ڕێی ڕاهێنان و ڕێنماییكردنی دایك و باوك، مامۆستا و ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی ‌ئیش له‌گه‌ڵ مناڵ و گه‌نج و كه‌سی گه‌وره ‌كه ‌ئه‌و‌تیزم و (ADHD) و بیركۆڵه‌كان ده‌كه‌ن، یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌تن.

هێلسكۆڤ خاوه‌نی چه‌نده‌ها خه‌ڵاتی ڕێزلێنانی تایبه‌ته‌، له‌وانه‌ش: خه‌ڵاتی په‌زڵ یان مه‌ته‌ڵ (Puzzelpiec)  كه ‌ساڵی (2009) له‌سه‌ر ئیشه‌كانی ده‌رباره‌ی ئه‌وتیزم، پێی به‌خشراوه‌، وه‌كچۆن‌هه‌مان ساڵ خه‌ڵاتی باشترین وانه‌بێژیشی له ‌لایه‌ن كۆنفێكسی دانیماركییه‌وه ‌پێ به‌خشراوه، ئه‌ندام و ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری پلانی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌وتیزمه ‌له ‌دانیمارك (National Plan Autism) .

پێشتر من له ‌ڕێی خوێندنه‌وه‌ی كتێبه‌كانییه‌وه ‌ناسی بووم، به‌ تایبه‌تی كتێبی (ڕه‌فتاری گرفتخوڵقێنه‌ر)، پاشتر به‌هۆی ئاماده‌بوونمه‌وه ‌له ‌لێكچه‌رێكیدا ‌كه ‌ده‌رباره‌ی ئه‌و كێشانه پێشكه‌شی كرد‌، توانیم ئه‌م په‌یوه‌ندیه‌ی له‌گه‌ڵدا دروست بكه‌م و داوای لێبكه‌م چاوپێكه‌وتنێك ساز بكه‌ین. ئه‌وه‌بوو ئه‌ویش خۆشحاڵی خۆی نیشاندا.  ئه‌مه‌ی خواره‌وه ‌ده‌قی ئه‌و دیالۆگه‌‌‌یه كه‌ ١٤\٠٦\٢٠١٣له‌ شاری ڤاربێری (Varberg) له ‌وڵاتی ‌سوید له‌گه‌ڵی سازكراوه‌‌:

بو هێلسكۆڤ یۆرگنسن

شارا: سوپاس بۆ ‌ئه‌م ده‌رفه‌ته‌، وه‌ك سه‌ره‌تایه‌ك حه‌ز ده‌كه‌م له ‌زاری خۆته‌وه‌ بزانم كه‌ هێلسكۆڤ كێیه‌؟

هێلسكۆڤ: وه‌ك ده‌روونناسێك نزیكه‌ی پانزه ‌ساڵه له ‌بواری سایكۆلۆژیدا كار ده‌كه‌م، پێشتر له ‌بواری پیشه‌سازیدا كارم كردووه‌. ته‌مه‌نم ٢٧ ساڵ بوو كاتێك ده‌ستم كرد به ‌خوێندنی نیرۆسایكۆلۆژی. له‌گه‌ڵ ژنه‌كه‌مدا ده‌ژیم و پێكه‌وه ‌مناڵێكی زۆرمان هه‌یه‌، كه ‌ئێستاكه ‌هه‌موویان گه‌وره بوو‌ن . بچوكترین مناڵم به‌یانی ئاهه‌نگی هاوسه‌رگیری هه‌یه‌، ده‌زانم كه‌ ئاهه‌نگێكی  خۆش و گه‌وره‌ ده‌بێت. 

دوای ئه‌وه‌ی خوێندنم ته‌واو كرد ده‌ستم كرد به ‌ئیشكردن له‌بواره‌كه‌ی خۆمدا. سه‌ره‌تا ئیشم لێكۆڵینه‌وه‌ بوو له‌ كاریگه‌ری و ئیشی مێشك و په‌یوه‌ندی به ‌ده‌وروبه‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی تاكه‌كه‌س، به ‌تایبه‌تی كاره‌كه‌م په‌یوه‌ندی به‌و كه‌سانه‌وه‌ هه‌بوو كه ‌له‌ ژیانیاندا سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون، زیاتر مه‌به‌ستم له‌و لاو و هه‌رزه‌كارانه‌یه ‌كه ‌دوچاری ڕه‌فتار و كرده‌وه‌ی تاوانكاری هاتوون و كۆمه‌ڵگه ‌به ‌تاوانباریان ده‌زانێت. ئه‌وه‌بوو دواتر لێكۆڵینه‌وه‌كانمان برده‌ ناو كایه‌ی پێداگۆگییه‌وه. له ‌توێژینه‌وه‌كه‌ماندا بۆمان ده‌ركه‌وت ئه‌و كارمه‌ندا‌نه‌ی كار له‌گه‌ڵ كه‌سانی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌تدا ده‌كه‌ن، شێوازی زۆر توندوتیژیان له‌گه‌ڵدا به‌كار ده‌هێنن: بۆ نموونه ‌به‌ستنه‌وه‌یان یا زۆر كار و كرده‌وه‌ی نابه‌جێی تر‌. ده‌ره‌نجام گه‌یشتینه ‌ئه‌وه‌ی كه ‌ده‌بێت ئه‌م كه‌سانه ‌به ‌شێوه‌یه‌كی باشتر ما‌مه‌ڵه ‌بكرێن. ئه‌م توێژینه‌وانه‌ی ئێمه ‌بوونه ‌مایه‌ی مشتومڕ و گفتوگۆیه‌كی زۆر له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌، ئیتر خه‌ڵك كه‌وته ‌پرسیاركردن له‌وه‌ی كه‌ ده‌بێت چی بكه‌ین و چۆن مامه‌مه‌ڵه‌ بكه‌ین تا بارودۆخی كه‌سانی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت باشتر بكه‌ین. من خۆم له‌م پێنج ساڵه‌ی دواییدا زیاتر وه‌ك پێداگۆگ به‌ ته‌نیا له ‌ڕێی كۆمپانیا تایبه‌تییه‌كه‌ی خۆمه‌وه‌ كارم كردوه‌‌ و، له‌گه‌ڵ كه‌سانی تر له ‌سوید و دانیمارك و ئینگلته‌راش هه‌ر كارم كردوه‌. ئێمه ‌ئیشمان له‌سه‌ر به‌ره‌و پێشبردنی ئه‌و میتودانه ‌كردوه ‌كه ‌یارمه‌تی هه‌رچی زیاتر باشتركردنی ژیانی ئه‌‌م كه‌سانه ده‌دات.

شارا: بۆ من كتێبی ڕه‌فتاری گرفتخوڵقێنه‌ر (Troublesome Behaviour)، كتێبێكی گرنگه ‌له ‌بواری پێداگۆگی ئه‌و‌تیزمدا‌، تۆ ئیشت له‌سه‌ر هه‌ردوو لایه‌نی پراكسیس و تیۆری كرد‌وه‌. به ‌ڕای تۆ بۆچی پێویست ده‌كات ئه‌م كتێبه ‌وه‌ك پرۆگرامی خوێندن له ‌لایه‌ن پێداگۆگ و ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی كه‌ ئیش له‌گه‌ڵ ئه‌م كه‌سانه‌دا ده‌كه‌ن، بخوێنرێت؟

هێلسكۆڤ: به‌ر له‌وه‌ی‌ كتێبه‌كه‌ی خۆم بنووسم، هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ی كه ده‌مخوێند‌نه‌وه‌، زیاتر باسیان له‌ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م جۆره ‌كه‌سانه ‌ده‌كرد. به‌ڵام ئێمه ‌ده‌زانین ئه‌و كه‌سانه‌ی ئیشیان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین، له ‌نه‌خۆشییه‌كانیان چاك نابنه‌وه، هه‌ر بۆیه ‌وا باشتره ‌زیاتر كار ‌له‌سه‌ر ئه‌و میتۆدانه ‌بكه‌ین كه ‌ژیانیان باشتر ده‌كات. ئه‌م كتێبه‌ی من باسكردنه‌ له‌و میتۆدانه‌ی كه‌ ژیانی ئه‌م كه‌سانه ‌باشتر و ئاسانتر ده‌كات و، ‌هه‌روه‌ها ئه‌و هه‌لومه‌رجانه‌ی ‌بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌م كه‌سانه‌دا پێویستن، دیاره ‌ئه‌ویش له ‌ڕێگه‌ی ڕاهێنان و ڕێنماییكردنی كارمه‌نده‌كان و ئه‌و كه‌سانه‌ی ‌كه ‌ئیشیان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.

شارا: تۆ ‌باس له‌ چه‌مكی ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌یت، ده‌توانیت بۆم ڕوون بكه‌یته‌وه ‌په‌یوه‌ندی ده‌سه‌ڵات به ‌بواری پێداگۆگییه‌وه چییه‌‌؟

هێلسكۆڤ: له ‌ڕاستیدا چه‌مكی ده‌سه‌ڵات زۆر زۆر ئاڵۆزه‌. له‌ جیهانی خۆرئاوادا هۆبز یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه ‌زۆر به ‌باشی وه‌سفی ده‌سه‌ڵات ده‌كات و پێیوایه ‌‌بریتییه ‌له‌و هێزه‌ی ‌كه ‌تۆ وه‌ریده‌گریت، واته ‌له‌و كه‌سانه‌وه‌ وه‌ریده‌گریت كه ‌ده‌سه‌ڵاتت به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌. ئه‌و خه‌ڵكه ‌ده‌سه‌ڵاتی خۆی به ‌قه‌رز ده‌دات به ‌تۆ تاوه‌كو تۆش ئیش بۆ خۆشگوزه‌رانی ئه‌وان بكه‌یت. ئه‌وه‌ی ‌له ‌وه‌سفه‌كه‌ی هۆبزدا بۆ ده‌سه‌ڵات گرنگه‌ ئه‌وه‌یه ‌كه ‌خه‌ڵكی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بۆ تۆ ‌جێده‌هێڵێت و ڕاده‌ستت ده‌كات. گه‌ر تۆش ئه‌م ده‌سه‌ڵاته ‌له ‌خزمه‌تی خه‌ڵكیدا به‌كاری نه‌هێنیت، ئه‌وا تۆ وه‌ك خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات ده‌بیته ‌دیكتاتۆر! لێره‌دا مه‌سه‌له‌كه ‌په‌یوه‌ندی به ‌كات و زه‌مه‌نه‌وه ‌هه‌یه‌‌، چونكه ‌خه‌ڵك ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ت لێ وه‌رده‌گرێته‌وه ‌كه ‌پێشتر به‌ ئاره‌زووی خۆی پێی به‌خشیویت. ‌به‌ڵام به ‌داخه‌وه ‌ئه‌مجاره‌یان به ‌زه‌بروزه‌نگ و له ‌ڕێی به‌كارهێنانی توندوتیژییه‌وه ‌خه‌ڵك ده‌سه‌ڵاتی خۆییت لێده‌سه‌نێته‌وه‌. ده‌توانین بڵێین ئه‌مه ‌دۆخی ته‌واوی ئه‌و سیستمه ‌سیاسیانه‌یه ‌كه ‌لە ‌خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا فه‌رمانڕه‌وایه‌تی ده‌كه‌ن.

ئه‌و كه‌سه‌ی كه ‌ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته ‌ده‌بێت ئه‌و خه‌ڵكه‌ی خۆش بوێت كه بێده‌سه‌ڵاته‌. له ‌كاتێكدا مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌ی كه ‌بێده‌سه‌ڵاته ‌‌خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتی خۆش بوێت. دیاره‌‌ ‌ئه‌مه‌ش بۆ خۆی زۆر شتێكی باشه‌.

 واته ‌بەپێی هزر و بیری‌ هۆبز و ئاكاری مۆدێرنه‌ی خۆرئاوا، پێویسته ‌‌كه‌سی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات، ‌كه‌سێكی باش بێت. تۆ بۆ ئه‌وه ‌ده‌سه‌ڵاتت نییه ‌تا خۆت ده‌و‌ڵه‌مه‌ند و خۆشگوزه‌ران بكه‌یت، به‌ڵكو ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی به ‌ده‌سته‌وه‌یه‌‌ هی خه‌ڵكه و پێویسته ‌له ‌به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكدا به ‌كاری بهێنیت. ‌ئه‌‌و یاسایه‌ی كه ‌‌بۆ ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌، به‌م شێوه‌یه ئیش ده‌كات: خه‌ڵكی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات، هێزی خۆی به‌سه‌ر خه‌ڵكی بێده‌سه‌ڵاتدا پیاده ‌ده‌كات و به‌كار ده‌هێنێت، به‌ڵام ئه‌و كه‌سه‌ی كه ‌ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته ‌ده‌بێت ئه‌و خه‌ڵكه‌ی خۆش بوێت كه بێده‌سه‌ڵاته‌. له ‌كاتێكدا مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌ی كه ‌بێده‌سه‌ڵاته ‌‌خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتی خۆش بوێت. دیاره‌‌ ‌ئه‌مه‌ش بۆ خۆی زۆر شتێكی باشه‌. 

تا ئێره‌ په‌یوه‌ندی به ‌‌ئاسته ‌سیاسییه‌كه‌وه‌یه‌‌، به‌ڵام هه‌مان لێكدانه‌وه ‌‌بۆ ئیشكردن له ‌بواری پێداگۆگی و پرۆسه‌ی فێربوونیشدا هه‌ر ڕاسته‌، به‌و مانایه‌ی كه‌‌ مامۆستا یاخود كارمه‌نده‌كان  تا ئه‌و كاته‌ ده‌سه‌ڵاتیان هه‌یه‌ كه ‌خوێندكاره‌كان ده‌سه‌ڵاتیان پێده‌به‌خشن. ئه‌گه‌ر مامۆستایه‌ك بیه‌وێت له ‌ڕێی ‌قیژه ‌و هاوار و لێدانه‌وه ‌ده‌سه‌ڵاتی خۆی ڕاگرێت ئه‌وا دڵنیابه ‌كه ‌مامۆستایه‌كی سه‌رنه‌كه‌وتووه ‌له ‌كاره‌كه‌یدا و هیچ مه‌عریفه‌یه‌كی پێداگۆگی ‌بۆ فێركردنی خوێندكاره‌كانی پێ نییه‌. به ‌مانا‌یه‌كی دی، كاتێك مامۆستا ده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌ ڕێی توندوتیژییه‌وه ‌به‌سه‌ر خوێندكاردا ده‌سه‌پێنێت، زۆر جار ڕووبه‌ڕووی ئه‌م حاڵه‌تانه ده‌بێته‌وه‌: یا ده‌بێته‌ مایه‌ی ترساندنی خوێندكاره‌كه، كه‌ له‌م دۆخه‌‌شدا هیچ فێر نابێت. یان خوێندكاره‌كه ‌هه‌ست ده‌كات مامۆستایه‌كی گه‌مژه ‌و نه‌فامی هه‌یه‌، كه ‌دیسان له‌م حاڵه‌ته‌شدا هه‌ر هیچ فێر نابێت. كه‌واته ‌بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی فێربوون سه‌ركه‌وتوو بێت، پێویسته ‌مامۆستا كار و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا بكات ‌(هه‌ڵبه‌ت‌ مه‌به‌ستم له ‌خوێندكاره‌كانیه‌تی) كه ‌پایه ‌و ده‌سه‌ڵات (واته ‌ئۆكتۆریتێت)ی ئه‌ویان ڕاگرتووه. وه‌ك ده‌بینین ‌وشه‌ی ئۆكتۆریتێت زۆر سه‌رنجڕاكێشه ‌و ڕۆڵێكی گرنگ ده‌بینێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوێندكاران ئۆكتۆریتێتی خۆیان ده‌ده‌نه ‌ده‌ست مامۆستا تا بڕیاری به‌سه‌ردا بدات، به‌ڵام ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش ته‌نها له‌و ‌كاته‌دا‌سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت كه ‌مامۆستا‌ به ‌شێوه‌یه‌ك ئیش به‌م ده‌سه‌ڵاته ‌بكات كه ‌خوێندكاره‌كانی پێی بڵێن به‌ڵێ، واته ‌بڕیاره‌كانی قبوڵ بكه‌ن. به‌ مانایه‌كی دی، به‌كارهێنانی هێز و توندوتیژی پرۆسه‌ی فێركردن په‌ك ده‌خات، له‌ كاتێكدا ‌‌به‌كارهێنانی  هێزی نه‌رم یان‌هێزی میتۆده‌كانی پێداگۆگی، خوێندكاری ڕه‌خنه‌گر و به‌هره‌مه‌ندت بۆ دروست ده‌كات. تۆ ده‌توانیت ‌مامۆستایه‌كی به ‌ده‌سه‌ڵات بیت و خوێندكاری به‌ توانا و بیرفراوان دروست بكه‌یت. ئه‌ڵبه‌ته‌ كاتێك دێته ‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ئیشكردن له‌گه‌ڵ كه‌سانی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت، كێشه‌كه ‌زۆر سه‌ختتر ده‌بێت، چونكه ئه‌سته‌مه ‌بۆ ئه‌م كه‌سانه‌ بتوانن هه‌موو شتێك به‌ ڕاستی و دروستی ئه‌نجام بده‌ن، هه‌ر بۆیه‌ ئیشی پێداگۆگ یان كارمه‌ندێك كه ‌ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌ بریتییه ‌له ‌ڕه‌خساندنی ئه‌و كه‌شوهه‌وا و هه‌لومه‌رجه‌ی وا ده‌كات ئه‌و ‌كه‌سانه ‌بتوانن كاره‌كانیان به ‌ئاسانی ئه‌نجام بده‌ن، له‌وه‌ش گرنگتر، ئه‌ركێك نه‌خه‌نه ‌سه‌رشانیان كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ئه‌مان توانای جێبه‌جێكردنیان نییه‌. ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه ‌ئه‌وه‌یه‌ كه ‌پێویسته ‌كه‌سی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات توانای به‌رامبه‌ره‌كه‌ی ڕه‌چاو بكات بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌كانی.

من بۆم هه‌یه ‌به ‌سه‌رۆك وه‌زیران بڵێم گه‌مژه ‌و نه‌فام، چونكه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكی سویددا هه‌یه، منیش یه‌كێكم له‌و خه‌ڵكه، لێ ئه‌و بۆی نییه ‌به ‌من بڵێت گه‌مژه‌ و نه‌فام، چونكه‌ وه‌ك سه‌رۆك وه‌زیران پێویسته ‌ڕێزی هاونیشتمانیانی خۆی بگرێت.

شارا: له ‌یه‌كێك له ‌نووسینه‌كاندا باس له‌وه ‌ده‌كه‌ی كه ‌تۆ بۆت هه‌یه ‌به ‌سه‌رۆك وه‌زیران بڵێت گه‌مژه ‌و نه‌فام، به‌ڵام ئه‌و بۆی نییه ‌وا به ‌تۆ بڵێت! مه‌به‌ستت چییه‌؟

هێلسكۆڤ: به‌ڵێ به ‌دڵنیاییه‌وه ‌ئازادی ڕاده‌ربڕین مافێكی گرنگی مرۆڤه‌‌. من بۆم هه‌یه ‌به ‌ڕا‌ینفیڵدی سه‌رۆك وه‌زیران بڵێم گه‌مژه ‌و نه‌فام، چونكه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكی سویددا هه‌یه، منیش یه‌كێكم له‌و خه‌ڵكه، جا با حه‌زم به ‌چا‌ره‌شی نه‌بێت‌، لێ ئه‌و بۆی نییه ‌به ‌من بڵێت گه‌مژه‌ و نه‌فام، چونكه‌ وه‌ك سه‌رۆك وه‌زیران پێویسته ‌ڕێزی هاونیشتمانیانی خۆی بگرێت. گه‌ر ڕێزی خه‌ڵكی خۆی نه‌گرێت، ئه‌وا هێدی هێدی خه‌ڵك له‌سه‌ر كورسی ده‌سه‌ڵات لای ده‌بات. كه‌واته ‌سه‌رۆكی ئاقڵ و زیره‌ك ئه‌و سه‌رۆكه‌یه‌‌ كه ‌ئیش بۆ ئه‌وه ده‌كات‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆشیان بوێت، سه‌رۆكی زیره‌ك پایه ‌و ده‌سه‌ڵاتی خۆی (واته‌ ئۆكتۆریتی خۆی) به‌ خۆشه‌ویستی خۆی بۆ خه‌ڵك ده‌هێڵێته‌وه، له ‌ڕێی ئه‌وه‌ی كه ‌خه‌ڵكی خۆش بوێت،‌ نه‌ك به‌ توندوتیژی به‌رامبه‌ر خه‌ڵك. 

به‌كارهێنانی هێز و زه‌بروزه‌نگ له‌ لایه‌ن پێداگۆگه‌وه‌ به‌ ئامانجی په‌روه‌رده‌كردن هیچ نییه‌ جگه‌ له ‌شكستی پرۆسه‌ی فێربوون.

شارا: ئه‌م وه‌ڵامه‌ت پرسیارێكی تری لا دروست كردم سه‌باره‌ت به ‌‌به‌كارهێنانی توندوتیژی وه‌ك تاكه‌ چاره‌یه‌ك بۆ گۆڕینی ڕه‌فتاری ئه‌وی تر، جا له ‌بواری پێداگۆگیدا بێت یان له ‌سیستمی سیاسیدا، ڕای تۆ له‌م باره‌یه‌وه ‌چییه‌؟

 هێلسكۆڤ: ده‌بێت هه‌مووان ئه‌و ڕاستییه‌ بزانن كه ‌توندوتیژی تا سه‌ر بڕ ناكات. واته ‌ڕه‌نگه ‌تۆ بتوانیت كه‌سێك بۆ ماوه‌یه‌كی كورت بێده‌نگ بكه‌یت، به‌ڵام ئه‌مه ‌مانای ئه‌وه ‌نییه ‌كه ‌كێشه‌كه‌ت چاره‌سه‌ركردوه‌. چونكه ‌توندوتیژی به‌ته‌نها توندوتیژی به‌رهه‌م ده‌هێنێته‌وه‌. ‌گه‌‌ر من له‌ پرۆسه‌ی پیداگۆگی یان سیاسیدا به ‌ته‌نها میتۆدی (هێز)م به‌كار هێنا، ئه‌وا بێگومان هه‌ر به‌ (هێز)یش وه‌ڵامم ده‌درێته‌وه. ڕه‌نگه ‌ئه‌م میتۆده ‌بۆ په‌یوه‌ندییه‌ك ڕاست و شیاو بێت كه ‌له ‌بنه‌ڕه‌تدا له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌كسانی دروست نه‌بووه‌‌، به‌ڵام بۆ په‌یوه‌ندییه‌ك كه ‌لایه‌نه‌كانی یه‌كسان بن (بۆ نموونه ‌په‌یوه‌ندی نێوان دوو برا كه‌ هاوتا و هاوشێوه‌ بن)، دوو شێواز هه‌یه ‌بۆ مامه‌ڵه‌كردنیان له‌گه‌ڵ یه‌كتری: یان ئه‌وه‌تا باشن بۆ یه‌ك و ته‌باو هاوكاری یه‌كن، یان توندتیژن به‌رامبه‌ر یه‌ك و شه‌ڕ ده‌كه‌ن! دیاره ‌به ‌ڕای من باشتر وایه ‌شێوازی یه‌كه‌م هه‌ڵبژێرن، واته‌ هاوكاری یه‌ك بكه‌ن و ته‌بابن. به‌ڵام گه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كمان هه‌بوو له‌نێوان برا گه‌وره‌یه‌كی به‌هێز و برا بچوكێكی لاواز و بێده‌سه‌ڵاتدا، ئه‌وا ئه‌ركی سه‌رشانی برا گه‌وره‌ به‌هێز و ده‌سه‌ڵاتداره‌كه‌یه ‌كه‌ به‌رگری له ‌برا بچوكه ‌لاوازه‌كه‌ی بكات و نه‌یچه‌وسێنێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی له‌م مه‌سه‌له‌یه‌‌دا گرنگه ‌و مه‌به‌ستمه ‌بیڵێم ئه‌وه‌یه ‌كه ‌برا گه‌وره ‌له‌م دۆخه‌دا هێزی خۆی له‌ پێناوی هه‌رچی زیاتر باشكردنی برا بچكۆله‌كه‌یدا به‌ كار بهێنێت، واته ‌له ‌په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵاتدا پێویسته ‌چه‌وسانه‌وه‌ و توندوتیژی له ‌فه‌رهه‌نگی خۆیدا لاببات و له ‌جێیان ته‌بایی و هاوكاریكردن به‌ كار بهێنێت. پێناسه‌ی من بۆ پێداگۆگی ئه‌وه‌یه ‌كه ‌كه‌سی پێداگۆگ ‌‌ده‌بێت به ‌شێوه‌یه‌ك ئه‌رك و مه‌رج بۆ خوێندكاره‌كه‌ی دابنێت كه ‌ئه‌م خۆی به‌و شێوه‌یه ‌بیری لێ نه‌كردۆته‌وه‌. به‌ڵام له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه ‌بتوانێت به ‌شێوازێك ئه‌و ئه‌ركه‌ به ‌سه‌رشانی خوێندكاره‌كه‌دا بدات كه ‌بتوانێت قه‌بوڵی بكات و بڵێت به‌ڵێ! لێ ئه‌گه‌ر هاتوو خوێندكاره‌كه ‌وتی نه‌خێر بۆ ئه‌و مه‌رج و ئه‌ركانه‌، ئه‌وا كۆی پرۆسه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كه ‌شكستی هێناوه‌. كه‌واته ‌‌‌پێویستی به‌وه‌یه ‌هێز به‌ كار بهێنێت ‌تا سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنێت، له‌ كاتێكدا به‌كارهێنانی هێز و زه‌بروزه‌نگ له‌ لایه‌ن پێداگۆگه‌وه‌ به‌ ئامانجی په‌روه‌رده‌كردن هیچ نییه‌ جگه‌ له ‌شكستی پرۆسه‌ی فێربوون.

له‌و وڵاتانه‌دا ‌كه ‌توندوتیژی وه‌ك سیستمی سیاسی تێدا په‌یڕه‌و ده‌كرێت، ده‌بینین كه ‌ژیان تیایدا ئاژاوه ‌و كاوسه‌، خه‌ڵكه‌كه‌ی توندوتیژن‌، كه‌چی هه‌مووشیان باس له ‌ڕێكخستن و هه‌بوونی ستره‌كتۆر ده‌كه‌ن ‌بۆ ڕێككردنه‌وه‌ی ژیانیان.

شارا: ده‌مه‌وێت به‌شی دووه‌می گفتوگۆكه‌مان تایبه‌ت بێت به‌ قسه‌كردن بێت له‌سه‌ر ئه‌وتیزم. من خۆم وه‌ك پێداگۆگێك له‌گه‌ڵ كه‌سانی ئه‌وتیست و بیركۆڵ ئیش ده‌كه‌م، پێشموایه ‌كه‌م تا زۆر هه‌موو كه‌سێك شتێك له ‌نیشانه‌كانی ئه‌و‌تیزمی تیایه‌. مه‌به‌ستم زیاتر  ئه‌و‌تیزمی ناوازه‌یه‌‌‌(A typical Autism).[1] ده‌توانیت باسی ئه‌م جۆره‌ له‌ ئه‌وتیزم بكه‌ی؟ به ‌ڕای تۆ  كو‌لتوور یان كۆمه‌ڵگه‌‌ هیچ ڕۆڵ و كاریگه‌رییه‌كیان هه‌یه ‌له‌سه‌ر تۆخكردنه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ له ئه‌وتیزم؟ 

هێلسكۆڤ: به‌ڵێ. به ‌دڵنیاییه‌وه‌هه‌ردووكیان كاریگه‌ری خۆیان هه‌یه‌. دیاره ‌ئه‌وتیزمی ناوازه‌ سیفه‌ت و خاسیه‌ته‌كانی نه‌رمترن‌، به‌ڵام ئه‌مه ‌مانای ئه‌وه ‌نییه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ ئه‌وتیزمی هه‌یه،‌ هه‌ڵگری سیفات و خاسیه‌تی بیۆلۆژی ئه‌وتیزم نییه‌. دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر توێژه‌ره‌وه‌یه‌ك به ‌ناوی (سباستیان لوندستروێم) ‌له ‌شاری (یۆتۆبۆری) توێژینه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر هه‌شتا هه‌زار دایك و باوك ئه‌نجام دا. مه‌به‌ستی توێژینه‌وه‌كه‌ی لوندستروێم دۆزینه‌وه ‌و دیاریكردنی نیشانه‌كانی ئه‌وتیزم بوو. ئه‌و گه‌یشته ‌ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی كه ‌‌به‌پێی مانوێلی[2] (DSM 5) ، ١٢ نیشانه‌ی ئه‌وتیزم هه‌یه. له‌ كۆی ئه‌و خه‌ڵكه‌ی ‌كه ‌توێژینه‌وه‌كه‌ی له‌سه‌ر ئه‌نجامدابوون، ده‌ركه‌وت كه‌‌‌(1%) یان هه‌موو نیشانه‌ و خاسیه‌ته‌كانی ئه‌وتیزمیان هه‌بووه‌،  (3%) یان شه‌ش سیفات و نیشانه‌یان هه‌بووه‌،‌(35%) یشیان یه‌ك نیشانه‌یان هه‌بووه‌. كه‌واته ‌به‌پێی ئه‌و توێژینه‌وه‌یه ‌له‌ سێ به‌شی ئه‌و دانیشتوانه ‌كه‌مه‌ به‌شێكی ـ به‌ شێوه‌یه‌ك له ‌شێوه‌كان ـ هه‌ڵگری سیفات و خاسیه‌تی ئه‌وتیزم بوون. به‌ڵام به‌شێكی زۆری هۆكاره‌كانی تۆخبوونه‌وه‌ی ئه‌و نیشانانه‌ش‌ په‌یوه‌ندیان به‌و كۆمه‌ڵگه ‌و سیستمه‌وه‌یه ‌كه‌ مرۆڤه‌كانی تیا ده‌ژین. واته ‌گه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ئه‌ر‌ك و فه‌رمانێكی زۆر بخاته ‌سه‌ر تاكه‌كانی، ئه‌وا تا بێت كه‌سی ئه‌وتیست زیاتر ده‌كات له‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌دا. به‌ڵام به ‌پێچه‌وانه‌وه،‌ گه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی كراوه‌ بێت و ئیش له‌سه‌ر ئارامی و دڵنیایی تاكه‌كانی بكات ئه‌وا تا بێت هه‌رچی كه‌متره‌ سیفا‌ت و خاسیه‌ته‌كانی ئه‌وتیزمی ناوازه‌ له ‌تاكه‌كانیدا ده‌بینیت. هه‌ر بۆیه ‌ده‌بینیت ده‌ستنیشانكردنی نیشانه‌كانی ئه‌و‌تیزم له‌ وڵاتێكه‌وه ‌بۆ وڵاتێكی تر ده‌گۆڕێت. كاتێك كه ‌باسی ئه‌وتیزمی ناوازه‌ ده‌كه‌ین، ئه‌گه‌ر كه‌سێك خاوه‌نی كاره‌كته‌ری ئه‌وتیستی بێت و له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ستراكتوریدا بژی (واته ‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه ‌هه‌موو شتێك به ‌پلان و ‌به‌رنامه‌ڕێژی ده‌كات‌)، ئه‌وا كێشه‌ی نییه‌و به‌ باشی ژیانی خۆی به‌ڕێ ده‌كات‌، له ‌كاتێكدا ئه‌وه‌ی ئه‌م سیفات و خاسیه‌تانه‌ی نه‌بێت، ناتوانێت له ‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی وه‌هادا به ‌باشی هه‌ڵبكات، سه‌یر نییه ‌ئه‌مه‌؟!

ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی كه‌ ئیش له‌سه‌ر چه‌مكه ‌مرۆییه‌كان ده‌كات و به‌ها و دید و بۆچوونی مرۆیی‌ بۆ ژیان هه‌یه‌، له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا مرۆڤ كه‌متر ‌كاره‌كته‌ری ئه‌وتیزمی هه‌یه‌

‌له‌ په‌نجاكانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا له ‌‌ئه‌وروپا، ‌ساڵانی (١٩٥٠-١٩٦٠) كۆمه‌ڵگه‌یه‌كمان هه‌بوو كه ‌تیایدا ئه‌ندازیار خاوه‌نی پله‌وپایه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی بوو، له‌به‌ر ‌ئه‌وه ‌كه‌سی خاوه‌ن كاره‌كته‌ری ئه‌وتیستیمان زۆر بوو. ده‌مه‌وێت بڵێم ‌له ‌كو‌لتوور و كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا كه ‌تیایدا گرنگیه‌كی زۆر به ‌ته‌كنیك ‌دەد‌رێت، كه‌سانی خاوه‌ن سیفه‌ت و خاسیه‌تی ئه‌وتیزم باشتر ژیان به‌ڕێوه ده‌به‌ن‌. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه ‌ئه‌م جۆره ‌كو‌لتووره‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان به‌دیوێكی ئه‌وتیزمدا ده‌به‌ن. به‌ڵام ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی كه‌ ئیش له‌سه‌ر چه‌مكه ‌مرۆییه‌كان ده‌كات و به‌ها و دید و بۆچوونی مرۆیی‌ بۆ ژیان هه‌یه‌، له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا مرۆڤ كه‌متر ‌كاره‌كته‌ری ئه‌وتیزمی هه‌یه‌، به‌ڵام ژیان بۆ كه‌سێك كه ‌ئه‌وتیزمی هه‌بێت زۆر زه‌حمه‌ته‌! به ‌مانایه‌كی دی، كو‌لتوور كاریگه‌رییه‌كی دوولایه‌نه ‌و دووفاقی هه‌یه‌. بۆ نموونه ‌ژاپۆن وڵاتێكه ‌‌كه‌سی ئه‌وتیزمی زۆره‌، به‌ڵام ئه‌م كه‌سانه ‌زۆر به‌ باشی ده‌توانن له‌گه‌ل سیستم و ستراكتوری ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه ‌هه‌ڵبكه‌ن. له ‌كاتێكدا لێره‌ كه‌سانی ئه‌وتیست به ‌باشی ناتوانن هه‌ڵبكه‌ن له‌گه‌ڵ سیستمی ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا.

شارا: من حه‌ز ده‌كه‌م ئه‌و كتێبه‌ت ‌(ڕه‌فتاری ‌گرفتخوڵقێنه‌ر) وه‌ربگێڕم بۆ سەر زمانی كوردی‌. به‌ ڕای تۆ ئه‌م كتێبه‌ چۆن ده‌توانێت ‌سوود به ‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك بگه‌‌یه‌نێت كه‌ هێشتا ئیشكردن تیایدا به‌ پێداگۆگی له‌ بواری ئه‌وتیزمدا شتێكی تازه‌یه‌؟ 

هێلسكۆف: له ‌هه‌موو دونیادا كه‌سی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت و ئه‌و‌تیزم هه‌یه‌. به‌ڵام هه‌ندێ كۆمه‌ڵگه ‌به‌ هۆی هه‌ندێك ڕووداوی مێژووییه‌وه‌، جا چه‌وساندنه‌وه‌ی سیاسی بێت یان هه‌ژاری، نایپه‌رژێته ‌سه‌ر پێداویستی و ژیانی كه‌سه ‌لاواز و بێده‌ره‌تاكانی خۆی، چونكه‌ به ‌لای ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌وه‌‌ هه‌وڵدان بۆ مانه‌وه‌ی میلله‌ته‌كه‌یان وه‌ك گشت گرنگتره ‌له ‌بایه‌خدان به ‌گروپێكی تایبه‌ت له ‌مرۆڤ. به‌ڵام تا وڵات ‌ده‌وڵه‌مه‌ندتر بێت و به‌ره‌و خۆشگوزه‌رانی و گه‌شه‌كردنی زیاتر بڕوات، ئه‌ركی سه‌رشانیه‌تی كه‌ زیاتر گرنگیش به ‌كه‌سه ‌كه‌مئه‌ندام و لاوازه‌‌كانی بدات. ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم ئه‌مڕۆ كوردستان وڵاتێكی ده‌وڵه‌مه‌نده ‌و به‌ پرۆسه‌ی ‌گه‌شه‌كردنێكی به‌رده‌وامدا تێده‌په‌ڕێت‌، له‌به‌ر ئه‌وه ‌هیچ بیانوویه‌كی نییه‌ كه ‌ئیدی ئاوڕ له‌ كه‌سه ‌لاواز و كه‌مئه‌ندامه‌كانی نه‌داته‌وه‌. ئه‌م كاره‌ش به‌ر له ‌هه‌ر شتێك پێویستی به‌ مه‌عریفه‌یه ‌له‌و ‌بواره‌دا تا به ‌باشترین شێوه‌ یارمه‌تی ئه‌م جۆره‌ مرۆڤانه ‌بده‌ن، ڕه‌نگه ‌كتێبه‌كه‌ی من له‌م ڕووه‌وه ‌بایه‌خ و ‌گرنگی هه‌بێت.

پەراوێز:

[1]  (A typical Autism)  بەمانای ئەو چەشنە لە پشێوی گەشەكردن دێت كە بە جۆرێكی تر دیاری نەكرابێت، واتە وەكوو جۆرەكانی تری ئوتیزم نیشانەكانی دیاری نەكرابێت.

[2] DSM, Diagnostic and statistical manual of mental disorders، یان مانوێلی ئامار و دەستنیشانكردنی نەخۆشییە ئەقڵییەكان، بریتییە لە سیستمێكی دەستنیشانكردن و پۆلێنكردنی پشێوی دەروون، شانبەشانی گەشەپێدانی دەرمانسازیی

The post ده‌سه‌‌ڵات و پێداگۆگی و ئه‌وتیزم appeared first on ژنەفتن.

]]>