یەکەمیان ئەو گروپە لە بینەرن کە سەرسامن بە بێپەردەیی، دەمڕووتی و (خۆنمایشکردن)ی ئەم خانمە و بە نموونەیەکی ئیدیاڵ و دانسقە لە بوارەکەی خۆیدا دەیبینن، پێیشیان وایە کە تاکە ژنێکی ڕێچکەشکێنە لەو کایەیەدا کە توانیویەتی کڕنۆش بە پیاو بهێنێت و پێی بڵێیت، ئەمی شاژنی تاجبەسەر، باکی بە بوونی ئەوی کەموکورت و بودەڵە نییە.

دووەمیان کۆمەڵێکی تر لە مرۆڤ و جەماوەرن کە هێڵی لۆڤ وەک بووکەڵەیەکی سێکسی و جەستەیەکی فیتیشی و لەتکراو دەبینن کە تیز بە غروری پیاوەتی و نۆرمی کۆمەڵایەتیی کوردییەوە دەکات. زیاتر ئەم خانمە وەک جۆرێک لە توندڕەوی لە ڕەفتاری نمایشخوازی (Exhibitionism) و بەرجەستەکردنی جەستەی ژن وەک جەستەیەکی زاڵی بێئابڕوو دەبینین. هەر لەناو ئەم کۆمەڵ و گروپەیشدا ئەو جۆرە لە کەسانی نوخبە و فێمینیست و قەڵەم بەدەستەکان دەبینین کە ئەم جۆرە لە نمایش و خۆدەرخەستنەی ئەم خانمە ڕەت دەکەنەوە و بێبەری دەکەن لەوەی کە لە هۆزی ژنە بوێر و ڕەچکەشکێنەکان بێت، وەكچۆنیش هاوسۆزیی خۆیان بۆ پیاوە غرورشکێنراوەکان دووپات دەکەنەوە. گرفتی ئەم گوتارەی ژنانی نوخبە لەوەدایە کە بە ئاشکرا جا بەئاگا بێت یان بێئاگا ئیفلاسی و تەوەزەلی خۆیان نیشان دەدەن لە ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکانی ژندا. لە بری هەڵوەستەکردن و خوێندنەوە و گەڕان بە دوای درز و کەلێنەکانی ئەم دیاردەیە بەستنەوەی بە کۆی بونیادە کولتووری، کۆمەڵایەتی، ئایینییەکەوە، ئاسانترین ڕێگە هەڵدەبژێرێن کە ئەویش ڕەتکردنەوە و بێبەریکردنی خۆیانە وەک دەمڕاستی پرسەکانی ژن لەم مۆدێلە لە مێینە و ڕەفتاری مێینە چونکە بە هەڕەشەی دەیبینن بۆ پێگە و پایەی خۆیان. وەک بڵێی فێمینیزم و فیکری فێمینیستی تەنها ئارەزووی بینین و ناساندنی جۆرێک لە ژن بێت کە ئەویش مۆدێل و فیگەرەکانی تر نەچنە خانەی دید و ڕەخنەی فێمینیستییەوە، هەر بۆیەش باشترە تەریک و بێبەری بکرێن. بەم کارەیشیان وەک بەشێکی دانەبڕاو و دریژکراوەی ئەو بونیادە پەتریارکییە، هەم ویژدانی مێینەبوونی خۆیان ئازاد کردەوە لە هەستکردن بە گوناه بەرانبەر بە پیاو و، هەمیش ئەو وێنا ئەزەلییەیان بۆ جەستەی پیاو گەڕاندۆتەوە کە ئەگەر لە ترۆپکی دەسەڵاتی و پراکسیسکردنی ماچۆ(فحولة)ی خۆیدا نەبینرێت، قبووڵ ناکرێت و ناتوانرێت هەرس بکرێت.

با کەمێک لە جەماوەر و بینەرەکەی هێڵی لۆڤ دوور بکەوینەوە و بگەڕێنەوە سەر خودی کلیپەکە. دیارە زۆربەمان دەزانین ئەم کلیپە(بۆمبە)، لە سەروبەند و هاوکات لە گەڵ فەتوای مەلاکاندا سەبارەت بە قەدەغەکردن لەوەی کە ژن بەتەنیا و بێ مەحرەم نابێت بە ئۆتۆمبێل هاتووچۆ بکات بەڵکوو دەبێت مەحرەمی خۆی لەگەڵ بێت، بڵاو بووەوە(تەقییەوە).

ئەگەرچی ئەم دوو ڕووداوە، واتە هەم فەتوای مەلاکان و هەمیش کلیپەکەی هێڵی لۆڤ لە ڕواڵەت و ڕووکەشدا ڕەنگە وا دەربکەون کە دوو دیاردەی جیاواز و دژبەیەکن، وەلێ لە ڕاستیدا و لە جەوهەریاندا هەردووکیان هەڵگری هەمان ئاماژەن و ئیشیش لەسەر یەک بابەت دەکەن کە ئەویش سێکسوالیتیی ژنە. بە مانایەکی تر، جەستەی ژن لە یەک کاتدا بەر دوو هێز  و دوو مۆدێلی جیاواز لە  فریادڕەس دەکەوێت، وەکچۆنیش دوو چەشن وێناکردن و فانتازیا بۆ دوو مۆدیلی جیاواز لە جەستەی ژن بەرهەم دەهێنێت کە هیچیان لە خزمەتی ژندا نین، بەڵکوو هەردوو ڕووداوەکە لە خزمەتی توندکردنەوە و قایمکردنەوەی نۆرمەکانی پیاوگەرایییە یەکێکیان لەسەر ئاستە فەندەمینتاڵیستە ئایینییەکە و ئەوی تریان لەسەر ئاستە سەرمایەدارییەکە، بەو مانایەی کە پەتریارکی و سەرمایەداری دوو دیوی یەک دراون لەو شوێنەی یەکیكیان گیر دەخوات و لەق دەبێت یان هەڕەشەی پەککەوتنی لەسەر دەبێت ئەوا دەستبەجێ ئەوی تریان خۆی توند و تۆڵ دەکاتەوە. هەر بۆیەش ئەوەی لەنێوان ئەم  دوو بەرداشەیشدا دەهاڕدرێت و جارێکی تر  لە فۆڕم دەدرێتەوە جەستە و سێکسوالیتیی ژنە. ئەم دوو هێزەش بەم دوو شیوەیە کار لەسەر جەستەی ژن دەکەن و لە قاڵبی دەدەن.

١- ژنێک کە داپۆشراوە و پاسیڤە و دەبێت ڕووت ببێتەوە تا خۆی وەک فیگەرێکی بەهێز و خاوەن ئیرادە پیشان بدات (وەک لە گوتارە خۆرئاوایییەکەدا کە وەک ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئازادییەکی گلۆباڵ دەیبینین). نموونەش ئەم کلیپەیە کە بەرهەمی ستافێکی ئەمریکییە، نەک ئەوەیش بەڵکوو خودی نمایشەکە لەڕووی پۆشاک و ئێکسسوار تەنانەت خودی تێمای نمایشەکە کۆپییەکی کتومتی گۆرانیی (ئەڵماس باشترین ھاوڕێی کچانە) ژنە ئەکتەری بەناوبانگی ئەمریکی مارلین مۆنرۆیە.

٢- ژنێک ڕووت بووەتەوە و دەبێت دابپۆشرێتەوە، لە ماڵ نەیەتە دەرەوە گەر هاتیشەوە دەرەوە ئەوا دەبێت لەگەڵ مەحرەمی خۆی بێت (وەک لە نموونە فەندەمێنتاڵیستییەکەیدا زاڵە).

کەواتە بەشێکی گەورەی ململانێکە لە هەردوو دیاردەکەدا و یەکاڵاکردنەوەیشی لەسەر جەستەی ژن چەقی بەستووە: یان ئەوەتا لەدەرەوە هێزێک دێت و ژن ڕزگار دەکات بەوەی وێنا و فیگەری ترمان لێ دروست دەکەن تا بڕێک لە وەهمی ئازادی و یەکسانیمان پێ ببەخشن، یان لەسەر ئاستی هەرێمی هێزێکی فەندەمێنتاڵ دێت و ژن لە ئەگەری داگیرکردنی ئەو ئەهریمەنە خۆرئاوایییە و هاوکاتیش هەڕەشە لۆکاڵییەکەیش (پیاوی نامەحرەم) ڕزگار دەکات. بەو مانایەی کە ئەوە فریو و سێکسوالیتیی ژنە کە پیاو لە خشتە دەبات و لە خودای خۆی دوور دەخاتەوە.

ئەگەرچی من لێرەدا نامەوێت بچمە ژێر باری ئەو دابەشکردنەی کە دەڵێت مرۆڤی ئایینی لە نموونەی پیاوە فەتواچییەکان دواکەوتوون و کەسانی بە حساب مۆدێرنیش (لە نموونەی هێڵی لۆڤ) و هاوشێوەکانی  پێشکەوتووخوازن چونکە لە بنەڕەتدا ئەمەش بۆ خۆی گرفتئامێزە، بەڵام  لای من کێشەکە لە مۆدێلی فەتوای مەلاکاندا مامەڵەکردنی لە گەڵ جەستەی ژندا، زیاتر هەژموونی نەست و ئارەزوو، نارسیزم و هۆشیاری هێزێکە پەککەوتە و گیرخواردوو لە وێستگەیەکی دێرینی مێژووی مرۆییدا کە هی سەدەکانی ناوەڕاستە و هێشتا نە ڕێنیسانس و نە ڕۆشنگەریشی بۆ قووت نەچووە، چ جای مۆدێرنە و ڕەنگدانەوەکانی. ئەم زهنییەتە هێند چەقی بەستووە لەسەر هەندێک دۆگم و کڕکەوتووە لەسەریان کە جێهێشتنی ئەو دۆخی متبوونە بە مەرگی خۆی دەزانێت. مرۆڤی ئایینی پێی وایە ئیدی بەهاکانی ژیان پیس و گەندەڵ بوون، ژیاری خۆرئاوا ئارامی سەر زەمینی شێواندووە و و بەهاگەلێکی سەپاندووە کە شایستە بە مرۆڤ نین. لەژێر کاریگەریی پەرەسەندن و سەرمایەداری و شۆڕشی پیشەسازیدا مرۆڤ خودای تۆراندووە، یەزدان و ویژدانی دۆڕاندووە و بووەتە کۆیلەی چێژ و سەرمایە: مرۆڤ دابڕاوە لە تەقوا و خواناسی و چاکەخوازی. دەرکردنی ئەو فەتوایە و فەتوا یەک لە دوا یەکەکانی تریش، بەکارهێنانی جەستەی ژن وەک بڕوبیانوویەک بۆ دەرکردنی ئەم فەتوایانە، ئەو ڕاستییەمان بۆ دوپات دەکاتەوە کە خودی ئیسلام چ وەک باوەڕ و چ وەک سیستمی فەرمانڕەوایەتی لە قەیراندایە و بۆ ماوەی چەندین سەدەیشە تەواوی ئەو کۆمەڵگایانەی ئیفلیج و پەرێشان کردووە کە شوێنکەوتەین و دەیانەوێت لەسەر زەمینەی واقیع پەیڕەوی بکەن. گوتاری سەرەکیی ئەم هێزە فەتواچییە بۆ ئەوەیە جارێکی تر پیاو لە چنگ هەوەس و حەزە سێکسییەکانی و گوناهی تێکەڵبوون بە ژن، کە بە مێنتاڵتی ئەوان بە هۆی فریو و دەرکەوتنی ژنەوە تووشی دەبێت، بپارێزێن. ئەوا ژن دەبێت لە چنگی مەحرەمی خۆیدا دەرنەچێت. بەم کارەیش پیاوە نامەحرەمەکان دەپاریزرێن، چونکە  ترسی پیاو لە ئازادبوونی ئارەزووەکانی ژن و سەربەخۆبوونیان بە تەنها بیانوویەک نییە بۆ ڕامکردن و کۆنترۆڵکردنی ژن، بەڵکوو قەرزێکی مێژووییشە کە دەبێت بۆ هەتاهەتایە ژن بیداتەوە، چونکە ئەوە ئارەزووەکانی ژنن کە دەبنە مایەی دەرکردنی پیاو لە بەهەشت وەک لە فۆرمە ئایینییەکەی چیرۆکی ئادەم و حەوادا دەیبینین، واتە ڕەدووکەوتنی چێژ و ئارەزووەکانی ژنن کە نەفرەت بەسەر مرۆڤ/پیاودا دەهێنن و ناهێڵن لە بەهەشت بژی و ناچار بە دۆزەخی سەر زەمینی دەکەن.

لە کاتێکدا لە فەتوای مەلاکاندا پیاو و پیاوگەرایی سەنتەرە وەک گوتار، ژن لە پەراوێزدایە و بوونی نییە، ئەو کاتانەیش کە دەردەکەوێت ئەوا دەبێت لەگەل مەحرەمی خۆیدا بێت. گەر لێرەدا مەحرەم بە فیگەری باوک وێنا بکەین بە مانا فرۆیدییەکەی، ئەوا بە پێچەوانەوە لە کلیپەکەی هێڵی لۆڤدا ژن سەنتەرە و پیاو لە پەراوێزدایە. لەم کلیپەدا ژن بە  پێچەوانەی واقیعی خۆیەوە بوونەوەريکی زاڵم و ستەمکار و چەوسێنەوەرەی پیاوە کە هیچ باکی بە بوون و نەبوونی ئەو نییە. لەم لایشەوە پیاو وەک ئۆبێکتی سێکس بێدەرەتان و زەلیل ئامادەیە لەلایەن تیر و تیغ و برژانگ و موژگانی ژنەوە لێی دەدرێت، دەبڕدرێت، بریندار دەکرێت، چۆکی پێ دادەنرێت. ڕوونتر بڵێین لەم کلیپەیشدا هەر وەکچۆن لە فەتوای مەلاکاندا ڕوون و دیارە ئەوە ئارەزوو و سێکسوالیتیی پیاوە کە لەژێر هەڕەشە و ئاکت و فریوی بێبەزەیییانەی ژندایە. هەر وەک پێشتریش باسم کرد بەشێکی ڕەخنەکانیش لەم خانمە و لە کلیپەکەیش بەزەیی و هاوسۆزی بۆ وێنای ئەو پیاوە زەلیل و زەبوونەیە کە ئەم کلیپە بەرجەستەی دەکات. توڕەبوونی جەماوەر لە دەرکەوتنی ژنێک بە نمایشیکی ئەمریکییەوە نییە بەڵکوو نیشاندانی وێنای پیاوێکی بێدەسەڵاتە کە بەر تیر و تیغی ژنێکی بێباک دەکەوێتە سەر چۆک و لێدەخوردرێت. ئەوەی لەم کلیپەدا ڕوونە ئەوەیە (ئەگەر چی ئەو ئەقڵەی لە پشتی بەرهەمێنانی ئەو کلیپەوەیە فڕی بەسەر کوردەوە نییە و سەرلەبەری زادەی ئەقڵ و هزریی ئەمریکییە) کە پەتریارکی و پیاوبوون چیتر یەکسان نییە بە بوونی ژنێکی پاسیڤ و ماسۆشی لە بەرانبەر پیاوێکی ئاکتیڤ و سادی. بەڵکوو ئەم دێت لە ڕێی ئەم نمایشەوە درزێکمان بۆ دەکاتە هاوكێشەکە و دوو گریمانەی تری بۆ زیاد دەکات کە ئەویش ژنێکی سادیست لە بەرانبەر پیاوێکی مازۆشیدایە. ئەوەی لەم کلیپەدا زاڵە بوونی جەستەی نێرینەیە نەک وەک جەستەیەکی پیرۆزی بێخەوش و بێکەلێن، جەستەیەکی تۆکمە و یەکپارچە کە هیچ درز و کێشە و تێکچوونێکی تێدا نییە، بەڵکوو جەستەیەکمان بۆ نمایش دەکات کە  شڕ و شێواو و پڕ کەلێنی فێمینیە. ئەم جەستە کڕنۆشبەر و مازۆشیستە تەواو پێچەوانەی ئەو چەشنە فانتازیایەیە بۆ جەستەی نێرینە وەک ئیدیاڵێکی بەهێز (وەک جەستەیەکی ئەفسانەیی و بان-سروشتی) بە مانا ئایینییەکەی (باوک-مەحرەم) کە وەک ڕەنگدانەوەی وێنەی خودا لەسەر زەوی وێنای دەکات، بەڵکوو لێرەدا جەستەی نێرینە دەخاتەوە ناو بونیادە سۆسیۆ/سایکۆلۆژییەکەی خۆی، ئاماژەیەکیشە بۆ ئەوەی کە جەستەی نێر بارگاوییە بە گۆڕانکاری و بەها کۆمەڵایەتی دەیگۆڕێت، ئەگەرچی هەر کات لەنگەیەک بکەوێتە سەر ئەم وێنا و فانتازیایە بۆ جەستەی نێر ئەوا لە گەڵیشیدا دەمودەست جۆرێک لە دژەگوتار هەیە کە پێی وایە ئەمانە بە نێرینە ئەژمار ناکرێن و بوون و نەبوونیان هیچ لە پلەوپایە و تۆکمەییی ئەو بونیادە ناگۆڕێت کە لە بنەڕەتدا جەستەی پیاو وەک جەستەیەکی پیرۆز و یەزدانی و درێژکراوەی گوتارە پاتریارکییەکە دەبینێت.

بۆ ئەوەی زیاتر لە مانا و ئاماژەکانی ئەم کلیپە دنەدەرە تێبگەیەن کە پێگەی خۆی لەناو ئەو کولتوورە لێکهەڵوەشاوەی کوردا جێهێشتووە، پێویستە بگەڕینەوە سەر چەمکی مازۆشی وەک لادانێکی دەروونی(Perversion) بە مانا دەروونشیکارییەکەی. گەر ئەم کلیپە و ناواخنەکەی لادانێک بێت، بەو مانایەی لادان دەرچوونە لە نەزمی کۆمەڵایەتی  ئەویش بە تێکشکاندن و ڕەتکردنەوەی ئەو بنەمایانەی کە خودی نۆرم و نەزمە کۆمەڵایەتییەکەی لەسەر بونیاد نراوە. بە واتەیەکی تر، گەر ئەم کلیپە وەک نمایشێک ببینین  بۆ نیشاندانی ژن و گوڕینی وێناکەی لە بوونەوەرێکی پاسیڤ و ماسۆشیستییەوە بۆ بوونەوەرێکی زاڵ و سادیستی. ئەوا پرسیارەکە گوڕینی ژن نییە لە دۆخە مازۆشییەکەیەوە بۆ دۆخێکی سادی، بەڵکوو زیاتر چۆن پیاو دەتوانێت دەستبەرداری خەسڵەتە سیکسوێلە ئاکتیڤ و سادیستییەکەی خۆی بێت و بیگۆڕێت بۆ خەسڵەتی مازۆشیستی کە سیفەتگەلێکی مێینەن بە مانا دەروونشیکارییەکەی؟ لە کاتێکدا ئەم خەسڵەتانە  خودی ئەو هیرارکییە جێندەرییە دەپارێزیت کە کۆمەڵگەی پەتریارکی بە گشتی و کۆمەڵگەی کوردی بە تایبەتی  پێدەناسرێتەوە.

هەر بۆیەیش بۆ ئەوەی لەو پیاوە ماسۆشییە بگەیین کە کلیپەکەی لۆڤ بەرجەستەی دەکات و دزە دەکاتە نێو کەلێنەکانییەوە ئەوا لە جێی خۆیەتی بگەڕینەوە سەر چەمکی ماسۆشیزمی فێمینە لای فرۆید، چونکە ئەو دەڵێت: “گەر هەر کەسێک بواری ئەوەی بۆ بڕەخسێت کە لە هەر دیاردەیەک یاخود کەیسێک بکۆڵیتەوە کە تیایدا فانتازیا بە ماسۆشیزمەوە خۆی بەرجەستە دەکات، ئەوا دەستەبجێ ئەوەی بۆ ئاشکرا دەبێت کە سوبێکت خراوەتە شوێنی ـمێینە و بە خاسیەت و سیفەتەکانی مێینەوە خۆی دەردەخات و نمایش دەکات، وەک ئەوەی خەسێنرابێت، یان بە شوودرابێت، یان مناڵی ببێت”، فرۆید ئاماژە بە سێ جۆر لە ماسۆشیزم وەک جۆرێک لە لادانی سێکسوالیتی دەکات کە ئەوانەیش:

یەکەم:  ماسۆشیزمی ئێرۆتۆجینیکErotogenic، دووەم: ماسۆشیزمی فێمینە و سێیەم: ماسۆشیزمی ئەخلاقییە.

فرۆید سەرچاوەی ماسۆشیزم دەگەڕینێتەوە بۆ جۆری یەکەمیان کە بە چێژوەرگرن لە ئازار پێناسەی دەکات. بەو مانایەی کە ماسۆشیزمی ئێرۆتۆجینیک دەکەوێتە قوڵاییی ماسۆشیزمی فێمینەوە، واتە فانتازی مێینە بە بەستنەوە و لێدانی یان مامەڵەکردنی وەک مناڵێک لە کاتی سێکسدا. ڕەنگە خودی ئەم شیکارییەی فرۆید بۆ خەڵکانێک مایەی ڕەخنە و هەڵوەستەکردن بێت بەو پێیەی کە دیسانەوە وێنای فرۆید وەک دژەفێمینییەک دووبارە دەکاتەوە، وەلێ لە ڕاستیدا ئەم وێنەیە ناحەقییەک دەبێت بەرانبەر فرۆید چونکە ئەو هەر کات قسەی ل سەر ژن کردبێت ئەوا لە سیاق و کۆنتێکستە کۆمەڵایەتی و ئایینی و مێژوویییەکەی خۆیدا کردوویەتی، واتە شتیێکی لەسەر ژن نەگوتووە کە پێچەوانەی ئەو وێنایە بێت کە بۆی دروست کراوە و لە ڕێیەوە پێناسە کراوە. هەڵبەت فرۆید یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه‌ وێنا و بوونی پیاو وه‌ك نۆرمێكی زاڵ و به‌هێز تۆختر ده‌كاته‌وه‌، ئه‌مه‌ش زۆر به‌ڕوونی له‌ نووسینه‌كانی له‌سه‌ر (سێ توێژینه‌وه‌ ده‌رباره‌ی تیۆره‌ی سێكس)دا ده‌بینین. ئه‌م مۆدێله‌ له‌ ڕاڤه‌كردن و وه‌سفكردن بۆ خۆی ئاماژه‌یه‌ كه وێنا و بوونی ژن له‌ نۆرم و به‌هاكانی پیاوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه. فرۆید به‌ ئاشكرا باس له‌ وێناكردنی ژن وه‌ك كۆپییه‌كی ناته‌واو و خراپی پیاو ده‌كات، كاتێك كه‌ ده‌ڵێت: “بۆ ئێمه‌ تێگه‌یشتن له‌ گه‌شه‌كردنی پیاو ئاسانتره‌ تاوه‌كوو ژن، له‌به‌ر ئەوه‌ی گه‌شه‌ی پیاو به‌ شێوه‌یه‌كی گونجاو، ڕیزبه‌ند و یه‌ك به‌ دوای یه‌كدا ده‌ڕوات، له‌ كاتێكدا گه‌شه ‌و په‌رهسه‌ندن لای ژن مارشێكه‌ به‌ره‌و دواوه”.‌ ئه‌ڵبه‌ته‌ توێژینه‌وه‌كانی فرۆید لەسه‌ر نائاگایی و جیهانه‌ په‌نهانه‌ ناوه‌كییه‌كه‌ی مرۆڤ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك و كو‌لتوورێكدا بوو كه‌ ژن‌ هیچ بایه‌خ و رۆڵێكی سه‌ره‌كی نه‌بووه‌ له‌ ژیاندا ، به‌ڵكوو زیاتر وه‌ك بابه‌تێكی ناكارا(ئۆبێكتێكی پاسیڤ) ده‌ركه‌وتووه‌ و هه‌بووه‌ كه‌ پیاو لێی كۆڵیوەتەوه ‌و ویستویه‌تی كه‌شفی بكات.‌ لە بنەڕەتدا فرۆید ڕای وایە کە ژیانی سێکسیی ژن ئۆقیانووسێکی ڕەشە کە تەیکردنی زۆر دژوارە، وەک چۆن لێکشیتاڵکردنی تەلیسمەکانیشی سەختە! ئەو دەڵێت: “بەپێی ئەو ڕێچکە تایبەتییەی کە گرتوویەتیە بەر، دەروونشیکاری ناخوازێت پێناسەی ژن بکات و بزانێت چییە (چونکە ئاشکرایە کە ئەوە پرسیارێکە ناتوانێت وەڵامی بداتەوە)، بەڵکوو تەنیا هەوڵ دەدات لەوە بکۆڵێتەوە کە چۆن ژن دێتەبوون، چۆن مناڵ کە خاوەن حەزێکی سێکسیی دووجەمسەرە(بیسێکسوێل)، دەگۆڕێت بە ژن؟”.

 ئەگەرچی خودی داهێنانی فرۆیدی بۆ چەمکی ژن لە توێژینەوەکانی دەربارەی هیستیریا جیا ناکرێتەوە، چونکە بەشێکی زۆری نەخۆشەکانی فرۆید لە بنەڕەتدا ژن بوون و زیاتر باسیان لە کێشە دەروونییەکانی خۆیان کردووە کە پتر پەیوەست بوون بە فانتازیا و خەون، مناڵی و سێکس و چێژەکانیانەوە. هەر بۆیە باسکردن لە سێکسوالیتی لای ژن، قۆناغی پاش دەرخستنی نەستە لای فرۆید وەک دەرەنجامی شیکارییەکانی بۆ هیستیریا. کەواتە چەمکی سێکسوالیتی لای فرۆید هەروا لە خۆیەوە نەهاتووە، بەڵکوو زادەی شیکاریکردنی هەموو ئەو دۆخ و کەیسە هیستیریانەی بەردەمی بوون لە ژنان کە مەسەلەی یەکاڵاکردنەوەی ڕەگەز لە پەیوەست بە سێکسدا، بناغەی سەرەکییان بوون. وەلێ شیکارییەکەی سەبارەت بە ماسۆشیزم پەیوەستە بە نێرینە و لەسەر نەخۆشە پیاوەکانی گەڵاڵەی کردووە و نووسیوە.

هەڵبەت فرۆید تەنها نەبووە لەوەی کە ماسۆشیزمی وەک لادانێکی دەروونی پەیوەست بە پیاوەوە نەک بە ژنەوە بینیوە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٦دا، سێکسناسی ئەڵمانی ڕیتچارد ڤۆن کرافت-ئێبێنگ بۆ یەکەم جار زارەوەی ماسۆشیزمی ھێنایە ئاراوە. ئەو کاتەیش شیکارییەکەی لەسەر ماسۆشیزم ئەوە بوو کە وەک خولیا و خەیاڵی ئەو پیاوانەی کە ئارەزووی ئازار دەکەن و حەزیان لەوەیە کە ژنێک یان پیاوێک بیانچەوەسێنێتەوە لە کاتی سێکسدا تا بگەن بە ئۆرگازم، خستە ڕوو. ڤۆن کرافتئێبینگ ئاماژە بە سی و سێ کەیسی پیاوی ماسۆشی دەکات لە کاتێکدا تەنها چوار کەیسی ژن باس دەکات. وەکچۆنیش تیۆدۆر ڕایک لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ماسۆشیزم لە پیاوی مۆدێرن)دا دەگاتە هەمان دەرئەنجام کە نێرینە لە مێینە زیاترماسۆشییە. بە ڕای ڕایک تەنانەت ئەو ژنانەی لە ڕووی کلینکییەوە بە ماسۆشیست دادەنرێت ئەوا هیچ کاتێک سنووری سوبژێکتیڤی خۆیان تێناپەڕێنن بەڵکوو تەنها کەمێک سنوورەکەی درێژ دەکەنەوە، لە کاتێکدا پیاوی ماسۆشی بە پێچەوانەی ژنەوە تەواوی شوناسە کۆمەڵایەتی و سێکسوێلەکەی خۆی جێدێڵێت و لە خودی خۆی تەرە دەبێت و خۆی هەڵدەداتە نێو سنووری دوژمن کە لێرەدا مەبەست لێی سنووری فێمینەبوونە وەک سنووری دژ و جیاواز بە نێرینەبوون.

کای سلڤەرمان لە کتێبەکەیدا بە ناوی (سوبژێکتیڤتی نێر لە پەراوێز)دا، ئاماژە بە ژێل دۆلوز دەکات و دەڵێت، دۆلوز لە لێکۆڵینەوەکەیدا سەبارەت بە دڵڕەقی، نەک هەر بەتەنها جەخت دەکاتە سەر کارەکتەری (ساشەر مازۆش) بەڵکوو مۆدێلیکی تیوریش بۆ ماسۆشیزم دەهێنێتە ئاراوە کە ئازارکێشان بە پلەی نایاب دەخاتە پاڵ نێرینە. بۆ سلڤەر پرسیارەکە زیاتر ئەوەیە کە چی بکەین بۆ ئەوەی ئەو هەڵەیە ڕاست بکەیەنەوە کە فرۆید کردوویەتی، هەڵەی دەستنیشانکردنی لادانێکی دەروونی وەک خاسیەت و سیفەتی فێمینە لە کاتێکدا قوربانی و نەخۆشەکانی ئەم لادانە نێرینەن؟

تیۆدۆر ڕایک پێی وایە  پیاو زیاتر مازۆشین وەک لە ژن، چونکە تەنها لەو کاتانەدا پیاو ئەم سیفەتانەی ماسۆشیزمی فێمینە لە خۆی دەنێت کاتێک بیەوێت جۆرێک لە پاتۆلۆژیا بنوێنێت

سلڤەرمان تەواو کۆک نییە لە گەڵ تیۆدۆر ڕایک کە پێی وایە  پیاو زیاتر مازۆشین وەک لە ژن، چونکە تەنها لەو کاتانەدا پیاو ئەم سیفەتانەی ماسۆشیزمی فێمینە لە خۆی دەنێت کاتێک بیەوێت جۆرێک لە پاتۆلۆژیا بنوێنێت. بەو مانایەی ئەوەی کە ئاسایییە وەک نۆرم وەک سێکسوالیتی مێینە دەبێتەوە بە لادان و پاتۆلۆژیا بۆ نێرینە. سلڤەرمان زیاتر تێزەکەی فرۆید لەم بارەیەوە شی دەکاتەوە، دەڵێت: “ئاماژەکردنی فرۆید بە فانتازیای لێدانەوە و بەستنەوەی بە گرێی ئەرێنیی ئۆدیپوس لای کچی بچووک لە کاتێکدا ئەم فانتازیایە دەبێتەوە بە گرێێ ئۆدیپوس بە دیوە نیگەتیڤ و نەرێنییەکەیدا لای کوڕی بچووک. بەم مانایەش ماسۆشیزمی فێمینە هەمیشە بە مانای ئارەزوو دێت بۆ باوك بە هاوشوناسبوون لەگەڵ دایک، پێگە و شوێنێک کە زیاتر نۆرمئاساییە بۆ سوبێکتی فێمینە لە کاتێکدا (لادانە) بۆ سوبێکتی نێرینە”.

 هەر کاتێک قسە لەسەر ماسۆشیزم دەکەین ئەوا بەناچاری دەگەڕێینەوە سەر سادیزم و یەکێک لە ئاماژە گرنگانەی کە فرۆید سەبارەت بە سادیزم کردوویەتی لە (سێ توێژینه‌وه‌ ده‌رباره‌ی تیۆره‌ی سێكس)دا ئەوەیە کە سێکسوالیتیی زۆرینەی نێرینەکان بەشیک لە توندوتیژی و دڕی و ئارەزووی زاڵبوون بەسەر ئەوی تردا لە خۆی دەگرێت. ھەر بۆیە بە ڕای فرۆید ماسۆشیزم بە تەنھا خۆی نمایش ناکات بەڵکوو پێویستی بە پێچەوانەکەی ھەیە کە سادیزمە… بەو مانایەی کە ھەموو ماسۆشیستێک مەیلێکی سادیستی لە ھەناودایە و پێچەوانەشەوە. ھەڵبەت فرۆید مەبەستی ئەوە نییە کە ھەموو سادیستێک خۆی کۆنە ماسۆشی بووە بەڵکوو مەبەستی زیاتر کە ھەردوو مەیلەکە وەک ئارەزوو لەناو ھەمان کەسدا بەرجەستەیە و ھەیە و بۆیەش فرۆید تێرمێکی نوێ دادەڕێژێت بە ناوی (سادوماسۆشیزم)ەوە. فرۆید لە وتارەکەیدا بە ناوی (مناڵیک لێی دەدرێت) سەرچاوەی ماسۆشیزم لە ھەردوو ژن و پیاودا دەگەڕێنێتەوە بۆ خەیاڵ و فانتازییەکی قۆناغی مناڵی، فانتازی لێدانی مناڵێک بۆ ئەمەیش لەسەر شەش توێژینەوە کە لە چوار پیاو و دوو ژن پیکهاتووە  کاری کردووە. تێزەی سەرەکی لەم توێژنەوەیەدا بریتییە لە فانتازیای لێدانی مناڵێک لەلایەن باوکەوە، بە مانایەکی تر، لێدانی ئەو مناڵەی کە (من) ڕقم لێیەتی سەنتەرە. خودی ئەم فناتازیایەش لە لایەک پەیوەستە بەو پەیوەندی و بۆندە خۆشەویستییەی کە کچی بچووک لەگەڵ باوکیدا هەیەتی یان خوازیارە هەیبێت، لە لایەکی تریشەوە بە ئیرەیی بە مناڵی دووەم کە بە دوای خۆیدا هاتووە و ئەم ڕقی لێیەتی، چونکە باوك گرنگی و خۆشەویستیی خۆی دەداتێ. هەر بۆیەش کچی بچووک فانتازیا و خەیاڵ بەوەوە دەکات کە باوک لە بری خۆشەویستی بدات بە خوشک یان برای بچووک ،ئەوە لێی دەدات و ئازاری دەدات. کچی بچووک دەیەوێت لە فانتازیادا بژی کە باوکی بە تەنها ئەوی خۆش دەوێت و ئەوەی لە دوای ئەمەوە دێت هیچ بایەخ و گرنگییەکی لای باوکی نییە بەڵكوو بەپێچەوانەوە لێشی دەدات. بۆ ئەوەی زیاتر لە فانتازیای لێدانی مناڵێک و پەیوەندی بە سێکسوالیتیی مێینەوە ڕوون بکەیەنەوە ئەوا گرنگە ئاماژە بەو سێ قۆناغەی فرۆید بکەین، چونکە بە ڕای فرۆید فانتازیای مێینە لە سێ قۆناغ پێک دێت وەلێ قۆناغی یەکەم و سێھەم لە ڕووی شیکارییەوە بەکار دێنین بەو پێیەی کە قۆناغی دووەم ھەمیشە دەکەوێتە نەست و نائاگاوە هیچ کاتێک بوونی نەبووە. ئەو سێ قۆناغەیش ئەمانەن:

یەکەم: “باوکم لە مناڵەكە دەدات — ئەو مناڵەی كە من ڕقم لێیەتی”.

دووەم: “من لە باوکم دەدەم”.

سێھەم: “ھەندێ لە کوڕەکان لێیان دەدرێت— منیش تەماشایان دەکەم”.

فرۆید لە بارەی قۆناغی یەکەم دەڵێت، ئەم قۆناغە نە ئاماژەیە بۆ سێکسوالیتی و نە مەیلی سادییش لە خۆی دەگرێت. چونکە ئەو مەیلە سێکسوێلییەی کچی بچووک بۆ باوک هەر زوو لەژێر هەژموون و هەڕەشەی ئۆدیپوسدا دەچەپینرێت و مەحف دەبێتەوە.

وەلێ خودی ئەم قۆناغە زەمینەیەکە کە دوو قۆناغەکەی تری لەسەر دروست دەبێت. گرنگی و بەھای ئەم قۆناغە دواتر بە شێوەیەکی پاشاوپاش خۆی نمایش دەکات. فرۆید ئەم قۆناغە لەم دەستەواژەیەدا کورت دەکاتەوە دەڵێت: “باوکم مناڵەكەی تری خۆش ناوێت، ئەو بە تەنھا منی خۆشگەرەکە”. لێرەیشدا ئارەزووە ئۆدیپییەکە و تابۆیش لەنێوان قۆناغی یەکەم و دووەم تێکەڵ دەبێت. فرۆید لەم بارەیەوە دەڵێت:”قۆناغی دووەم گرنگترین و پڕ بایەخترین قۆناغە وەلێ دەشتوانین بڵێین کە ئەم قۆناغە بە جۆرێک ھیچ کات بوونێکی ڕاستەقینەی نییە. ھیچ کات یاد ناکرێتەوە و نابێتە یادەوەری، ھیچ کات نەیتوانیوە ببێتە ئاگایی، دەتوانین بڵێین کە ئەم قۆناغە زیاتر بۆ تێگەشتنی فرۆید خۆی بووە تا بتوانێت تەواو لە شیکارییەکەی نزیک بێتەوە. ئەوەی لەم قۆناغەدا لێی دەدرێت برا یان خوشکی بچووک نییە بەڵکوو ئەوە باوکە لێی دەدرێت بەڵام بە فانتازیای کچی بچووک. خودی ئەم فانتازیایەش دوو فاقە چونکە لە لایەک ئارەزووی سزدان پڕ دەکاتەوە، سزای  ئارەزووی چەپینراوی کچی بچووک بۆ باوکی، لە لایەکی تریش خودی ئەم فانتازیایە ماسۆشییە ئارەزوو بۆ باوک پڕدەکاتەوە… فرۆید دەڵێت: “چەپاندنی ئەم ئارەزووە سێسکوێلییە بۆ باوک دەبێتە هۆی مەیلی گەڕانەوە بۆ قۆناغی کۆمی-سادیستی سیكسوالیتی. فانتازیای ئارەزووکردن بە باوکەوە لە قۆناغی یەکەمدا (باوکم هەر منی خۆش دەوێت) دەگۆڕێت بۆ قۆناغی بەر لە ئارەزووی سێکسی و دەبێت بە (باوکم لە من دەدات). لە قۆناغی سێهەمدا بەر سینارێۆیەکی تر دەکەوین ئەویش لێدانی مناڵێکی ترە وەلێ کچی بچووک تەماشای ئەم لێدانە دەکات و ئازار دەکێشێت چونکە لە خەیاڵ و فانتازیای کچی بچووکدا ئەو مناڵە لێی دراوە لە بری ئەم و لە سزای گوناه و ئارەزووەکانی ئەم لێدان دەخوات. لەم ڕوانگەیەوەیە فرۆید پێی وایە کە ئەو چیژەی لە خەیاڵ و فانتازیای کەسی ماسۆشییەوە هەڵدەقوڵێت بە سروشتی خۆی ماسۆشییە و ناتوانین لە دیدێکی سادیستییەوە لێی تێبگەین. ئەم خەیاڵ و فانتازیا بە لێدان لە ھەردوو ڕەگەزکەدا ئارەزووی دەستپەڕکردن دروست دەکات ئەگەرچی خودی فانتازیاکە بۆ ھەر یەک لە ژن و پیاو مانای جیاوازی دەبێت. چونکە لەو کاتەی پیاو فانتازیا و ئارەزوو دەیکاتە کەسێکی پاسیڤ و حەز دەکات لە شوێنی مێێینەدا بێت. ئەوا فانتازی مێێینە بەرگێکی سادیستی تێکەڵ بە ھەستی گوناھباری بۆ بینینی مناڵێک لە کاتی لێدانیدا. ئەم ھەستکردنە بە گوناھباری ئەو کاتە دەڕەوێتەوە کە خۆی بخاتە شوێنی مناڵە لێدراوەکە، واتە قۆناغی یەکەم. لە ھەستکردن بە  گوناھباری و مەیلی سزادان دەتوانین لە ماسۆشیزم  بگەین وەک سیفەتێکی فێمینە. دیسانەوە گرنگە بۆ ئێمە بزانین کە فرۆید تێزەکەی خۆی سەبارەت بە ماسۆشیزم لەسەر بنەمای پەیوەندیی خێزانی و گرێی ئۆدیپوس داڕشتووە. بە گەڕانەوەیش بۆ ئەم گرێیە دەزانین کە مێینە ڕۆڵێکی پاسیڤی ھەیە لە کاتێکدا نێرینە ڕۆڵە ئاکتیڤ و چالاکەکەی ھەیە. چونکە ھەژموون و دەسەڵاتی باوک، کوڕ دەخەسنێت و دەیکاتە مێینەیەک ھەر وەک دایکی، لە کاتێکدا ئەم نوقسانی و خەساندنە بۆ مێینە سروشتییە و دەبێتەوە بە قەدەری. گەر ئەم شیکارییەی فرۆید لەسەر ماسۆشیزمی فێمینە بە هەند وەربگرین ئەوا دەڵێین کێشەی سەرەکی بۆ کەسی مازۆشی یان وردتر بڵێن بۆ مازۆشیی ڕاستەقینە ئەوەیە کە هەمیشە ڕوومەتی ئامادەیە تا شەپازلەی لێ بدرێت. کەسی مازۆشی کەسێکی نەرمونیانە بە سروشتی خۆی ناتوانرێت جارێکی تر لە دەرەوەی خۆی بشکێنریتەوە فۆڕمێکی تر بە خۆی بدات. بەو مانایەی هێزێکی بێشوماری بەرگەگرتنی ئازارچەشتن و لێدانی هەیە تا زیاتر ئازار بچێژێت زیاتر هەست دەکات بەری نەکەوتوویت. هەر بۆیەش ژن ناتوانێت لە بەرگە خەسیوە پاسیڤەکە خۆی دەرچێت. 

کرد فرۆید کۆی تێزەکەی لەسەر ماسۆشیزم لە ڕیی نەخۆشە پیاوەکانییەوە گەڵاڵە کردووە. هەر بۆیە زۆر بەسادەیی ماسۆشیزمی فێمینە وەک پاتۆلۆژیی نێر پێناسە کردووە

وەک پێشتر باسمان کرد فرۆید کۆی تێزەکەی لەسەر ماسۆشیزم لە ڕیی نەخۆشە پیاوەکانییەوە گەڵاڵە کردووە. هەر بۆیە زۆر بەسادەیی ماسۆشیزمی فێمینە وەک پاتۆلۆژیی نێر پێناسە کردووە. پیاو دەتوانێت مەیل و ئارەزووی ماسۆشیستی خۆی تێر بکات وەلێ لە بەرگی فێمینەدا و ئەو کاتانەی وەک فێمینە ئازار دەچێژێت. بەو مانایەی کە ئارەزووی  کوڕی بچووک یان پیاو بۆ لێدان و ئازارچەشتن ئارەزوویەکە لە بنەڕەتدا تایبەتە بە فێمینە. بە هەند وەرگرتنی ئەم شیکارییەی فرۆید دەتوانین لە کاردانەوەی گروپی دووەمی جەماوەرەکەی لۆڤ بگەین کە زیاتر هەستکردنە بە گوناه بۆ تەماشاکردنی لێدانی پیاوێک چونکە لە نەستی ئەو جەماوەرەدا ئەوەی کە دەبوو لە شوێنی ئەو پیاوە بێت و ئاسایییە لەو جێگەیەدا بێت ژنێکە نەک پیاوێک.

 ئەو ژنە قامچی بەدەستە “تاج لەسەرە” لە ڕاستیدا جێگرەوەی فیگەری باوکە، ئەگەرچی دەسەڵات و ھێزی ھەیە بەڵام بۆ خۆی وەک ئۆبێکتێکی ئارەزوو-سێکس دەمێنێتەوە، ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەیشە لەو نێوەندەدا سووکایەتی و ئەشکەنجەیەکی زۆر دێتە ئاراوە ئازار و ئەشکەنجە بە تامی چێژ. ئارەزووی ئەوەی کە ئەشکەنجە بدرێت گوزارشتێکی ترە بۆ ئارەزووی خۆهەڵواسین بە بەرگی فێمینەدا وەک پاسیڤ و زەلیلێک لە بەرانبەر فیگەری باوک. بەو مانایەی لێدان و ئەشکەنجەدان بۆ کەسی ماسۆشی واتە خۆشویستن، خۆشویستن لە فۆڕمی سزادان و ئەشکەنجەداندا. ئەوەی کە جیاوازە لێرەدا و دەتوانین جیای بکەینەوە لە ئارەزووی پیاوی هاوڕەگەزخواز ئەوەیە کە لە نەستی پیاوی ماسۆشیدا ئۆبێکتی خۆشەویستییەکەی پیاو نییە بەڵکوو ژنە، ئەو لە نەستی خۆیدا دەیەوێت لەلایەن ژنێکەوە خۆش بویسترێت، بەڵام  خۆشەویستییەک لە ڕێێ سووکایەتیپێکردن و ئەشکەنجەدانەوە، چونکە گەر پیاو خۆی ببەخشیتە پیاوێکی تر واتە بە جۆرێک لە جۆرەکان بەیانی نێرایەتی خۆی دەکات، وەلێ لە دۆخی ماسۆشیزمدا خودی ترس لە خەساندن وەلادەنرێت و کەسی ماسۆشی خۆی بە دووردەگرێت لە بری ئەوە نەرمە ئازارێک بە تامی چێژ جێی دەگرێتەوە. ئەمەیش وادەکات کە ئارەزووی لێدان و ئەشکەنجەدان هاوکات لەگەڵ هەستکردن بە خۆشەویستی تێکەڵ بەیەک بن وەک گوزارشتێکی ماسۆشی دەربکەون. ئەوەی کە فرۆید مەبەستیەتی لە شیکارییەکەیدا ئەوەیە کە پیاوی ماسۆشی گەرەکیەتی باوكی خۆشی بوێت و قبووڵی بکات بەڵام وەک ژنێک خۆشی بوێت و پێ ڕازی بێت. هەر بۆیە لە دۆخی ماسۆشیزمدا پیاو بە سی قۆناغی جیاواز لەوەی لە پێشەوە باسمان کرد دەڕوات، ئەوانەیش:

یەکەم: من لەلایەن باوکمەوە خۆشویستراوم (کە ئەمەیان هەر درۆیەکە و لە پشتی قۆناغی دووەمەوە ون دەبێت و نایەتە ناو هەستەوە).

دووەم: من لەلایەن باوکمەوە لێ دراوم.

سێهەم: من لەلایەن دایکمەوە لێ دروام.

ئەوەی کە جێی سەرنجە لێرەدا خودی بەکارهێنانی ڕاناوی (من)ە لای نەخۆشە نێرەکان بەو مانایەی هەموو قۆناغێک بەم ڕاناوە دەست پێ دەکات. وەک دەبینین فانتازیای لێدان لای نەخۆشە نێرەکانی فرۆید بە بەراورد بە نەخۆشە مێینەکانی کەمتر دووچاری کۆنترۆڵ و سەرلێشێوان دێن. جیاوازییە جەوهەرییەکە لە نێوان سینارێۆی هەستەگی (قۆناغی سێهەم)، وە سینارێۆی نەستەگی (قۆناغی دووەم)، خودی ئەم جیاوازییەش کار دەکاتە سەر شوناسی کەسەکە بۆ تێگەشتنی و کاردانەوەی بۆ سزادان. لێرەدا خەیاڵ و فانتازیای هەستەگی دەگوڕێت بۆ گوزارشتی (من لەلایەن دایکمەوە لێ دەدرێم)، لە کاتێکدا ئەوەی لە نەستدا هەیە، بەم شیوەیە خۆی بەیان دەکات و دەخوێنرێتەوە (من لە لایەن باوکمەوە لێ دەدرێم). لێرەیشدا نکولیکردنەکە نەرم و نیانە چونکە ژنی لێدەر و چەوسێنەر نمایشی خەسڵەتە شەڕەنگێزەکانی پیاو و دەچێتە شوێنی ئەو.

دیسانەوە گەر ئێمە باسی خۆشەویستی بکەین و بڵێین خولیای سەرەکیی کەسی ماسۆشی ئەوەیە کە خۆشبویسترێت وەلێ بۆچی دەیەوێت ئازار بکێشیت و ئەشکەنجە بدرێت؟ بۆ ئەوەی بتوانین وەڵامی ئەم پرسیارەوە بدەینەوە پیویستە بگەڕینەوە سەر گرێی ئۆدیپوس، بگەڕینەوە سەر تاوانە ئەزەلییەکە بەرانبەر بە باوک. ڕایک لەم بارەیەوە دەڵێت: “بەپێی یاسا نەنووسراوەکەی تالیۆن( چاو بە چاو – دان بە دان)، هەر لە سەرەتاوە چووک لەژێر هەڕەشەی ئەشکەنجەداندایە، وەلێ لە فانتازیای کەسی ماسۆشیدا چووک دەپارێزرێت لە هەموو هەڕەشەیەک بەم جۆرەیەش خودی خەساندنەکە دەگوڕێت بۆ نەرمە ئازارێکی ڕەمزی. کوڕی بچووک لە ترس و دڵەڕاوكێی بۆ پاراستنی چووکی خۆی بەیانی ئارەزووە سێکسییەکانی خۆی دەکات وەلێ لێرەدا نایەوێت باوکی خۆی بکوژێت و بچێتە لای دایکی هەر وەک ئەوەی کە ئۆدیپوس کردی. بەڵکوو ئەم ئەنگێزەکانی خۆی بۆ کوشتنی باوکی دەچەپێنیت و لە بری ئەوە جەستەی خۆی دەبەخشێت بە باوکی بەڵام جەستەی خۆی بە خاسیەت و سیفەتەکانی جەستەی دایکییەوە. هەڵسوکەوتکردن وەک فێمینەیەکی پاسیڤ لە بەرانبەر باوکدا بۆ خۆی دەبێت بە چارەیەک بۆ ترس و دڵەڕاوکێ لە خەساندن.

کەواتە لە جێی خۆیدایە لێرەدا بپرسین و بڵێین ماسۆشیزمی مێینە کە لە بنەڕەتدا پاتۆلۆژیای پیاوە! چ پەیوەندییەکی بە ژن هەیە یان ژن چ ڕۆڵێک دەبینێت لەم نێوەندەدا؟ هەروەک سلڤەرکایمان دەڵێت: “چۆن ئەو هەڵەیەی فرۆید ڕاست بکەینەوە کە لادان و پاتۆلۆژیی نێرینەی شوبهاندووە بە مێینەبوون و خاسیەتی ـمێینەبوون؟ کاتێک ئێمە دەزانێن ژن ڕۆڵێک دەبینێت هی خۆی نییە و لە بری فیگەری پیاو_باوک دانراوە، ئەی کەواتە ڕۆڵی ژن لەم نمایشە ماسۆشییەدا چییە؟”. بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەیش ڕایک دووبارە دەمانباتەوە بۆ سەر گرێی ئۆدیپوس و دەڵێت: “ئەم گرێیە هێندە قووڵ ڕەگی خۆی لە نەستی ئێمەی مرۆڤدا داکوتاوە، کە خودی ئەو پەیوەندییە و ئاماژە نەرێنییەکانی بە ئێستاشەوە کاریگەری بە سەرمانەوە هەیە “. هەر بۆیەش ئامادەبوونی ژن لە نمایشێکی ماسۆشیدا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕاستییەی کە چێژ و ئارەزووی سێکسی دەوەستێتە سەر جەستەی ئەو. لەگەڵ نمایشی ماسۆشیدا ڕۆڵەکان پێچەوانە دەبێتەوە بەڵام هێشتا جەستەی ژن ئۆبێکتە ڕاستەقینەکەی خۆشەویستییە. ئەوەی کە لێرەدا دەگۆڕێت کەسە قامچی بەدەستەکەیە- تاجبەسەرەکەیە کە ڕۆڵێکی جیاواز دەبینێت. واتە ژن هەم خۆشەویستە و هەمیش خۆشدەویسترێت وەلێ بە ئاماژەیەک بۆ دەسەڵات و هەژموونی باوک کە لە کلیپەکەی لۆڤدا فۆڕمی تاج وەردەگرێت. ئاڵۆزیی فیگەری ژن لە نمایشی ماسۆشیدا ئەوەیە کە بە دیوێکدا دەبێتەوە بە وێنای یەکەم ئۆبێکتی خۆشەویستی کە دایکە و کوڕی بچووک ڕۆژانێک بە عەزرەتییەوە بووە، وەلێ لە شوێن و پێگەی باوکیشە کە لەبەر خاتری ئەو، وێنای ئەو کوڕی بچووک دەستبەرداری خۆشەویستییەکی دەبێت. کەواتە ژن لە یەک کاتدا ڕۆڵی دوو  فیگەر و دوو کەس دەبینێت، یەکێکیان کە دەیەوێت ببیتە خاوەنی و داگیری بکەیت و بیخەیتە ژێر هەژموون و دەسەڵاتی خۆتەوە، ئەوی ترشیان کە دەتەوێت ببیتە موڵکی و داگیرت بکات و تەنانەت زەلیل و زەبوونت بکات. یەکێکیان خۆشەویستە و ئەی تریان هۆڤ و شەڕەنگێز، هەردووکیشیان لە یەک جەستەدا کۆبوونەتەوە کە جەستەی ژنە.

 بۆ ئەوەی لەم ڕۆڵە ژن بگەین پیویستە بچینەوە سەر شیکاریی دۆلوز سەبارەت بە ماسۆشیزم چونکە تێزەی سەرەکیی دۆلوز سەبارەت بە ماسۆشیزم یەکەم جار ڕەتکردنەوەی دیدە فرۆیدییەکە لەسەر تێکەڵکردنی سادیزم لەگەڵ ماسۆشیزم (سادۆماسۆشیزم).

لە کاتێکدا فرۆید تێرمی ماسۆشیزم لە کرافت-ئیبێنگەوە وەردەگرێت تا شیکارییەکانی خۆی لە دیدێکی دەروونشیکارییەوە بخاتە ڕوو ئەوا دۆلوز بە گەڕانەوە بۆ تێکستە ئەدەبییەکانی ھەردوو نووسەری گەورە (مارکیز دۆ ساد و ساشەر ماسۆش) سنوورەکانی دەروونشیکاریی کلینیکی تێدەپەڕێبێت تا سادیزم و ماسۆشیزم  تێکەڵ بە بونیاد و گێڕانەوەی دراماکان بکات. دۆلوز لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ماسۆشیزم: ساردوسڕی و دڵڕەقی)دا دەڵێت: “لەگەڵ ساد و ماسۆشدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە وەزیفەی ئەدەب چیتربە تەنها  ئەوە نییە کە وەسفی جیھانمان بۆ بکات، چونکە ئەمە شتێکە پێشتر کراوە، بەڵکوو پێناسەکردنی بەدیلێکە بۆ جیھان کە تیایدا جێی توندوتیژییەکانی و لادانەکانی بگرێتەوە”.

ھەر لە سەرەتاوە دۆلوز پێی وایە کە پێویستە ئەو پێناسە فرۆیدییە بۆ ماسۆشیزم ڕەت بکەینەوە کە ماسۆشیزم وەک ھێزێکی سادی ھەڵگەڕاوە بۆ ناو خود دەبینێت. وەکچۆنیش تەواو تێزەی فرۆید سەبارەت بە گرێی ئۆدیپوس هەڵدەوەشێنێتەوە و لە بری باوک ئەوا دایک دەکاتە سەنتەر، وەک هەڕەشە و ئۆبێکتی خۆشەویستی بۆ کەسی ماسۆشی. لە دۆخی ماسۆشیزمدا پەیوەندییەکە یان وردتر بڵێین پەیمانەکە لەنێوان دایک و کوڕدایە، لەنێوان نێرێکی ماسۆشی و ژنێکی ساردسڕ و دڵڕەقدا کە شوێنی دایکە سەرەتایییەکە دەگرێتەوە. لەم پەیوەندیەدا کە دایک-ژن خاوەن هەژموون و دەسەڵاتە و کوڕ-پیاو دەچەوسێنێتەوە، وەلێ دۆلوز جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە دایک لە سەرەتاوە دەسەڵاتەکەی خۆی لە کوڕەکەیەوە وەرگرتووە نەک بە پێچەوانەوە. کەواتە ئەوەی کە لێی دەدرێت سوبێکتی نێر نییە لە فیگەری باوکدا وەكچۆنیش فیگەری باوک نییە لە سوبێکتی نێردا، بەڵکو ماسۆشیزم ئیش لە سەر نکولیکردن و ڕەتکردنەوەی هەژموونی پەتریارکی و قازانجەکانی دەکات. لەم بارەیەوە دۆلوز دەڵێت:”گرێبەندەکە لەنێوان پاڵەوان (پیاوی ماسۆشی) و ژندایە، گرێبەندێک کە بۆ ماوەیەکی دیارکراو و لە کاتێکی تایبەتدا ژن تەواو دەسەڵات هەژموونی هەیە بەسەر پیاودا. بەمەیش کەسی ماسۆشی هەوڵ دەدات خۆی لە هەڕەشەی باوک دوورخاتەوە گەر بۆ ماوەیەکی کورتیش بێت ئەزموونی نەزمی ڕەمزی بکات …ئەو نەزمەی کە تیایدا باوک بۆ ئەبەد لەناو دەچێت و مەحف دەبێتەوە… لە ڕێێ ئەم گرێبەندەوە کەسی ماسۆشی دەگاتە ترۆپکی ئەفسوون و فەزای ئەبەدی خۆی، ئەو فەزایەی کە بۆ ئەبەد دایک تیایدا سەروەرە. لە کۆتاییدا لەوە دڵنیا دەبێتەوە کە لێی دەدرێت… ئەوەی لێی دەدرێت، سووکایەتیی پێ دەکرێت، ئازار دەدرێت وێنا و خەیاڵی باوکە، هاوکات ئەگەری گەڕانەوەی توڕەیی و شەرەنگیزیی باوکە جارێکی تر… هەر بۆیەش کەسی ماسۆشی خۆی ئازاد دەکات لە ئامادەگیدا دەبێت بۆ لەدایکبوونەوەیەک کە تیایدا باوک شوێن و پێگەی نییە”.

ئەگەرچی لە شیکارییەکەی دۆلوزدا دایک شوێنی باوک دەگرێتەوە ھەم وەک ھەڕەشە و ھەمیش وەک ئۆبێکتی خۆشەوستی. وەلێ لە ڕاستیدا سوبێکتی مێینە شوێن و پێگەیەکی ئەوتۆی نییە و دیسان دەکەوێتە پەراوێزەوە. لەگەڵ ئەو ڕاستییەشدا کە ژن لە نمایش و گێڕانەوەی ئاکتێکی ماسۆشیزمدا وەک فیگەری ھێز و دەسەڵات دەردەکەوێت بەڵام ئەمەیش بۆ خۆی ھەر بە تەنھا وەھمی ھێز و دەسەڵاتە و پەیوەندی بە دەسەڵاتەوە نییە. چونکە لەم جۆرە نمایشانەدا ئەوەی کە سەنتەرە فیگەری نێری ماشۆشییە و هەر ئەویشە کە دنەی ژن دەدات کە ئەم ڕۆڵە سارد وسڕە دڵڕەقەی بۆ ببینێت، وردتر بڵێین ئەوە دەسەڵاتێکی کاتییە کە پیاو بە قەرز و بۆ تێرکردنی حەز و ئارەزووە سێکسییەکانی خۆی دەیداتە ژن. دۆلوز دەڵێت: “بە ڕای ئێمە ژنی چەوسێنەر و دڵڕەق پەیوەندیی تەواوی بە ماسۆشیزمەوە ھەیە، بە بەڵگەوە ئەو خۆی کەسێک نییە کارەکتەری ماسۆشی ھەبێت وەلێ دەبێتەوە بە سەرچاوەیەکی پووخت و بێخەوش بۆ ماسۆشیزم ئەویش بە نواندنی ڕۆڵی ئاکتیڤ لە دۆخە-نمایشە ماسۆشییەکەدا…” بەو مانایەش ژن ھیچ نییە جگە لە ئۆبێکتک کە ملکەچی حەز و ئارەزووەکانی پیاوە کە بە سەریدا سەپاندووە.. ھەڵبەت دۆلوز بەئاگایە لەم گەمەیەی ماسۆشیزم کە تیایدا ژن وەھمی سەنتەربوون و خاوەن دەسەڵات وەردەگرێت، ھەر بۆیە ئەو دەڵێت: “ژنی چەوسێنەرو خاوەن دەسەڵات لە دۆخی ماسۆشیزمدا ناتوانرێت بە سادی ببینرێت چونکە ئەویش لە دۆخێکی ماسۆشیدایە و بەشێکی دانەبڕاوە لێی، درک کردن بە فانتازیا و تەلیسم و خەیاڵی کەسی ماسۆشی و ئەوەی کە ژنیش پەیوەستە و سەر بە ھەمان جیھانی ماسۆشیی پیاوە لەو سۆنگەیەوە نییە کە ئەویش ھەمان تام و ئارەزووی قوربانییەکەی ھەیە بەڵکوو شێوازی سادیزمی ئەم جۆرێکە کە ھیچ لە سادیستی ئاساییدا نایدۆزیتەوە، بەو مانایەی سادیزم لەم دۆخەدا دەبێتەوە بە دەبڵێک و جمکێک بۆ ڕەنگدانەوەی ماسۆشیزم. ھەڵبەت ھەمان شتیش بۆ سادیزم ڕاستە. لە کاتێکدا لە دۆخی سادیزمدا کەسی ماسۆشی وەک کۆیلەیەک لە ژێر فەرمان و بەزەییی کەسی سادیستدایە ، ئەوا لە دۆخی ماسۆشیزمدا کەسی ماسۆشی دەبێتەوە بە پاڵەوانی نمایشەکە بەو مانایەی کە کەسەکەی تری خاوەن دەسەڵات ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ماسۆشییەکەوە وەردەگرێت. وردتر بڵێین خودی نمایشەکە چ وەک گێڕانەوە و چ وەک نمایش پێشتر لە لایەن ماسۆشییەکەوە – پیاوەکەوە ڕێک دەخرێت. کەسی ماسۆشی لە ڕێی نمایشە پاسیڤ و زەلیلەکەیەوەیە خۆی وەک بکەرێک کە خاوەنی دەسەڵاتە دەبینێت ئەوەی کە تیۆدۆر ڕایک بە( سەرکەوتن لە ڕێی شکستەوە) ئاماژەی بۆ دەکات.

لەم دیدە دۆلوزییەوە ئەوا دەڵێین لەم کلیپەدا ئەم ژنە تاج بەسەرە لە ڕاستیدا ئەگەرچی رۆڵی سەردەستە دەبینێت وەلێ ئەو ھێز و دەسەڵاتەی کە ھەیەتی لە بنەڕەتدا پیاوە ماسۆشییەکە پێی بەخشیوە و خودی ئەو نمایشەیش حەز و ئارەزووی ئەوی پێ پڕدەکاتەوە نەک ئارەزوو و خولیای خۆی. واتە ئەم نە بۆ خۆی خاوەنی ھیچ دەسەڵاتێکە و نە ھیچ چێژێکیش وەردەگرێت بەڵکوو ھێزەکەی لە سەرەتاوە ھی پیاوە ماسۆشییەکەیە و دەشبێت لە خزمەتی تێرکردنی حەز و ئارەزووی ئەو بێت. ھەر بۆیە ئەم ژنە دەسەڵاتدار و تاج بەسەرە، لەم کلیپەدا ھیچ نییە جگە لە ماسکێکی بەتاڵ و پووچ، نمایشێک و فانتازیایەک کە پیاو، (پیاوی سپی پێستی ئەمریکی بە تامی جەستەی ژنی کورد) خولقاندوویەتی و دەیەوێت وەک وەهمی ئازادیی ژن و دەسەڵاتخوازی بە ئێمەی بفرۆشیتەوە.

ئەوەی ئەم کلیپە بەرجەستەی دەکات ژنێک نییە لە بەرگی پیاودا بەڵکوو پیاوێکە لە بەرگی ژنانەدا. ئەوەی لەم کلیپەدا خۆی مەڵاس داوە فیگەر و وێنا شاراوەکەی باوکە(مەحرەم)

هەر بۆیەیش پیشاندان و بەرجەستەکردنی دیوە فێمینەکەی ئەم پیاوانە وەک ماسۆشییەک جارێکی تر ھێندەی لێدانە لە مێینە و زەقکردنەوەی دیوە پاسیڤ و خوازراوەکەی، نیوھێندە لێدان لە پیاو و شکۆی پیاو نییە. ھەموو ئەوانەی کە وا ئەم کلیپەیان بینیوە کە لێدانە لە ھەژموون و دەسەڵاتی پیاو نەیتوانیوە دیوە ڕاستەقینەکەی ببینین، چونکە ئەوەی ئەم کلیپە بەرجەستەی دەکات ژنێک نییە لە بەرگی پیاودا بەڵکوو پیاوێکە لە بەرگی ژنانەدا. ئەوەی لەم کلیپەدا خۆی مەڵاس داوە فیگەر و وێنا شاراوەکەی باوکە(مەحرەم) کە لە پشت فیگەری ژنە تاجبەسەرە( لێدەرەکە)ەوەیە. زەبوونی و زەلیلی ئەم ئیگۆ ماسۆشییە ھیچ نییە جگە لە ڕێگەیەک کە بە ھۆیەوە کەسی ماسۆشی ژنی پێ بەکار دەھێنێت تا وەھمی نمیاشێکی ئایدیاڵ و دانسقەی ئەو ڕۆڵەی پێ بەخشێت کە خۆی لە سەرەتاوە بۆی دارشتووە. لە بنەڕەتدا ئەم کلیپەیش هەر وەک فەتوای مەلاکان کار لەسەر دەستەمۆکردنی جەستەی مێینە دەکات. بە مانایەکی تر، خودی ئەو نمایشە و نیشاندانی پیاو وەک ماسۆشییەکی فێمینە هیچ نییە جگە لە تۆخکردنەوەی وێنا ئەزەلییەکەی ژن بەو شیوەیەی کە کۆمەڵگە دەخوازێت و دەیەوێت لەو قەفەزەدا دیلی بکات و لەسەر ملکەچی و چێژبینین لە خۆئازاردان و فیداکردن بۆ پیاو و لە پێناو سێکسوالیتی یپیاو دەستەمۆی بکات و ڕای بهێنێت.

لە کۆتاییدا ئەوەی بۆ من جێی سەرنجە لەم کلیپەدا وای لێکردم لە سەری بنووسم ھەر بە تەنھا ئەوە نییە کە نمایشەکە لەنێوان ژنێکی فالیکی و پیاوێکی ماسۆشیدایە بەڵکوو زیاتر بە ھەردووکیان ئەوەمان بیر دەخەنەوە کە فالوس و ھەژموونی فالوس شتێکی دەستکردە و دەتوانرێت دەستکاری بکرێت، شتێک کە ھەردوو ڕەگەزەکە بەشی دەکەن و زۆر جاریش شەڕی لەسەر دەکەن، یان لێرەولەوێ بە دوایدا دەگەڕێن و لە ھیچ جێگەیەکیش نایدۆزنەوە، یان ئەو گەمەیەمان بیر دەخاتەوە کە مادامەکی ھەردووکمان بە ژن و پیاوەوە خاوەنی فالوسین کەواتە با گەمەی پێ بکەین.

سەرچاوەکان:

1- Freud, Sigmund [1905] (1953) ‘Three Essays on1- the Theory of Sexuality’, in Sigmund Freud, The Standard Edition of the Complete Psychological Works.

2- Deleuze, Gilles [1967] (1991) Masochism: Coldness and Cruelty, trans. Jean McNeil, New York, NY: Zone Books.

3- Theodore Reik, (1941/1949) Masochism in Modern Man (trans. M. Beigel and G. Kurth). New York:Farrar, Straus and Company.

4- Silverman, Kaja. Male subjectivity at the Margins, 1992 by Routledge, Chapman and Hall, Inc..

The post ئایا نێرسالاری لە قەیراندایە؟ appeared first on ژنەفتن.

بەرایی

فیلمی (پەڕمووچ) هەم بایۆگرافییەکی تراژیکۆمیدی نووسەرێکی سەرسەخت و ئاڵۆزی مێژووی ئەدەب (مارکیز دو ساد)ە، هەم درامایەکی سیمبولیکییە کە گەمە بە تەواوی چەمک و زاراوەکانی ژیانی ئەدەبی و سیاسیی ئەو دەکات. وەک کۆی کارەکە لە سەرەتاوە تا کۆتاییەکەی، زۆر ئاشکرا دەبینرێت کە چۆن ئیشی لەسەر هەموو وردەکارییەکانی ئەو ئەدەبیاتە کردووە کە دوا چرکەساتەکانی ژینی ‘ساد’یان پێکهێناوە:

ژوورە لیکس و شادکەرەکەی ساد بۆ نووسین لە شێتخانەی چارینتۆن، خودی شێتخانەکە وەک زیندان و وەک شوێنی چارەسەریش بۆ ساد، نووسینە نهێنییەکانی ساد، دەزەکردنە دەرەوەی ڕۆمانەکانی بۆ دەرەوەی زیندان و دەنگدانەوە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی، ورووژاندن و توڕەکردنی سیاسییەکان و سزادانی لەسەر وتە و بۆچوونەکانی، لەقکردنی متمانەی پیاوانی کەنیسە و ڕۆحانی بە ئەگەری تۆبەکردن و چاکبوونەوەی بەو تەکنیکە سایکۆلۆژییە خورافییە، ئەشکەنجەدانی جەستەیی و دواجاریش قەدەغەکردنی نووسین لێی تا چرکەساتی مردنی. بەڵام کۆی بەشەکانی ئەو مێژووە بە شێوەیەک تێکهەڵکێش و ئاوێتەکراون، جۆرێک مۆنتاژ و پاشوپێش خراون، گەر یەکێک شارەزای مێژووەکەی نەبێت، ئاسان نایانناسێتەوە.

لەم فیلمەدا ئەو هێڵە لە ژیانی ساد دیارە کە ڕاستەوخۆ دوای زیندان هێنراوەتە خەستەخانەی “شارینتۆن” بۆئەوەی ئارام بێتەوە، وەک تۆبەکارێک بەر لە مردنی لە نووسینە سێکسی و ئیرۆتیکییەکانی پەشیمان بێتەوە: ئەویش لە ڕێگەی نووسین و تەکنیکی هێنانەدەرەوەی ناوەوەی خۆی و تۆمارکردنی لەسەر کاغەز، تا بەسەر ئەو دەد (وەحش)ەی ناوەوەی خۆیدا زاڵ بێت کە بیرکردنەوە و فانتازی سێکسییە، پایەدارکردن و بەهابەخشینە بە توندوتیژیی جەستەیی. خودی ئەم پرۆسەیە ئەو تەکنیکەیە کە بەر لە سەرهەڵدانی دەروونشیکاریی فرۆیدی، کەنیسە بەکاری هێناوە تا ئەوانەی هاوسەنگی دەروونیان تێکچووە و لادەرن، ئەهریمەنە ڕووش و بەدەکەی ناوەوەی خۆیانی پێ ڕام بکەن و مل بدەن بۆ ڕۆتین و ترادسیۆنی ئایین و کۆمەڵگە. سەرەتای ململانێکەیش لەوێوە دەست پێ دەکات، ئەو دەمەی کە ساد ئەو شانسەیش هەر بۆ بەردەوامیدان بە نووسینەکانی بە کار دەهێنێت.

سەرەتای ململانێکە:

شۆڕش و بەرکەوتن لەگەڵ لاقەکارە ڕەوشتبەرزەکاندا

لەگەڵ دەستپێکی فیلمەکەدا، دیمەنە توندوتیژەکانی سەرەتای تیرۆر و تۆقاندنی شۆڕشی فەرەنسی (گیولاتین، زەبر و فەرمانی دەسەڵات، جەلادی پێڕەوکار، قوربانی و جەماوەرێکی تینوو بە خوێن) پێت دەڵێن کە ململانێکی خوێناوی لە ئارادایە و هێشتا بەشە بزوێنەرەکەی کە زمانە، ونە. سێگۆشەیەک لە کێبەرکێی هەژموون و دەسەڵات و ئاکار هەیە بەبێ ئاشکرابوونی کۆڵەکە ڕاگر و هاوکات ڕووخێنەرەکەیشی کە مێژوونوسێکە.

وەک ئاماژەیەک بە ڕژاندنی خوێنێکی زۆر، مێیینەیەکی قوربانیی خەمۆک و تاساو لە چاوەڕوانی زەبری گیۆلاتینێکدا دەبینیت، جەلادێکی ڕووخۆش لە ترۆپکی چێژی پراکتیزەی دەسەڵاتی خۆیدا دەبینیت کە ئامادەسازی بۆ پراکتیزەی مەرگ دەکات، لێ هێشتا تۆمارکارەکە، گێڕەرەوە ئارشیفکارەکە (ساد) دیار نییە!

ساد درەنگ دەردەکەوێت، زومەکە بەش بەش و هێواش هێواش دەچێتە سەر هەیبەتە تۆقێنەرە ئەریستۆکراتییەکەی. پاش چەند چرکەیەک لە گێڕانەوەی تیرۆر رۆژگاری شۆڕشی فەرەنسی و بەرجەستەکردنی لە دیمەنی سەرپەڕاندنی کچێکدا بە گیۆلاتین بەدەست زرتە جەلادێکی قەڵەو، دوای تلۆربوونەی کەللەسەری مل پەڕێندراوەکە بۆ ناو عەرەبانەیەک پڕ لە کەللەسەری قرتێنراو کە لە شۆکی مل قرتاندنەکە فریای چاولێکنانیان نەکەوتوون، لەسەری سەرەوەی ڕووداوەکان، بەدیار دەکەوێت. وەک هۆماڵ (ڕەقیب)ێکی سایکۆلۆژی و ئارشیفکارێکی سالۆر و ئەدەبیانەی هەموو ڕووداوە خوێناوییەکانی ناوەوە و دەرەوەی جیهانەکەی خۆی، بە تیشکەگرتەیەک دێتە بەر کامێراکە و کتوپڕ دیار نامێنێت.

هەتا دیمەنەکان فشار بهێنن و پاڵەپەستۆی گرتەکان خێراتر بن، قەبارەی سەرەکی گرفت و جیهانەکەی ئەویش ئاشکراتر دەبێت، گۆڕەپانی ململانێکە بۆ هەمووان دەردەکەوێت، ئیدی بینەر دەزانێت خوێنی ئەو جەنگە لە دوالیزمەی (ژان/چێژ)ەوە سەرچاوەی گرتووە و وەک ئاگر لە جەستە بەر دەبێت.  ژان و چێژ دوو زاراوەی گرنگی ئەدەبیاتی سادن، دوو دیوی یەک دراون کە ناوی مرۆڤە: دەربازبوون لە قەدەری ژان یا چێژ، ئازار یا لەزەت لای ساد مەحاڵە، لە کاتێکدا بۆ دەزگای ئایینی و سیاسی ئەرکێکی سەرەکی ڕامکردنیانە: ڕام و کۆنترۆڵکردنی چێژەکانمان لەسەر بنەمای ئازاردانمان و ژان چێشتن.

ئەو رۆمان و نووسینە ئیرۆتیکی، لێ رەخنەیی و ڕادیکالییەکانی دەربارەی لاقەکارە بەڕەوشت و ئاکاربەرزەکان دەنووسێت، دژ بە پیاوە ئایینی و نورانی و پیرۆز و دەمڕاستەکانی خوا: ژوستین دەنووسێت.

لە دەرکەوتنەوەی دووەمیدا، سادە مێژوونووسە تۆمارکارەکە دەردەکەوێت. ئەو پشت لە کامێرا، سەرقاڵ و بەخۆداشکاوە، لەبەر خۆیەوە ئەو وشانە دەڵێتەوە کە سەرقاڵی نووسینیانە، وا دیارە لە ئازاری بوونەوەرەکان بێباک بێت و وەک ڕۆتینێکی ئاسایی رۆژگاری شۆڕش بیانبینێت. ساد لە خواوەندێکی ڕووش و دەد دەچێت، خواوەندێک کە بە ڕۆژی ڕووناک و لە گەرمەی ڕووداوە گەرمەکانی شۆڕشدا، دوور لە فشاری خێرای ئەوەی لە دەرەوە دەگوزەرێت، بەشە قوڕین و تاریکەکانی لەش دەدوێنێت، ناوچە چەپەک و ترێنجراوەکانی جەستە کەوماڵ دەکات و بڕی بەرگەگرتنی ئۆرگانەکان بۆ ئازار و چێژ دەپێوێت، هەڵیان دەسەنگێنێت، گۆشت توێکاری دەکات و خوێنبەر و مولولەکان، ڕەگ و دەمار، ئۆرگان و فەرمانەکانیان، ناو دەنێت. وەک قەسابێک خوێن لە کڕکڕاگە، موو لە پێست، نەرمەگۆشت لە ئێسک و سمت لە مەمک جیادەکاتەوە و بۆ چێژ دەگەڕێت، جەستە لە ئاشۆب و پشێوییەکانی، لە بژوونی و ڕەشگییەکانی دەتەکێنێت و لە دووی کۆدەکانی بۆ هەڵگرتنی ئازار و ئۆرگازمبوون، دەگەڕێت: ئەو ڕۆمان و نووسینە ئیرۆتیکی، لێ رەخنەیی و ڕادیکالییەکانی دەربارەی لاقەکارە بەڕەوشت و ئاکاربەرزەکان دەنووسێت، دژ بە پیاوە ئایینی و نورانی و پیرۆز و دەمڕاستەکانی خوا: ژوستین دەنووسێت.

ژوستین: دەقی ئەدەبی وەک خوڵقێنەری پەژواکی سیاسی

خۆی بەڵێن وایە ساد لە خەستەخانەی (چارنتۆن)، لەو زیندانە بەهەشتی و قەفەزە ئاڵتونییەدا کە وەک تێرەپیەکی سایکۆلۆژی بۆی دانراوە، دەروونی ئارام بێتەوە و ئەژدیها و قاتوقڕییەکانی ناو جەستەی، چەقۆ و بزمارەکانی ناو هزری خۆی بگۆڕێت بە وشە و وەک گوناه و داننان بە ئایدیا بەدەکانیدا، لەژێر ڕێبەرایەتی قەشە (کۆڵمێر)دا، لە فۆرمی دەردەڵدا لەسەر کاغەز هەڵیانبڕێژێت، لێ گەمەکە ڕێک پێچەوانەیە، ئەوەی کە ناوی تابوە و شایستە بە سانسۆرە، لە لایەن ئەمەوە وەک دەقی ناوازە و دانسقەی ئەدەبی دەنووسرێت و لە ڕێی جلشۆر و خزمەتکارێکی ناو خەستەخانەکەوە بۆ دەرەوە دەنێردرێت، لە دەرەوە هەرا دەنێتەوە و پەژواکێکی گەورەی لێ دەردەچێت. 

دەقی ژوستین کە ئاستێکی بەرزی ئەدەبی هەیە و هاوکاتیش پڕە لە گوزارشت و دەربڕینی سێکسی بێشەرم و بێپەردە، ئەو چرکەساتانە لە جەستەی تایبەت و کۆمەڵایەتی کچێک نیشان دەدات کە هەمووان، بە مرۆڤی ئایینی و سیاسییەوە، بە پزیشک و دەستگێڕ و مامۆستا و بازرگانەوە، وەک نێچیرێکی سێکسی و بەدڕەوشتێک فانتازی دەکەن، دەستی بۆ دەبەن، ڕووتی دەکەنەوە، بەڵێنی درۆی هاوسەرگیری پێ دەدەن، پاشان پەلاماری دەدەن و لاقەی دەکەن، پاشتریش هەوڵی زیندانیکردنی بە تۆمەتی سۆزانی و بەدڕەفتار یا کوشتنی، دەدەن.

بڵاوبوونەوەی ژوستین هەرا دەنێتەوە، دیوە ئەکۆمەن (فاحش)، نائاکاری و بەدمرۆڤانەکەی مرۆڤی هەڵگیرسێنەر و پارێزەری شۆڕش (وەک زەنگێک بۆ تەشەنەکردنی گەندەڵی) لە سەنتەرەکانی دەسەڵاتدا نیشان دەدات (لە کەنیسە و زیندان و بازاڕ و سیاسەت و دادگا و خەستەخانەیشدا). ئەم کارە دەگاتەوە دەمی سەرکردەکانی شۆڕش، هەر بۆیە فەرمان دەدرێت کە پزیشکێکی دەروونی بچێتە شێتخانەکە تا قڕوقەپی پێ بکات و لەژێر ئەشکەنجە و سزادا تۆبەی پێ بکات: لە زمانی بخات و بیوەستێنێت. لێرەوە ئیدی ئاڕاستەی فیلمەکە دەگۆڕێت بۆ قۆناغە مەترسیدارەکەی ژیانی ساد: بوونی بە مڵۆزم و ئاژاوەچی، بە زیندانییەک کە هێزی ئەوەی هەیە لە دەرەوەی زیندان فەرتەنە بنێتەوە.

لە چەک داماڵینی ساد: سانسۆرکردنی

تەنیا چەکی دەستی ساد خامەکەیەتی، مەرەکەب و پەڕمووچەکەیەتی (کە لە بنەڕەتدا تایتڵی فیلمەکەیشە). سەرمایەی ساد تەنهاوتەنها ئەو وشانەیە کە دەیانهۆنێتەوە و لە فۆرمی چیرۆک و ڕۆماندا دەیاننێرێتە دەرەوەی زیندان تا تابوەکان بشکێنێت، پۆرت و کەسێتی سیاسی و پیاوانی ئایینی بشکێنێت و لە دەمامکە پیرۆزە هەڵبەستراوەکانیان دایانماڵێت.

ساد لە هیچ کام لەو قۆناغانەدا کۆڵ نادات. بە نینۆکی، بە دەرزی و چیلکە و هەرشتێکی تری نوکتیژ، دەنووسێت. بە شەراب لەسەر چەرچەفە سپیەکانی چرپاکەی خۆی دەنووسێت، بە خوێنی خۆی لەسەر دیوارەکان دەنووسێت

باوکە کۆلمێر دەزانێت کە دەسەڵات دەخوازێت توندتر ئەشکەنجەی ساد بدات و رەنگە خۆیشی وەک بەرپرسی چاکبوونەوەی دەروونیانەی ساد لە کارەکەی لاببرێت، بەر لە دەسەڵاتی سیاسی زەفەر بە ساد دەبات و تەواو تەواو لە نووسینی دادەبڕێت. سەرەتا کتێبەکانی ژوورەکەی دەبەن، پاشتر کاغەزەکانی و مەرەکەب و خامە و پەڕمووچەکانی، تا وای لێدێت تەواو ڕووتوقوتی دەکەنەوە. بەڵام ساد لە هیچ کام لەو قۆناغانەدا کۆڵ نادات. بە نینۆکی، بە دەرزی و چیلکە و هەرشتێکی تری نوکتیژ، دەنووسێت. بە شەراب لەسەر چەرچەفە سپیەکانی چرپاکەی خۆی دەنووسێت، بە خوێنی خۆی لەسەر دیوارەکان دەنووسێت، هەموو ئەمانەیش بۆ ئەوەیە کە بڵێت: ئەو ناوەستێندرێت و کۆڵی پێ نادرێت. ساد کز و لاواز دەبێت، لە هۆش خۆی دەچێت، بەڵام لە گفتوگۆکانیدا کە پەیوەندیان بە باوەڕ و ئایدیاکانی خۆیەوە هەیە، سازش ناکات و نابەزێت. پاش شکاندنی باوکە کۆلمێر و سوکایەتیکردن بە گرێ سێکسی و دەروونییەکانی، بە خوداکەی و باوەڕەکەی و ئامۆژگارییەکانی، پالمێر ناچار دەبێت (ئەگەرچی پرۆسەکە لە فیلمەکەدا سیمبولیکە و ئاماژەیە بۆ سانسۆرێکی تەواوی نووسین و فانتازی ساد) زمانی ببڕێت، تا هەم پێگەی خۆی بهێڵێتەوە و هەم قەرەبووی هەموو ئەو سوکایەتیانەیش بکات کە بەدەست سادەوە چێشتوونی و کەمێک دڵی بە خۆی  خۆش بێت. بەڵام هەموو ئەم پرۆسانە کاتێک ڕوودەدەن کە کتێبەکانی ساد تەواو بڵاوبوونەتەوە و بە بەردەوامی چاپ دەکرێنەوە و دەفرۆشرێن، تەنانەت ژنی بەرپرسی نەخۆشخانەکە (سیمۆن)یش بە دزی مێردەکەی (رۆیەر کۆلارد)ەوە ساد دەخوێنێتەوە و لەژێر کاریگەرییەکانیدا، لە مێردەکەی هەڵدێت. چەندە زیاتر ساد سانسۆر دەکرێت، هێندە خێراتر بڵاودەبێتەوە و کتێبەکەی پڕفرۆشتر دەبێت.

ساد دەمرێت، بەڵام پاش مردنەکەیشی هەر کاریگەرییەکانی لەسەر ئەو شێتخانەیە و خودی قەشە کۆلمێر دەمێنێت!   

ساد: فیگورێک بە تامی فوکۆ

زۆربەی زۆری رەخنەگر و بیریارانی دوای بوونخوازیی سارتەری (هەر لە باتایەوە بیگرە تا لاکان و دۆلوز و بارت) قسەیان لەسەر ساد کردووە، ، لێ لەم فیلمەدا پتر ڕەنگدانەوەکانی سادێکی فوکۆیی دەبینین، بە تایبەتی لەو چەقەدا کە هەموو گرفتەکە دەربارەی ئازادی جەستە و ڕامکردنیەتی. کەم نین ئەو دیمەنە یەکلاییکەرەوانەی کە زومێکی زۆر دەخەنە سەر جەستە و لە بنەڕەتدا تایبەتن بە کۆنترۆڵکردن و دیسپلینکردنی: هەر لەو زمانە سینیستییە گەپجاڕەی سادەوە بیگرە لە شانۆنامەکەیدا کە بە شێتەکانی پێشکەش دەکات دەربارەی دۆخی سێکسوێلانەی پزیشکە پیرەمێردەکە (رۆیەر کۆلارد) و ئارەزووەکانی بۆ سێکس بەدواوە (ئەناڵ-سێکس) لەگەڵ ژنە مناڵەکەی، تا سووربوونەوە، هەژانی سێکسیانەی قەشە کۆلمێر و حەسرەتی سێکسیانەی بۆ خەوتن لەگەڵ کچە جلشۆرەکە و بەردەوام بوونەکانی تا هەژموونی جەستە لە ڕووتکردنەوەی جەستەی ساد و داماڵینی لە پۆشاکە ئەریستۆکراتی و گرانبەهاکانی، نووسینی خودی ساد بە خوێنی جەستەی خۆی لەسەر جلەکانی بەری و دواجاریش بڕینی زمانی ساد لەلایەن کەنیسە و پێشکەشکردنی بە دەسەڵاتی سیاسی…هتد).

فوکۆ ڕای وایە کە دەسەڵات لەسەر جەستە و بە هۆی جەستەوە کار دەکات، هەر ئەمەیشە وای لێ دەکات میتۆدی کارکردنەکەی لەو ئیشانەیدا کە تایبەتن بە سزا و کۆنترۆڵکردن، لە ئارکیۆلۆژییەوە بگۆڕێت بە ژینالۆژی. جەستە لای فوکو بەرهەم و دراوێکی مێژوویی کۆمەڵایەتییە کە هەموو شێوەکانی دەسەڵات ئیشیان لەسەر کردووە، جگە لەوەی شێوازی مامەڵەکردنی دەسەڵاتە جیاجیاکان لەگەڵ جەستەدا بۆتە ناسەرەوەی خودی فۆرمی دەسەڵاتەکان.

لەم فیلمەدا (بە زمانی فوکۆ) جەستە هەم سزایش دەدرێت و هەم چاودێریش دەکرێت، هەم سانسۆر دەکرێت و هەم ئەشکەنجەیش. هەوڵێکی زۆر هەیە بۆ گۆڕین و کردنی ساد بە فیگورێکی ترسنۆک و بەزیو (دیسپلینکراو) لە ڕێی ئەشکەنجەدانی جەستەیەوە. جۆرێک لە تەمێکردنی زمان و پەنجە و بڕینەوەیان وەک فۆرمە تۆقێنەرەکانی بێدەنگکردنی نووسەرێک تا ببێتە کەسێکی دەستەمۆ و ڕامکراو بەدەست هەردوو کەنیسە و دەوڵەتەوە. بێهودەیش نییە تا ئەوکاتەی ساد دانابڕێندرێت لە پەڕمووچ، مەرەکەب و کاغەز بۆ نووسین، هەموو ڕووبەڕووبوونەوەکانی لەگەڵ چاودێریکار (قەشە کۆلمێر) بە نووسینن. تەواوی دەمەبۆڵەکان، جنێوەکانی ساد و کفرەکانی و تانە سێکسییە جەرگبڕەکانی لە قەشە کۆڵمێر پاش ڕووتکردنەوەی ساد دێن لە کەرەستەی نووسین و یاساغکردنی.

بەشێکی دیکەی دەرکەوتنە فوکۆییەکانی ساد دەگەڕێتەوە بۆ بنەمای باوەڕبوون بە دەسەڵات وەک شتێک کە لە هەموو پنتێکی کۆمەڵایەتییدا هەیە و لە بنەڕەتدا بازنەییە و سووڕ دەخوات نەک  خاوەندارێتی بێت و تەنها لە کەسێکدا چەق ببەستێت. ئەم تێگەیشتنە فوکۆییە زۆر بە ئاشکرا لە فیلمەکەدا دەبینرێت (هەتا دەسەڵات دەیەوێت لە کەسێک و دەزگایەکدا (ناپلیۆن یا قەشە و پزیشک) چڕ ببێتەوە و گیر بخوات، زیاتر هەڵدەوەرێت: ساد کە دەخرێتە کونجی زیندانەوە پتر پۆپیولار دەبێت لە دەرەوە، ساد کاغەزی لێ دەسەندرێتەوە بەڵام لەسەر چەرچەفە سپیەکان، پۆشاکەکەی بەری، دیوارەکانی زیندانەکە دەنووسێت و هەر دزە دەکەنە دەرەوە و بڵاودەبنەوە، ساد زمانی دەبڕدرێت، بەڵام مل نادات، ئەوکاتەی کە پزیشکەکە هەست دەکات خەریکە ساد کپ دەکات، دەسەڵاتی دەقی ساد (کە ژنی پزیشکەکە (سیمۆن) بە دزییەوە دەیانخوێنێتەوە) وا دەکات هەڵبێت و ڕەدووی کوڕێکی گەنج (تەلارسازەکە) بکەوێت).

سادیزم ڕوویەکی ناوپۆشی مرۆڤە لەو ڕووەوە کە تایبەتە بە شکاندنی سنوور و بێسنووری

هەژموونی ساد لە کۆتاییەکانی فیلمەکەدا پتر دەردەکەوێت کاتێک قەشە کۆلمێر دەبینیت دێوانە کەوتووە و وەک سادی جاران داوای پەڕموچ و مەرەکەب دەکات تا ڕۆح و ئازارەکانی خۆی بنووسێتەوە، خودی خەستەخانەی شارینتۆن و دکتۆر کۆلارد خەریکی چاپکردنەوەی کتێبەکانی سادن لە بەرگی قەشەنگ و ڕازاوەدا و وەک بزنسێکی ئابووری لێی دەخۆن).

 هەموو ئەو دیمەنە فوکۆییانەی ساد لە فیلمەکەدا پێمان دەڵێن کە دەسەڵات چەقبەستە نییە و بە تەنها پەیوەستی هەنووکە نییە، بەڵکە بە مردووییش هەژموونی خۆی دیاردەخات.

تۆقین لە تارماییەکانی سادیزم

بۆچی قسەکردن لەسەر ساد و سادیزم لەم کاتەدا؟

بەجیا لەوەی کە ئەم فیلمە کۆلاجێکی زیرەکانەی وێستگەکانی یەکێکە لە نووسەرە دیارەکانی مێژووی مرۆڤ، پەیامێکی گرنگتریش بە ئێمە دەدات دەربارەی جەوهەری بوونمان!

ئەم فیلمە لانیکەم پێمان دەڵێت کە سادیست بوون بەتەنها وێستگەیەکی تێپەڕ نییە، دۆخێکی لادەرانەی سێکسواڵی نییە و تێرمێکی سایکۆلۆژی نییە بەتەنها کە بمانەوێت لە چرکەساتێکدا دیاگنۆسی سیمپتۆمێکی نالەبار و ڕامنەکراوی مرۆڤێکی پێ بکەین، نا! سادیزم ڕوویەکی ناوپۆشی مرۆڤە لەو ڕووەوە کە تایبەتە بە شکاندنی سنوور و بێسنووری (هەروەک باتای لە قسەکردنیدا لەسەر ساد، جەختی لێ دەکاتەوە).

ئێمە بە بەردەوامی دۆخی سادیستانە لە دەزگا و ژیانی کۆمەڵایەتیماندا دەژێنین، دیمەنی سادیستانە لە فانتازییە سێکسییەکانماندا هەن، کۆمپانیای سادی گەورە گەورەی ئابووری دەمانچەوسێننەوە، سەرکردەی سادی ئەوتۆ قامچیمان دەکەن، زمانێکی سادیست جڵەوی کردووین بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەموو ئەو ڕووداوانەی کە بە دڵمان نین، بەڵام گرفتەکەمان ئەوەیە کە خۆمان ناکەین بە خاوەنی و گێلانە لێیان ڕادەکەین. قسەکردن لەسەر ساد و ئاشنابوون پێی (وەک لەم فیلمەدا نیشانمان دەدرێت) پێمان دەڵێتەوە کە ئەو ڕووە ناوپۆش و بزرەی ناو کەسێتی و سایکۆلۆژیای مرۆڤ کە سادیزمە، هەڵاتن لێی مەحاڵە و بە بەردەوامی خۆی نمایش و پەخش دەکات.

سادیزم گەر لە ئێمەیشدا نەبێت وەک کارەکتەر، لە تەواوی ئەو جیهانەدایە کە هەوڵ بۆ دەستەمۆ و بێدەنگکردن و لاقەکردنمان دەدات، وەک ساد خۆیشی لە وتەیەکیدا نووسیویەتی: ((ئەو جیهان و کۆمەڵگەیەی کە بە من دەڵێن بەدڕەفتار و دڕندە، خۆیان بە دڕندەترین، بەدڕەوشتانەترین و دەدترین شێوە مامەڵەم دەکەن)).

Quills, 2000

Director: Philip Kaufman

Writers: Doug Wright (play), Doug Wright (screenplay)

Stars: Geoffrey Rush, Kate Winslet, Joaquin Phoenix

The post مارکیز دو ساد<br>پەڕمووچ یا نووسین بە تامی خوێن appeared first on ژنەفتن.

• ماركیز دۆ ساد[1]، نووسه‌رێك كه‌ 32 ساڵی ڕه‌به‌ق ژیانی له‌ زیندانه‌ ترسناكه‌كانی فه‌ڕه‌نسادا بەسه‌ر برد و سه‌رده‌مێك به‌ «شه‌ڕه‌نگێزترینی جانه‌وه‌ران» ده‌ناسرا و ژیانی بۆ «كۆمه‌ڵگه‌ مرۆییه‌كان» ترسناك، به‌ جۆرێك كه‌ ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت و كڵێسا زیاتر له‌ ده‌ به‌رگی ده‌ستنووس، یاداشت و گێڕانه‌وه‌ وێنه‌ییه‌كانیان سووتاند و، خوێندنه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كانی ته‌نانه‌ت تا دره‌نگانێك قه‌ده‌غه‌ بوو. ئه‌م جانه‌وه‌ره‌ ترسناكه‌ی كۆمه‌ڵگه‌، كه‌مێك پاش ڕوودانی شۆڕشی مه‌زنی فه‌ڕه‌نسا له‌ زیندان ئازاد كرا؛ به‌ڵام ئه‌م ئازادییه‌ درێژه‌ی نه‌كێشا و دووباره‌ ساد ڕێی زیندانی گرته ‌به‌ر تا ترسناكترین خه‌یاڵی ڕاسته‌قینه‌ی مرۆڤ سه‌رله‌نوێ به‌رهه‌م بهێنێته‌وه‌. ڕه‌نگه‌ له‌ سه‌ره‌تادا وا بكه‌وێته‌ به‌رچاو كه‌ نووسینه‌كانی ساد، وه‌ك هه‌ر كه‌سێكی زیندانیكراو، په‌رچه‌كردارێك بێت‌ به‌رامبه‌ر به‌ دۆخی زیندان، به‌ڵام ئایدیای نووسین بۆ ئه‌و ئه‌وه‌نده‌ نوێ نه‌بوو. ئه‌و ده‌یویست به‌ ئه‌شكه‌نجه‌دانی خۆی، تۆڵه‌ له‌ خۆی بكاته‌وه‌. له‌ ده‌روونی ساددا، لاوازییه‌ك هه‌بوو كه‌ غروره‌كه‌ی ده‌یشارده‌وه‌. ئه‌و له‌ زینداندا ئامڕاز و كاتی نه‌بوو تا مرۆڤ، جیهان، خودی خۆی بخوڵقێنێته‌وه‌. ساد، له‌ نووسیندا، خوازیاری دۆزینه‌وه‌ی ویژدانێكی ڕووناك بوو، ویژدانێك كه‌ بتوانێت له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ خه‌ڵكی پێ ناچار بكات تا بیبه‌خشن. كۆمه‌ڵگه‌ له‌ دڵی ساددا، وه‌ك ده‌مامكی گوناە نیشته‌جێ بووبوو. ساد له‌ هه‌موو شتێك و له‌ هه‌موو كه‌س به‌ گومان بوو. به‌بێ هیچ هۆكارێك تووڕه‌ ده‌بوو، به‌ڵام له‌ ساتی هه‌ڵه‌دا به‌ ته‌واوه‌تی گوێڕایه‌ڵ ده‌بوو. ته‌واوی بوونی ته‌رخان كردبوو بۆ شه‌هوه‌تڕانی، چون باوه‌ڕی وابوو كه‌ شه‌هوه‌ت و شه‌هوه‌تڕانی ته‌نها كامڵێتیی بوونی ئه‌وه‌. ئه‌و، له‌جیاتیی ده‌مامك و هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ جیهان، خه‌یاڵی هه‌ڵبژارد.

• توێژینه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كانی ساد وه‌سوه‌یه‌كی درێژخایه‌نه‌؛ ئه‌م وه‌سوه‌سه‌یه‌ تا ڕاده‌یه‌ك بیرمه‌نده‌ گه‌وره‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی ڕۆژئاوای به‌ خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كردووه‌. فرۆید، باتای، كلۆسۆڤسكی، دۆلوز، بلانشۆ، دۆ بۆڤوار، لاكان، فوكۆ، بارت، دی بۆر، ئادۆرنۆ، لیۆتار، هۆركهایمه‌ر، سانتاگ، شتێرنه‌ر، كارته‌ر و هتد[2]. گرنگیی ساد بۆ بیركردنه‌وه‌ی ڕۆژئاوا، به‌ وتارێكی زۆر گرنگی باتای به‌ ناونیشانی «به‌های به‌كارخستنی ماركی دۆ ساد[3]»، قووڵتر ده‌بێته‌وه‌. جگه‌ له‌ باتای، بلانشۆ له‌ كتێبی لۆتۆیامۆن و ساددا[4]، خوێندنه‌وه‌یه‌كی جیاواز ده‌خاته‌ ڕوو. بلانشۆ، له‌و به‌شه‌دا كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ساد، به‌ ناونیشانی «عه‌قڵی ساد[5]» هه‌وڵ ده‌دات جۆرێك عه‌قڵانییه‌تی تایبه‌ت له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا بدۆزێته‌وه‌، عه‌قڵانییه‌تێك كه‌ له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ خودی ساد ڕه‌خنه‌ ده‌كات. بۆ ساد، هیچ چه‌كێك به‌ ئه‌ندازه‌ی عه‌قڵ گه‌وره‌تر و به‌هێزتر نه‌بوو. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، وه‌ك پێشتر ئاماژه‌م پێ كرد، له‌ وتاری ئه‌ده‌بیات و مافیمه‌رگدا، دوو ده‌نگ له‌ «داوێن»ـی یه‌كه‌می ئه‌ده‌بیاتدا ده‌بیسترێن: هیگڵ و ساد. ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێین كه‌ بلانشۆ سێ تێگه‌ی گرنگ له‌ به‌رهه‌مه‌كانی ساددا ده‌دۆزێته‌وه و له‌به‌ر ئه‌م تێگانه‌یه‌ كه‌ ئه‌ندێشه‌ی ساد بۆ بلانشۆ ده‌بێته‌ فه‌زای بیركردنه‌وه‌‌: ڕه‌تدانه‌وه‌، مه‌رگ و دژه‌-ئه‌ده‌بیات.‌ پییه‌ر كلۆسۆڤسكی[6]، به‌ چه‌مكگه‌لێكی وه‌ك ئه‌خلاق، ئه‌خلاقییات، خودا، فه‌نتازیا، خۆنوێن، چێژ و سه‌رپێچی، له‌ كتێبی ساد، دراوسێی من[7]، ئه‌ندێشه‌ی ساد به‌ قووڵی ڕاڤه‌ ده‌كات. دۆلوز له‌ كتێبی مازۆخیزم: ساردیی و دڵڕه‌قی[8]، قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌ده‌بیاتی تاقانه‌ی ساد و مازۆخ ده‌كات. به‌پێی ڕوانگه‌ی دۆلوز، ساد و مازۆخ، دوو هونه‌رمه‌ندی گه‌وره‌ن كه‌ فۆرمی نوێی ده‌ربڕین، ڕێگه‌ی نوێی بیركردنه‌وه‌ و هه‌ستكردن و زمانێكی ته‌واو ڕه‌سه‌ن ده‌دۆزنه‌وه‌. سیمۆن دی بۆڤواریش له‌ كتێبی ئایا ده‌بێت ساد بسووتێنین؟ به‌پێی بنه‌ماكانی فه‌لسه‌فه‌ی بوونگه‌رایی ئه‌زموونی سادیی توێژینه‌وه‌ ده‌كات؛ به‌ڵام، گرفتی گه‌وره‌ی بۆڤوار، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هێشتا له‌ بازنه‌ی به‌رته‌سكی دووچاوگیی چاكه‌ و خراپه‌دا ده‌مێنێته‌وه. جگه‌ له‌م هه‌موو تێز و توێژینه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌، كۆمه‌ڵێك كتێبی تر هه‌ن كه‌ ئه‌ندێشه‌ی ساد ده‌خوێننه‌وه‌؛ بارت له‌ كتێبی ساد، فۆریه‌، لۆیۆلا[9]؛ شتێرنه‌ر له‌ كتێبی ئیگۆ و ئه‌وه‌ی له‌ ئیگۆدایه‌؛ باتای له‌ نووسراوی ئه‌ده‌بیات و خراپه‌[10]؛ و ئه‌نجێلا كارته‌ر له‌ كتێبی ژنیسادیوئایدیۆلۆژیای پۆرنۆگرافی[11]. به‌ڵام توێژینه‌وه‌ی ڕه‌هه‌ندی فیكری ساد به‌م كتێبانه‌ كۆتایی نایێت. ساد، «برین»ێك به‌ جه‌سته‌ی ڕۆشنگه‌رییه‌وه‌.

• له‌ ئه‌ده‌بیات و مافی مه‌رگ و هه‌روه‌ها له‌ لۆتریامۆن و ساددا، «باڵاترین» نووسه‌ر ماركیز دۆ ساده‌، یا به‌و جۆره‌ی كه‌ دواتر ناو له‌ خۆی ده‌نێت، «هاووڵاتی ساد»: كاتێك كه‌ له‌ باستیلدا زیندانی بوو، وه‌ك میرابۆی وتاربێژی ناوداری شۆڕش، (به‌ یه‌ك ڕه‌حه‌تی میزه‌وه‌)، هاواری له‌ جه‌ماوه‌ری شۆڕشگێر ده‌كرد كه‌ زیندانییه‌كان له‌ گرتووخانه‌دا خه‌ریكه‌ له ‌سێداره‌ ده‌درێن. نووسراوی ساد، ڕاهێنانی «ئازادیی ڕه‌ها»یه‌، ئازادیی ڕه‌ها وه‌ك ڕه‌تدانه‌وه‌ی گشت‌: ڕه‌تدانه‌وه‌ی خودا، خه‌ڵك و سروشت؛ ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌ك كه‌ به‌ خوێن، دڵڕه‌قی، سته‌مكاریی و تۆقاندن، تۆقاندن وه‌ك وه‌فادارترین ڕاگه‌یاندنی ئازادیی ڕه‌ها، كۆتایی دێت. ئه‌خلاقی ساد، ئه‌خلاقی ئازادیی ڕه‌های مرۆڤه‌. به‌ ڕوانگه‌ی ساد، ئاره‌زووی سته‌مكردن له‌ هه‌موو مرۆڤێكدا هه‌یه‌ و، ئه‌و وه‌ك «یه‌كه‌مین ئاره‌زوو» ناوی ده‌بات كه‌ سروشت له‌ مرۆڤدا جێگیری كردووه‌. له‌ شۆڕشدا، ئه‌مڕۆ له‌ پێناو به‌یانی، كه‌مینه‌ له ‌پێناو زۆرینه‌، ئازادیی تاكی له ‌پێناو سه‌ركه‌وتنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌كرێته‌ قوربانی. برایه‌تیی ڕواڵه‌تی له‌ ده‌مامكی فه‌زیله‌تی ده‌ره‌هه‌ستدا به‌ تاوان كۆتایی دێت. زیندان و گیوتین، ئه‌نجامی لۆجیكیی ئه‌م جۆره‌ فه‌زیله‌ته‌ن. بلانشۆ سه‌باره‌ت به‌ ساد ده‌ڵێت: «له‌ ساڵی ١٧٩٣دا، كه‌سێك هه‌یه‌ كه‌ به‌ ته‌واوه‌تی خۆی به‌ هاوتای شۆڕش و سه‌رده‌می تۆقاندن ده‌زانێت. ئه‌رستۆكراتێكه‌ وابه‌سته‌ به‌ جه‌نگی قه‌ڵاكانی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستی خۆیه‌وه‌، مرۆڤێكی لێبورده‌ و له‌ ڕاستیدا شه‌رمن و خاوه‌نی نه‌ریتێكی ڕووبین: به‌ڵام ده‌نووسێت، ته‌نها شتێك كه‌ ده‌یكات نووسینه‌، و هه‌رچه‌نده‌ ئازادی ئه‌وی گه‌ڕاندبێته‌وه‌ بۆ زیندانی باستیل كه‌ خۆی پێشتر له‌وێ ڕزگاری كردبوو، به‌ڵام ئه‌و كه‌سێكه‌ كه‌ له‌ هه‌مووان زیاتر له‌ ئازادی تێده‌گات، تێده‌گات كه‌ ئازادی ئه‌و چركه‌ساته‌یه‌ كه‌ بێماناترین تامه‌زرۆییه‌كان، خواسته‌كان و خولیاكان ده‌شێت بگۆڕدرێن بۆ واقیعییه‌تی سیاسی و مافی بوونیان هه‌یه‌ و خۆیان یاسان.»[1] هه‌موو سزادانێك هه‌میشه‌ هاوڕێژه‌یه‌ له‌گه‌ڵ تاوان و تاوان هه‌میشه‌ هاوڕێژه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌ندازه‌ی مه‌عریفه‌ی تاوانكاردا؛ كه‌واته‌، لێره‌دا جۆرێك په‌یوه‌ندیی بنه‌ڕه‌تی هه‌یه‌ له‌ نێوان تاوان/مه‌عریفه‌دا؛ ئه‌م ئایدیایه‌ له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساد و به‌ جۆرێكی گرنگتر، له‌ ئه‌ندێشه‌ی هه‌ندێك له‌ پاڵه‌واكانیدا نوێنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌گه‌ر مه‌عریفه‌ له‌ كۆتاییدا به‌ یه‌ك تاوان كۆتایی دێت، كه‌واته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ پێی ده‌ڵێین تاوان ده‌بێت هه‌ڵگری كلیلی مه‌عریفه‌ بێت. ته‌نها به‌ فراوانتركردنی زیاتر و زیاتری بازنه‌ی تاوانه‌ كه‌ سوژه‌، مه‌عریفه‌ی له‌ده‌ستچووی ده‌دۆزێته‌وه‌، مه‌عریفه‌یه‌ك كه‌ ئێجگار گه‌وره‌تره‌ له‌وه‌ی كه‌‌ هه‌یه‌تی[2]. هاوكێشه‌یه‌كی ئه‌فڵاتوونی-سادیی: مه‌عریفه‌ (فه‌زیله‌ت)/تاوان (مه‌رگ).

• ساد له‌ نامه‌یه‌كیدا بۆ هاوسه‌ره‌كه‌ی ده‌نووسێت: «قووڵترین ئۆرگازم هه‌میشه‌ له‌ مه‌رگدایه‌.»[3] بێگومان كه‌ڵكه‌ڵه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ساد بریتین له‌: چێژ، مه‌رگ، سه‌رپێچی. چێژ مرۆڤ فڕێ ده‌داتە ده‌ره‌وه‌ی خۆیه‌وه‌؛ به‌ڵام بۆ مرۆڤی سادیی، «ده‌ره‌وه‌» گه‌یشتن نییه‌ به‌ ئه‌ویتر، به‌ڵكه‌ نووشتانه‌وه‌ی «خود»ـه‌ به‌سه‌ر خۆیدا؛ ئه‌ویتر هیچ مانایه‌كی نییه‌ كه‌ بیه‌وێت بیسڕێته‌وه‌. بوونی ئه‌ویتر، جا هه‌ر چییه‌ك بێت (خودا، باوك، ئایین، یاسا، مه‌عشوقه‌/ئۆبژه‌ی چێژ، كۆمه‌ڵگه‌ و خود)، و ئه‌وه‌ی كه‌ بیه‌وێت میتافیزیكی خود/ئه‌ویتر دروست بكات، له‌ بنه‌ڕه‌تدا كاره‌كه‌ی بریتییه‌ له‌ شكڵپێدانی تابۆ ئه‌خلاقییه‌كان. بۆ ساد، ئه‌خلاق، ته‌نیایی ڕه‌های مرۆڤه‌. هه‌موو قه‌ده‌غه‌یه‌كی ئه‌خلاقی، سه‌رپێچی به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت، چون قەد‌غه‌كردن په‌یوه‌سته‌ به‌و شته‌وه‌ كه‌ كۆنترۆڵ و ڕێساداری ده‌كات، په‌یوه‌سته‌ به‌ هه‌مان ئه‌و شوێنه‌وه‌ كه‌ ده‌بێت سه‌رپێچی ڕووبدات. تاوان، ڕۆحی سروشته‌؛ به‌ وته‌ی ساد، «تاكه‌ شانازیی مرۆڤ تاوانكردنه‌.» بۆ ساد، ئه‌مه‌ ساتێكه‌ كه‌ سه‌رپێچی ئیرۆتیكی تێدا ده‌رده‌كه‌وێت و نه‌ك پۆرنۆگرافی. به‌ڵام هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ ئاگایی مرۆڤه‌ كه‌ ڕێسای ئه‌خلاقی جێگیر ده‌كات، ئه‌وه‌ ئاگایی مرۆڤه‌ كه‌ له‌ مه‌رگ تێده‌گات. له‌م ڕووه‌وه‌یه‌ كه‌ وته‌كه‌ی ساد مانای هه‌یه‌: باڵاترین ئۆرگازم مه‌رگه‌. مه‌رگ ته‌نها به‌ مانای له‌ناوچوونی ڕه‌ها نییه‌، به‌ڵكه‌ له‌ مه‌رگدا خود، ئه‌ویتر و زمان له‌ناو ده‌چن. مه‌رگ ساتێكه‌ كه‌ خود ده‌گاته‌ ئۆرگازم؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، خود له‌ ئۆرگازمدا هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. ئۆرگازم، ساتی وێرانكردنی خوده‌ و؛ وێرانكردنی خود، چركه‌ساتێكه‌ كه‌ مه‌رگ و ژیان تێیدا به‌یه‌ك ده‌گه‌ن. مه‌رگ ته‌نها ده‌رگایه‌كه‌ كه‌ دۆخی بوون له‌ شتێكی تر جیا ده‌كاته‌وه‌ و ده‌یگۆڕێت بۆ فۆرمێكی جیاوازی خوڵقاندن. مه‌رگ سنووری جه‌سته‌یه‌؛ سنوورێك كه‌ هه‌م خود به‌ جه‌سته‌ له‌ناو ده‌بات و هه‌م ئه‌خلاق به‌ جه‌سته‌ له‌ناو ده‌بات. ڕوودانی مه‌رگ و به‌رهه‌مهێنانی چێژ كاركردێكی یه‌كسانیان هه‌یه‌؛ له‌ كوێدا چێژ هه‌بوو، مه‌رگ ڕووده‌دات. به‌ كورتی، مرۆڤ له‌ ساتی ئه‌زموونكردنی مه‌رگدا به‌ئاگا دێته‌وه‌؛ ئۆرگازم به‌ئاگاهاتنه‌وه‌یه‌: ساتی ته‌نیایی ڕه‌های مرۆڤ[12].

به‌ باوه‌ڕی ساد، كرده‌ی توندوتیژی، هه‌مان كرده‌ی یاسایه‌؛ چون توندوتیژی یاسا داده‌نێت؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، له‌ ده‌ره‌وه‌ی توندوتیژییه‌وه‌ هیچ یاسایه‌ك بوونی نییه‌.

• ساد ده‌ڵێت: «ده‌بێت توندوتیژی به‌رامبه‌ر به‌ ئۆبژه‌ی ئاره‌زووی خۆت بنوێنیت، كاتێك كه‌ خۆی به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌دات، چێژ زیاتر ده‌بێت.» سه‌پاندنی چێژ، شتێكه‌ كه‌ ساد‌ سه‌ده‌ونیوێك به‌ر له‌ ده‌روونشیكاری ده‌ركی كردبوو و به‌رهه‌مه‌كانی پڕن له‌و قوربانیانه‌ی كه‌ به‌ر له‌ ئه‌شكه‌نجه‌ دران، ملكه‌چی چێژ ده‌بن و ئه‌شكه‌نجه‌ده‌ر له‌ چێژێكی قووڵدا، هاوڕێ له‌گه‌ڵ سته‌مكاریی میهره‌بانی، ده‌بێته‌ عاشقێك كه‌ چێژ له‌ بینینی مه‌عشوقه‌ به‌زیوه‌كه‌ی ده‌بات. ڕۆنیشاندنه‌وه‌ی تینی ئاره‌زوو، له‌ ڕێگه‌ی له‌ناوبردنی ئۆبژه‌ی چێژه‌وه‌. چێژ نه‌ پێویستی به‌ ئاڵوگۆڕ، نه‌ به‌ به‌خشین و نه‌ به‌ هیچ به‌زه‌ییه‌ك هه‌یه‌، سته‌مكاریی چێژ له‌ به‌رچاوته‌نگییه‌كه‌وه‌ دێت كه‌ ئه‌و بوونه‌ی كه‌ له‌ توخمی ئه‌و نییه‌ له‌ناو ده‌بات. به‌ باوه‌ڕی ساد، كرده‌ی توندوتیژی، هه‌مان كرده‌ی یاسایه‌؛ چون توندوتیژی یاسا داده‌نێت؛ به‌ ده‌ربڕینێكی تر، له‌ ده‌ره‌وه‌ی توندوتیژییه‌وه‌ هیچ یاسایه‌ك بوونی نییه‌. بلانشۆ ده‌ڵێت: «هیچ شتێك جڵه‌وگری یاسا نییه‌، چون شتێكی سه‌رتر له‌ یاسا بوونی نییه‌ و له‌به‌ر ئه‌مه‌ یاسا هه‌میشه‌ سه‌رتره‌ له‌ من. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر یاسا خزمه‌ت به‌ من بكات، له‌ ڕاستیدا من سه‌ركوت ده‌كات.[13]»[4] ساد ده‌یه‌وێت بێبه‌زه‌یی و شێتی بكاته‌ بنه‌مایه‌كی جیهانی؛ و شوناسی سه‌رسه‌ختی ساد، هه‌مان دڵڕه‌قییه‌: «هیچ هه‌ستێك توندتر و چالاكتر نییه‌ له‌ هه‌ستی ئه‌شكه‌نجه‌.[14]» تاكی سادیی ده‌زانێت هیچ چێژێك ناگاته‌ چێژی كوشتنی قوربانییه‌كانی، به‌ڵام هه‌مان چێژ خودی خۆشی له‌ناو ده‌بات. وه‌ك بلانشۆ ده‌ڵێت: «دڵڕه‌قی جگه‌ له‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی خود هیچ نییه‌.»[5] بۆ ساد، هه‌ر شتێك چه‌په‌ڵتر بێت، چێژی زیاتره‌؛ نۆشینی خوێن، خواردنی منداڵ و هه‌ڵدڕینی ئۆبژه‌ و هتد. ته‌نها غه‌ریزه‌ نائه‌خلاقییه‌كان به‌ كه‌ڵكی مرۆڤ دێن. به‌خته‌وه‌ربوون واته‌ شه‌ڕانگێزبوون و ته‌نها مرۆڤێك خاوه‌نی به‌خته‌وه‌رییه‌ كه‌ هه‌موو شه‌ڕانگێزییه‌كانی هه‌بێت. ساد ده‌ڵێت: «تاوان، ڕۆحی شه‌هوه‌ته‌، چێژ چییه‌ ئه‌گه‌ر هاوڕێ نه‌بێت له‌گه‌ڵ تاواندا؟» ته‌نها تاوانه‌ كه‌ ده‌رگاكانی ژیان به ‌ڕووی مرۆڤدا ده‌كاته‌وه‌؛ و «تاكه‌ تاوانێكی ڕاسته‌قینه‌ سه‌رپێچی كردنه‌ له‌ سروشت.» بلانشۆ ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر تاوان ڕۆحی سروشته‌، كه‌واته‌ هیچ تاوانێك دژی سروشت بوونی نییه‌ و به‌م پێیه‌، هیچ تاوانێك ڕه‌خساو نییه‌… هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی ئه‌گه‌ری تاوان مۆڵه‌ت به‌ ساد ده‌دات كه‌ ئه‌خلاق و خودا و ته‌واوی به‌ها مرۆییه‌كات ڕه‌ت بداته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌وه ‌په‌سه‌ند بكه‌ین كه‌ خودی ئه‌م ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌ش ده‌شێت ڕه‌ت بدرێته‌وه‌، ئه‌وا نكۆڵیكردنی تاوان له‌ هه‌مان كاتدا پێویستی به‌ ده‌ستبه‌ردانه‌ له‌ ڕۆحی ڕه‌تدانه‌وه‌ش.»[6] بێگومان ساد تاكه‌ كه‌سێك بوو كه‌ خۆپه‌رستی، سته‌مكاری و تاوانی له‌ كرده‌ی سێكسیدا دۆزییه‌وه‌. ئه‌و، له‌ ئاره‌زووی سێكسیی خۆی، ئه‌خلاق دروست ده‌كات. ئه‌و ده‌یویست شه‌هوه‌ت بكاته‌ بنه‌مایه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی. به‌ ڕوانگه‌ی ساد، پاكداوێنی هیچ به‌هایه‌كی نییه‌، چون سنووری چاكه‌ و خراپه‌ ده‌ستنیشان ده‌كات. ساد، له‌ دوالیزمی دووپاته‌ی چاكه‌ و خراپه‌دا نامێنێته‌وه‌ و له‌ بنه‌ڕه‌تدا، بۆ ساد، هیچ چاكه‌یه‌ك بوونی نییه‌. چاكه‌ زیاتر له‌ خراپه‌ خاوه‌نی بوون نییه‌ و بوون ده‌كه‌وێته‌وه‌ سه‌رووی چاكه‌ و خراپه‌وه‌. ساد له‌ ڕۆمانی ژوستین[15]دا ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر چاكه‌ نه‌بووایه‌ شه‌یتانیش بوونی نه‌ده‌بوو.» به‌ڵام، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، سه‌رتاسه‌ری جیهان به‌ ململانێی نێوان دوو جۆر خراپه‌ ده‌زانێت: خراپه‌ی سادیی/خراپه‌ی سروشت. ڕێگه‌چاره‌ی كێشه‌ی خراپه‌، شه‌ڕانگێزبوونه‌. به‌ یه‌ك مانا، بۆ له‌ناوبردنی خراپه‌، پێویستمان به‌ تاوانی خراپه‌ هه‌یه‌. به‌ ڕوانگه‌ی ساد، گوناهـ سه‌رچاوه‌ی شادیی مرۆڤه‌: «شادی ته‌نها له‌ شتێكدایه‌ كه‌ من ده‌ورووژێنێت و تاكه‌ شتێك كه‌ ده‌مورووژێنێت گوناهه‌.» ئه‌و ده‌یه‌وێت پاكداوێنی بكاته‌ هاوده‌ست و خزمه‌تكاری گوناهـ. شادیی مرۆڤ، به‌ بوون به‌ ده‌ست دێت، و نه‌ك به‌ چاكه‌ و خراپه‌. گوناهـ، شتێك كه‌ ده‌كه‌وێته‌ بازنه‌ی بوونه‌وه‌. هیچ به‌هێزكه‌رێكی سێكسی، به‌ ئه‌ندازه‌ی وێرانكردنی چاكه‌ به‌هێز نییه‌.

• ساد، له‌ ڕۆمانی ژوستیندا، ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر ئاته‌ئیزم شه‌هیدی بوێت، ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ لێو ته‌ڕ بكات؛ خوێنی من ئاماده‌ی له‌به‌ر ڕۆشتنه‌.» سه‌رپێچیی سادیی، سه‌رپێچییه‌كی ته‌واو فیكرییه‌، سه‌رپێچییه‌ك كه‌ هه‌مان توغیانی گشتیی جه‌ماوه‌ره‌ له‌ شه‌وی شۆڕشدا. به‌م پێیه‌، خودی سادیزم، ده‌گۆڕێت بۆ ته‌نها یه‌ك ئایدیۆلۆژیای یۆتۆپی له‌ناو ئایدیۆلۆژیاكانی تردا. له‌لایه‌كی تره‌وه‌، زه‌رووره‌تی جه‌وهه‌ریی ئه‌م دیارده‌یه‌، واته‌ هه‌مان ئایدیۆلۆژیای یۆتۆپی، پێویست ده‌كات كه‌ له‌ كاری ساددا، سه‌رپێچی زاڵ ببێت به‌سه‌ر مه‌رجی بنچینه‌یی خۆیدا؛ مه‌رجێك كه‌ به‌ لۆژیك له‌ گوته‌ی ئاته‌ئیستیی ساده‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت[7]. بلانشۆ ده‌ڵێت: «[ساد] خودی ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌: به‌رهه‌مه‌كه‌ی جگه‌ له‌ كاری ڕه‌تدانه‌وه‌ هیچ نییه‌، ئه‌زموونه‌كه‌ی جگه‌ له‌ جووڵه‌ی ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌كی دڵڕه‌قانه‌ و فیداكارانه‌، كه‌ ئه‌وانیتر ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌، خودا ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌، سروشت ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌ و، له‌م بازنه‌یه‌دا كه‌ بێ بڕانه‌وه‌ له‌ناویدا ده‌جووڵێت، به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌ها چێژ له‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی خۆی ده‌بات.»[8] به‌ باوه‌ڕی بۆڤوار، ئایدیایه‌ك هه‌یه‌ كه‌ ساد هیچ كات ناتوانێت په‌سه‌ندی بكات: گوێڕایه‌ڵی[9]. گوێڕایه‌ڵی، خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دانی گه‌مژانه‌یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر یاسای خراپه‌دا كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ سه‌رله‌نوێ ده‌خوڵقێنێته‌وه‌. مرۆڤ به‌ گوێڕایه‌ڵی، نكۆڵی له‌ ده‌سه‌ڵات و ئازادیی خۆی ده‌كات‌. به‌ ڕوانگه‌ی كلۆسۆڤسكی، ویژدانی مرۆڤی سادیی، به‌ شێوه‌یه‌كی بێبه‌زه‌ییانه‌ ئاته‌ئیستی نییه‌؛ به‌ڵكه‌ ئه‌م ئاته‌ئیزمه‌ ئه‌نجامی سه‌رشاربوون له‌ ژیان و نه‌فره‌ته‌؛ ئاته‌ئیزمی ساد ته‌نها چه‌شنێك كوفركردنه‌. ته‌نها بێڕێزیكردن به‌ سیمبوڵه‌ ئایینییه‌كان ده‌توانێت ئاته‌ئیزمه‌ ڕواڵه‌تییه‌كه‌ی بكاته‌ شتێكی په‌سه‌ندكراو و له‌به‌ر ئه‌مه‌، ئاته‌ئیزمی ئه‌و به‌ ئاشكرا ده‌توانرێت له‌ فه‌یله‌سوفی ئاته‌ئیستی جیا بكرێته‌وه‌، فه‌یله‌سوفێك كه‌ بۆ ئه‌و كوفركردن، سه‌ره‌ڕای ئاشكراكردنی لاوازیی تاكێك كه‌ له‌م كاره‌ چێژ ده‌بات، هیچ گرنگییه‌كی نییه[10]‌. ئاته‌ئیزمی ساد، بانگهێشتی خودای غایبه‌؛ وه‌ك بڵێی كه‌ ده‌یه‌وێت خودا ناچار به‌ ئاشكراكردنی بوونی خۆی بكات؛ وه‌ك ساد ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر خودایه‌ك بوونی ده‌بوو و ئه‌گه‌ر ئه‌و خودایه‌ ده‌سه‌ڵاتی داگیر ده‌كرد، ئایا مۆڵه‌تی به‌ قوربانی بوونی فه‌زیله‌ت و ته‌قوای ده‌دا، كه‌ مایه‌ی شه‌ره‌ف و شانازیی ئه‌وه‌، به‌و جۆره‌ی كه‌ ئێوه‌ پێتان خۆشه‌ به‌م جۆره‌ بێت؟ ئایا ئه‌م خودای قادری ڕه‌هایه‌ به‌ یه‌ك مه‌خلوقی لاوازی وه‌ك من، كه‌ به‌ به‌راورد به‌ ئه‌و وه‌ك كرمێكی بچووكم له‌ به‌رامبه‌ر فیلێكدا، مۆڵه‌ت ده‌دات؛ ده‌پرسم، ئایا ئه‌و مۆڵه‌ت به‌م مه‌خلوقه‌ كه‌نه‌فته‌‌ ده‌دات تا دژوێنی پێ بدات، سووكایه‌تی پێ بكات، له‌ به‌رامبه‌ریدا بووه‌ستێت، و ئازاری بدات، به‌م شێوه‌یه‌ كه‌ من له‌ هه‌ر چركه‌ساتێكی ڕۆژدا له‌م كاره‌ چێژ ببه‌م.»[11] ئاته‌ئیستی ڕاسته‌قینه‌، ئه‌گه‌ر بوونی هه‌بێت، خۆی په‌یوه‌ست ناكات به‌ هیچ ئۆبژه‌یه‌كه‌وه‌؛ ئه‌و به‌ گیرۆده‌بوون له‌ جووڵه‌ی هه‌میشه‌یی سروشتدا، ته‌نها گوێڕایه‌ڵی له‌ پاڵنه‌ره‌كانی ده‌كات، و ئه‌وانیتر جگه‌ له‌ «خڵته‌ی سروشت» به‌ هیچ نازانێت. ئاته‌ئیستی سادیی، ناتوانێت ده‌ست له‌ ئاره‌زووه‌ زێده‌ مرۆڤانه‌كه‌ی به‌ربدات؛ ڕه‌نگه‌ ته‌نها ئاته‌ئیستی ڕه‌واقی بتوانێت ئه‌م كاره‌ بكات. ئه‌و ناتوانێت ده‌ست له‌ ئومێدی تاقانه‌ی ئایینده‌ و ژیانی دۆزه‌خی به‌ربدات؛ واته‌، ناتوانێت له‌ناوچوونی «جه‌سته‌ی گوناهكار»ـی خۆی په‌سه‌ند بكات، ئه‌ویش ته‌نها له‌به‌ر ئاره‌زووه‌ بێماناكه‌ی، ئاره‌زوویه‌ك كه‌ بریتییه‌ له‌ پیاده‌كردنی تووڕه‌یی خۆی به‌سه‌ر یه‌ك قوربانیدا تا ئه‌به‌د[12].
• ئایدیای خودا، یا به‌ ده‌ربڕینی ساد، «ده‌سه‌ڵاتی باڵا»، به‌ مانایه‌ك، هه‌ڵه‌ی بێبه‌زه‌ییانه‌ی مرۆڤ، گوناهی یه‌كه‌مینی مرۆڤ، سه‌لماندنی «نه‌بوون»ـی مرۆڤ، و هه‌مان شتێكه‌ كه‌ پاساو بۆ تاوان ده‌هێنێته‌وه‌ و به‌ ڕێپێدراو هه‌ژماری ده‌كات. ساد ده‌ڵێت: «ئایدیای بوونی ده‌سه‌ڵاتی باڵا تاكه‌ هه‌ڵه‌یه‌كه‌ كه‌ ناتوانم به‌ هۆیه‌وه‌ مرۆڤ ببه‌خشم.» ئه‌م وته‌یه‌، یه‌كێكه‌ له‌ كلیله‌كانی تێگه‌یشتنی سیسته‌می ئه‌ندێشه‌ی ساد[13]. كاتێك كه‌ فه‌لسه‌فه‌ی ماتریاڵیستیی دی لا مێتری[16]، هێلڤیتیوس[17] و هۆڵباخ[18] ده‌كه‌ونه‌ به‌رده‌م ئه‌ندێشه‌ی ساد، تووشی گۆڕانێكی چاوه‌ڕواننه‌كراو ده‌بن. بۆ ساد، جێگرتنه‌وه‌ی خودا به‌ سروشت، سروشتێك كه‌ له‌ دۆخی جووڵه‌ی هه‌میشه‌ییدایه‌، نه‌ك ته‌نها ئاماژه‌ نییه‌ بۆ گه‌یشتنی سه‌رده‌مێكی باشتر بۆ مرۆڤایه‌تی، به‌ڵكه‌ ده‌ستپێكی تراژیدیا ڕاده‌گه‌یێنێت. لێره‌دا ده‌توانین تێگه‌ی ناسراوی نیچه‌ هه‌ست پێ بكه‌ین كه‌ جۆرێك ئاگایی له‌ به‌رامبه‌ر ئازاره‌كانی تاكی بێ گوناهـ جێ ده‌گرێت، ئاگاییه‌ك كه‌ هاوڕایه‌ له‌گه‌ڵ به‌رگه‌گرتنی ئازاری خۆی، چون ئه‌م گوناهه‌ به‌ به‌های زیندووبوون ده‌زانێت. ئه‌مه‌ هه‌ستی شاراوه‌ی ئاته‌ئیزمه‌ كه‌ ساد به‌ ڕوونی جیا ده‌كاته‌وه‌ له‌ هاوچه‌رخه‌كانی. سه‌لماندی ماده‌ وه‌ك جووڵه‌ی هه‌میشه‌یی و وه‌ك تاكه‌ هۆكاری گشتی و گه‌ردوونی، هاوتایه‌ به‌ په‌سه‌ندكردنی ژیانكردن وه‌ك یه‌ك تاك له‌ دۆخی جووڵه‌ی هه‌میشه‌ییدا. ساد، له‌ سروشتدا خه‌سڵه‌تی ئه‌و خودایه‌ ده‌دۆزێته‌وه‌ كه‌ زۆرترین ژماره‌ی مرۆڤه‌كانی خستووه‌ته‌ به‌رده‌م ئه‌شكه‌نجه‌ی ئه‌به‌دییه‌وه‌. «به‌ڵێ، من له‌ سروشت بێزارم، چون باش ده‌یناسم. به‌ئاگا بن له‌ نهێنییه‌ ترسناكه‌كانی سروشت، من گه‌ڕاومه‌ته‌وه‌ ناو خۆم و هه‌ستم به‌ نهێنییه‌ ترسناكانه‌ كردووه‌. خراپه‌، سه‌رگه‌رمیی سروشته‌. ئایا ده‌بێت ئه‌م جۆره‌ دایكه‌م خۆش بوێت؟ نه‌خێر.»

به‌ ڕوانگه‌ی ساد، مرۆڤ به‌ هه‌ڵبژاردنی خودا، نكۆڵی له‌ خۆی ده‌كات؛ و ئه‌مه‌ گوناهی نه‌به‌خشراوی مرۆڤه‌. له‌ ڕاستیدا، مرۆڤ ناكه‌وێته‌ ژێر هیچ دادوه‌رییه‌كی باڵاوه‌، هیچ دادگایه‌كی ئاسمانی بوونی نییه‌.

• خراپه‌، به‌ شێوه‌یه‌ك تاكی سادیی غافڵگیر ده‌كات كه‌ وه‌ك بڵێی تاكه‌ توخمی سروشته‌، كه‌ وه‌ك بڵێی تاكه‌ توخمی خودایه‌، توخمێك كه‌ تاكی سادیی ناتوانێت بیبینێت. چاكه‌ و خراپه‌ له‌ جه‌نگێكی هه‌میشه‌ییدا كڵۆم دراون؛ به‌ڵام چاره‌نووسی سه‌ركه‌وتن به‌ ناوی خراپه‌وه‌یه‌. ویژدانی تاكی سادیی، له‌ خوادا بۆ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێت؛ به‌ڵام هه‌ر كه‌ خودا ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌، جه‌نگه‌كه‌ی دژی خودا، به‌ تێگه‌یشتن له‌ جووڵه‌ی هه‌میشه‌یی سروشت، نه‌زۆك و ناته‌واو ده‌مێنێته‌وه‌. مرۆڤ ئیتر به‌ سه‌رپێچیكردن ناتوانێت وه‌ڵامی ئه‌و شته‌ بداته‌وه‌ كه‌ خۆی به‌ سه‌رپێچیی سروشت ده‌زانێت؛ مرۆڤ هه‌ست ده‌كات كه‌ تۆڵه‌ی نه‌كردووه‌ته‌وه‌[14]. به‌ ڕوانگه‌ی ساد، مرۆڤ به‌ هه‌ڵبژاردنی خودا، نكۆڵی له‌ خۆی ده‌كات؛ و ئه‌مه‌ گوناهی نه‌به‌خشراوی مرۆڤه‌. له‌ ڕاستیدا، مرۆڤ ناكه‌وێته‌ ژێر هیچ دادوه‌رییه‌كی باڵاوه‌، هیچ دادگایه‌كی ئاسمانی بوونی نییه‌. ساد ده‌زانێت كه‌ ئایدیای دۆزه‌خ و ئه‌به‌دییه‌ت ده‌توانێت گڕی سته‌م و بێبه‌زه‌یی دابگیرسێنێت. ئامانجی ساد له‌ پێشكه‌شكردنی تاوانی ڕه‌ها، وێرانكردنی سروشته‌ نه‌ك ته‌نها لێدان له‌ خودا. به‌هه‌ر حاڵ، ڕاستگۆیی ساد، شتێكی ڕه‌تكراوه‌ نییه‌؛ و سروشتی ساد، به‌ ته‌واوه‌تی نائایینییه‌. هیچ شوێنه‌وارێكی نیگه‌رانیی میتافیزیكی له‌ ساددا بوونی نییه‌؛ به‌ ده‌ربڕینێك، ترس له‌ جیهانی ئه‌ودیو، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا نابینرێت. ساد ده‌یه‌وێت ته‌نها له‌گه‌ڵ مرۆڤدا سه‌روكاری هه‌بێت و نامۆیه‌ به‌ هه‌ر شتێكی نامرۆیی. ئه‌و له‌ بازنه‌ی عه‌قڵێكدا ژیانی ده‌كرد كه‌ ده‌یوست له‌لایه‌كه‌وه‌، پادشایه‌تیی خودا له‌ زه‌میندا بپێچێته‌وه‌ و له‌لایه‌كی تره‌وه‌، بوتێكی تر له‌ شوێنی خوادا دانێت: سروشت[15]. ژیانی دڵته‌زێنانه‌ی ساد، نادرووستیی ئه‌م ئایینه‌ تازه‌یه‌ (عه‌قڵ) ده‌سه‌لمێنێت. عه‌قڵ، دادگاییه‌ك كه‌‌ به‌هاكانی له‌ زه‌مینه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت. ئایدیای تاوانی ساد شێتییه‌كی ئه‌زموونی نه‌بوو، به‌ڵكه‌ شێتیی هه‌مان عه‌قڵێك بوو كه‌ به‌ نیشاندانی ئاره‌زووی سه‌رپه‌ڕی مرۆڤ بۆ ڕه‌ها و ڕه‌هاگه‌رایی، پێشوه‌خت فه‌لاكه‌تی مرۆڤ و له‌ناوچوونی مرۆڤایه‌تی پێشبینی كردبوو. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ئایدیای تاوانی سادیی، ئایدیای تاوانی هه‌مان عه‌قڵه‌، عه‌قڵێك كه‌ به‌رپرسی ته‌ریكخستنی مرۆڤه‌ له‌ مرۆڤبوون.

بلانشۆ وه‌ك «تیۆریسێن و ڕه‌مزی ئازادیی ڕه‌ها» ده‌ڕوانێته‌ ساد.

• ساد خۆی له‌ پێوه‌ند به‌ شۆڕشه‌وه‌ ده‌بینێت؛ ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م بینینه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ تێڕوانینی ئه‌و سه‌باره‌ت به‌ یاسا. شۆڕش، به‌ ڕوانگه‌ی ساد، «ڕژێمی بێ­یاسایی» ده‌نوێنێته‌وه‌. ساد سه‌رنجی زیاتر له‌سه‌ر جووڵه‌ی یاسایه‌ له‌ ڕژێمی پادشایه‌تیی یاساییه‌وه‌ بۆ ڕژێمی شۆڕشگێڕانه‌ی ئه‌نارشی. ئه‌و به‌ ده‌ربڕینێكی قووڵ ده‌ڵێت: «حكومه‌تی یاسا له‌ حكومه‌تی ئه‌نارشی [بێ­یاسایی] زه‌بوونتره‌: ڕوونترین به‌ڵگه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌یڵێم ئه‌م هه‌قیقه‌ته‌یه‌ كه‌ هه‌ر كاتێك كه‌ حكومه‌ت بیه‌وێت یاسا بنچینه‌ییه‌كه‌ی هه‌موار بكاته‌وه‌، ناچاره‌ خۆی له‌ ئه‌نارشیزمدا ڕۆ ببات. حكومه‌ت بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی یاساكانی ڕابردووی، ناچاره‌ یه‌ك ڕژێمی شۆڕشگێڕانه‌ دابمه‌زرێنێت كه‌ تێیدا هیچ یاسایه‌ك بوونی نییه‌: له‌م ڕژێمه‌دا دواجار یاساگه‌لێكی نوێ دێنه‌ كایه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ نوێیه‌ به‌پێی پێویست به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و یه‌كه‌مین ده‌وڵه‌ته‌ی كه‌ لێیه‌وه‌ ده‌رهات، دڵسۆزییه‌كی كه‌متری هه‌یه‌.»[16] بێگومان بلانشۆ وه‌ك «تیۆریسێن و ڕه‌مزی ئازادیی ڕه‌ها» ده‌ڕوانێته‌ ساد. ئه‌و ده‌ڵێت: «[ساد] كه‌سێكه‌ كه‌ مه‌رگ بۆ ئه‌و گه‌وره‌ترین تامه‌زرۆییه‌ و دواهه‌مین پووچی، كه‌ به‌ جۆرێك سه‌ر ده‌په‌ڕێنێت وه‌ك بڵێی كه‌له‌رم لێ ده‌كاته‌وه‌ و به‌ وه‌ها بێباكییه‌كه‌وه‌ كه‌ هیچ شتێك به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و مه‌رگه‌ی كه‌ ده‌یسه‌پێنێت ناواقیعی­تر نییه‌؛ و له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هیچ كه‌س وردتر له‌ ئه‌و هه‌ستی نه‌كرد كه‌ ده‌سه‌ڵات [و حاكمییه‌ت] له‌ مه‌رگدایه‌ و ئازادی مه‌رگه‌.»[17] وه‌ك پێشتر ئاماژه‌م پێ كرد، بلانشۆ ته‌نها له‌به‌ر سێ تێگه‌ی بنه‌ڕه‌تی ئه‌ندێشه‌ی ساد ده‌خوێنێته‌وه‌: ڕه‌تدانه‌وه‌، مه‌رگ، و دژه‌-ئه‌ده‌بیات. له‌ ڕاستیدا، ئه‌وه‌ی كه‌ جیهانی ساد ده‌ناسێنێت، واقیعییه‌تێكی ته‌واو واقیعی نییه‌ كه‌ نا-واقیعییه‌ت له‌ باڵاترین فۆرمیدا به‌رجه‌سته‌ بكات، به‌ڵكه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، توخمی بنچینه‌یی دنیای ساد ده‌سه‌ڵاتێكه‌ كه‌ به‌ ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌كی مه‌زن خۆی ده‌سه‌لمێنێت. ئه‌م ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ پێوه‌رێكی ئێجگار باڵادا به‌دی دێت، له‌ بنچینه‌دا بۆ تێپه‌ڕاندنی ئاستی ژیانی مرۆیی ڕه‌چاو كراوه‌. ئه‌زموونی ساد، بێگومان له‌ ئه‌زموونی ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌كی دڵڕه‌قی مێژووییه‌وه‌‌‌ هاتووه‌، ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌ك كه‌، خودی ساد، له‌ناو بازنه‌ی ئه‌م ڕه‌تدانه‌وه‌دا، به‌ وته‌ی بلانشۆ، «به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های خۆی، چێژ له‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی خۆی ده‌بات»[18]. هه‌موو بوونه‌وه‌رێكی كۆتادار پێویستی به‌ ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌. ساد، وه‌ك نووسه‌ر، بۆ ئه‌وه‌ی خۆی بسه‌لمێنێت، ده‌بێت خۆی ڕه‌ت بداته‌وه‌. به‌ یه‌ك مانا، نووسراو، به‌رهه‌می خودڕه‌تدانه‌وه‌یه‌: هێزێكی ناكه‌سی.

• ویستی گشتی، به‌ پشتبه‌ستن به‌ پره‌نسیپه‌كانی عه‌قڵی گه‌ردوونی، پنتی هه‌سته‌كیی به‌شه‌كان (تاكه‌كان) ده‌سڕێته‌وه‌؛ و هه‌ڵه‌ی هه‌موو جۆره‌ هه‌سته‌كییه‌كی به‌شه‌كی ئاشكرا ده‌كات. ویستی گشتی، به‌م ڕێگه‌یه‌، جه‌ماوه‌ر توانادار ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ وه‌ك حاكمێكی باڵاده‌ست شكڵ بگرێت و له‌ پێگه‌ی ده‌سه‌ڵاتدا خۆی بنوێنێته‌وه‌. ویستی گشتی له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌ما ئه‌خلاقییه‌‌ دامه‌زراوه‌ كه‌ ده‌ڵێت تاك له‌ سنووری خۆیدا ناتوانێت ته‌واوی چه‌شنی مرۆیی بنوێنێته‌وه‌. له‌ ویستی گشتیدا، ته‌نها كه‌سێك بوونی پشتڕاست ده‌كرێته‌وه‌، كه‌سێك كه‌ خۆی تا سنووری یه‌ك ویستی ده‌ستنیشانكراو كورت بكاته‌وه‌ و له‌گه‌ڵ تاك­گه‌لێكی له‌م جۆره‌دا خۆی بكاته‌ زۆرینه‌یه‌كی هاوویست. ویستی گشتی، كاتێك كه‌ ده‌یه‌وێت ئه‌گه‌ره‌كانی هه‌ڵه‌ بسڕێته‌وه‌، ئه‌گه‌ره‌كانی هه‌ستیارێتیی به‌شه‌كی­ش ده‌سڕێته‌وه‌. به‌م شێوه‌یه‌، په‌یوه‌ندیی نێوان تاك و حاكمییه‌تی خه‌ڵك هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. برایه‌تی ئیتر ئه‌زموون ناكرێت، چون برایه‌تی ته‌نها له‌ پنتی هه‌سته‌كیی تاكه‌كاندا تاقی ده‌كرێته‌وه‌. له‌م دۆخه‌دا، ته‌نها تاك­گه‌لێك ده‌مێننه‌وه‌ كه‌ له‌ پێوه‌ند به‌ یه‌كتره‌وه‌ بێده‌ربه‌ست و غه‌ریبه‌ن، تاك­گه‌لێك به‌بێ ئه‌رك له‌ به‌رامبه‌ر یه‌كتردا و كۆتكراو به‌ ویستی گشتی. له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕژێمی ویستی گشتی­دا، برایه‌تی هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ میتافۆرێكی فریوده‌ر؛ ته‌نانه‌ت ئه‌و زۆرینه‌یه‌ی كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ویستی گشتییه‌وه‌ خۆی ده‌رده‌خات، له‌ برایه‌تیی شۆڕشگێڕانه‌ داماڵراوه‌. ئه‌زموونی فه‌زیله‌ت له‌ شۆڕشدا، ئه‌زموونی كوشتنی باوكه‌. له‌ بنچینه‌دا، حاكمییه‌تی خه‌ڵك، له‌ باوك­كوژییه‌وه‌ هاتووه‌؛ كرده‌ی بنیاتنه‌ری حاكمییه‌ت، كوشتنی پادشایه‌، پادشایه‌ك كه‌ نوێنه‌ری خودا بوو له‌ ڕژێمی پێشوودا. برایه‌تیی شۆڕشگێڕانه‌ له‌م ڕووه‌وه‌ واقیعی بوو، چون به‌هۆی باوك­كوژیی پادشاوه‌ گه‌ره‌نتی ده‌كرا. ئه‌مه‌ شتێك بوو كه‌ ئاگایی ساد به‌ قووڵی ئه‌زموونی كردبوو، كاتێك كه‌ به‌ باوه‌ڕێكی پته‌وه‌وه‌ داوای له‌ كۆماری كرد كه‌ له‌جیاتیی هه‌ڵگرتنی به‌رپرسیارێتیی سیاسیی تاوان، گوناهی ئه‌خلاقیی خۆی له‌ ئه‌ستۆ بگرێت و خۆی به‌ تاوانكار بناسێت.

• بلانشۆ، له‌ كتێبی لۆتریامۆن و ساددا، تا ڕاده‌یه‌ك خه‌سڵه‌تی «مرۆڤی سادیی» ده‌ستنیشان ده‌كات[19]. ئه‌و ده‌ڵێت: «مرۆڤی سادیی بوونی له‌ مه‌رگێكه‌وه‌ ده‌رده‌كێشێت كه‌ خۆی پیاده‌ی ده‌كات و هه‌ندێكجار، درووست كاتێك كه‌ ئاره‌زوومه‌ندی جاویدانه‌گیی ژیانه‌، خه‌ونی مه‌رگێكی له‌ سه‌ردا هه‌یه‌ كه‌ بتوانێت بێوچان پیاده‌ی بكات، به‌ جۆرێك كه‌ جه‌لاد و قوربانی به‌ شێوه‌یه‌كی جاویدان له‌ به‌رامبه‌ر یه‌كتردا جێ بگرن و به‌ شێوه‌یه‌كی یه‌كسان به‌هره‌مه‌ند له‌ خه‌سڵه‌تی خودایی جاویدانه‌گی یه‌كتری ببینن.»[19] بۆ مرۆڤی سادیی، قوربانی، به‌ خودی خود، بوونی نییه‌ و یه‌ك بوونه‌وه‌ری جیاواز و تاكانه‌ نییه‌، به‌ڵكه‌ توخمێكی ساده‌یه‌ كه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كی مه‌زنی ئیرۆتیكیدا چه‌ندین جار شیاوی جێگرتنه‌وه‌ و گۆڕینه‌: «هیچ شتێك وه‌ك ژماره‌ی زۆری بوونه‌وه‌ره‌كان من سه‌رگه‌رم ناكات و نامخاته‌ هه‌یه‌جانه‌وه‌.»[20] مه‌رگ و هه‌ستیارێتی، به‌ ڕوانگه‌ی باتای، دوو دۆخی جیانه‌كراوه‌ن كه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان به‌ره‌و ئه‌ویتر له‌ جووڵه‌دان: یه‌ك مرۆڤ هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ ئاژه‌ڵێك كه‌ سه‌باره‌ت به‌ تێگه‌ی مه‌رگ ئاگایی په‌یدا كردووه‌. ئه‌م ئاگاییه‌ هه‌مان به‌ڵگه‌یه‌كه‌ كه‌ مرۆڤ ده‌توانێت له‌ ڕێگه‌ی داهێنانی تابۆكانه‌وه‌ خۆی جیا بكاته‌وه‌ له‌ ئاژه‌ڵێتیی؛ ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ ئاوارته‌كردنی توندوتیژیی مه‌رگ: باڵاترین ئۆرگازم مه‌رگه‌. دڵڕه‌قی، له‌ ئۆرگازمدا ته‌واو نابێت؛ و بریتییه‌ له‌ وزه‌یه‌ك كه‌ هێشتا شارستانییه‌ت به‌ ته‌واوه‌تی ئاشكرای نه‌كردووه‌ و به‌م پێیه‌، دڵڕه‌قی، چاكه‌یه‌ و نه‌ك خراپه‌. مرۆڤی سادیی، مرۆڤه‌كان ڕه‌ت ده‌داته‌وه‌، و ئه‌م ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌، وه‌ك بلانشۆ ده‌ڵێت، به‌ هۆی چه‌مكی ده‌سه‌ڵاتی باڵاوه‌ به‌دی دێت. مرۆڤی سادیی، به‌ وه‌همی خۆی، ده‌بێته‌ خودی ده‌سه‌ڵاتی باڵا و له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م جۆره‌ مرۆڤه‌دا، ته‌واوی مرۆڤه‌كانی تر بێبه‌ها ده‌بن و هه‌ست به‌ نه‌بوونی خۆیان ده‌كه‌ن له‌ به‌رامبه‌ر خوادا. یه‌كێك له‌ پاڵه‌وانی ساد ده‌ڵێت: «ئێمه‌ خوداین.» له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه،‌ به‌ باوه‌ڕی بلانشۆ، مرۆڤی سادیی ده‌سه‌ڵاتی به‌رپرسیارێتییه‌كی سه‌رتر له‌ مرۆڤ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت، ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ هه‌مان ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یه‌ كه‌ پێشتر له‌لایه‌ن ئه‌م مرۆڤانه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گه‌مژانه‌ به‌خشرابووه‌ ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌ها. به‌ڵام، بۆ مرۆڤی سادیی، بوون له‌ شوێنی ده‌سه‌ڵاتی باڵادا، ته‌نها یه‌ك مانای هه‌یه‌: مرۆڤه‌كان وردوخاش ده‌كات و خوڵقاندن له‌ناو ده‌بات[21]. به‌ڵام، بۆ ساد، له‌ناوبردنی هه‌موو شتێك، له‌ناوبردنی دنیا نییه‌؛ چون دنیا نه‌ك ته‌نها جۆرێك سه‌لماندنی گه‌ردوونییه‌، به‌ڵكه‌ جۆرێك وێرانكردنی گشتگیریشه‌. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ته‌واوێتیی بوون و ته‌واوێتیی نه‌بوون، به‌ شێوه‌یه‌كی یه‌كسان دنیا ئاشكرا ده‌كه‌ن[22]. پاڵه‌وانی ساد ده‌ڵێت: «من كارێك ده‌كه‌م كه‌ پێم خۆشه‌، جگه‌ له‌ چێژی خۆم هیچ شتێك ناناسم، و بۆ پاراستن و ده‌ستگه‌یشتن به‌ چێژ، ئه‌وانیتر ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌ده‌م و ده‌كوژم.»[23]

هه‌ستی مرۆڤی سادیی، نه‌ك به‌هۆی جوانیی یه‌ك ژنه‌وه‌، به‌ڵكه‌ به‌هۆی ئه‌و تاوانه‌وه‌ كه‌ به‌رامبه‌ر‌ ژن ده‌یكات، ده‌ورووژێت.

• مرۆڤی سادیی، هیچ كاره‌سات و خراپه‌یه‌كی تووش نایێت، چون خۆی بووه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌ها؛ و مرۆڤی هه‌موو جۆره‌ ئیرۆتیزم، هه‌یه‌جان و هه‌ستێكی سه‌رپه‌ڕه‌ و له‌ ڕێگه‌یانه‌وه‌ چێژ ده‌بینێت. هه‌رچی زیاتر كرده‌ی مرۆڤی سادیی شایسته‌ی سزادان بێت، به‌های تاوان زیاتر ده‌بێت. ویژدانی مرۆڤی سادیی هه‌میشه‌ به‌ په‌شیمانی چالاك ده‌بێت. له‌ ڕاستیدا، په‌شیمانی، وزه‌ی تاوانی مرۆڤی سادیی ده‌سته‌به‌ر ده‌كات. په‌شیمانی خۆی یه‌ك ڕووبه‌ری چێژه‌. ئه‌و شته‌ی كه‌ ئه‌و بۆ تاوان به‌دوایدا ده‌گه‌ڕێت، خراپه‌یه‌؛ كه‌وتنه‌شوێن خراپه‌ بۆ فراوانكردنی سنووری چێژی ئه‌م مرۆڤه‌ زه‌روورییه‌: «ئه‌وه‌ی كه‌ گیانمان پێ ده‌به‌خشێت، ئۆبژه‌ی مرۆڤی سادیی نییه‌، به‌ڵكه‌ ئایدیای خراپه‌یه‌.»[24] سه‌ره‌نجام، ئۆبژه‌ی مرۆڤی سادیی هیچ چێژێك وه‌رناگرێت مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌نجامی خراپه‌یه‌كی گه‌وره‌تری لێ بكه‌وێته‌وه‌. به‌پێی وه‌سفی ساد، ویژدانی نائه‌خلاقیی مرۆڤی سادیی، نه‌ك ته‌نها ده‌كه‌وێته‌ به‌رامبه‌ر ئاته‌ئیزم، به‌ڵكه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی نزیكی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ شیكاریی خراپه‌دا، شیكاریی خراپه‌ ته‌نها له‌به‌ر خودی خراپه‌. هه‌ستی مرۆڤی سادیی، نه‌ك به‌هۆی جوانیی یه‌ك ژنه‌وه‌، به‌ڵكه‌ به‌هۆی ئه‌و تاوانه‌وه‌ كه‌ به‌رامبه‌ر‌ ژن ده‌یكات، ده‌ورووژێت. كۆتایی مرۆڤی سادیی، چێژه‌؛ و له‌ چێژدا هیچ جۆره‌ نهێنییه‌ك ناهێڵێته‌وه‌. مرۆڤی سادیی، له‌ بنچینه‌دا حورمه‌تی نهێنی له‌كه‌دار ده‌كات. له‌ ساتی ئۆرگازمدا، خودی سادیی[20]، نائومێدانه‌ به‌دوای ڕێگه‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێت كه‌ ببێته‌ شتێك به‌ده‌ر له‌ خۆی؛ به‌ڵام ناتوانێت و سه‌ره‌نجام، دنیا له‌گه‌ڵ خۆیدا زیندانی ده‌كات. ئه‌م خوده‌ سادییه‌ كه‌ سته‌مكارێكه‌ له‌ زیندانه‌كه‌یدا، ناتوانێت به‌رگه‌ی چێژ له‌ كه‌سێكی تردا بگرێت. ته‌واوی ئایدیاكانی ساد به‌ ده‌وری شتێكدا ده‌سووڕێنه‌وه‌: درووستكردنی یه‌ك بۆشایی ئه‌خلاقیی ڕه‌ها، بۆشاییه‌ك كه‌ خودی ساد دواتر به‌ ئاگایی غروورئاسای پڕی ده‌كاته‌وه‌.

• مرۆڤی سادیی، گورگی دۆخی سروشتیی هۆبز نییه‌؛ له‌ دۆخی سروشتیی هۆبزدا، به‌ره‌وڕووی غیابی خودا ده‌بینه‌وه‌. غیابی خودا، ئه‌گه‌رێك نابه‌خشێته‌ مرۆڤ بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ر كارێك كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت؛ واته‌، له‌ دۆخی نه‌بوونی خودادا، هیچ ئه‌گه‌رێك بۆ ئه‌نجامدانی هیچ كارێك بوونی نییه‌. مرۆڤ پاش پێكهێنانی «لیڤیاتان» یا ده‌وڵه‌ت، تێده‌گات كه‌ ئه‌گه‌ری هه‌بوو له‌ دۆخی سروشتیدا به‌ ده‌ست یه‌كێك له‌ مرۆڤه‌كان بكوژرایه‌. ئه‌مه‌ به‌م مانایه‌یه‌ كه‌ مه‌رگ، له‌ دۆخی سروشتیی هۆبزییدا، ئه‌گه‌رێكه‌ كه‌ پاش پێكهێنانی ده‌وڵه‌ت ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ دۆخی پێش-ده‌وڵه‌ت. به‌م پێیه‌، نه‌ مرۆڤی سادیی گورگی دۆخی سروشتیی هۆبزه‌ و نه‌ جیهانی سادیی جیهانی سروشتییه‌. له‌ دۆخی سروشتیدا، له‌ غیابی خوادا، ته‌نانه‌ت شته‌كان بوونیان نییه‌؛ ماف شتێكه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ جیهانی پاش «په‌یمانی كۆمه‌ڵایه‌تی»یه‌وه‌. له‌ دۆخی سروشتیی هۆبزدا، ته‌نها یه‌ك شت ئاماده‌یه‌: ئه‌گه‌ری هه‌میشه‌ كوژرانی تاك له‌لایه‌ن ئه‌وانیتره‌وه‌. مرۆڤی سادیی، حاكمی ده‌ره‌وه‌ی یاسا نییه‌؛ ئه‌و ناتوانێت حاكمی «دۆخی ئاوارته» بێت. له‌ دۆخی ئاوارته‌ی شمیت[21]دا، حاكم له‌ ده‌ره‌وه‌ی یاساوه‌ نییه‌؛ ئه‌و خودی یاسایه‌. حاكم بڕیار نادات، به‌ڵكه‌ كه‌سێك كه‌ بڕیار ده‌دات حاكمه‌. له‌ ڕاستیدا، حاكمی دۆخی ئاوارته‌، به‌ هه‌ڵپه‌ساردن و نه‌ك به‌ سه‌رترچوون له‌ یاسا، ده‌بێته‌ خودی یاسا. ئه‌و ده‌ره‌وه‌ی یاسا نییه‌، به‌ڵكه‌ خودی یاسایه‌. له‌ كاتێكدا كه‌ مرۆڤی سادیی تاوانكاره‌ و به‌ئاگایه‌ له‌م دۆخه‌ی خۆی. مرۆڤی سادیی له‌ناو یه‌ك دۆخدا، یه‌ك سیسته‌می نه‌ریتی، سیسته‌می یاسا ده‌وڵه‌تییه‌كان و یاسا ئایینییه‌كاندا جێی گرتووه‌، و هه‌موو ئه‌م یاسایانه‌ به ‌باشی ده‌ناسێت و به‌ره‌نگاریان ده‌كات. كه‌واته‌، مرۆڤی سادیی مرۆڤێك نییه‌ له‌ دۆخی سروشتیدا كه‌ ته‌نها به‌ره‌وڕووی مه‌رگ ببێته‌وه‌، به‌ڵكه‌ مرۆڤێكه‌ له‌ چه‌قی لیڤیاتان یان ده‌وڵه‌تدا كه‌ ڕووبه‌ڕووی سته‌مێكی فره‌لایه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێته‌وه‌. ئه‌و سه‌مپتۆمی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌؛ درزێك له‌ شتێكدا كه‌ ڕێكی به‌ ژیان ده‌به‌خشێت. دۆخی ئاوارته‌ نه‌ بۆ شمیت و نه‌ بۆ ئاگامبێن و نه‌ له‌ هیچ خوێندنه‌وه‌یه‌كی تردا، سه‌رترچوون نییه‌ له‌ یاسا‌؛ به‌ڵكه‌ هه‌ڵپه‌ساردنی یاسایه‌. له‌ دۆخی ئاوارته‌دا حاكم، كه‌سێك كه‌ بڕیار ده‌دات، له‌ یاسا سه‌رتر ناچێت؛ چونكه‌ یاسا پێشوه‌خت هه‌ڵپه‌سێردراوه‌ و، ئه‌مه‌ تاكه‌ به‌ڵگه‌یه‌كه‌ كه‌ حاكم له‌به‌ر بڕیاره‌كانی لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ناكرێت. له‌ ڕاستیدا، نه‌ك ده‌سه‌ڵاتی حاكم كه‌ سه‌رتره‌ له‌ یاسا، به‌ڵكه‌ هه‌ڵپه‌ساردنی یاسایه‌ كه‌ هه‌موو كارێك به‌ ڕێپێدراو هه‌ژمار ده‌كات. به‌پێی ئه‌م بنه‌مایه‌یه‌ كه‌ مرۆڤی سادیی، زیاتر له‌ هه‌ر تاكێك له‌ناو ده‌وڵه‌تدا جێ ده‌گرێت؛ زیاتر له‌ هه‌ر كه‌سێك بووه‌ به‌ شت؛ له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌و ده‌یه‌وێت ببێته‌ خودی لیڤیاتان: «به‌ڵێ، تاكه‌ مافی من هه‌میشه‌ مافی ده‌سه‌ڵاته‌.» هه‌موو تاوانێك، بۆ مرۆڤی سادیی، كارێكی هیگڵییه‌؛ «به‌ش»ێك كه‌ له‌ سنووری «گشت» سه‌رتر ده‌چێت؛ ڕه‌تدانه‌وه‌ی ڕه‌های ته‌واوێتی؛ به‌شێك كه‌ هێشتا نه‌بووه‌ به‌ كه‌س. سوژه‌ وه‌فاداره‌ بۆ ئاره‌زوویه‌ك كه‌ تاكێتییه‌كه‌ی نه‌ك له‌ شوێنێكدا كه‌ له‌ ته‌واوێتیدا داگیری ده‌كات، به‌ڵكه‌ له‌ سه‌رترچوون له‌ ته‌واوێتی ده‌یبینێت. سوژه‌ وه‌فاداره‌ بۆ سه‌مپتۆمێك كه‌ تاكێتییه‌كه‌ی له‌ ئاشكراكردنی پارادۆكسه‌كان، له‌ درزی فانتازیا و له‌ ته‌واوێتیی حاكمدا بۆی ده‌گه‌ڕێت.

• به‌پێی ئه‌م ڕاڤه‌یه‌، ده‌گه‌ینه‌ ئه‌م پرسیاره‌: ئایا له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا توندوتیژی یاسا دروست ده‌كات؟ له‌ ڕاستیدا، به‌پێی ڕاڤه‌ و خوێندنه‌وه‌ی بلانشۆ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ نه‌رێیه‌. له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا، ئه‌وه‌ توندوتیژی نییه‌ كه‌ یاسا داده‌مه‌زرێنێت به‌ڵكه‌ توندوتیژی خودی یاسایه‌. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، یاسا توندوتیژییه‌ و له‌ جیهانی ده‌وڵه‌ته‌ مۆدێرنه‌كاندا ده‌بێت بگوترێت توندووتیژی یاسایه‌. له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا، توندوتیژی كرده‌یه‌كی سروشتی نییه‌، به‌ڵكه له‌ ڕاستیدا هه‌وڵێكه‌ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی پرسه‌كان بۆ (دۆخی سروشتی)یان. مرۆڤی سادیی ته‌نها سه‌باره‌ت به‌ شته‌كان توندوتیژی ده‌نوێنێت؛ بۆ ئه‌و، تاكێك كه‌ نه‌خێر به‌ به‌های یه‌ك پرسی ده‌ره‌كی و ئاره‌زووی خۆی ده‌ڵێت، له‌ سنووری مرۆڤه‌كان ده‌چێته‌‌ ده‌ره‌وه‌ و ده‌بێته‌ شت. مرۆڤێك ده‌توانێت له‌ شتێتی ڕزگاری بێت كه‌ به‌ڵێ به‌ ئاره‌زوو، ده‌سه‌ڵات و تاكێتیی خۆی بڵێت. ته‌نها تاوان ده‌توانێت مرۆڤی به‌شتبوو بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ پێگه‌ مرۆییه‌كه‌ی؛ و تاوان، له‌ بنچینه‌دا، شه‌ڕانگێزیی پاداشتی مرۆڤی سادییه‌. هه‌ر كرده‌یه‌كی تاوانكارانه‌ له‌لایه‌ن مرۆڤی سادییه‌وه‌، ڕاگه‌یاندنی وه‌فادارییه‌ بۆ به‌ها شۆڕشگێڕییه‌كان كه‌ له‌ عه‌قڵی ڕۆشنگه‌رییه‌وه‌ هاتوون.

• ساد پاڵه‌وانه‌كانی ناو ده‌نێت «لیبێرتین-Libertine»؛ لیبێرتین به‌ كه‌سێك ده‌گوترێت كه‌ هیچ سنوورێك بۆ ئاره‌زوو دانانێت. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌، به‌ ڕوانگه‌ی ساد، ئازادی واته‌ سه‌رپێچی له‌ یاسا و سه‌رترچوون له‌ سنووره‌كان. لیبێرتین، له‌ چێژدۆستی یا له‌ دۆزینه‌وه‌ی چێژدا، به‌ وردبیینییه‌كی ته‌واوه‌وه‌، ده‌یه‌وێت ڕه‌گه‌زی ژن بشارێته‌وه‌. ئه‌م شاردنه‌وه‌یه‌، له‌ سێ لایه‌نه‌وه‌ گرنگه‌. یه‌كه‌م؛ بۆ لیبێرتین ئه‌م كاره‌ وه‌ك لاساییه‌كی گاڵته‌جاڕ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌خلاق پێچه‌وانه‌ ده‌كاته‌وه‌؛ لیبێرتین سوود له‌ هه‌مان ئه‌و ڕسته‌یه‌ وه‌رده‌گرێت كه‌ پیاوانی ئایینی به‌كاری ده‌هێنن: «خانمه‌كان، زێتان داپۆشن!». ئه‌مه‌ هه‌مان ڕسته‌یه‌كه‌ ژێرناندی ده‌مارگیر به‌ ژۆستین و دۆرۆته‌ی ده‌ڵێت. به‌ هه‌مان ئاواز تارتۆڤ به‌ دۆرین ده‌ڵێت: «سنگت به‌ شێوه‌یه‌ك دابپۆشه‌ كه‌ من نه‌توانم بیبینم.» لێره‌دا، وه‌ك ده‌بینین هه‌مان مانا هه‌یه‌، به‌ڵام  به‌ دوو ئامانجی جیاواز؛ بۆ پیاوی ئایینی، داوێنپاكیی ڕیاكارانه‌ و بۆ لیبێرتین، پۆرنۆگرافی بێ­سنوور.­ دووه‌م؛ ژن پارچه‌ پارچه و وردوخاش‌ كراوه‌؛ ده‌یبه‌ستن، ده‌یپێچنه‌وه‌، ڕواڵه‌تی ده‌گۆڕن، ده‌یشارنه‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ هیچ یه‌ك له‌ ڕاكێشه‌رییه‌كانی پێشووی (به‌ژن، سنگ، ڕه‌گه‌ز) نامێنێته‌وه‌؛ یه‌ك چه‌شن بووكه‌ڵه‌ی نه‌شته‌ركراو و به‌كارهێنراو به‌رهه‌م ده‌هێنن، جه‌سته‌یه‌ك كه‌ پێشه‌وه‌ی نییه‌ (جۆرێك تۆقاندن و سووكایه‌تیی پێكهاته‌یی)، برینپێچییه‌كی هیولائاسا، یه‌ك «شت». سێیه‌م؛ لیبێرتین له‌ ڕێگه‌ی فه‌رمانی داپۆشرانی ژنه‌وه‌، دژایه‌تیی دژه‌ئه‌خلاقگه‌رایی باو ده‌كات. لیبێرتین دژی ئه‌و پۆرنۆگرافییه‌ كار ده‌كات كه‌ له‌ ڕووتكردنه‌وه‌ی ڕه‌گه‌زی ژندا ئازایه‌تی و بێ­په‌رواییه‌كی سه‌رسه‌خت دروست ده‌كات. ئه‌خلاقی لیبێرتینی له‌سه‌ر له‌ناوبردن دانه‌مه‌زراوه‌، به‌ڵكه‌ له‌سه‌ر گومڕاكردن وه‌ستاوه‌؛ ئه‌م ئه‌خلاقه‌ ئۆبژه‌، وشه‌ و ئه‌ندامی جه‌سته‌ له‌ كاركرده‌ باوه‌كه‌ی به‌لاڕێدا ده‌بات. به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م كاره‌ به‌دی بێت، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سیسته‌می لیبێرتینی به‌ به‌های له‌ده‌ستچوونی ئه‌خلاقی باو درێخی بكات، مانا ده‌بێت پێداگری بكات، ژن ده‌بێت به‌ شوێن نواندنه‌وه‌ی یه‌ك فه‌زای جێگره‌وه‌ بێت، فه‌زایه‌ك كه‌ به‌هره‌مه‌ند بێت له‌ دوو شوێن كه‌ لیبێرتین، وه‌ك زمانناسێك كه‌ ڕێز بۆ نیشانه‌ داده‌نێت، نیشانه‌ له‌سه‌ر یه‌كێك له‌ شوێنه‌كان دابنێت و ئه‌ویتریش بێ كاریگه‌ر بكات. به‌م پێیه‌، لیبێرتین به‌ شاردنه‌وه‌ی ڕه‌گه‌زی ژن و له‌ هه‌مان كاتدا به‌ ڕووتكردنه‌وه‌ی كه‌فه‌ڵی، وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ژن ده‌گۆڕێت بۆ یه‌ك كوڕ و؛ له‌ ژندا به‌دوای شتێكدا ده‌گه‌ڕێت كه‌ ژن نییه‌؛ به‌ڵام تێدابردنی وه‌سوه‌سه‌ئاسای جیاوازی، له‌ فێڵێك زیاتر نییه‌. ژنێك كه‌ به‌ده‌ره‌ له‌ ڕه‌گه‌ز، یه‌ك ئه‌ویتری ژن (واته‌ كوڕ) نییه‌؛ له‌ناو ئۆبژه‌كانی پۆرنۆگرافی بێ­سنووردا، ژن به‌ جیاواز ده‌مێنێته‌وه‌. درووست له‌م شوێنه‌دایه‌ كه‌ پرۆسه‌ی جێگرتنه‌وه‌ كار ده‌كات، ته‌نها ژنه‌ كه‌ هه‌ڵبژاردنی دوو پانتایی بۆ تێبردن به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌دات. لیبێرتین به‌ هه‌ڵبژاردنی یه‌كێك له‌م پانتاییانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌ویتردا، له‌ هه‌رێمی هه‌مان جه‌سته‌دا، مانایه‌ك به‌رهه‌م ده‌هێنێت و په‌سه‌ند ده‌كات: سه‌رپێچی. چون جه‌سته‌ی كوڕ هیچ ئه‌گه‌رێك نابه‌خشێته‌ لیبێرتین تاوه‌كو قسه‌ له‌سه‌ر جێگرتنه‌وه‌ی پانتاییه‌كان بكات (چون جه‌سته‌ی ته‌نها یه‌ك پانتایی پێشكه‌ش ده‌كات)، قه‌ده‌غه‌یی كوڕ له‌ جه‌سته‌ی ژن كه‌متره‌، سه‌ره‌نجام به‌ شێوه‌یه‌كی ڕێكخراوتر، كه‌متر سه‌رنج بۆ خۆی ڕاده‌كێشێت[25].

له‌ یاسای ئه‌خلاقیدا، ته‌نها شتێك غیابی هه‌یه‌: چێژ. بۆ لیبێرتین، ئازادی و دادپه‌روه‌ری ڕه‌مزی چێژن؛ له‌ كوێدا چێژ هه‌بێت، ئازادی و دادپه‌روه‌ری هه‌یه‌.

• لیبێرتین، له‌ بنه‌ڕه‌تدا دژه‌نه‌ریته‌ و ده‌یه‌وێت «پرسی موقه‌ده‌س» بگۆڕێت بۆ پرسی ئاسایی. ئامانجی لیبێرتین‌ بریتییه‌‌ له‌ گۆڕینی «پرسی قه‌ده‌غه» بۆ «پرسی ڕیپێدراو». له‌ یاسای پیاوی ئایینیدا یا له‌ یاسای ئه‌خلاقیی كۆمه‌ڵگه‌دا، زێ و چووك قه‌ده‌غه‌یه‌ و جه‌سته‌ به‌ داپۆشران سنووردار كراوه‌. هیچ شتێك ناتوانێت سته‌می ئه‌خلاق كۆنترۆڵ بكات، و له‌ بنچینه‌دا كه‌سێك جڵه‌وگری ئه‌م یاسایه‌ ئه‌خلاقییه‌ نییه‌. یاسای ئه‌خلاقی، سه‌رتر له «من»ـی مرۆیی ده‌جووڵێت، هه‌میشه‌ و له‌ ساتی فه‌رماندایه‌. له‌ ڕاستیدا، ئه‌م یاسا ئه‌خلاقییه‌ نه‌ك خزمه‌ت به‌ لیبێرتین ناكات، به‌ڵكه‌ به‌رده‌وام سه‌ركوتی ده‌كات. ته‌نها به‌ ده‌ركه‌وتنی لیبێرتینه‌ كه‌ یاسای ئه‌خلاقی هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ئه‌خلاقی مرۆیی به‌رهه‌م دێت. بێگومان ته‌نها ده‌سه‌ڵاتی زێ و چووك ده‌توانێت یاسای ئه‌خلاقی یا ئه‌خلاقی پیاوی ئایینی هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌. نیچه‌ قسه‌ له‌سه‌ر مرۆڤی باڵا ده‌كات و ساد (ڕابه‌ری نیچه‌) له‌سه‌ر لیبێرتین. له‌ ڕاستیدا، مرۆڤی باڵای نیچه‌ هه‌مان لیبێرتینی سادییه‌. لیبێرتین واته‌ ئازادی، ئازادیی جه‌سته‌دۆستی و جه‌سته‌گه‌رایی شۆڕش. ئێمه‌ چ شتێك ده‌رباره‌ی «عه‌قڵ»ـی ساد ده‌زانین؟ چۆن ده‌توانین لیبێرتینی سادیی پێناسه‌ بكه‌ین؟ له‌ بنچینه‌دا چۆن ده‌توانین لیبێرتینی ساد ڕاڤه‌ بكه‌ین، به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ تێگه‌یشتنێكمان بۆ مرۆڤی باڵای نیچه‌ هه‌بێت؟ ته‌واوی ئه‌م چه‌مكانه‌ له‌ جۆرێك «پۆرن»دا ڕوو ده‌ده‌ن. ئێمه‌ هه‌ندێكجار به‌ره‌وڕووی ئه‌ندێشه‌ی پۆرن ده‌بینه‌وه‌ و هه‌ندێكجار، له‌گه‌ڵ خودی پۆرن و هه‌ندێكجاریش له‌گه‌ڵ جه‌سته‌گه‌رایی، هه‌مان جه‌سته‌گه‌رایی كه‌ له‌ پشت ئه‌ندێشه‌وه‌ شاراوه‌ته‌وه‌. وشه‌ چۆن ده‌توانێت له‌ ڕێگه‌ی سه‌ماوه‌ خۆی ڕووت بكاته‌وه‌؟ پۆرن لێره‌دا به‌ مانای ئاشكرابوون، ده‌ركه‌وتن، خۆمانیفێست كردن و دواجار به‌ مانای دژی ڕیاكاری و داپۆشران و خۆشاردنه‌وه‌یه‌. ئه‌مه‌ ئه‌و سه‌رپێچییه‌یه‌ كه‌ ساد له‌ سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌مدا بۆ یه‌كه‌مین جار تیۆریزه‌ی كرد. سه‌رپێچی له‌ دوالیزمی ڕیاساز! ڕیاكاری له‌ دوالیزمی چاكه‌ و خراپه‌وه‌ هاتووه‌، لایه‌نێكی ڕیا چاكه‌یه‌ و ئه‌ویتری خراپه‌. لیبێرتین، به‌ داماڵینی ڕیاكاری، وشه‌كانیش ڕووت ده‌كاته‌وه‌ و له‌ ڕاستیدا، له‌ ڕیا پاكیان ده‌كاته‌وه‌. چه‌كی یه‌ك لیبێرتین چووك یا زێیه‌تی[22]. چووك چه‌كێكه‌ دژ به‌ ڕیاكاری. چركه‌ساتی ده‌ركه‌وتنی چووكی لیبێرتین، چركه‌ساتی هه‌ڵپه‌ساردنی یاسای ئه‌خلاقییه‌ و به‌م پێیه‌، بوونی خودی ئه‌خلاقگەراش یا پیاوی ئایینی هه‌ڵده‌په‌سێردرێت. جه‌نگی ڕاسته‌قینه‌، جه‌نگی نێوان خراپه‌ و چاكه‌ نییه‌، به‌ڵكه‌ شه‌ڕانگێزیی تاك و شه‌ڕانگێزیی سیسته‌مه‌. به‌ ڕوانگه‌ی ساد، كێشه‌ سه‌ركه‌وتنی چاكه‌ نییه‌ به‌سه‌ر خراپه‌دا. خراپه‌ یاخود شه‌ڕانگێزی به‌شێكه‌ له‌ بوونی مرۆڤ. داڕووخانی مرۆڤ ئه‌و كاته‌ ده‌ست پێ ده‌كات كه‌ تاوان داوه‌ریكردن بێت. به‌ وته‌ی ساد، «له‌ یه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی تاوانكاردا، تاك ده‌بێت ببێته‌ تاوانكار.» تاوان، به‌هه‌رحاڵ، ته‌نها یه‌ك سیاسه‌تی لیبێرتینه‌، سیاسه‌تێك بۆ ئازادیی مرۆڤایه‌تی. ئه‌مه‌ وانه‌یه‌كه‌ كه‌ كتێبی فه‌لسه‌فه‌ له‌ ژووری خه‌ودا(1795) پێشكه‌شی ده‌كات. ئه‌م كتێبه‌ له‌ ڕاستیدا جاڕنامه‌یه‌كه‌ كه‌ زایه‌ڵه‌ی ده‌نگی تا سه‌ده‌كانی دواتر درێژ ده‌بێته‌وه‌: ئه‌ی شه‌هوه‌تڕانانی جیهان یه‌كگرن. كه‌واته‌، پێویسته‌ لیبێرتین، به‌ شێوه‌یه‌كی چالاك، په‌یوه‌ست بێت به‌ خراپه‌وه‌. هه‌ستانی لیبێرتین دژ به‌ یاسا نه‌ریتییه‌كان، یاسا ئه‌خلاقییه‌كان، یاسا ده‌وڵه‌تییه‌كان و یاسا ئایینییه‌كان، هه‌ستانێكه‌ ته‌نها له‌پێناو خودی هه‌ستاندا و؛ ته‌نها یه‌ك چه‌ك وه‌ك نه‌خێری گه‌وره‌ به‌كار ده‌خات: چووك. بێگومان ئه‌م هه‌ستانه‌، حزووری یه‌ك لیبێرتین، لیبێرتینێك كه‌ ڕه‌مزی چێژه‌، نمایش ده‌كات. له‌ یاسای ئه‌خلاقیدا، ته‌نها شتێك غیابی هه‌یه‌: چێژ. بۆ لیبێرتین، ئازادی و دادپه‌روه‌ری ڕه‌مزی چێژن؛ له‌ كوێدا چێژ هه‌بێت، ئازادی و دادپه‌روه‌ری هه‌یه‌. شتێك كه‌ بۆ یاسای ئه‌خلاقی چێژ بێت، لیبێرتین ته‌واوی جیهانی یاسای ئه‌خلاقی ده‌گۆڕێت بۆ چێژ. چێژ، هه‌ڵپه‌ساردنی یاسا و ئه‌خلاقه‌. چێژ: ساتی ڕووتبوونه‌وه‌ی هه‌موو شتێك؛ ساتی كه‌وتنی ده‌مامكی ڕیاكاریی یاسای ئه‌خلاق. ساتی چێژبردن، ‌ساتی به‌رهه‌مهێنانی «چه‌شنی مرۆڤ» نییه‌، به‌ڵكه‌ ‌ساتی جه‌نگكردنه‌ دژ به‌ ڕیاكاریی دوالیزمی خراپه‌ و چاكه‌. لیبێرتین، به‌ چالاكیی چووك، ئۆرگازمی فیكریی پیاده‌ ده‌كات. چالاكیی سیاسیی چووك، سێكسی فه‌لسه‌فییه‌. له‌ ڕاستیدا، په‌یامبه‌ری جه‌سته‌گه‌رایی و فیمینیزم، ماركی ساده‌؛ و هێلین سیكسۆ[23] و ژولیا كریستیڤا[24]، به‌رهه‌می ئه‌ندێشه‌ی سادن.

• نووسین ئه‌گه‌ر چێژ به‌رهه‌م نه‌هێنێت هیچ نییه‌؛ نووسین سێكسه‌ له‌گه‌ڵ كاغه‌زدا كه‌ ئه‌گه‌ر به‌رده‌نگێك هه‌بێت- تۆ یا ئه‌وێك له‌كاردا بێت- یه‌ك سێكسی دوولایه‌نه‌یه‌ و ئه‌گه‌ر هیچ به‌رده‌نگێك نه‌بێت- یا به‌ ڕاناوی یه‌كه‌م كه‌س بنووسرێت- جگه‌ له‌ یه‌ك ده‌ستپه‌ڕ هیچ نییه‌. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، نووسینی فره‌ده‌نگ و دیالۆگ­ئاسا، سێكسی نووسه‌ره‌ له‌گه‌ڵ ئه‌ویتری خوێنه‌ردا و نووسینی سوژه‌ته‌وه‌ر، ده‌ستپه‌ڕی نووسه‌ره‌. هێلین ده‌ڵێت: «خانمه‌كان سه‌باره‌ت به‌ زێ­تان بنووسن.» نووسین، هاوڕێبوونه‌ له‌گه‌ڵ جه‌سته‌دا و به‌ یه‌ك مانا، نووسین، جه‌سته‌نووسینه‌[25]: جه‌سته‌ی زیاتر… نووسراوی زیاتر… جه‌سته‌، سنوورێك ده‌نوێنێته‌وه‌ كه‌ تیپه‌ڕاندنی مه‌حاڵه‌. نووسه‌ر ناتوانێت له‌ ده‌ره‌وه‌ی جه‌سته‌ی خۆیه‌وه‌ و له‌ ده‌ره‌وه‌ی «من»ـی خۆیه‌وه‌ بنووسێت. وشه‌، له‌ جه‌سته‌وه‌ دێت و ته‌نانه‌ت «جه‌سته»ـی نووسین، خۆی شتێكه‌ له‌ جه‌سته‌. ڕه‌نگه‌، جه‌سته‌ و «من»ـی نووسه‌ر، له‌ نووسیندا به‌یه‌ك بگه‌ن و ببنه‌ به‌رهه‌م. پارچه‌بوونی جه‌سته‌ و خوێنڕێژی، نمایشی­ترین سیمای جه‌سته‌یه‌. نمایشكردنی جه‌سته‌، بۆ ساد، ئومێدی ده‌ستگه‌یشتنه‌ به‌ خود و بۆ ئه‌وه‌ی خود ببینێت، ده‌بێت خۆی ببینرێت و؛ كاتێك كه‌ ئۆبژه‌ی چێژ ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌دات، خۆی ده‌بێته‌ ئۆبژه‌یه‌كی بینراو. هیچ تاوانێك ناتوانێت سروشتی شه‌هوه‌تگه‌رای ساد تێر بكات؛ ئه‌مه‌ ئه‌ده‌بیات، یا نووسین بوو، كه‌ توانیی ئه‌م شه‌هوه‌ته‌ دابمركێنێته‌وه‌. ساد ده‌ڵێت: «تاوانێكی ئه‌خلاقی تاقی بكه‌ره‌وه‌ كه‌ ته‌نها به‌ نووسین به‌دی دێت.»[26] په‌یوه‌ندیی سێكسی هاوشێوه‌ی گه‌ڕانێكی خه‌یاڵییه‌، ڕێگه‌یه‌كی تر بۆ بردنی نووسه‌ر بۆ ئه‌ودیوی جیهان و به‌ره‌و ئایدیاڵی خوازراو، یا هه‌مان پرسی ڕه‌ها.

• به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی ساد، هه‌وڵێكی ناڕوونه‌‌ بۆ پێشبردنی تاوان تا ئاستێك كه‌ گوناهی ئه‌و پاك بكاته‌وه‌. هیچ كه‌سێك به‌ ئه‌ندازه‌ی ساد جه‌ختی له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی نێوان خه‌یاڵ و گوناهـ نه‌كردووه‌ته‌وه‌ و؛ هه‌ندێكجار بینینێكی سه‌رسوڕهێنه‌رمان پێ ده‌به‌خشێت ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندیی ئاره‌زووی سێكسی له‌گه‌ڵ «بوون»دا. ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت ئه‌م پرسه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی تر بخه‌ینه‌ ڕوو، ده‌بێت بڵێین كه‌ سادیزم، قڵپكراوه‌ی دیالێكتیكی هیگڵیی نێوان-سوبێكتیڤیته‌یه [intersubjectivity]‌ و تێیدا ناسین له‌ ڕێگه‌ی باڵاده‌ستیی سێكسییه‌وه‌ ده‌سه‌پێنرێت و تێیدا هاوشوناسی له‌گه‌ڵ ئه‌ویتردا له‌ ڕێگه‌ی بێنرخكردنی ئه‌ویتره‌وه‌ به‌ ده‌ست دێت. لێره‌دا ئه‌ده‌بیات ده‌بێته‌ یه‌ك باخۆسی حاكمییه‌تی[26] ڕه‌ها و نووسین ده‌بێته‌ یه‌ك ده‌ستپه‌ڕی تاكی، ده‌ستپه‌ڕێك كه‌ واقیعییه‌ت ڕه‌ت ده‌داته‌وه‌ و واقیعییه‌تێكی خه‌یاڵی ده‌خاته‌ شوێنی. قڵپكردنه‌وه‌ی نێوان-سوبێكتیڤیته‌ له‌ ته‌نیاییدا و وه‌ك ته‌نیایی ڕوو ده‌دات. له‌ ڕاستیدا ساد پاش زیندانی بوون ده‌ست به‌ نووسین ده‌كات، كاتێك كه‌ چیژه‌ سێكسییه‌كانی چێژی تاكی­ن و؛ له‌ زینداندا نووسین- وه‌ك حاڵه‌تی ڕۆسۆ و، دانپێدانه‌ره‌كانی ده‌ستپه‌ڕ- شوێنی نه‌مانی واقیعییه‌ت ده‌گرێته‌وه‌‌. لێره‌دا ده‌كرێت خانمی گوڵه‌كانی ژان ژینێ و وه‌سفكردنه‌كه‌ی سارته‌ر بۆ ئه‌م به‌ر‌هه‌مه‌ وه‌ك «حه‌ماسه‌ی ده‌ستپه‌ڕ[27]» به‌بیر بهێنینه‌وه‌. بێگومان هه‌م ساد و هه‌م ژینێ، خه‌ونی یه‌ك فه‌نتازیای توندوتیژیان هه‌یه‌ كه‌ به‌ سه‌رسوڕمانێكی زۆره‌وه‌، به‌ قووڵی دژه‌ژنه‌ و، چه‌قه‌كه‌ی بریتییه‌ له دیمه‌نی‌ تێبردنی كۆمی [anal]، چ ئاره‌زوو بۆ تێبردن بێت (ساد) و چ ئاره‌زوو بۆ تێبران بێت (ژینێ)، دیمه‌نێك كه‌ له‌ ڕێگه‌ی دووباره‌بوونه‌وه‌ ناكۆتاكان و پێڕستكردنی ماندووكه‌ری ڕه‌فتاره‌ سێكسییه‌كانه‌وه‌ خۆی بێنرخ ده‌كات[27]. ساد ده‌ڵێت: «من چه‌ندین جار پێم گوتویت: تاكه‌ ڕێگه‌ی گه‌یشتن به‌ دڵی ژنان، ڕێگه‌ی ئه‌شكه‌نجه‌یه‌، دڵنیا نیم له‌ هیچ ڕێگه‌یه‌كی تر.»

ڕۆحی ڕاسته‌قینه‌ی خودی سادیی، چووكته‌وه‌ریی و نكۆڵیكردنی به‌رده‌وامه‌. ئه‌م نكۆڵیكردنه‌ هه‌میشه‌ییه‌، ته‌نانه‌ت وا له‌و خوده‌ سادییه‌ ده‌كات كه‌ نكۆڵی له‌ خۆشی بكات.

• وێناكردن یا «وێنه‌سازیی تاوان» له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا، ئێجگار بێ وێنه‌یه‌؛ ساد یه‌كێكه‌ له‌و یه‌كه‌مین بیرمه‌ندانه‌ی ڕۆژئاوا كه‌ په‌یوه‌ندیی سێكس و توندووتیژی، به‌ شێوه‌یه‌كی ئێجگار قووڵ و ڕاچڵه‌كێن وێنا ده‌كات. مه‌ودای نێوان توندووتیژی و سێكس، مه‌ودای نێوان بۆنی ئۆرگازم و بۆنی خوێن نییه‌. قامچییه‌ك كه‌ له‌ جه‌سته‌ی كۆیله‌ی میسری ده‌درێت و ناچار به‌ گوێڕایه‌ڵی ده‌كات، هه‌مان قامچییه‌كه‌ كه‌ له‌ گه‌ردنی ژنی ڕووت له‌سه‌ر پێخه‌فی خه‌و ده‌درێت و ناچار به‌ ئۆرگازمی ده‌كات. به‌ ده‌ربڕینێكی تر، ڕیشه‌ی ئازادی و كۆیله‌یی مرۆڤ له‌ یه‌ك ئاخێزگه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرن: ئاره‌زووی جه‌سته‌یی-سێكسی[28]. وێنه‌سازیی تاوان له‌م ڕوانگه‌دا، هه‌ستی داپۆشراو و ناوه‌كیی مرۆڤ هه‌ڵده‌كۆلێت، چون ته‌واوی هێزه‌كه‌ی له‌ سنووربه‌زاندندا به‌كار ده‌خات. ئه‌و ده‌لێت: «شادیی [مرۆڤ] نه‌ك له‌سه‌ر چێژ، به‌ڵكه‌ له‌سه‌ر خواستی ڕزگاربوون له‌و شته‌ وه‌ستاوه‌ كه‌ ئاره‌زوو سنووردار ده‌كات.» به‌ ڕوانگه‌ی ساد، كاتێك كه‌ شه‌هوه‌ت هه‌یه‌ نابێت سنووردار بكرێت، به‌ڵكه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ده‌بێت به‌كار بخرێت. چاكه‌ له‌ خۆیدا بریتییه‌ له‌ به‌گه‌ڕخستنی خراپه‌ و؛ خراپه‌، چاكه‌ بانگهێشت ده‌كات بۆ له‌ڕووداوه‌ستان و، شه‌یتان له‌ به‌رامبه‌ر خودادا ڕاده‌وه‌ستێت. ساد، به‌ ته‌واوی هێزه‌وه‌، نكۆڵی له‌ خودا ده‌كات و دواجار، خۆی به‌ قادری ڕه‌ها هاوتا ده‌كات. دیالێكتیكی سنووربه‌زاندن به‌ره‌و پنتی ناكۆتا پێش ده‌ڕوات. وه‌ك چۆن بلانشۆ ده‌ڵێت: «وێناكردنی خودایه‌كی دۆزه‌خی هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ وێستگه‌یه‌ك له‌ دیالێكتیكدا كه‌ به‌پێی ئه‌م وێستگه‌یه‌ مرۆڤی باڵای ساد، پاش نكۆڵیكردن له‌ مرۆڤ له‌ قاڵبی خوادا، ئه‌و كات پێش ده‌ڕوات تا ڕووبه‌ڕووی خودا ببێته‌وه‌ و به‌ ناوی سروشته‌وه‌ نكۆڵی له‌ خوداش ده‌كات تاوه‌كو، سه‌ره‌نجام نكۆڵی له‌ خودی سروشت­یش ده‌كات له‌ ڕێگه‌ی هاوتاكردنییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ ڕۆحی ڕه‌تدانه‌وه‌دا‌.»[28] له‌ ڕاستیدا، ڕۆحی ڕاسته‌قینه‌ی خودی سادیی، چووكته‌وه‌ریی [priapic] و نكۆڵیكردنی به‌رده‌وامه‌. ئه‌م نكۆڵیكردنه‌ هه‌میشه‌ییه‌، ته‌نانه‌ت وا له‌و خوده‌ سادییه‌ ده‌كات كه‌ نكۆڵی له‌ خۆشی بكات. ئاگایی ساد، كاتێك كه‌ بۆ باڵاترین ئاست سه‌رتر ده‌چێت، ده‌بێته‌ دژه‌ئاگایی، درووست وه‌ك چۆن ئه‌ده‌بیاتی ئه‌و دژه‌ئه‌ده‌بیاته‌. ده‌روون و زمانی ساد، گیرۆده‌ له‌ قاوغی نه‌فره‌تدا، به‌دوای ڕێگه‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێن تا له‌ فۆرمه‌كانی خۆیان ڕزگار بن و بچنه‌ ناو بێده‌نگییه‌كه‌وه‌ كه‌ هاوڕێژه‌ بێت له‌گه‌ڵ بینینی ترسناك. له‌ نووسراوی ساددا، هه‌میشه‌ پارادۆكسگه‌لێك هه‌ن‌؛ به‌ڵام ئه‌م پارادۆكسانه‌ زیاتر سنووردارییه‌كانی لۆجیك ئاشكرا ده‌كه‌ن تا سنووردارییه‌كانی واقیع.

• لاكان[29]، له‌ وتاره‌ ناوداره‌كه‌یدا به‌ ناونیشانی «كانت له‌گه‌ڵ ساد»دا، خوێندنه‌وه‌یه‌ك سه‌باره‌ت به‌ كتێبی ساد، واته‌ «فه‌لسه‌فه‌ له‌ ژووری خه‌و»دا، پێشكه‌ش ده‌كات. پرسیار ئه‌مه‌یه‌: له‌ چ پنتێكدا ساد و كانت به‌یه‌ك ده‌گه‌ن؟ سوژه‌ی ترانسێندێتاڵی و ئۆتۆنۆمی كانتی چ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ مرۆڤی تاقانه‌ و سادییه‌وه‌ هه‌یه‌؟ سه‌ره‌تا پێویسته‌ ئه‌وه‌ به‌بیر بهێنمه‌وه‌، وه‌ك له‌ په‌یوه‌ندیی پرسی «فه‌رمانی ڕه‌ها»ـی كانتی و شۆڕشدا خرایه‌ ڕوو،  كه‌: چاكه‌ی ڕه‌ها به‌ ئه‌ندازه‌ی خراپه‌ی ڕه‌ها مه‌ترسیداره‌. سوژه‌ی سه‌ربه‌خۆی كانت، به‌ په‌یڕه‌ویكردن له‌ ویستی ئه‌خلاقیی خۆی، یاسا داده‌نێت و؛ ئه‌م یاسایه‌ پاك كراوه‌ته‌وه‌ له‌ هه‌ر جۆره‌ ئاره‌زوویه‌كی شه‌ڕانگێز. یاسای ئه‌خلاقیی كانتی، یاسایه‌كی گه‌ردوونییه‌ و به‌م پێیه‌، پێویستی به‌ توندوتیژییه‌ تا جێبه‌جێ بكرێت. له‌لایه‌كی تره‌وه‌، سادیش به‌ پشتبه‌ستن به‌ پره‌نسیپی سه‌ربه‌خۆیی مرۆڤ، یا هه‌مان ئۆتۆنۆمیی كانتی، بنه‌ماكانی خۆی به‌پێی عه‌قڵی سادیی داده‌مه‌زرێنێت: به‌رابه‌ریی ڕه‌ها، به‌خته‌وه‌ریی مرۆیی، مافه‌ تاكییه‌كان، خاوه‌ندارێتیی تایبه‌تی، یاسای عه‌قڵیی مرۆیی به‌رامبه‌ر یاسای سته‌مكارانه‌ی كڵێسا، باڵاده‌ستیی مرۆڤ به‌سه‌ر سرووشتدا و ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌های مرۆڤ. كه‌واته، به‌ یه‌ك مانا،‌ ڕه‌هاگه‌رایی ئه‌خلاقیی كانتی هه‌مان ڕه‌هاگه‌رایی ئه‌خلاقیی سادییه‌؛ یا به‌ ده‌ربڕینی لاكان، سته‌مكاری ئه‌خلاقگه‌رای كانتی هه‌مان مرۆڤی دژه‌نۆرمی بێ ئه‌خلاقی سادییه[29]‌. به‌ باوه‌ڕی لاكان، سوژه‌ی سادیی، به‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی مه‌عشوقه‌ و‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی ئه‌ویتر، خوازیاری گه‌یشتنه‌ به‌ پێگه‌ی سوژه‌ی ڕه‌ها و «ئه‌ویتری گه‌وره». سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، بۆ ساد، چێژ له‌گه‌ڵ ڕیزبه‌ندیی جیهاندا هاوده‌قه‌. به‌م پێیه‌، یه‌ك فه‌رمانی ڕه‌ها له‌ بنچینه‌دا له‌ پێوه‌ند به‌ چێژی ڕه‌هاوه‌ ئاشكرا ده‌بێت.

• ئادۆرنۆ و هۆركهایمه‌ر‌[30] ده‌ڵێن مرۆڤی سادیی به‌رهه‌می لۆجیكی ڕۆشنگه‌رییه‌، لۆجیكێك كه‌ ئه‌ویتر سه‌ركوت و په‌راوێز ده‌خات. به‌ڵام، ئایا ئه‌م ڕاڤه‌ لاكانییه‌ له‌گه‌ڵ ڕاڤه‌ی بلانشۆدا یه‌ك ده‌گرێته‌وه‌؟ بلانشۆ شتێكی پێچه‌وانه‌ ده‌ڵێت، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا دڵنیا نییه‌ كه‌ خودی ساد به‌ئاگا بووبێت له‌م پرسه‌. بلانشۆ ده‌ڵێت: ئاغای من بوون، به‌ مانای ئاغای ئه‌ویتر بوونه‌. كاتێك كه‌ سه‌ربه‌خۆیی من له‌ ئۆتۆنۆمیی منه‌وه‌ نایەت، به‌ڵكه‌ له‌ وابه‌سته‌یی ئه‌وانیتره‌وه‌ بۆ من سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، شتێكی ئاشكرایه‌ كه‌ من تا ئه‌به‌د به‌ستراوم به‌ ئه‌وانیتره‌وه‌ و هه‌روه‌ها ئه‌مه‌ی كه‌ پێویستیم به‌ ئه‌وانیتره‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ته‌نها پێویستیم به‌ له‌ناوبردنیان بێت[30]. له‌م پنته‌دایه‌ كه‌ ساد هه‌م له‌ ده‌روونشیكاری و هه‌م له‌ دیكارت دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌. دۆلوز له‌و سیمینارانه‌دا كه‌ پاش بڵاوبوونه‌وه‌ی كتێبی «دژه‌ئۆدیپ» پێشكه‌شیان ده‌كات، جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌روونشیكاری به‌ دابه‌شكردنی سوژه‌ بۆ «سوژه‌ی گوزاره» و «سوژه‌ی ده‌ربڕین» به‌ ته‌واوه‌تی دیكارتییانه‌ كار ده‌كات: «هیچ سوژه‌یه‌كی تاكیمان نییه‌ كه‌ گوزاره‌یه‌كی تاكی ده‌رببڕێت و به‌رهه‌م بهێنێت، ئێمه‌ به‌رامبه‌ر هۆكاره‌ كۆییه‌كانی ده‌ربڕین وه‌ستاوین كه‌ ئه‌نجامی كۆبه‌ندی ماشێنییه‌.» هاوده‌ستیی هۆكاره‌ كۆییه‌كانی ئه‌دای شانۆ له‌ فیكری ساددا هاوته‌ریب ده‌بێت به‌ هۆكاره‌ كۆییه‌كانی ده‌ربڕین كه‌ بێگومان هه‌ردووكیان كۆمه‌ڵێك هێڵن له‌ یه‌ك كۆبه‌ندی ماشینیدا. له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ دۆڵۆز، لاكان وه‌ك «دواهه‌مین دیكارتی» ده‌بینێت، دیكارتییه‌ك كه‌ ده‌یه‌وێت بیر له‌ ئاره‌زوو بكاته‌وه‌، و به‌ یه‌ك مانا، جیای ده‌كاته‌وه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌. به‌ڵام دۆلوز، ده‌ڵێت بیركردنه‌وه‌ هه‌مان ئاره‌زووكردنه‌.

• كلۆسۆڤسكی له‌ یاداشتێكی گرنگدا ده‌رباره‌ی ساد ده‌نووسێت: «سیاسه‌تی نووسراو نا-زمانه‌. نا-زمانێك كه‌ له‌ پرسی نۆرمه‌كی و زاڵ مه‌ودا ده‌گرێت و هیچ كات له‌ به‌دیهاتنی مه‌وداگرتن له‌ پرسی نۆرمه‌كی ڕاناوه‌ستێت و به‌ دووباره‌كردنه‌وه‌ی ئه‌م سیاسه‌ته‌، خۆی وه‌ك گومناویی خۆی ده‌ناسێته‌وه‌: واته‌ خاڵی بوون له‌ هه‌ر فۆرم و ناوه‌ڕۆكێكی پێناسه‌كراو و ده‌ستنیشانكراو، و پێكهێنانی جیاوازی له‌ پێوه‌ند به‌ خۆیه‌وه‌. به‌كارخستنی ئه‌م نا-زمانه‌ به‌ وردیی له‌ دڵی خودی زماندایه‌.[31]» ساد، زمان دژی خودی زمان ده‌جووڵێنێت. ساد، حضوری نا-زمان، له‌ زماندا هه‌ڵده‌كۆڵێت؛ ئه‌مه‌ زمانێكه‌ كه‌ مافی داواكردنه‌وه‌ی له‌ خۆی وه‌رگرتووه‌ته‌وه‌. نه‌مانی مافی داواكردنه‌وه‌، به‌م مانایه‌یه‌ كه‌ شتێك له‌ ده‌ره‌وه‌­­­[32]ـی زمانه‌وه‌ ده‌مێنێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌مێنێته‌وه‌، یه‌ك جاری تر، كرده‌یه‌كه‌ كه‌ ده‌بێت ئه‌نجام بدرێت. هه‌رچی ئه‌م كرده‌یه‌ ئه‌نجام بدرێت، زیاتر له‌ ده‌رگا ده‌دات: له‌ ده‌رگای بۆشایی ئه‌ده‌بی. ده‌ره‌وه‌ هه‌مان شتێكه‌ كه‌ سه‌رپێچی له‌ هه‌ر ڕاڤه‌یه‌ك ده‌كات. ئه‌وه‌ی كه‌ داهێنانێكی شێوێنه‌ر به‌ ده‌قی ساد ده‌به‌خشێت، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ساده‌وه‌ ئه‌م ده‌ره‌وه‌یه‌، وه‌ك شتێك كه‌ له‌ناو ئه‌ندێشه‌دا به‌رهه‌م هێنراوه‌، شرۆڤه‌ و ڕاڤه‌ ده‌كرێت[31]. كلۆسۆڤسكی، ساد به‌ یه‌كێك له‌م جۆره‌ نموونانه‌ی سیاسه‌تی نووسراو داده‌نێت؛ به‌ تایبه‌ت له‌و ڕووه‌وه‌ كه‌ هیچ كات له‌ به‌دیهاتنی مه‌وداگرتن واته‌ سه‌رپێچی له‌ پرسی نۆرمه‌كی و زاڵ ڕاناوه‌ستێت. له‌م دۆخه‌دا، هه‌م خود و هه‌م ئه‌ویتر ده‌مرن، و هه‌م فۆرم و ناوه‌ڕۆكی په‌تیی. كه‌واته‌، له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا، نه‌ دوالیزمی خود/ئه‌ویتر ده‌بینین نه‌ دوالیزمی فۆرم/ناوه‌ڕۆك. له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا، ئه‌ویتر له‌ بنچینه‌دا مانای نییه‌ كه‌ بیه‌وێت ڕه‌ت بدرێته‌وه‌. حزووری ئه‌ویتر ته‌نها به‌ مانای جێگرتنه‌ وه‌ك به‌رده‌نگ. له‌ بنچینه‌دا ڕه‌تدانه‌وه‌ی ئه‌ویتر واته‌ به‌رهه‌مهێنانی مانا و سه‌رهه‌ڵدانی پرسی ئه‌خلاق: «نووسین، نووسین به‌ ئه‌ویتره‌ و نه‌ك بۆ ئه‌ویتر.» ئه‌ویتر بۆ ساد، ده‌توانێت هه‌رچییه‌ك بێت: خودا، مه‌عشوقه‌، باوك، كڵێسا، ئایین، خود، باوكی موقه‌ده‌س، كۆمه‌ڵگه‌، یاسا، سیسته‌می خێزان، حاكم و هه‌رشتێك كه‌ بیه‌وێت میتافیزیكی خود/ئه‌ویتر دروست بكات.

• له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساد و باتای­دا، هه‌ر ڕه‌تدانه‌وه‌یه‌ك به‌ مانای به‌ فه‌رمی ناسینی یه‌ك ئه‌ویتره‌ له‌ ده‌ره‌وه‌دا؛ ڕه‌تدانه‌وه‌، واته‌ دانپێدانان به‌ ئه‌ویتردا له‌ فه‌زای ده‌ره‌وه‌. له‌ ڕێگه‌ی ڕه‌تدانه‌وه‌ و پێكهێنانی سیسته‌می ئاڵوگۆڕه‌وه‌، شتێك به‌رهه‌م دێت: مانا. مانا به‌رهه‌می دیالێكتیكی هیگڵییه‌. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، سوژه‌ی سادیی كه‌ دروستكراوی ئه‌زموونی سادییه‌- واته‌ یه‌ك جووڵه‌ به‌ره‌و تاقیكردنه‌وه‌، یه‌ك سه‌رپێچی له‌ پرسی نۆرمه‌كی- به‌ڵێ به‌ هێزه‌ ئه‌رێنی و ناونشینه‌كانی خۆی ده‌ڵێت تا ئه‌مه‌ی كه‌ بیه‌وێت بیر له‌ پرسی ترانسێندێتاڵی و نه‌رێنی بكاته‌وه‌. له‌ سیسته‌می هیگڵیی ئاغا/كۆیله‌دا، ئه‌مه‌ كۆیله‌یه‌ كه‌ له‌ پێگه‌ی ژێرده‌ستدا جێی گرتووه‌ و ئاغا له‌ پێگه‌ی باڵاده‌ست. ئه‌گه‌ر هه‌موو گرفته‌كه‌ له‌سه‌ر ئه‌مه‌ بێت كه‌ ئۆبژه‌ی زیاده‌ یا زیاده‌ی جه‌سته‌ی ئاغا، واته‌ پیسایی ئاغا، به‌ چ كه‌سێك ده‌گات، ئه‌وا ئه‌مه‌ كۆیله‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ چاو ده‌بڕێته‌ كۆمی ئاغا. سوژه‌ی ژێرده‌ست ده‌یه‌وێت، له‌ ڕێگه‌ی یه‌ك په‌یوه‌ندیی لیبیدۆییه‌وه‌، ده‌ستی بگاته‌ كۆمی ئاغا و ئۆبژه‌ی زیاده‌ی ئاغا به‌ ده‌ست بهێنێت. فرۆید ده‌ڵێت ئاغا به‌هۆی ته‌كنیكی ڕێگرییه‌وه‌ ناهێڵێت كه‌ كۆیله‌ ده‌ستی بگاته‌ ئۆبژه‌ی زیاده‌ی ئاغا، واته‌ ئۆبژه‌ی ئاره‌زووی كۆیله‌، و به‌م پێیه‌، مه‌ودای دیاریكراوی نێوان ئاغا/كۆیله‌ هێشتا ماوه‌ته‌وه‌. به‌ڵام ساد پرسێكی نوێ ده‌خاته‌ ڕوو: ئاغا له‌ نێوان دوو كاردا به‌گومانه‌: ئه‌مه‌ی كه‌ كۆمی پێشكه‌ش به‌ كۆیله‌ بكات و بگاته‌ چێژی كۆمی و دواجار پێگه‌ ڕه‌مزییه‌كه‌ی له‌ ده‌ست بدات؛ یاخود، به‌ ته‌كنیكی ڕێگریی فرۆیدی پیسایی نه‌كات، و كۆمی نه‌به‌خشێت و دواجار بێبه‌ش ببێت له‌ چێژی كۆمی. ساد له‌م باره‌وه‌ ده‌ڵێت: «ئاغا یه‌ك بوونه‌وه‌ری لاده‌ری كۆمییه‌، ئه‌و به‌ دڵنیاییه‌وه‌ پیسایی ده‌كات و له‌ ململانێی نێوان پێگه‌ی ڕه‌مزیی و چێژی كۆمیدا، دواجار، بۆ چێژی كۆمی ملكه‌چ ده‌كات.» سه‌ره‌نجام، هه‌م كۆیله‌ ده‌ستی ده‌گاته‌ ئۆبژه‌ی زیاده‌ی ئاغا واته‌ ئۆبژه‌ی ئاره‌زووی خۆی، و هه‌م ئاغا چێژی سوبێكتیڤ ده‌بات. كه‌واته‌، به‌ كرده‌وه‌، ده‌بینین كه‌ سیسته‌می دیالێكتیكیی هیگڵی له‌لایه‌ن ساده‌وه‌ قڵپ ده‌كرێته‌وه‌. له‌مه‌ به‌دواوه‌، گرفته‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كێ پیسایی ده‌كات و كێ نایكات؟ بۆ ساد، ئه‌م گرفته‌ به‌ستراوه‌ به‌ كۆنترۆڵی پیسایی ناو جه‌سته‌وه‌. ئه‌مه‌ی كه‌ ئاغا (چ خودی ئاغای سه‌ره‌تایی بێت و چ كۆیله‌یه‌ك كه‌  گه‌یشتووه‌ به‌‌ پێگه‌ی ئاغایه‌ك) تا چ ئه‌ندازه‌یه‌ك، به‌ وته‌ی باتای، وه‌ك «میر» مامه‌ڵه‌ ده‌كات. میرێتیی ئاغا له‌م شوێنه‌دا ده‌به‌سترێت به‌ پێگه‌ سوبێكتیڤه‌كه‌یه‌وه‌‌ و نه‌ك پێگه‌ ڕه‌مزییه‌كه‌ی. میرێتی له‌ دۆخی ئاغابووندا نییه‌، به‌ڵكه‌ ئاغاشێوه‌ ژیانكردنه‌؛ له‌ دۆخی ده‌سه‌ڵات بوون یا ده‌سه‌ڵاتدار بوون نییه‌، به‌ڵكه‌ چاوبڕینه‌ له‌ ویستی په‌یوه‌ست به‌ ده‌سه‌ڵاتی ژیانكردن. واته‌ مرۆڤێك كه‌ به‌ڵێ به‌ هێزه‌ ناونشینه‌كانی خۆی ده‌ڵێت. میر، یا مرۆڤی سادیی، به‌ ڕاستی هه‌مان سوژه‌ی فه‌رمانده‌ر و به‌ڵێ­گۆ به‌ خودی نیچه‌ییه‌؛ واته‌، ڕوو وه‌رگێڕان له‌ ئه‌خلاقی كۆیله‌كان و چوون به‌ره‌و ئه‌خلاقی سه‌روه‌ران؛ واته‌ كه‌سێك كه‌ وه‌ك قومار ڕووبه‌ڕووی مه‌رگ ده‌بێته‌وه‌ و دڵه‌ڕاوكێی بوون به‌ زیاتر ده‌زانێت تا دڵه‌ڕاوكێی مه‌رگ. په‌یوه‌ندیی نێوان مرۆڤ و خودا هاوتایه‌ به‌ په‌یوه‌ندیی نێوان ئاغا و كۆیله‌ له‌ هه‌لومه‌رجی كۆمه‌ڵایه‌تیدا. هه‌ستانی ئاغا دژ به‌ خودا، په‌یوه‌ندیی دێرینی نێوان ئاغا و كۆیله‌ داده‌مه‌زرێنێته‌وه‌ و به‌ شۆڕشی كۆیله‌ دژ به‌ ئاغا ته‌واو ده‌بێت. مه‌رگی خودا كه‌ خواستی ئاغا بووه‌، مۆدێلێك بۆ كوشتنی ئاغا له‌لایه‌ن كۆیله‌وه‌ پێشكه‌ش ده‌كات. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئاغا ته‌نها ده‌توانێت خودا له‌ خه‌ونه‌كانیدا بكوژێت: خه‌ونگه‌لێك كه‌ خودی خودا بۆی ناردووه‌؛ ئه‌و ته‌نها ده‌توانێت به‌ ورووژاندنی كۆیله‌ دژ به‌ خۆی، خودا هان بدات تا به‌شداریی له‌ ته‌نها یه‌ك ململانێدا بكات و؛ كۆیله‌ كه‌ به‌م ڕێگه‌یه‌ ورووژاوه‌، ده‌بێته‌ مه‌ستی ئازادی، گۆڕراو به‌ یه‌ك خودا، ساتێكی شادمان، به‌ڵام لاواز له‌ گومانكردن له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و ته‌نها ئامڕازێك بووه‌ بۆ ویستی خودایی.

• هیگڵ ده‌ڵێت: «كۆیله‌یی جۆرێكه‌ له‌ خودئاگایی، خودئاگاییه‌كی ناشاد.»[32] كۆیله‌یی، ئاگاییه‌كه‌ كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ناشادییه‌وه‌ خۆی به‌ ده‌ست ده‌هێنێت؛ له‌ ڕێگه‌ی دۆزه‌خه‌وه‌ به‌هه‌شت، و له‌ ڕێگه‌ی خراپه‌وه‌ چاكه‌، و له‌ ڕێگه‌ی «نه‌بوون»ـه‌وه «بوون» به‌ ده‌ست ده‌هێنێت. كۆیله‌، مه‌خلوقێك كه‌ هه‌میشه‌ خوداكانی ده‌گۆڕێت. ئاگایی ناشاد، واته‌ هێزێكی فاوستی، كه‌ له‌ غیابی عه‌قڵدا ئازار ده‌كێشێت؛ هێزێكی چاكه‌خواز، كه‌ هه‌میشه‌ خراپه‌ی لێ ده‌وه‌شێته‌وه‌. مرۆڤی ناشاد، هه‌میشه‌ له‌ به‌رامبه‌ر سته‌مكاردا وه‌ك كۆیله‌ ڕه‌فتار ده‌كات و له‌ به‌رامبه‌ر كۆیله‌دا وه‌ك سته‌مكار. خودای كۆیله‌، خودای ئاره‌زووه‌؛ ئاره‌زوویه‌ك كه‌ ئۆبژه‌كه‌ی ئاره‌زوویه‌كی تره‌؛ به‌ ده‌ربڕینێك، ئاره‌زووی ئاره‌زوولێكراوه‌. «من»ـی ئاره‌زوو، یه‌ك بۆشاییه‌، «نه‌بوون»ێكی ڕووته‌ كه‌ هیچ خودایه‌كی ئاره‌زوو پڕی ناكاته‌وه‌، چون ئاره‌زوو وه‌ك ئاره‌زوو، ته‌نها دۆخی ئاژه‌ڵبوون ده‌رده‌خات، چون بوون به‌ كۆیله‌ی خود خراپتره‌ له‌ بوون به‌ كۆیله‌ی ئه‌ویتر. به‌ كورتی، خود-ئاگایی ناشاد وه‌ك چییه‌تیی كۆیله‌یی، خوداكان له‌ شوێنكاتی جیاوازدا به‌رهه‌م ده‌هێنێته‌وه‌، چون بۆ ئه‌و «مه‌رگی خودا» واته‌ له‌دایكبوونه‌وه‌ی خودا.

هاوكێشه‌ی ترسناكی ساد ده‌بینین: مرۆڤ ئۆرگازمه‌، ئۆرگازمیش مه‌رگه‌.

• كامڵیی ویستی سادیی له‌ مه‌رگدایه‌؛ سنوورداریی یه‌ك مرۆڤی سادیی، كه‌ خاوه‌نی ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌هایه‌، تاوان و خۆكوژییه‌. له‌م ڕووه‌وه‌، نابێت مایه‌ی سه‌رسوڕمان بێت كه‌ پاڵه‌وانه‌كانی ساد پاڵنه‌ری تاناتۆس[33] به‌گه‌ڕ ده‌خه‌ن. كۆنت دوگیرناند، ورگپه‌رستێكی هیولائاسا، به‌ چووكی یه‌ك منداڵ، ته‌نها كاتێك ده‌گاته‌ ترۆپكی چێژی سێكسی كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و منداڵه‌دا، خوێن له‌ جه‌سته‌ی ژنه‌كه‌ی بهێنێت. ڕۆلان په‌یكه‌رێكی مه‌رگ، له‌ قووڵایی زه‌میندا ده‌پارێزێت، ته‌نانه‌ت سوود له‌و گوریسه‌ وه‌رده‌گرێت كه‌ قوربانییه‌كانی خۆی پێ ده‌خنكێنێت. بێگومان، هیچ ده‌سه‌ڵاتێك ڕه‌هاتر نییه‌ له‌ كرده‌ی وێرانكردنی ئاگایی مرۆیی، مه‌گه‌ر ته‌نها كرده‌ی خه‌ڵقكردنی ئاگاییه‌كی تر، كه‌ ساد وه‌ك شتێكی به‌رگه‌نه‌گیراو ده‌یبینێت. باڵاترین تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی مرۆڤ كه‌ نه‌ ده‌توانێت خودا بكوژێت و نه‌ ده‌توانێت، وه‌ك خودا، خه‌ڵق بكات، ئه‌مه‌یه‌ كه‌ مه‌خلوقه‌كانی خودا بكوژێت. به‌م هۆیه‌یه‌ كه‌، ساد، له‌ كۆتایی به‌رهه‌مه‌كانیدا، ده‌بێت پاڵه‌وانه‌ خه‌یاڵییه‌كانی سته‌مكارانه‌ بكوژێت و له‌ناو ببات. ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌ شه‌ڕانگێزه‌كانی ساد ڕووبه‌ڕووی شكست ده‌بنه‌وه‌، ئه‌وا خودی ساد سه‌ركه‌وتن به‌ ده‌ست ده‌هێنێت: ئه‌و ژوستین ده‌كوژێت. خودی سادیی، وه‌ك ئاماژه‌م پێ كرد، له‌ مه‌رگدا ده‌گاته‌ پنتی كامڵی. له‌ناوبردن، دواهه‌مین ئامانجه‌. له‌به‌ر ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ساد ده‌نووسێت: «لیبێرتینێك نادۆزرێته‌وه‌ كه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ كه‌مێك له‌ خراپه‌دا ڕۆنه‌چووبێت و نه‌زانێت تاوان چ كاریگه‌رییه‌كی ترسناك له‌سه‌ر هه‌سته‌كان پیاده‌ ده‌كات.» مه‌رگ زاڵ ده‌بێت به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا. ڕه‌تدانه‌وه‌ی ئه‌وانیتر، نه‌ك له‌ سه‌لماندن به‌ڵكه‌ له‌ ڕه‌تدانه‌وه‌ی خوددا، ده‌گاته‌ دوا پنت. باتای ده‌پرسێت: «چ شتێك دڵه‌ڕاوكێ­هێنه‌رتره‌ له‌ ئایدیای خودته‌وه‌رییه‌ك كه‌ ده‌گۆڕدرێت بۆ ویستی په‌یوه‌ست به‌ تێداچوون له‌ كوره‌یه‌كدا كه‌ ئاگره‌كه‌ی خودێتی[34]دایگیرساندووه‌؟» سه‌ره‌نجام، هاوكێشه‌ی ترسناكی ساد ده‌بینین: مرۆڤ ئۆرگازمه‌، ئۆرگازمیش مه‌رگه‌. ساد كه‌ زیندانی ئاگاییه‌، هه‌وڵ ده‌دات له‌ ڕێگه‌ی ده‌ستپه‌ڕی مه‌رگباره‌وه‌ هه‌ڵبێت. بینینه‌كانی مایه‌ی زووخاو و ئازارن، جه‌سته‌ وشك و په‌ژموورده‌ ده‌كه‌ن و له‌ جه‌سته‌دا ته‌نگه‌ڵانێك ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ تێیدا ئاگایی هه‌ڵده‌درێت. خودی سادیی، له‌ كاتێكدا كه‌ نائومێدانه‌ به‌دوای ڕێگه‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێت تا ببێته‌ ئه‌ویتر، دیسان له‌ خۆیدا ڕۆده‌چێت. تاكه‌ ڕێگه‌ی ڕزگاربوونی ئه‌م خوده‌ له‌ مه‌رگدایه‌. ساد ده‌زانێت كه‌ توندوتیژی مه‌رجی هه‌یه‌جانی ژیانه‌، و وێرانكردن، ده‌بێته‌ مایه‌ی چالاكیی سروشت؛ چه‌په‌ڵی به‌ ئه‌ندازه‌ی چاكه‌ بۆ سرووشت پێویسته‌. ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌زنه‌، هه‌میشه‌ ڕۆحی وێرانكردن و له‌ناوبردنه‌. ساد ڕۆشنگه‌ری ده‌گه‌یێنێته‌ كۆتایی. به‌ڵام هیچ كات ئه‌م خاڵه‌ له‌بیر ناكات كه‌ عیشق هه‌میشه‌ له‌ شوێنێكدا هه‌یه‌ كه‌ مه‌رگ فه‌رمانڕه‌وایی ده‌كات. ویستی مه‌رگ له‌ خودی سادییدا، پنتی كامڵیی ئیرۆتیزمی ترسناكی ئه‌وه‌. به‌ ڕوانگه‌ی ساد «بنه‌ڕه‌تی ژیانی ته‌واوی بوونه‌وه‌ره‌كان مه‌رگه‌. ئه‌م مه‌رگه‌ ته‌نها ده‌ستكه‌وتی خه‌یاڵه‌.»[32] ته‌نها مرۆڤ وابه‌سته‌یه‌ به به‌های‌ بوونه‌وه‌رێتیی خۆیه‌وه؛ به‌ڵام ئه‌و ده‌توانێت چه‌شنی خۆی به‌ ته‌واوه‌تی ڕێشه‌كێش بكات، بێ ئه‌وه‌ی كه‌ بچووكترین گرنگی بۆ گه‌ردوون هه‌بێت. مرۆڤ بانگه‌شه‌ی به‌هره‌مه‌ندبوون له‌ كه‌سایه‌تیی موقه‌ده‌س ده‌كات، شتێك كه‌ ئه‌و ده‌كاته‌ بوونه‌وه‌رێكی نه‌گیراو و به‌رگه‌نه‌گیراو، به‌ڵام ئه‌و ته‌نها ئاژه‌ڵێكه‌ له‌ناو ئاژه‌ڵه‌كانی تردا. مرۆڤ، ئاژه‌ڵێكی زێده‌ ئاژه‌ڵ: «تاكه‌ شانازیی مرۆڤ ئه‌نجامدانی تاوانه»[33].

***

• ڕه‌نگه‌ ساد، تووڕه‌ترین نووسه‌ر بێت له‌ مێژووی نووسیندا؛ تووڕه‌یی ساد، به‌ جۆرێكه‌ كه‌ هه‌موو شتێك به‌ر نه‌فره‌ت ده‌دات، له‌ خوداوه‌ بۆ مرۆڤ، له‌ سروشته‌وه‌ بۆ مێژوو، به‌ڵام نه‌فره‌تێكی خوڵقێنه‌ر.‌ له‌ ڕاستیدا، په‌یوه‌ندییه‌كی سه‌یر هه‌یه‌ له‌ نێوان تووڕه‌یی و نووسیندا: هیچ نووسه‌رێكی گه‌وره‌، به‌بێ تووڕه‌یی، ناتوانێت بنووسێت و به‌بێ نووسین، ناتوانێت له‌ پشت تووڕه‌یی خۆیه‌وه‌ ده‌ركه‌وێت. ڕه‌نگه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ بێت كه‌ فرۆید، له‌ كتێبی «شارستانییه‌ت و نیگه‌رانییه‌كانی»دا، ده‌ڵێت شارستانییه‌ت یه‌كه‌مین جار له‌و شوێنه‌دا ده‌ستی پێكرد كه‌ مرۆڤی تووڕه‌ له‌جیاتیی به‌رد «وشه‌»ـی هاویشت. كتێبه‌كان، ئه‌رشیفی تووڕه‌ییه‌ دامركاوه‌كانی نووسه‌ره‌كانیانن. هه‌رچه‌نده‌، هه‌ندێكجار نووسین ڕێگایه‌كه‌ بۆ پاراستنی خود له‌ تووڕه‌یی، به‌ڵام ڕێگایه‌كی باش نییه‌ بۆ دامرداندنه‌وه‌ی. كتێب یاخود نووسراو، كاتێك ده‌خه‌سێنرێت كه‌ نووسین و خوێندنه‌وه‌ی بگۆڕدرێت به‌ ڕێگه‌یه‌ك بۆ دامركاندنه‌وه‌ی تووڕه‌یی. ده‌بێت بنووسین تا تووڕه‌یی بگۆڕین بۆ «ماڵ»ـی خۆمان، ده‌بێت بنووسین تا له‌ تووڕه‌ییدا نیشته‌جێ بین؛ ئه‌وه‌ی كه‌ ماڵێكی نییه‌ یا ده‌بێت له‌ تووڕه‌ییدا بژی یا له‌ نووسین ده‌رباره‌ی تووڕه‌یی. نهێنیی جاویدانه‌گیی كتێبی كه‌سانێكی وه‌ك ساد، نیچه‌، كافكا، كامۆ، ئادۆرنۆ، بلانشۆ و هتد، ته‌نانه‌ت هیگڵ و ماركسیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م نووسرانه‌،‌ نووسینیان بۆ جه‌نگكردن له‌گه‌ڵ تووڕه‌یی به‌كار نه‌هێناوه‌، به‌ڵكه‌ جۆرێك تووڕه‌یی ناته‌بایان سه‌باره‌ت به‌ مرۆڤ په‌ره‌ پێداوه‌، تووڕه‌ییه‌ك بۆ په‌ڕینه‌وه‌یه‌كی ترسناك به‌ره‌و نووسین. له‌م ڕووه‌وه‌، كتێبی خراپ، ئه‌و كتێبه‌یه‌ كه‌ مرۆڤ ئارام ده‌كاته‌وه‌ و؛ كتێبی بێنرخ، مرۆڤ له‌ تووڕه‌یی ده‌خات یا ڕێگه‌ی ژیان نیشان ده‌دات. به‌ڵام كتێب و به‌رهه‌مه‌ گه‌وره‌كان، نه‌ریتێك ده‌چێنن كه‌ مرۆڤ له‌پاڵ ئاگری تووڕه‌یی نووسه‌ردا نیشته‌جێ ببێت و؛ نه‌ك ته‌نها چێژ و جوانی، به‌ڵكه‌ تووڕه‌یی نووسه‌ر به‌ مرۆڤ ده‌به‌خشن. به‌ كورتی، كتێب، له‌ خۆیدا، ڕێگه‌یه‌كه‌ به‌ره‌و وێرانه‌یی و تووڕه‌یی: تووڕه‌یی ئۆنتۆلۆجیی، پاڵنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی نووسین.

یاداشت و پەراوێزەکان:

[1]. Donatien Alphonse Francois marquis de sade (1740-1814).

[2]. ده‌توانرێت پانتایی كاریگه‌ریی ئه‌ندێشه‌ی ساد درێژ بكرێته‌وه‌ بۆ هه‌رێمی ئه‌ده‌بیاتیش: بریتۆن، بۆدلێر، ئاپۆلۆنێر، بێكت، ژان ژینێ، لۆتریامۆن و ته‌نانه‌ت كه‌سێكی وه‌ك پازۆلینی. ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێین كه‌ ئه‌ندێشه‌ی ساد له‌ژێر كاریگه‌ریی فه‌لسه‌فه‌ی ڕۆسۆ، دیدرۆ، سپینۆزا و ڤۆڵتێردا بووه‌. ئه‌و خۆی به‌ فه‌یله‌سوف ناو ده‌بات و ئاته‌ئیزم و ناخوداباوه‌ڕیی ئه‌و، وه‌ك زۆربه‌ی فه‌یله‌سوفه‌كانی ڕۆشنگه‌ری، ماتریاڵیستییه‌ و بوونی «ده‌سه‌ڵاتی باڵا» ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌. به‌ڵام ڕه‌تكردنه‌وه‌ی خودا، له‌ ئه‌ندێشه‌ی ساددا، ڕه‌تكردنه‌وه‌ی سرووشت­یشی به‌دوادا دێت…

[3]. Georges Bataille, The Use Value of D.A.F. de Sade, Visions of Excess: Selected Writings (1927-1939).

[4]. M. Blanchot (1949), Lautreamont et Sade.

[5]. »La raison de Sade«

[6]. Pierre Klossowski (1905-2001)

[7]. Sade mon Prochain= Sade my Neighbor

[8]. Gilles Deleuze, Masochism: coldness and Cruelty (1989).

[9]. Roland Barthes, Sade, Forurier, Loyola, Translated by Richard Miller, New York (1976).

[10]. G. Bataille, Literature and Evil, Trans: Alastair Hamilton, New York (1985).

[11]. Angela Carter, The Sadeian Woman and the Ideology of Pornography, New York (1979).

[12]. به‌ ڕوانگه‌ی ساد، مرۆڤ بوونه‌وه‌رێكی ته‌نیایه‌ له‌ دنیادا. ته‌واوی بوونه‌وه‌ره‌كان به‌ گۆشه‌گیری له‌دایك ده‌بن و پێویستیان به‌ یه‌كتر نییه‌. به‌ڵام مرۆڤ ته‌نها مه‌حكووم به‌ ته‌نیایی نییه‌، به‌ڵكه‌ دژ به‌ هه‌مووان، خوازریاری ته‌نیاییه‌. بلانشۆ ده‌ڵێت: «ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ ]فه‌لسه‌فه‌ی ساد[، یه‌كه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌كه‌ له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ كه‌سییه‌كان دامه‌زراوه‌ و دووه‌م فه‌لسه‌فه‌ی خودخوازیی كامڵه‌. هه‌ر كه‌س ده‌بێت كارێك ئه‌نجام بدات كه‌ پێی خۆشه‌. هیچ كه‌س جگه‌ له‌ چێژی خۆی یاسایه‌كی تری نییه‌. پێشگریمانه‌ی ئه‌م ئه‌خلاقه‌ جگه‌ له‌ ته‌نیایی ڕه‌ها هیچ نییه‌. ساد ئه‌م بابه‌ته‌ی گوتووه‌ و به‌ ناونیشانگه‌لێكی جیاوازه‌وه‌ دووباره‌ی كردوه‌ته‌وه‌: سروشت ئێمه‌ی ته‌نیا خوڵقاندووه‌.» (بلانشو، عقل ساد: 1395:90).

[13]. ساد ده‌ڵێت: «هه‌یه‌جان و تامه‌زرۆیی دراوسێی من زۆر كه‌متر من ده‌ترسێنێت تا نادادپه‌روه‌ریی یاسا، چون هه‌یه‌جان و تامه‌زرۆیی ئه‌م دراوسێیه‌، هه‌مان هه‌یه‌جان و تامه‌زرۆیی قوتدراوه‌ی منه‌، له‌ كاتێكدا كه‌ له‌ یاسادا هیچ شتێك سنووردار نابێت، هیچ شتێك نادادپه‌روه‌ریی یاسا كۆنترۆڵ ناكات.»

[14]. بلانشۆ وته‌ی یه‌كێك له‌ ژنه‌ پاڵه‌وانه‌كانی ساد ده‌گێڕێته‌وه‌: «شكۆی ئێوه‌ له‌ حوكمی مه‌رگتاندایه‌. ترسناكترین نه‌ریتێك كه‌ من هه‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پیاوانی دڵخوازم بكه‌مه‌ قوربانی، له‌ ڕاستیدا سه‌رچاوه‌ی حوكمی مه‌رگی ئێمه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ڕاگه‌یاندنی عیشقی من ]بۆ ئێوه‌[.» (بلانشو، عقل ساد، 1395: 107).

[15]. ڕۆمانی ژوستین Justine، یه‌كێكه‌ له‌ شاكاره‌كانی ساد؛ ژوستین و ژولیت، وه‌ك دوو خوشك، كه‌سایه‌تییه‌كانی ئه‌م ڕۆمانه‌ن. ساد له‌ ساڵی 1791ز ئه‌م ڕۆمانه‌ بڵاو ده‌كاته‌وه‌. و دواتر ناوێكی تری بۆ زیاد ده‌كات «به‌دبه‌ختییه‌كانی فه‌زیله‌ت» یا «نه‌هامه‌تییه‌كانی ئه‌خلاق». ژوستین كه‌سێكی ئه‌خلاقی و ته‌قواداره‌، درووست به‌ پێچه‌وانه‌ی ژولیته‌وه‌، كه‌ مرۆڤێكی گه‌نده‌ڵ و چێژپه‌رسته‌. ژوستین تا كۆتایی ته‌مه‌نی ئه‌خلاق و ته‌قوای خۆی ده‌پارێزێت و ژولیتیش ده‌بێته‌ كه‌سێكی ده‌وڵه‌مه‌ند و به‌خته‌وه‌ر. ژولیت سه‌گڕه‌فتارێكی سه‌رسه‌خته‌ و له‌ هه‌موو شتێكدا به‌دوای چێژدا ده‌گه‌ڕێت. بێبه‌زه‌یی، توندوتیژیی جه‌سته‌یی و ده‌ستدرێژی ناوكی ئه‌م ڕۆمانه‌ پێك ده‌هێنن. بلانشۆ سه‌باره‌ت به‌م ڕۆمانه‌ ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر دۆزه‌خێك له‌ كتێبخانه‌كاندا هه‌بێت ئه‌وا له‌به‌ر ئه‌م كتێبه‌یه‌.»

[16]. Julien Offray de La Mettrie (1709-1751).

[17]. Claude Adrien Helvetius (1715-1771).

[18]. Baron Holbach (1723-1789).

[19]. ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێین كه‌ مرۆڤی سادیی هه‌مان مرۆڤی سادیست نییه‌؛ مرۆڤی سادیی به‌رهه‌می بیركردنه‌وه‌ی خودی ساده‌، به‌ڵام سادیست به‌رهه‌می بیركردنه‌وه‌ی ده‌روونناسییه‌. مرۆڤی سادیی، سوژه‌یه‌كی «سه‌ربه‌خۆ» و ئۆتۆنۆمه‌ كه‌ له‌ پووچیی چێژه‌ باوه‌كان هه‌ڵدێت و هه‌میشه‌ خوازیاری سه‌رترچوونه‌ له «پره‌نسیپی چێژ»؛ مرۆڤێك كه‌ له‌ یاساكان سه‌رتر ده‌ڕوات و ئازاری چێژ و ژویسانس به‌ نرخی ژیان به‌ ده‌ست ده‌هێنێت. مرۆڤێك كه‌ ملكه‌چی هیچ جۆره‌ سنوورێك نابێت و له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر ڕێگرێك، پره‌نسیپی سه‌رپێچی ده‌كاته‌ ڕێنوێنی خۆی. مرۆڤی سادیی به‌رجه‌سته‌بووی هه‌مان ده‌سه‌ڵاتێكی ڕه‌هایه‌؛ و بۆ ده‌ستگه‌یشتن به‌ ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌ها نه‌ك ته‌نها ئایین، یاسا و كۆمه‌ڵگه‌ ڕه‌ت ده‌داته‌وه‌، به‌ڵكه‌ بۆ به‌زاندنی ئه‌و سنووره‌ی كه‌ بۆ سروشتی دانراوه‌، سروشت­یش ڕه‌ت ده‌داته‌وه‌. ساد ڕێگه‌یه‌ك نیشان ده‌دات كه‌ به‌پێی ئه‌م ڕێگه‌یه‌ هه‌موو مرۆڤێك ده‌توانێت ببێته‌ مرۆڤی باڵا یا «مرۆڤی تاقانه». مرۆڤی تاقانه‌، مرۆڤێكه‌ كه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ ئه‌ودیوی پره‌نسیپی چێژ، چاوپۆشی له‌ هیچ جۆره‌ ئاره‌زوویه‌كی ڕه‌ها ناكات… (بلانشو، عقل ساد: 1395: 43-44).

[20]. Sadian Self

[21]. Carl Schmitt (1888-1985)

[22]. دی بۆڤوار وته‌یه‌ك له‌ ساد ده‌گێڕێته‌وه‌ زۆر سه‌رنجڕاكێشه‌: «چ مه‌ته‌لێكه‌ مرۆڤ! به‌ڵێ دۆستی من ئه‌مه‌ هه‌مان شتێكه‌ كه‌ گاڵته‌جاڕێك ده‌ڵێت: ئیغتسابكردنی یه‌ك مرۆڤ باشتره‌ له‌ ده‌رككردنی. بۆ مرۆڤ چووك كورتترین ڕێگه‌ی نێوان دوو دڵه‌.»

[23]. Helen Cixous (1937-?)

[24]. Julia Kristiva (1941-?)

[25]. هه‌قیقه‌ت كه‌سایه‌تی هه‌یه‌؛ هه‌قیقه‌ت جه‌سته‌ی هه‌یه‌؛ هه‌قیقه‌ت ڕووگر و په‌رده‌ی نییه‌؛ هه‌قیقه‌ت ڕووته‌! كاری فه‌لسه‌فه‌ داپۆشینی هه‌قیقه‌ته‌؛ و كاری فه‌یله‌سوفی تازه‌ش، هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ گۆڕینی پۆشاكی هه‌قیقه‌ت! ته‌فسیر و ته‌ئویل، هه‌قیقه‌تی ڕووت و ساده‌ی ئاڵۆز كردووه‌. ساد له‌ زینداندا به‌ ڕووتی ده‌ژیا. جه‌سته‌ی داپۆشراو سروشتی نییه‌. پۆشاك زیندانی جه‌سته‌یه‌. ساد نایه‌وێت سته‌می پۆشاك قه‌بووڵ بكات. پۆشاك، كارخانه‌ی هاوشێوه‌سازیی مرۆڤی جیاوازه‌.

[26]. Sovereignty:باڵاده‌ستی

[27]. »The epic of masturbation«

[28]. له‌ دوای ساد، كۆمه‌ڵێك بیرمه‌ندی تر بۆ نموونه‌ فوكۆ، دۆلوز، گواتاری و هتد، قسه‌یان له‌سه‌ر ئاخێزگه‌ی ئاره‌زوو كردووه‌. به‌ باوه‌ڕی ئه‌م بیرمه‌ندانه‌، نهێنیی مانه‌وه‌ی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری نه‌ك به‌رهه‌مهێنانی كاڵا، به‌ڵكه‌ به‌رهه‌مهێنان و به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی ئاره‌زووه‌، به‌ تایبه‌تی ئاره‌زووی سێكسی. ئه‌م ڕوانگه‌یه‌ی ساد، دواتر ده‌بێته‌ یه‌كێك له‌ پایه‌ تیۆریكییه‌كانی فرۆید. به‌رمه‌بنای ئه‌مه‌، یه‌كێك له‌ گرنگترین ده‌ستكه‌وته‌كانی ساد، نیشاندانی په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵات و جه‌سته‌ و په‌یوه‌ندیی توندوتیژی و ئاره‌زووی سێكسییه‌. دۆلوز له‌م باره‌وه‌ ده‌ڵێت: «ئاره‌زوو هه‌رگیز وزه‌یه‌كی غه‌ریزیی سه‌ربه‌خۆ نییه‌، به‌ڵكه‌ به‌رهه‌می بونیادێكی زۆر پێشكه‌وتوو و به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراوه‌، بونیادێك كه‌ خاوه‌نی چه‌ندین كارلێكی فره‌جه‌مسه‌ره‌. ئاره‌زوو به‌ شێوه‌ی هێزه‌كی ]بالقوه‌[ ده‌بێته‌ هۆكاری جه‌بری فاشیزم.» (Deleuze, Nomad Thought, p. 99)؛ ئه‌م وته‌یه‌ی دۆلوز سه‌باره‌ت به‌ ئاره‌زوو، به‌ وردیی پێناسه‌كه‌ی فوكۆیه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات؛ ده‌سه‌ڵات مرۆڤ سه‌ركوت ناكات، به‌ڵكه‌ به‌رهه‌می ده‌هێنێت؛ به‌ هه‌مان شێوه‌، ئاره‌زوو غه‌ریزه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ نییه‌، وه‌ڵامێكی په‌رچه‌كردارانه‌ نییه‌ بۆ نیازێكی كه‌پتكراو، به‌ڵكه‌ هێزێكی كرده‌ییه‌ و ده‌ست به‌ به‌رهه‌مهێنانی په‌یوه‌ندیی، مرۆڤ و شوناسه‌ تاكی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌كات. ئاره‌زوو، «واقیع» به‌رهه‌م ده‌هێنێت و، له‌گه‌ڵ چێژدا مرۆڤ فڕێ ده‌داته‌ ده‌ره‌وه‌ی خۆیه‌وه‌. ئاره‌زوو، خودی ده‌سه‌ڵاته‌؛ ده‌سه‌ڵاتێك كه‌ پرۆسه‌ی شكڵگیریی سوژه‌ پێك ده‌هێنێت. ئه‌گه‌ر وا دابنێین كه‌ ته‌واوی په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، به‌پێی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌سه‌ڵات و په‌یوه‌ندییه‌كانی ئاره‌زوو داڕێژرابن، كه‌واته‌ ده‌توانین هه‌موو دیارده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی، هه‌م به‌ ده‌زگایه‌كی ده‌سه‌ڵات و هه‌م به‌ خولگه‌یه‌كی ئاڵۆزی ئاره‌زوو بزانین. زیندانه‌ ڕاسته‌قینه‌كان، خولگه‌ ئاڵۆزه‌كانی ئاره‌زوو و ده‌سه‌ڵاتن؛ به‌م پێیه‌، دیارده‌ی فاشیزم ڕیشه‌یه‌كی له‌ ئاره‌زوودا هه‌یه‌. فاشیزم ته‌نها به‌ ئایدیۆلۆژیا ته‌فسیر ناكرێت، چون ئاره‌زوو له «مونتاژی ماشێنی» كه‌، تێگه‌یشتن، ڕوانگه‌ و فۆرمه‌كانی گوتار پێك ده‌هێنێت، جیانه‌كراوه‌یه‌. بۆ دۆلوز، پرسی ئاره‌زوو، پرسی بنه‌ڕه‌تیی فه‌لسه‌فه‌ی سیاسییه‌. ئاره‌زوو تڵیشی مرۆڤ نییه‌، به‌ڵكه‌، له‌ سه‌رێكه‌وه‌، هه‌وێنی شكڵگیریی مرۆڤ و له‌ سه‌رێكی تریشه‌وه‌، ئاخێزگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی فاشیزمی مرۆڤه‌.

[29]. Jacques Lacan (1901-1981)

[30]. ئادۆرنۆ و هۆركهایمه‌ر، له‌ كتێبی دیالێكتیكی ڕۆشنگه‌ریدا، له‌ باسی مرۆڤی باڵای ساددا ده‌ڵێن: «سه‌لماندنی ده‌سه‌ڵات وه‌ك پره‌نسیپی زاڵ به‌سه‌ر هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌كاندا به‌ به‌های بێداریی سوژه‌یه‌. به‌ به‌راورد به‌ یه‌كێتیی ئه‌م عه‌قڵه‌ جیاوازیی مرۆڤ و خودا ده‌بێته‌ پرسێكی زۆر لاوه‌كی و بێمانا… خودای خه‌لاق و ئه‌ندێشه‌ یا ڕۆحی سیستماتیك، هه‌ردووكیان زاڵ به‌سه‌ر سروشتدا چه‌شنی یه‌كترن. وه‌كیه‌كیی مرۆڤ و خودا واته‌: حاكمییه‌ت و سه‌روه‌ری به‌سه‌ر بووندا، نیگای ئاغایانه‌ و دانیشتن له‌سه‌ر كورسی فه‌رمانده‌رێتی.» (أدورنو و هوركهایمر، دیالتیك روشنگری، ص38-39).

[31]. هه‌روه‌ها باتای ده‌رباره‌ی ساد ده‌ڵێت: «ئه‌مه‌ زمانێكه‌ كه‌ هه‌ر چه‌شنه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی نێوان قسه‌كه‌ر و به‌رده‌نگ پووچه‌ڵ ده‌كاته‌وه‌.» ئه‌م زمانه‌، به‌دیهاتنی باڵای كاركرده‌كانی خۆیه‌تی، كاركردگه‌لێك كه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی نێوان توندووتیژی و سێكس یا شه‌هوه‌تدا ده‌دۆزرێنه‌وه‌. له‌ بنچینه‌دا، توندووتیژی شتێكه‌ كه‌ قسه‌ ناكات، له‌كاتێكدا كه‌ سێكس شتێكه‌ كه‌متر قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كرێت. ئه‌ده‌بیاتی پۆرنۆگرافی، به‌ر له‌ هه‌ر شتێك په‌یوه‌سته‌ به‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی زمان له‌گه‌ڵ سنووری تایبه‌تی خۆیدا، به‌ مانایه‌ك، ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌تی له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌دا كه‌ جۆرێك «نا-زمان»ـه‌. ئه‌م په‌یامه‌ ته‌نها به‌ جۆرێك درز یا دووپارچه‌بوونی ناوه‌كیی زمان به‌ ده‌ست دێت: توخمی كه‌سی به‌ تێڕامان له‌سه‌ر خۆی بگۆڕدرێت بۆ توخمی ناكه‌سی. واته‌، به‌ ده‌ربڕینی بلانشۆ، زمان له‌ هێزێكی كه‌سییه‌وه‌ ببێته‌ هێزێكی گشتی و ناكه‌سی.

[32]. outside

[33]. thanatos

[34]. selfishness

سەرچاوەكان:

1. بلانشو، از كافكا تا كافكا، ص 32-33.
2. Pierre Klossowsky, Sade My Neighbor, trans: Alphonso Lingis, Northwestern University Press, Evanston, Illinois 1991, p. 102-104.
3. وته‌كانی سادم له‌م به‌رهه‌مانه‌ی ساده‌وه‌ وه‌رگرتووه‌:

The Marquis de Sade, The Comolete Justine, Philosophy in the Bedroom and other writings, compiled and translated by Richard Seaver and Austryn Wainhous, Grove press, New York, 1965.

Sade, The Libertine Novels, John Phillips, Plutu Press, London 2001.   

• موریس بلانشو، عقل ساد، ت: سمیرا رشیدپور، نشر بیدگل، چاپ اول تهران 1394، ص 101.
• همان، ص 146.
• همان، ص 138.
• Pierre Klossowsky, Sade My Neighbor, p. 56.
• بلانشو، از كافكا تا كافكا، ص 33.
• سیموم دوبوأر، أیا باید ساد را بسوزانیم، ت: امین قضایی، چاپ اول 1378، ص 53.
• Pierre Klossowsky, Sade My Neighbor, p. 94.
• Ibd, p. 97.
• Ibd, p. 99.
• بلانشو، عقل ساد، ص 128-129.
• P. Klossowsky, Sade My Neighbor, p. 103.
• دوبوأر، اێا باید ساد را بسوزانیم؟ ص 45.
• بلانشو، عقل ساد، ص 101.
• بلانشو، از كافكا تا كافكا، ص 33.
• همان، ص 33.
• بلانشو، عقل ساد، ص 118.
• همان، ص 119.
• همان، ص 130.
• همان، ص 137.
• همان، ص 98.
• P. Klossowsky, Sade My Neighbor, p. 104.
• Roland Barthes, Sade Fourier Loyola, trans: Richard Miller, New York, University of California 1989, p. 35.
• بلانشو، عقل ساد، ص 124.
• S. Critchly, Very Little…Almost Nothing, p. 60-61.
• بلانشو، عقل ساد، ص 119.
• Jacques Lacan, Sade with Kant, trans: James B. Swenson.
• بلانشو، عقل ساد، ص 116-117.
• P. Klossowsky, Sade My Neighbor, p. 72.
• هگل، خدایگان و بنده‌ (با تفسیر كوژو)، ت: خمید عنایت، ص 60.
• دوبوأر، أیا باید سادرا بسوزانیم؟ ص 59.

The post هاووڵاتیی ساد appeared first on ژنەفتن.