جاک لاکان

لەو ماوەیەی پێشوودا لە شاری هەولێر ڤیدیۆکلیپی گەنجێکی نانەوا بڵاو بووەوە کە تیایدا زۆر بە دڵگەرمی و ڕاستگۆیانە گوزارشت لە ناڕەزاییی خۆی دەکات وەک کاسبکارێک سەبارەت بە بڕیارەکەی مەسروور بارزانی لەسەر دابەزینی نرخی نان. ئەم گەنجە دڵگەرمە زۆر بە سادەیی دەڵێت ئێمە پابەندی هیچ بڕیارێک نابین و قبووڵمان نییە، ئێمە بە تەنها  پابەندی بڕیاری خودای گەورەین، وەرن بمانکوژن دەچینە بەهەشت، ئەگەر بشتانکوژین ئەوە جێگەی ئێوە دۆزەخە… باوکی وامان بۆچییە… من ئەو باوکە دەکوژم!

ئەوەی کە ئەم گەنجە زۆر بە سادەیی جەختی لەسەر دەکاتەوە بە تەنها خەمی نانپەیداکردن و دروستکردنی فەزایەکی لەبار بۆ نانپەیداکردن نییە، بەڵکوو دۆزینەوەی مانایە، مانا بۆ ژیان کە ئەویش پابەندبوونە بە خودا و بڕیارەکانی خوداوە کاتێک خودی ژیان خۆی چنەت دەدات و دەبێت بە بار بەسەرتەوە. ئەوەی کە دەسەڵاتی سیاسیی کوردی دەیشکێنێت و وردو خاشی دەکات کە ئەویش مانایە بۆ ژیان، لەملاوە ئایین بە هەموو دەسەڵاتی خۆیەوە پڕی دەکاتەوە و ڕەنگی تری پێ دەبەخشێت. ئەوەی کە دەسەڵات و سیاسیی کورد گەمژانە درکی پێ ناکەن و ناتوانن بیبینن ئەو ڕاستییە سادەیە کە کوشتنی ئەو وەک دەسەڵات -باوک- زۆر ئاسانە کاتێک ئایین دەبێتەوە بە تەنها مانایەک بۆ دادپەروەری. ئەگەرچی هەندێ سیاسی یارییەک بە ئایین دەکەن و وەک ئامرازێک بە کاری دەهێنن تا پێگە و شوێنی خۆیان لەناو خەڵکدا قایم و تۆکمە بکەن، لێ باییی ئەوەندە ژیر و زرنگ نین تا لەو ڕاستییە تێبگەن کاتێک ئایین سەرکەوێت و تاکە مانایەک بێت بۆ ژیان ئەوا قوربانیی یەکەم دەسەڵاتی ئەم بێدەسەڵاتانەیە. گەر وەک سیاسی باییی ئەوەندە ئەقڵ و ئیدراکت نەبێت و نەزانیت کە نابێت ئەوەندە خەڵک -ئەو خەڵکەی کە دەنگی پێ داویت و خوێنی خۆی لەسەر بوون و وجوودی تۆ ڕشتووە- بخەیتە ژێر فشار و تەهەلوکەوە چونکە دواجار هەر ئەو خەڵکە کە ژیانیان لێ زەوت کردوون، یان دەبنە شۆڕشگێر و شۆڕش بەرپا دەکەن یان دەبنە کەسی نەخۆش و سایکۆس بە مانا فرۆیدییەکەی، ئێ لە هەردوو دۆخەکەیشدا مانای کوشتنی تۆیە وەک باوک، وەک دەسەڵات. کاتێک کە تۆ درزێک و کەلێنێکی تر بۆ ژیان ناهێڵیتەوە، کاتێک باییی ئەوەندە بەشی وەهم بە دادپەروەری و یەکسانی ناهێڵیتەوە ئەوا درەنگ یان زوو مەرگی خۆشت حەڵال کردووە. ئەم گەنجە کاتێک دەڵێت: «گەر بمانکوژن ئەچینە بەهەشت… گەر ئێمەش ئێوە بکوژین ئەوا شوێنتان دۆزەخە»، هەمیسان ئەوەی لە پشت ئەم قسانەوەیە ئەو دیدە ئایینییە بۆ مەفهوومی جیهاد: جیهاد لەپێناوی خودا و سەرکەوتنی بڕیارەکانی خودا، لەسەر مەفهوومی بەهەشت و دۆزەخ، لەسەر مەفهوومی زاڵم و قوربانی کە هەر هەمووی لەناو ئاییندا و بە تایبەتی ئایینی ئیسلام وەک گوتەی ئیلاهی قسەی لێ کراوە، هەمووشی وەک پرەنسیپ ڕوون و ئاشکران، ئەم گەنجە بە تەنها زۆر بە دڵگەرمی و دڵپاکانە جەختی لێ دەکاتەوە.

ئەگەرچی خودی بڕیارەکە و دەنگدانەوەکەیشی وەک هەموو کار و کاردانەوەیەکی تر تێپەڕی و کەسیش ناگەڕێتەوە سەری چونکە وەک پێشتر باسم کردووە هەموو کار و کاردانەوەیەک لای ئێمە سەقفێکی زەمەنیی هەیە کە تیایدا دەبێت بە مانشێت هەر دوابەدوای ئەو ماوەیە ئیتر کاڵ دەبێتەوە و نامێنێت. لێ بە ڕای من ئەم قسانە نابێت هەروا وەک ناڕەزایییەک و دڵگەرمیی کەسێک کە لەژێر فشاری نان پەیداکردندا ڕزیوە، بە لاماندا گوزەر بکەن و تێپەڕن، بەڵکوو دەبێت لەسەر هەموو وشەیەکی هەڵوەستە بکەین و بیری لێ بکەینەوە، کە ئەم گەنجە و هەزارەها گەنجی تر چی لەناو دڵ و دەروونیاندا دەگوزەرێت. بەو پێیەی بەشێکی شیکار و ڕاڤەی ئەم قسانە لەناو ئاییندا جێ دەبێتەوە بەشەکەی تریشی لەناو دەروونشیکاریدا بەو مانایەی هەمیسان قسەکردن لەسەر کوشتنی باوکە؛ باوک وەک یاسا و دەسەڵات. پرسیارەکە ئەوەیە ئایا ئایین وەک تاکەمانایەک بۆ ژیان سەردەکەوێت و دەبێتە هۆی کوشتنی دەسەڵاتی باوکە کارتۆنییەکان، تا باوکە ئاسمانییەکە جێی ئەوان بگرێتەوە؟

بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە جەوهەرییە دەتوانین پەنا بەرین بۆ لاکان. دیدی ئەو لەسەر ئایین وەک  دوامانا بۆ ژیان.

سەرکەوتنی ئایین ناونیشانی کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانییە کە لە بەرواری ٢٩ی ئۆکتۆبەری ساڵی (١٩٧٤) لەگەڵ جاک لاکان، لە سەنتەری کەلتووریی فەڕەنسی لە شاری ڕۆمادا ساز کراوە. لەو کۆنفرانسەدا کاتێک لاکان لەلایەن ڕۆژنامەنووسە ئیتاڵییەکانەوە پرسیاری لێ دەکرێت سەبارەت بە دەروونشیکاری و کاریگەریی هەژموونی ئایین لەسەر دواڕۆژی دەروونشیکاری ئەوا لاکان بەم شێوەیە وەڵام دەداتەوە: «بەڵێ ئایین سەردەکەوێت!»

لەو چاوپێکەوتنەدا لاکان بە شێوەیەکی دنەدەرانە ئاماژە بەوە دەکات کە ئایین بەسەر دەروونشیکاریدا سەردەکەوێت و دەڵێت: «لە کۆتاییدا دەروونشیکاری سەرناکەوێت و شکست دێنێت، ئایین نەک هەر بە تەنها بەسەر دەروونشیکاریدا سەردەکەوێت و زاڵ دەبێت بەڵکوو بەسەر زۆربەی هەرە زۆری بوارەکانی تریشدا سەردەکەوێت، ئەم سەرکەوتنەیش حەتمییە و ڕوو دەدات».

پ: «گەر ئایین سەرکەوێت ئەوا تۆ لەو باوەڕەدایت کە ئیدی دەروونشیکاری شکستی هێناوە،  یاخود تۆ خۆت باوەڕت بەوەیە کە خەڵکی دەچنە لای دەروونشیکار هەر وەک ئەوەی دەچوونە لای قەشەکان تا دان بە گوناهی خۆیاندا بنێن؟ واتە سەرکەوتنی ئایین پەیوەندیی بەوەوە هەیە کە خەڵک پێویستی بە گەڕانەوەیە بۆ قەشە و پیاوانی ئایینی تا دان بە گوناهەکانی خۆیاندا بنێن؟»

لاکان:  «پێویستە ئەم پرسیارە جەوهەرییە لە خۆمان بکەین کە بۆچی مرۆڤ پێویستی بەوەیە دان بە گوناهی خۆیدا بنێت و باسی بکات؟ ڕەنگە زۆر کەس پێیان وا بێت کە دەروونشیکار جێگەی قەشە و پیاوانی ئایینی دەگرنەوە، وا مەزەندە بکەن ئێستا کە خەڵکی دەچن بۆ لای دەروونشیکار و دەروونزانەکان بۆ ئەوەیە  تا لای ئەوان -هەر وەک جاران چۆن دەچوونە لای قەشە و پیاوانی ئایینی- خۆیان بکەنەوە و باس لە گوناه و سەرکێشیەکانی خۆیان لە ژیاندا بکەن. لێ گرنگە ئەوە بزانین و جەختی لەسەر بکەینەوە کە ئەوە ئیشی دەروونشیکار نییە کە یارمەتیی خەڵک بدات تا دان بە گوناهەکانی خۆیاندا بنێن، بەڵکوو کار و مەبەستی سەرەکیی دەروونشیکار ئەوەیە کە فێری خەڵک بکات تا قسە بکەن و بێنە گۆ. ئیشی ئێمە ئەوەیە خەڵکی فێری هونەری قسەکردن بکەین، جا قسەکردن لەسەر هەموو شتێک و لەسەر هیچیش، چونکە تاکەئامرازی دەروونشیکاری خۆی قسە و ئاخاوتنە.

لاکان لەمبارەیەوە دەڵێت: «من لاریم لەوە نییە کە قەشەکان بە کۆمەڵ خەڵکیان ڕەوانەی لای ئێمەی دەروونشیکار کردووە، بە دڵنیایییەوە شتێکی باشیان لەو کاتەدا کردووە، چونکە بەم کارەیان ئیش و پێگەی ئێمەیان لای خەڵک گرنگتر کرد. لێ ئەوەی کە دەموەستێنێ ئەوەیە کاتێک خەڵکیان ناردە لای ئێمە، ئەوا ئەوان لای خۆیان و بە مەزەنەی ئەقڵی خۆیان ئەوەیان دانابوو کەو ئەو خەڵکانە نەخۆشن نەک گوناهبار، هەر بۆیەشە وەک نەخۆش و کەسی بیمار دەتوانن شتێک لە یارمەتی و چارەسەر لای ئێمەی دەروونشیکار وەربگرن.»

لاکان لە درێژەی چاوپێکەوتنەکەدا سەبارەت کارەکەی خۆی وەک دەروونشیکارێک دەڵێت: «دەتوانم بڵێم نیوەی ژیانم بە گوێگرتن لە چیرۆکی ژیانی ئەوانی ترەوە بەسەر بردووە، ئەو چیرۆکانەی کە خەڵکی بۆ منیان گێڕاوەتەوە لێوانلێو بوون لە دانپیانان. گوێگرتن بە بێدەنگی لە چیرۆکی ژیانی مرۆڤەکان واتە بە بێدەنگی گوێگرتنە بۆ عەشق. هەڵبەت من لێرە باس لە پووچیی ئەو چیرۆکانە ناکەم کە بۆم باس کراوە! چونکە مانای ئەوە نییە لەناو چیرۆکەکاندا بەر پووچی ناکەوین.» هەر لێرەدا شایانی ئاماژەیە کە لاکان یەکێک بووە لە گرانترین دەروونشیکارەکانی سەردەمی خۆی و کاتێکیش لێیان پرسیوە کە ئەو بۆچی هێندە گرانجانە و نرخی چارەسەر لای ئەو هێندە تێچووی زۆرە، ئەوا لە وەڵامدا دەڵێت: «من گوێ لە خەڵکی دەگرم، گوێگرتن کارێکی ئاسان نییە و نرخی گرانە!»

پ: «کەواتە تۆ تەواو باوەڕت بەوەیە کە ئایین سەردەکەوێت؟»

لاکان: «بەڵێ! جەوهەری سەرەکیی ئایین هەر لە سەرەتاوە دروستکردن و بەخشینی مانایە بۆ ژیان کە پێشتر خودی ئەم مانایە سروشتی بوون و لەناو سروشتدا جێیان دەبووەوە. ئێستاکە سوپاس بۆ واقیع چیتر مرۆڤ پێویستی بەوە نییە کە گەڕانی خۆی بە دوای دۆزینەوەی مانا بشارێتەوە. چونکە ئایین خۆی مانا بۆ هەموو شتێک و هەموو ئەزموونێک ئەدۆزێتەوە، تەنانەت بۆ ئەو ئەزموون و شتانەیش کە زانست و زاناکان خۆیان ناتوانن وەڵامی بدەنەوە.

هەڵبەت لاکان پیشتر لەسەر بابەتی زانست و ڕۆڵی زانا قسە دەکات. لەوێشدا ئاماژە بەوە دەکات کە زاناکان هێشتا لە ترسناکیی کارەکانی خۆیان ناگەن و بەر دڵەڕاوکێی ئەوە نەکەوتوون کە خۆیان بە دەستی خۆیان خەریکن ئەنجامی بدەن. لاکان لەو کاتەدا باس لە سەرقاڵی و کاری زاناکان دەکات بە شتگەلێکی وەک جۆرەها بەکتریاوە کە چۆن ئەوان لەناو تاقیگەکانی خۆیاندا خەریکی بەخێوکردن و لێکۆڵینەوەن لەسەر ئەم بەکتریایانە. لەو کاتەدا لاکان باس لەو بڕە لە ترس و دڵەڕاوکێیەی (Anxiety) زاناکان دەکات، پێی وایە کە دەبێت لەوە بترسن و ئەگەری ئەو ڕۆژە دابنێن، ئەو ڕۆژەی کە ئەم بەکتریایانە لەناو تاقیگەکانی خۆیاندا دێنە دەرێ و لە دەستی بەخێوکارەکانیان دەردەچن، ئەوا دەبنە هۆکاری تەواوبوونی مرۆڤایەتی. ئەو شتەی کە مرۆڤ بە دەست خۆی دواجار دەبێت ئەنجامی بدات، ئەویش تەفروتوناکردنی خودی مرۆڤایەتییە کە هەر خۆی دروستی کردووە. هەرچەندە لە سەروبەندی ئەو قسانەدا لاکان خۆی دەڵێت خۆشبەختانە نەگەشتووینەتە ئەو کاتە، ئەمە هەر بە تەنها ترس و دڵەڕاوکێیە کە دەبێت بیری لێ بکەینەوە و حسابیشی بۆ بکەین. بە دڵنیایییەوە ئەگەر لاکان لە ژیاندا بمایە و سەردەمی کۆرۆنا و زیرەکی دەستکردی ئەزموون بکردایە ئەوا شتگەلێکی تری پێ دەوتین، ئەو لە سەردەمی خۆیدا باسی لە پاش و دوای سەردەمی خۆی کردووە کە ئێمە ئێستا ئەزموونی دەکەین و بە دەستیەوە دەناڵێنین.

بە ڕای لاکان ئەوەی کە زانست ناشرینی دەکات و وێرانی دەکات ئەوا ئایین دێت و جارێکی تر ڕەنگی جیاواز و مانای جیاوازی بۆ دەدۆزێتەوە، جا ئیشی ئێمە ئەوەیە بزانین خودی ئەم مانادۆزینەوەیە چۆن بە ڕێوە دەچێت. هەموو ئەو ناڕەحەتی و نەهامەتییەی کە زانست و شارستەنییەت بۆ مرۆڤی دروست کردووە کە زادەی دروستکردن و بەرهەمی ئەقڵی مرۆڤ خۆیەتی، وا دەکات هاوکات  مرۆڤ بە دوای مانایەک و فریادڕەسێکدا بگەڕێت بۆ ژیان. ئەوەیش هەر بە تەنها ئایینە کە دەتوانێت ببێتە مانا و سەرچاوەی مانا بۆ هەموو شتێک. ئەوە بە تەنها ئایینە کە سەبووری دەداتە مرۆڤ لە کاتی خۆشی و ناخۆشیدا و لە کاتی کارەسات و نەهامەتییەکاندا، تەنها ئایینە دەتوانێت  مرۆڤ  لە چنگی مەرگ  و کەڵکەڵەی مەرگیش ڕزگار بکات و ئارامی بکاتەوە. ئایین وەڵام و مانای ڕەنگاوڕەنگ بۆ بەدبەختی و نەهامەتییەکانی مرۆڤ لە ژیاندا دەداتەوە: وەڵامێک کە مرۆڤ خۆی پێ قایل و ڕازی کردووە  تا بتوانێت بەرگەی دێوەزمەی مەرگی پێ بگرێت.

کاتێک لە لاکان دەپرسن کە ئایا دەروونشیکاری دەتوانێت ببێتە ئایین؟

لاکان: «نەخێر، یان لانیکەم من هیوا ناخودازم ببێتە ئایین! یان کێ دەزانێت، ڕەنگە بشبێت بە ئایین، بۆ نا؟ لێ باوەڕ ناکەم کە ئەوە شێوازی من بێت و بتوانم وەک ئایین تەماشای بکەم. چونکە دەروونشیکاری لە ساتەوەختێکی مێژووییی دێریندا سەری هەڵنەداوە بەڵکوو هاوکات و بە قۆناغی گەورە لەگەڵ پێشکەوتنی گوتاری زانستیدا گەشەی کردووە.» دواتر دەڵێت: «من لەم کۆنفرانسەدا بابەتێکی بچووکم نووسیوە و قسەی لەسەر دەکەم ئەویش ئەوەیە کە بە ڕای من دەروونشیکاری سیمپتۆمە (Symptom). لێ پێشوەخت پێویستە بزانین و لە مانای سیمپتۆم بگەین، چونکە سیمپتوم بۆ خۆی هەر وەکوو ئەوەی کە فرۆید باسی کردووە بەشێکە لە ئاکامەکانی شارستانییەت. ئەوەی کە جێی سەرنجە ئەوەیە کە خەڵکی نایەنەوێت باوەڕ بەو ڕاستییە بکەن کە سیمپتۆم خۆی دیوەکەی تری ڕیالە. هەر بۆیە خەڵکی نەک بە شارەوایی بە دوای مانادا لەناو ئایینە ڕاستەقینەکەدا دەگەڕێت بەڵکوو پەنا دەباتە بەر ئەوەیش کە ڕاست نییە و ساختەیە.»

لاکان دەڵێت من تاکەکەسێکم کە دەوێرم شتەکان وەک خۆی ناوبنێم: ئەو ناوەش ڕیاڵە (ڕیاڵ بریتیە لە جیاوازیی نێوان ئەوەی دەگوزەرێت و جۆر دەبێت لەگەڵ ئەوەی جۆر نابێت و ئیشی پێ ناکرێت). ئەوەی جۆر دەبێت خودی جیهانە کە بەردەوامە و خۆی درێژ دەکاتەوە و بە دەوری خۆیدا دەسووڕێتەوە، ئەمەیش  وەزیفەی سەرەکیی جیهانە کە بەردەوامە و درێژە بە خۆی دەدات، لێ ئەوەی ئیش ناکات و جۆر نابێت ڕیاڵە

هەڵبەت گەر وردتر بڵێن ئەوە شتێک نییە بە ناوی جیهانەوە بەڵکوو شتگەلێک  لەناو جیهاندا هەن،  وەهم و خەیاڵی ئەوەمان پێ دەبەخشن کە لەناو جیهاندا دەژین و خودی ئەو جیهانەیش بەردەوامیی هەیە. ئەو شتەی بە باشی گوزەر ناکات و ناڕوات بە ڕێوە ئەو شتەیە کە من پێی دەڵێم سیمپتۆم. ئایین بۆ ئەمە دروست بووە و دیزاین کراوە، بۆ ساڕێژکردن و تیمارکردنی مرۆڤ بۆ ئەوەی بەرگەی ئەو شتە بگرن کە بە باشی ناڕوات. ئەمەش ئەو پەیوەندییەیە لە نێوان دوو ژیان و دوو جیهاندا، ژیانێک و جیهانێک کە دەڕوات و گوزەر دەکات بە خراپی لەگەڵ ژیانێک و جیهانێک کە نەخشە کێشراوە و داڕێژراوە  بە جۆرێک کە دەکەوێتە ئەودیو سنووری بوون، دەکەوێتە داهاتوو. لێرەدا دەروونشیکاری شکست دەهێنێت چونکە کایەی دەروونشیکاری هیچ کلیلێکی بۆ داهاتوو و جیهانێکی خودازراو کە بە دڵی مرۆڤەکان بێت، پێ نییە.

ئەی داخۆ ئایینی ڕاستەقینە بۆ لاکان کام ئایینە بێت؟

لاکان: «ئایینی ڕاستەقینە ئەوەی ڕۆمانییەکانە، بە مانایەکی تر، گەر هەوڵ بدەین هەموو ئایینەکان بخەینە ناو یەک سەبەتەوە و لەژێر ناوی (مێژووی ئایینەکان)دا کۆیان بکەینەوە کە ئەمەیش بۆ خۆی کارەساتە، ئەوا بۆ من یەک ئایینی ڕاستەقینە هەیە کە ئەویش ئایینی مەسیحییە. ئینجا لێرەدا پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە کە ئایا ئەم ئایینە دەتوانێت بە شارەوایی مانا بۆ ئەو نەهامەتییە بدۆزێتەوە کە مرۆڤی تیادا نغرۆ بووە؟ وەڵامەکەیشی بە دڵنیایییەوە، بەڵێ دەتوانێت ئەو کارە بکات، چونکە ئەو ئایینە سەرچاوەی زۆری لە بەردەستایە کە بتوانێت مرۆڤی پێ ژیر بکاتەوە.» لاکان درێژە بە باسەکەی دەدات و دەڵێت: «کاتێک باس لەوە دەکەم کە ئایین سەر دەکەوێت ئەوا مەبەستم لەوە نییە کە سەرکەوتنەکەی پەیوەندیی بە پێویستی خەڵکەوەیە بۆ دانپیانان و پەردەهەڵماڵین لەسەر گوناهەکانیان، بەڵکوو سەرکەوتنی ئایین پەیوەندی بەو ڕاستییەوەیە کە ئایین وەک جەوهەر حەتمییە، ‌هێشتا ئێمە لە هەژموون و دەسەڵاتی ئایین نەگەیشتووین کە دەتوانیت چی بە مرۆڤ بکات و بەرەو کوێی دەبات؟ ئەوەیش وەزیفەی سەرەکیی ئایینە کە مانا و پەیوەندی لە نێوان هەموو شتەکاندا دەدۆزێتەوە.»

لێ لەملایشەوە کاری دەروونشیکار بە تەواوی جیاوازە. دەروونشیکار گەر بشتوانێت لە ساتەوەختێکدا بێتە ناوەوە و ئامادەگیی لەناو ڕیاڵدا هەبێت، ئەوا لەوێندەر دەمێنێتەوە، هەمیشە لەوێندەر لەناو ڕیاڵدا وەک سیمپتۆم ئامادەیە و بە تەنهایش وەک سیمپتۆم دەتوانێت بەرگە بگرێت و بمێنێتەوە… بەڵام دەبینین کە مرۆڤایەتی لە ڕێی دەروونشیکارییەوە دەتوانێت چارەسەری خۆی بکات و بیمارییەکانی ساڕێژ بکات، ئەویش بە نغرۆکردنی خودی سیمپتۆمەکە لەناو مانادا، دیارە لەناو مانای ئاییندا، خەڵک لەوێدا خۆیان دەچەپێنن. هەمیسان  ئایین هەر لە سەرەتاوە بۆ چارەسەرکردن و تیمارکردنی مرۆڤ دروست بووە بۆ ئەوەی بتوانێت لەگەڵ ئەو ژیانەدا هەڵبکات. لێ لەگەڵ ئەمەیشدا جێی شانازییە کە لەم کایەدا و لە گوتارەکانمدا باسم لە بونەوەری قسەکەر کردووە.

لاکان لەم بارەیەوە دەڵێت: «بوونەوەری قسەکەر چەمکێکە کە من گوزارشتکردن لە نەست و نائاگای مرۆڤ  بە کاری دەهێنم. کۆی تێزەکەیشم هەر ئەوەیە کە مرۆڤ ئاژەڵێکی قسەکەرە، لێ چۆنیەتیی ئەوەی کە بزانین ئەم ئاکتی فێربوونی قسەکردنە چی لە مرۆڤ دەکات و هاوکات چۆنیش دروست دەبێت بۆ خۆی جێی بایەخ و سەرنجە.» دیارە لێرەیشدا لاکان ئاماژە بە فرۆید دەکات و دەڵێت: «خودی ئەم پڕۆسەیە لە سەرەتاوە پەیوەندیی بە هەندێ شتەوە هەیە کە فرۆید بە پەیوەندیی بە سێکسوالیتەوە باسی کردووە. لە ڕاستیشدا پەیوەندی بە سێکسوالیتەوە هەیە، لێ دەبێت بزانین کە خودی پەیوەندییەکە بە شێوەیەکی زۆر ورد و تایبەتە.»

ئا لێرەدا لاکان ڕوو دەکاتە ئەو کەسەی کە چاوپێکەوتنەکەی لەگەڵ دەکات و پێی دەڵێت: «دەزانی باسی چی دەکەم، لە کاتی ئەم قسانەدا گڵۆپێکی بچووک لە مێشکتدا داگیرسا؟ هەست دەکەیت حسابم بۆ پێگەی خۆم  لەم قسانەدا کردووە؟»

ئەویش دەڵێت: «من گوێت لێ دەگرم.»

لاکان: «بەڵی گوێ دەگریت! لێ دەستیشت بە شتێکی بچووکەوە گرتووە کە بەرجەستە و نمایشی ڕیاڵ دەکات!»

ئەویش دەڵێت: «من گوێ دەگرم، تێبینییەکان دەنووسم، ئیتر دواتر ئەوە منم بڕیار دەدەم کە چۆن دەیانهۆنمەوە!»

لاکان: «دەیهۆنیتەوە؟ کوڕە، تۆ خۆشبەختیت، لە ڕاستیدا دەتوانیت هەرچییەکت بەدڵە لیی دروست بکەیت!» شتێکی بچووک لە حەقیقەت لە ڕووی دەروونشیکارییەوە ئا لەم دانیشتنەدا سەری هەڵدا و دروست بوو، لێ مەرج نییە دریژە بکێشێت و بەردەوام بێت. ‌هەڵبەت ئەو کەسەی چاوپێکەوتنەکەی لەگەڵ لاکان کردووە زۆر زیرەک وردە و هاوکات بەئاگایە لە ئەدەبیاتی دەروونشیکاریی لاکانی، هەر بۆیە دەتوانێت دنەی لاکان بدات و پێی بڵێت: «هەر وەک ئەوەی تێگەیشتبم لە تیۆریی لاکانی، مرۆڤ لەسەر بنەمای بایۆلۆژی یاخود فیسیۆلۆژی دروست نەبووە بەڵکوو یەک بنەما هەیە بۆ مرۆڤ ئەویش زمانە. ئینجا خۆ بەڕێزم، قەشە جۆنیش هەر ئەم قسەیەی کردووە، کەواتە تۆ هیچی تازەت بۆ قسەکەی قەشە جۆن زیاد نەکردووە کە دەڵێت “سەرەتا وشە بوو!” ئەی مەگەر چی تازەت گوتووە؟»

لاکان: «شتێکی کەمم بۆ زیاد کردووە. (سەرەتا وشە بوو!) بەڵێ، ئەمە ئەوەیە کە قەشە جۆن وتوویەتی. لێ من هەر بەم قسەیە ڕازی نەبووم بەڵکوو بۆ من پرسیارەکە ئەوە بوو ئەی  بەر لە دروستبوونی وشە، چی هەبووە؟ مرۆڤ لە کوێ بووە؟ کە ئەمەیش بۆ خۆی تەفسیر ناکرێت. بە ڕای قەشە جۆن ئینجیلێک هەیە، لێ نەخشەیەکی تریش هەیە کە بە ئەسڵ و سەرچاوەی ژیان (Genesis) ناسراوە و هیچ پەیوەندیی بە وشەوە نییە. ئینجا ئا لێرەدا خەڵک هەردووکیانی پێکەوە جویوە و دەڵێن وشە کار و کردەوەی خودایە- خودای باوک. بە ڕای قەشە جۆن کە ئەسڵی ژیان بە هەمان ڕادەی ئینجیل ڕاستە، بەم پێیەیش بێت خودا سەرەتا لە ڕێی وشەوە و هەر بە وشە دونیای دروست کردووە. لە ئەدەبیاتی جوودا، لە تەوڕاتدا، تەواو ئەوە ئاشکرایە کە بە چ قازانجێک ئەو حەقیقەتە شکاوەتەوە کە نەک هەر بە تەنها سەرەتا وشە بوو، بەڵکوو وشە بۆ خۆی دەکەوێتە پێش سەرەتایشەوە. هەر لەبەر ئەوەی وشە دەکەوێتە پێش سەرەتاوە، ئەوا خودا خۆی دەزانێت کە مافی ئەوەی هەیە هەموو داواکارییەک لە مرۆڤ بکات، چونکە ئەو خۆی سەرەتا دیارییەکی بچووکی پێ بەخشیون، دیارییەکی زۆر (بچووک، بچووک، بچووک)، وەک ئەو دەنکەگەنمەی دەیدەیت بە مریشکێک. خودا خۆی فێری ئادەمی کرد تا ناو لە شتەکان بنێت. تەماشا بکە! خودا وشەی نەدا بە ئادەم چونکە ئەوە بۆ خۆی شتێکی گەورە بوو، بەڵکوو فێری کرد کە چۆن ناو لە شتەکان بنێت؛ ئەمەیش دوو شتی جیاوازە، چونکە ناونان شتێکی ئەوەندە گەورە نییە، بە مانایەی تۆ خۆت ناوەکەت هەیە و فێری ئەوی تر دەکەیت کە بیڵێت… مرۆڤ داوای هیچ شتێکی زیادەی نەکردووە بەڵکوو تەنها ئەوە نەبێت کە ئەو ڕووناکییە بکۆژێتەوە، چونکە خودی ئەو ڕووناکییە کە مرۆڤ ناتوانێت بەرگەی بگرێت، ئینجا لەوەیش زیاتر هیج کەس بە درێژاییی ڕۆشنگەری باسی لەو ڕووناکییە نەکردووە، بەڵکوو لەبری ئەوە هەمووی باسی لە (Aufklärung) کردووە- تکاتان لێ دەکەم گڵۆپێکی بچکۆلەم بۆ بێنن- چونکە ئەمەیش بۆ خۆی زۆر بوو، زۆر لەوە زیاتر کە بتوانین بەرگەی بگرین. هەڵبەت من قەرزاری قەشە جۆنم بۆ ئاماژەکەی کە بەڵێ سەرەتا وشە بوو، لێ با بیرمان نەچێت کە ئەم سەرەتایە زۆر ئاڵۆز و تەمومژاوییە… ماناکەیشی هەر ئەمەیە: بۆ ئەم بوونەوەرە بیمارە، بۆ ئەم بوونەوەرە خاوەنجەستەیە، بۆ خەڵکە عەوامەکەی قەشە جۆن، دراماکە ئەوکات دەست پێ دەکات کە وشە دێتە بوون، ئەو کاتەی وشە بەرجەستە دەبێت وەک کاری خودا هەر وەک ئایینی ڕاستەقینە پێمان دەڵێت. ئێ هەر ئەو کاتەیش کە وشە جێی خۆی لای مرۆڤ دەکاتەوە و دەبێت بە بەشێک لێی ئیتر شتەکان خراپ دەبێت و قڵپ دەبێتەوە. ئیتر هەر دوای ئەوەی مرۆڤ فێری وشە دەبێت، چیتر شاد و بەختەوەر نابێت، چیتر مرۆڤ نابێت بەو سەگە چکۆلەیەی کە کلکی با بدات یان ئەو کەرە جوانەی کە بە تەنها خەریکی دەستپەڕکردن بێت. مرۆڤ چیتر بەرجەستەی هیچ شتێک نییە، مرۆڤ بۆ ئەبەد بە وشە دەکوژرێت و لەناو دەچێت! با بزانیت منیش باوەڕم وایە کە وشە سەرەتایە. ئەوەتا تۆ پێم دەڵێیت کە من هیچ شتێکی تازەم زیاد نەکردووە و نەگوتووە! بەڵێ، ئەوە ڕاستە، خۆ هیچ کاتیش بانگەشەی ئەوەم نەکردووە کە شتێکی تازەم گوتووە یان دۆزیوەتەوە. هەموو ئەو شتانەی باسیان دەکەم ئەوانەن کە لێرە و لەوێ دەیانهێنم، شتێک لێرە و شتێک لەوێ کۆپلەیان دەکەم و بە یەکەوەیان دەنووسێنم. ئێستاکە تۆ دەزانیت، کە من  لە دوای هەموو شتێکەوە و دوای ئەو هەموو ئەزموونەم وەک دەروونشیکارێک، شتێک هەر فێر بووم ئەویش ئەوەیە کە سەرەتا (وشە) بوو. با لێرەیشدا شتێکت پێ بڵێم: ئەگەر ئەوە وشە نەبێت کە ژویسانس دەهێنێت بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە دێن قسەم لەگەڵ دەکەن، ئەی کەواتە بۆ جارێکی تر دێنەوە بۆ لام گەر پێویستیان بەوە نەبێت کە خۆیان تیمار بکەن لە پارچەی ئەو وشەیە؟ من ئا لەم گۆشەنیگایەوە تەماشای شتەکان دەکەم. کە قسەکردن لەگەڵ من خۆشی دەدات بە خەڵک، شادیان دەکات، ئەگەر ئەم خۆشییە نەبێت چۆن من کلایەنتم^[1] ((Client دەبێت، بە ڕای تۆ بۆچی جار دوای جار دێنەوە بۆ لام، تۆ دەتوانیت بیر لەوە بکەیتەوە؟ بە دڵنیایییەوە بۆ کەسی دەروونشیکار ئەوە ڕاستە کە سەرەتا وشە بوو! ئەگەر ئەم ئاماژەیە ڕاست نەبێت ئەی بۆ خاتری شەیتان من و تۆ لێرەدا پێکەوە خەریکی چین؟»

لاکان ئاماژە بە فرۆید دەکات و دەڵێت مرۆڤ وەک بوونەوەرێکی قسەکەر دەبەستێتەوە بە نەست و نائاگاوە. دیارە فرۆید نەست وەک ئەو فابریکەی کە زمانی تیادا دروست دەبێت و گەشە دەکات دەیبەستێتەوە بە سێکسوالیتییەوە، بۆ لاکانیش هەمان شتە، لێ لاکان دەڵێت زمان و سێکسوالیتی پەیوەندییان بەیەکەوە هەیە لێ بە شێوەیەکی زۆر تایبەت.

پرسیارێکی تر کە لە لاکان دەکرێت ئەوەیە کە ئەگەر ڕیاڵ هێندە توندوتیژ و گرفتاوییە ئەی نابێت ئێمە لە چنگی ڕیاڵ خۆمان ڕزگار کەین؟

لاکان: «ئەو ڕیاڵەی کە تا ئێستا هەیە و بەری کەوتووین هەر هیچ نییە لەچاو ئەوەی کە ناتوانین بهێنینە بەرچاوی خۆمان، چونکە زۆر بە سادەیی خاسیەت و سیفەتەکانی ڕیاڵ ئەوەیە کە ئێمە ناتوانین مەزەنەی بکەین و بیهێنینە بەرچاوی خۆمان کە چییە و چۆن دەبێت.»

پ: «کەواتە تاکە ڕێگەچارە ئەوەیە کە خۆمان لە ڕیاڵ بە دوور بگرین، ئەمەیش خۆی دەبێتە جۆرێک لە شیزوفرینیای کۆگەل، بەو مانایەی کە دەروونشیکاری و ڕۆڵی دەروونشیکاری خۆی تەواو دەبێت لێرەدا.»

لاکان: «ئەمە بۆ خۆی ڕێگەیەکی زۆر گەشبینە بۆ ئەوەی کە من پێی دەڵێم سەرکەوتنی ئایین. کاتیگۆریزەکردنی ئایینی ڕاستەقینە ناونانی بە شیزوفرینیای مێگەل-کۆگەل بە ڕاستی دیدێکی تایبەتە، پێویستە دانی پیا بنێم کە جێی سەرنجە، لێ زۆر تێرمێکی سایکایتریانەیە.»

«هەڵبەت من ئەوا بیرم لێ نەکردەوە، من باسی ئایینم نەکرد.»

لاکان: «نەخێر، باسی ئایینت نەکرد، لێ وشەکانی تۆ بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەرانە زۆر گونجاوە لەگەڵ ئەوەی کە من هەر لە سەرەتاوە باسم لێوە کرد کە ئەویش ئەوەیە دواجار و لە کۆتاییی هەموو شیکارییەکاندا ئایین زۆر بە باشی هەموو شتێک جۆر و چاک دەکات. پێویست ناکات ئەمەیش زۆر لە سنووری خۆی دراماتیزە بکەین، بەڵکوو دەبێت خۆمان لەگەڵ ڕیاڵ بگونجێنین. بەو مانایەی کە هێشتا سیمپتۆم بە تەواوی نەبۆتە ڕیاڵ، بەڵکوو تا ئێستا هەر ئەو ڕێگەیە کە ڕیاڵ لە ڕێیەوە خۆی بەرجەستە و مانیفێست دەکات لەسەر حسابی ئێمە وەک بوونەوەری زیندوو؛ بوونەوەری زیندوو کە لێدراو و خوراوی دەستی سیمپتۆمین… مرۆڤ وەک بوونەوەرێکی زیندوو ئاژەڵێکی نەخۆشە، هەمیسان گوزارشتی ئەوەی کە: (لە سەرەتادا وشە بوو)، هەمان شتمان پێ دەڵێت.

^[1] مەبەستی لە نەخۆشەکانیەتی.

The post دەروونشیکاری لە نێوان شکست و سەرکەوتنی ئاییندا appeared first on ژنەفتن.

لاکانیش هەر وەک فرۆید کارێکی ئەوتۆی لەسەر ئالودەبوون نەکردووە بەڵام سەڕەرای ئەوەیش چەندین نووسەر ئاماژە و تێزە دەروونشیکارییەکانی لاکانیان بەکارهێناوە بۆ قسەکردن لەسەر گرفتی ئالودەبوون هەم لە ڕووی چارەسەری کلینیکیدا و هەمیش لە دەستنیشانکردن و دیاگنۆسکردنی ئالودەبووندا وەک یەکێک لە کێشە ھەرە گەورەکانی مرۆڤی ئەم سەردەمە.

 نووسەرێکی وەک ھوگۆ فرێدا ئاماژەی بەوە کردووە کە لاکان بە تەنها شەش جار ئاماژەی بە ماددە سڕکەرەکان و ژەهرەواییەکان (تۆکسیکۆمانیا) کردووە^[1]. لەوانەیش لە ساڵی (1938)دا لە نووسینەکەیدا بە ناوی ( ئاستەنگەکانی خێزان لە بەردەم دروستکردنی تاک)دا، لاکان پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئالودەبوون پەیوەندی بە (لە دەستچوونی ھارمۆنی و سەقامگیری جیھانییەوە ھەیە) و، ئالودەبوون ھەوڵێکە بۆ سەرلەنوێ دۆزینەوەی (وێنای دایک).

لەساڵی (1946)دا لە نووسینێکی تریدا بە ناوی (Propos sur la causalite psychique)، لاکان ئالوەدەبوون وەک ھەوڵێک دەبینێت بۆ جۆرکردن و جڵەوکردنی «ناتەبایی و گرفتی بەر لە ئۆدیپوسی  نێوان ئێگۆ و بوون». ئەم ھەوڵەیش بە (دەستھەڵگرتن لە ئازادی بە شێوەیەکی تەمومژاوی) ناو دەبات.

دواتر لە ساڵی (1960)دا و لە نووسینێکدا بە ناوی (وێرانکاریی سوبێکت و دیالێکتی ئارەزوو لە نەستی فرۆیدیدا) لاکان دەڵێت: (ئەو ئەزموونەی کە لەژێر کاریگەریی وڕێنەکردنی ماددە ھۆشبەرەکانەوە بەری دەکەوین، زیاتر پەیوەندی بە ویستی گەڕانەوەی پاشەوپاش بۆ دواوە هەیە، هەوڵیکە بۆ ڕێگرتن و لەو دابەشبوونەی  کە بە سەر سوبێکتدا دێت»، ئەم خولیایە بۆ ڕێگرتن و خۆ قوتارکردن لە  لەتبوونە ئەزەلیەکە  وا دەکات  سوبێکت بگاتە ئاستی بیرکردنەوەی بێخەوش کاتێک ژویسانس لە خۆی دەکاتەوە و دووری دەخاتەوە لە خۆی).

لە ساڵی (1966)دا جارێکی تر لە بابەتێکییدا بە ناوی (La place de la psychanalyse dans la médecine) لاکان دەڵێت: (گوتاری زانستی پێگەیەکی باش وهاوکات نوێ دەداتە ماددە ھێمنکەرەوەکان و تەنانەت ئەو ماددانەیش کە دەبنە ھۆی وڕێنەکردن). و خودی ئەم بە شەرعیکردن و ڕێپێدانە بۆ بەکارهێنانی ماددە سڕکەر و هۆشبەرەکان و دواجاریش پراکتیزەکردنیان لە ڕووی دەرمانسازییەوە دوو ئامانجی سەرەکی لە خۆی دەگرێت:

یەکەمیان: کۆنترۆڵکردنی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکانە لەژێر ناو و چەتری دەرمانسازییدا.

دووەمیان: بەکارهێنانی پزیشکی و دەرمانسازی بۆ خودی ژویسانس.

دواتر لە درێژەی ئاماژەکانی سەبارەت بەم مەسەلەیە پێمان دەڵێت کە ژەهراویبوون دوای هەنگاوەکانی گەشەی زانستی دەکەوێت و بەویشەو گرێدراوە بە پەیوەندی (Epistemo Somatic) بە جەستەوە ناوی دەبات.

لێرەدا گرنگە ئاماژە بەوە بکەین کە شکستی کلینیکی بۆ چارەسەری کێشەی ئالودەبوون زۆر جار دەگڕێتەوە بۆ ئەوەی کە خودی سیپتومەکە چارە ناکرێت بەڵکوو دوور دەخرێتەوە یان وردتر بڵێێین لە بریدا ماددەیەکی تر بەکار دەھێنرت بۆ نموونە (مێثادۆن) دەدرێت بەو کەسانەی کە ئالودەن بە ماددەی ھێرۆین کە ئەمەیش ھەر بۆ ماوەیەکی کاتی دەتوانێت یارمەتی کەسەکە بدات تاوەکوو لە بەکارھێنانی ھێرۆین دوور بکەوێتەوە، چونکە خودی ئەم چارەسەرییە هەر وەک ئەوە وایە ئاگر بە نەوت بکوژێنیتەوە!

ئەم ڕاستییەش تێزەکەی فرۆیدمان بۆ پشت ڕاست دەکاتەوە چونکە ئەو ھەر لە سەرەتاوە ئاماژەی بەوە کردووە کە گرفتی  ئالودەبوون بە بەکارھێنانی ماددەیەک لە بری ماددەیەکی تر کرۆکی کێشەکە—سیمپتومەکە چارە ناکات بەڵکوو جۆری ئۆبێکتی ئالودەبوونەکە لە یەکێکەوە دەگۆڕێت بۆ یەکێکی تر.

دواتر لە ساڵی (1973)دا، لە سیمینارێکیدا بە ناوی (Les Non-Dupes Errent)، لاکان دەربارەی حەشیش هەر ئەوەندە دەڵێت کە شتێکی بێسوود و زیادەیە.

لەساڵی (1975)دا لە بابەتێکیدا بە ناوی (Culture aux journées d’études des cartels)دا، لاکان ئاماژە بە ناوبانگەکەی خۆی سەبارەت بە ماددە ھۆشبەرەکان دەخاتە ڕوو و دەڵێت: (تەنھا یەک پێناسە بۆ ماددە ھۆشبەرەکان هەیە کە  ئەویش شتێکە ڕێگە بە جیابوونەوە ولێکھەڵوەشانەوەی ئەو ھاسەرگیرییە دەدات کە لە گەڵ «ویڵیە چکۆلە^[2]دا هەیە).  بە ڕای ئەو کاتێک یەکێک خۆی بە نێر دەبینێت هەر لەبەر ئەوەیە کە کلکێکی بچووکی هەیە، ئەم کلکەیەش ئاماژەیە بۆ زەکەر، ئەمە بە دیوە ئیتومۆلژییەکەیدا ڕاستە، وەلێ  شتێکی تریشی پێویستە تا تەواو هەست بە بوونی خۆی وەک نێرێک بکات ئەویش فالوسە. فالوس خاڵی بە یەکگەشتنی ئەم پاراسیتە/کلکە بچووکەیە بە وەزیفەی  وشەوە-زمانەوە، بەبێ فالوس خودی ئۆرگانەکە دەبێتەوە بە ئامراز لە پەیوەندی بە دالەوە.

ئەم ئاماژانەی سەرەوە  سەبارەت بە ژەهراویبوون بە ماددە هۆشبەرەکان ئەوەمان پێ دەڵێت کە جیاوازییەکی ئەوتۆ لە نێوان تێزەکانی لاکان و فرۆیدا لەسەر ئەم بابەتەدا نییە. وەک پێشتر لەبەشی یەکەمدا باسمان کرد فرۆید باسی لە پەیوەندیی نێوان ئالوودەبوون و دەستپەڕکردندا کردووە و پێی وایە کە دەستپەڕکردن ناوبڕێکی_شۆرتێکی کورتە لەنێوان ئارەزوو و تێربوون، ئەمەیش وا دەکات کە سوبێکت بگات بە چێژی خۆی بەبێ تێپەڕین بە لای ئەوانی تردا و بێ ئەوەی بەریان بکەوێت.

  لاکانیش هەر وەک فرۆید ژەهراویبوون-تۆکسیکۆمانیا بە هەوڵێک بۆ رێگرتن لە لەدەستچوون دەبینێت، بۆ کەمکردنەوەی ناڕەحەتی و گەیشتن بە دۆخێکی لەبارتر لە ڕووی دەروونییەوە. وردتر بڵێین، لاکانیش هەر وەک فرۆید ئالودەبوون  بە پەیوەندییەکی دەستپەڕئاسا بە فالوسەوە بەبێ بەشداری ئەوی تر دەبینێت. وەلێ بە پێچەوانەی فرۆیدەوە بە ڕای لاکان ئالودەبوون جۆرێکە لە  گەشتن بە ژویسانس بەڵام  ئەم گەیشتنە  لە ڕێی فالوسەوە نییە،  بەڵکوو بە دابڕان و شکاندنی پەیوەندی لەگەڵ فالوسدا دروست دەبێت. بە مانایەکی تر، کەسی ئالودە جۆرێک لە ژویسانس بۆ خۆی دروست دەکات کە فالیکی نییە.

 ئەمەی لە سەرەوە باسـمان لێوە کرد کەم تا زۆر، هەموو ئەو ئاماژانەیە کە بە ڕای (هوگو فرێدا)دا، لاکان لە بابەتەکانیدا لێرە و لەوێ سەبارەت بە ئالودەبوون و بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان قسەی لە سەر کردووە و سەرنجەکانی خۆی لە بارەیەوە خستۆتە ڕوو. وەلێ یەکێک لە ئاماژە هەرە گرنگەکانی لاکان کە ھوگو فرێدا باسی لێوە نەکردووە بە سەریدا تێپەڕیوە، ئەوەیە کە (جان پێر دوپۆنت) لە مێزگردێکدا سەبارەت بە تۆکسیکۆمانیا ئاماژەی پێ کردووە و دواتریش لە وتارێکدا بە ناونیشانی  (Discourse de la Toxicomanie) بڵاوی کردۆتەوە. دۆپۆنت دەڵێت کە:

(لاکان ئەوەمان بە بیردەهێنێتەوە کە لە (ھەموو حاڵەتێکدا قسەکردن ھەمیشە ئەوانە دەگرێتەوە کە ژەهراویبوون- تۆکسۆمانیکن).  ئەمەش زۆر بەسادەیی پەیوەندیی نێوان زمان و ئالودەبوونمان بۆ بەرجەستە دەکات بەو مانایەی ھەموو بوونەوەرێکی قسەکەر بە سروشتی خۆی کەسێکی-سوبێکتێکی ئالودەیە.

ئەم ئاماژەیەی سەرەوە یارمەتیمان دەدات تاوەکوو زیاتر لە ئاماژەکەی پێشوویش تێبگەین، چونکە کاتێک لاکان دەڵێت کە ماددە هۆشبەرەکان ڕێگە بە لێکهەڵوەشانەوەی ئەو هاوسەرگیرییە دەدات کە  لەگەڵ (ویڵیە چکۆلەدا) هەیە، مەبەستەکەی هەرئەوەیە کە ماددە هۆشبەرەکان یارمەتی کەسەکە دەدەن تا لە ژێر باری ئەو ئاستەنگ و سنوورانەدا -کە یاسا و نۆرمەکانی فالوس بەسەرماندا سەپاندوویەتی- دەرباز بێت.

 بە مانایەکی تر، ماددە هۆشبەرەکان هەوڵیکە بۆ هەڵهاتن لە دەرئەنجام و ئاسەوارەکانی  خەساندن. واتە هەر کات مرۆڤ دێتە ناو نەزمی زمان و دەبێتەوە بە بەشێک لە وەزیفەی زمان ئەوا بیەوێت یان نەیەوێت دووچاری عەشق و سۆز دەبێت بۆ شتگەڵیکی تر کە بە تامی ژەهرن. زمان هەم بەکارمان دەهێنێت و هەم چێژیشمان لێ دەبینێت بە مانا لاکانییکەی. وەلێ کاتێک مرۆڤ بیەوێت لە چنگ سنوور و بەربەستەکانی زمان قوتار بێت ئەوا خۆی لە ناو فەزا و ئەنگێزەی مەرگدا دەبینێتەوە.

لاکان لە کۆتایییەکانی یەکەم وانەی سیمینارێکیدا کەبە (کتێبی XXI^[3]) ناسراوە، پێمان دەڵیت: گرنگە کە مرۆڤ فێڵباز و لێزان بێت و بتوانێت خۆی بە بونیادێکەوە گرێ بدات قایم بکات. هەر لە هەمان وانەیشدا ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە کەسە ‌هەڵنەخڵتێنراوەکان ئەوانەن کە نایەڵن و ڕازینابن وەک بوونەوەرێکی قسەکەر لەو فەزایەدا گیر بخۆن و داگیر بکرێن، واتە خۆیان نابەستنەوە بە هیچ بونیادێکەوە.

ھەڵبەت مرۆڤ بە زۆر شێوە دەتوانێت خۆی لە ھەڵخڵەتاندن قوتار بکات. یەکێک لەو ڕێگایانەیش کە مرۆڤ بەکاری دەهێنێت بۆ ئەوەی ‌هەڵنەخڵەتێت ھەست بە گەمژەبوونی خۆی نەکات ئەوەیە کە وەک رێبوارێک بەم ژیانەدا تێپەڕێت و گوزەر بکات. هەموو ئەو کەسانەی باوەڕیان وایە کە ژیان زیاترە لە سەفەرێک لەنێوان بوون و نەبووندا، لەنێوان لە دایکبوون و مردندا. ئەوانەی کە پێیان وایە  ژیان شتێکە گەورەتر لە خودی ژیان خۆی، کە ئەم  ژیانە تەنها سەفەرێکە بۆ گەیشتن بە ژیانێکی تر و باوەڕیان بە بەڵێنی خاکێکی تر و بەهەشتێکی بانزەمینی هەیە. خۆیان بەم ژیانە فانییەوە نابەستنەوە و تیایدا گیرناخۆن. ئەم جۆرە لە ژیان و دونیابینیە وەک ڕێبوارێک وەک  پێشنیاری لاکان بۆ ئێمە گرنگییەکی زۆری هەیە لە سیاقی ئالودەبووندا و لە تێگەشتنمان بۆ بیروبۆچوونەکانی ئەو سەبارەت بەم بابەتە.

بە ڕای لاکان لەنێوان ژیان و مردندا مرۆڤ نەک هەر بە تەنها بەر گەلێک بونیادی جیاواز، بەڵکوو بەر خودی ترۆپکی ژیانیش دەکەوێت، ئەم بەرکەوتنەیشی لە فۆڕمی ژویسانسدا وەک جەستەیەکی زیندوو بەرجەستە دەبێت. واتە سوبێکت لە سەفەری ژیانیدا لەنێوان لەدایکبوون و مردندا هەم بەر بونیادە جیاوازەکان وە هەمیش بەر ژویسانس دەکەوێت. وەلێ بونیادەکان و ژویسانیش خۆیان بەر یەک دەکەون و کار لە یەک دەکەن. لەم بەرکەوتنەیشدا سوبێکت هەمیشە فریو دەخوات و هەڵدەخڵەتێنرێت بە ناوی ژویسانس خۆیەوە. ھەر بۆیە یەکێک لەو ڕێگەیانەی کە سوبێکت بەکاری دەهێنێت بۆ خۆلادان و خۆپاراستن لەم فریودانە، سڕکردنی جەستەیە بە مادە هۆشبەرەکان _ کحولییەکان. بە مانایەکی تر، کەسانی ئالودە ڕازی نین خۆیان ببەستنەوە بە هیچ بونیادێکەوە بەڵکوو دەیانەوێت سنوورەکان ببەزێنن و تێانپەڕینن لە ڕیی بەکارهێنانی ئەم مادانەوە. هەر ئەم هۆکاریشە  دەیانکاتە کەسی  ئالودە و سەرگێژ چونکە درک بەوە ناکەن و نازانن  کە بە ناوی دەربازبوون لە تەڵەی ژویسانس جارێکی تر  خۆیان دەکەنەوە بە کۆیلەی ژویسانس.

بۆ ئەوەی زیاتر لە پەیوەندیی کەسی ئالودەوە بە ژویسانسەوە ڕوون بکەینەوە ئەوا ئاماژە بە پێناسەکەی لوز ڕایک سەبارەت بە ئالودەبوون دەکەین. بە ڕای ئەو ئالودەبوون بریتییە لە هەڵبژرادنی جۆرێک لە ژویسانس کە سەربەخۆ خۆی ڕێک دەخات بەبێ خۆبەستنەوە بەو بونیادانەوە کە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان دیاری دەکەن. هەڵبەت لێرەدا مەبەست لەوە نییە کە خودی پەیوەندیی کۆمەڵایەتی ڕۆڵی گەورە و بەرچاوی لە ئەزموون و هۆکارەکانی ئالودەبووندا نییە. بەڵکوو دیسانەوە کاریگەرییەکانی ئالودەبوون بۆ سەر کەسەکە پەیوەندی بە کەسانی ترەوە نییە بەڵکوو شتێکە سەربەخۆ بەڕێوە دەچێت.

ئێمە لە جیهانێک و کەلتوورێکدا دەژین کە چێژ و ژویسانس بۆتەوە بە بەرپرسیارێتی و ئەرک لەسەر شانمان. ئەوەی کە پەیوەندیی نێوان مرۆڤەکان ڕادەگرێت و ڕێکی دەخات وەرگرتنی چێژ و خۆشی شادییە.  فەیلەسووف و نووسەری فەڕەنسی (گیلیس لیپۆڤیتسکی) لە کتێبی (زەمەنی هایپەرمۆدێرن)دا باس لەوە دەکات کە زەمەنی مۆدێرنەی دووەم دەستی پێ کردووە. زەمەنێکە کە بە ناڕێکوپێکی و جیهانگیرییەوە دەناسرێتەوە و بە شیوەیەکی سەرەکیش لەسەر سێ فاکتەر وەستاوە کە ئەمانەن: بازار، کاریگەریی تێکنۆکراتی  و خودی تاکە کەس خۆی. لیپوڤیتسکی دەڵێت: (ئەم مۆدێرنیزەیشنەی جیهان لە ڕێی نیهیلیزمی کاڵای تەکنۆکراتییەوە بۆ خۆی پرۆسەیەکە کە لە بۆشایییەکەدا گێژ دەخوات و دەخولێتەوە بەبێ هیچ ئامانج و مانایەک). ئەو باس لەوە دەکات کە ئێمە لە سەردەمێکدا دەژین کە چێژ بۆتە دیکتاتۆر بە سەرمانەوە. بەڵام ئەوەی کە جێی نیگەرانی و ترسە ئەوەیە کە چۆن تا بێت شوناسی مرۆڤەکان لەژیر دەسەڵات و هەژموونی ئەم دیکتاتۆرەدا لاواز و پووچ دەبێت. لە زەمەنێکدا دەژین کە تا بێت زیاتر و زیاتر بەر ناسەقامگیری و ناجێگری مرۆڤەکان دەکەوین، ئێمە شایەتحاڵی زەمەنێکین کە نیشانە و سییمپتومەکانی لاوازی دەروونی مرۆڤ هەر لە خەمۆکی، ترس و دڵەڕاوکێ، خۆکوشتن، ئالودەبوون، ئازاردنی خود و خۆبریندارکردن، ناجێگیری خواردن… هتد، لە زیادبووندایە. بە مانایەکی تر، مرۆڤ لەم سەردەمەدا هێندە تەنیا ماوەتەوە لەگەڵ هەژموون و دەسەڵاتی چێژ وەک سەرسەخترین دیکتاتۆر، ئەمە وای کردووە کە  هەموو میکانیزمە بەرگرییەکانی پێشوو بە جۆرێک لە جۆرەکان لە پەک کەوتووە و دادی نادات تا هارمۆنی و ئارامی بۆ دەروونی خۆی بگەڕێنێتەوە هەست بە بوونی خۆی بکات. بونیاد و پەیوەندیی کۆمەڵایەتی چیتر ئەو چاڵ و چۆڵی و بەتاڵییە پڕ ناکەنەوە کە مرۆڤ لەژێر سایەی کەلتووری سەرمایەداری و بەرخۆریدا بە دەستیەوە دەناڵێنێت. لەم سەردەمەدا مرۆڤەکان لەژێر باری قورسی ژیاندا هەمیشە هیلاک و پرزە بڕاون، لیپۆڤیتسکی لەم بارەیەوە دەڵێت: (لە کەلتووری بەرخۆریدا دواجار ئەوەی کە مرۆڤەکان لە سەروو هەموو شتێکەوە بە دوایدا وێڵن هەستکردنە بە خۆشی، هەستێکی چڕو پڕ بە خۆشی، هەستێکی سەربەخۆ کە پشت نەبەستێت بە پێگەی ئەوانەوە بەڵکوو تەنها بە ئەزموونی خۆشی و خودی چێژ خۆیەوە).

ئەم عەوداڵی و گەڕانە بە دوای هەستکردن بە خۆشی و ئەزمونکردنی چێژ وای کردووە کە تا زیاتر مرۆڤ هەست بە ئازار و ناڕەحەتی ژیان بکات ئەوا زیاتر و زیاتر مافی خۆشبەختی و هەستکردن بە چێژ لە خۆی داوا دەکات و خۆیشی دەکاتە بەرپرسیاری یەکەمی دەستەبەرکردنی ئەم مافە. هەر بۆیە بۆ ئەوەی بتوانین لەم کەلتوورەدا جێمان بێتەوە و بەردەوام چێژ وەرگرین، پەنا دەبەینە بەر ئەو سییمپتومانەی کە خودی چێژمان بۆ دروست دەکەن یان وردتر بڵێین ئەو سیمپتومانەی کە کاریگەریی ژویسانسمان بۆ بەرهەم دێنین، دیارە ئالودەبوونیش یەکێکە لەو سیمپتومانە.

لە کاتێکدا خودی کەلتووری بەرخۆری هیچ داوایەک و بەرپرسیارێتیەک ناخەتە سەر تاکەکانی تا خۆیان ڕێگەچارە بدۆزنەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشە و نەهەماتییەکانیان بەوەی کە بتوانن ڕووبەڕووی ببنەوە بەڵکوو بە پێچەوانەوە لە کەلتووری بەرخۆریدا چارەسەری هەموو کیشەکان لە دەرەوەی مرۆڤ خۆیەتی و بۆی ئامادە کراوە و دەتوانێت بە پارە بیکڕێت. کەلتوورەکە بە تۆپزی و بێڕەحمانە چارەسەری دەرەکی دەسەپێنێت بەسەر مرۆڤەکاندا، وایان لێ دەکات لە دەرەوەی خۆیان بە داوی خۆیاندا بگەڕین. یەکێک لە دەرئەنجامەکانی ئەم تەڵەیەی کەلتووری سەرمایەداری و بەرخۆریش ئەوەیە کە مرۆڤ زیاتر و زیاتر گیرۆدەی ئەو چارەسەرانە دەکات کە لە دەرەوە بۆی دانراوە، بەمەیش زیاتر وێڵی وەهمی گەیشتن بە چیژ دەبێت.

دیارە لاکان لە یەکێک لە وانەکانیدا ئاماژەی بە هەمان بابەت کردووە و دەڵێت لە جیهانی مۆدێرنەدا گوتاری سەرمایەداری دەبێتە گوتاری زاڵ. گەشەکردن و بەرە و پێشچوونی زانست و بازاڕ هاوکات تێکەڵبوونیان بە دیموکراتی لیبڕاڵ بوونەتە هۆی برەودان و پێشخستنی ئەم گوتارە. ئەو یاسایییەی کە ئێستا خەڵکەکان کۆ دەکاتەوە و یەکیان دەخات قەدەغەکردن و دابەشکردن و ڕیکخستنی ژویسانس نییە بە تەنها بەڵکوو گۆڕاوە بۆ ئایدیاڵێکی تر کە ئەویش ئازادیی تاکەکانە. ئازادییەک کە خاسیەتەکانی کورت کراوەتەوە بۆ داواکردن و هەڵپەکردن بۆ چنگکەوتنی ژویسانسی زیاتر، کە ئەمەیش بۆ خۆی دەتوانیت هێندەی بۆت دەکرێت بیفرۆشیتەوە بە ئەوانی تر و سەواو مامەڵەی پێوە بکەیت. کەواتە گوتاری سەرمایەداری گوتارێکی زاڵتری بە سەری گوتاری ئاغا- سەرداردا هێناوە ئەگەرچی لە هەردوو گوتارەکەدا ئەوەی کە بەڕێوەی دەبات و دەیجووڵێنێت ئارەزووە، بەڵام دوو جۆر لە ئارەزووی جیاوازمان هەیە کە هەر یەکەیان بە ئاڕاستەیەکی جیاواز کار دەکات. لە کاتێکدا گوتاری ئاغا بەرجەستەی ئارەزوویەکە بۆ یەکخستنەوەی پەیوەندیی کۆمەڵایەتی و بە بەردەوامی کار لە سەر بونیادی کۆمەڵایەتی دەکات ئەوا گوتاری سەرمایەداری نوێنەرایەتی خواست و ئارەزووی تاکگەرایی دەکات. پرکردنەوەی ئەم ئارەزووە و هاوکات تێکردنیشی پێویستی بە ئەوانی تر و پەیوەندیی کۆمەڵایەتی نییە. هەر بۆیە تێگەشتن لە ئالودەبوون وەک یەکێک لە کاریگەرییەکانی گوتاری سەرمایەداری لە کەلتووریی مۆدێرنەدا کارێکی گرنگە.

لاکان لەم بارەیەوە دەڵێت: (هەموو گوتارەکان کاریگەرییان لەسەر مرۆڤ کاریگەرییەکی مەستانەیە.  کاریگەریی گوتارەکان بۆ خۆیان جۆرێک لە پێشنیاریان تێدایە. بەو مانایەی کە گوتار هەمیشە جۆرێک لە مەستبوون خەولێخستن لەگەڵ خۆی دێنێت. تەنها لەو کاتانەدا نەبێت کە مرۆڤ درکی نییە و تێناگات، ئەوا ئەو کاتە بە ئاگا و هۆشی دێنێتەوە). کەواتە خاڵیکی هاوبەش لەنێوان گوتار و خراپ یان زێدە بەکارهێنانی ئەلکهول و ماددە هۆشبەرەکاندا هەیە، ئەویش ئەوەیە لە هەردوو حاڵەتەکەدا مرۆڤ  سەرمەست دەکەن، خەو لێ دەخەن و بێئاگای دەکەن. پرسیارەکە ئەوەیە ئایا دەتوانرێت ئەم سوبێکتە سەرخۆش و سەرمەستە بە ئاگا بهێنرێتەوە؟

ئالودەبوون و پەیوەندیی کۆمەڵایەتی 

با کەمێک بگەڕێنەوە سەر  چەمکی ( ڕێبوار_گەڕیدە) کە چەمکێکی گرنگی لاکانییە لەنێو سیاقی ئالودەبووندا و بزانین بۆ کەسی ئالودە مانای سەفەرکردن و گەڕان چی دەگەیەنێت؟ وەڵامی ئەم پرسیارەیش زۆر بە سادەیی ئەوەیە کە کەسی ئالودە دەگەڕێت بە دوای وەڵامێکی ئەرێنیدا بۆ ئەو نوقسانیەی کە لە ئەوی تردا ئەمی ئالودە ئەزموونی دەکات. هەر بۆیەش زۆر پەیوەست، هۆگر و خولیای ئەو مادەیەن کە ئەوان بە ئایدیاڵی دەبینن وەک وەڵامێک لە سەرگێژی و خولخوارندوەی خۆیان بۆ دروستکردنی مانا بۆ ژیان.

 بۆ کەسی ئالودە  گەڕان بە دوای مانای ژیاندا پێوستی بە دالێکە لە جۆرێکی تر، وەلێ هەر خودی ئەم پەیوەندییە خۆگیرییە بە دالەوە دەبێتەوە بە کیشەو ئاستەنگ بۆ ژیانیان. بەو پێیەی کە دال شتی مادییە و توانای تێپەڕاندن و کەماڵبوونی خۆی هەیە. کەسانی ئالودە ھەمیشە لە گەڕاندان عەوداڵن بە دوای چارەیەکی ئایدیاڵ بۆ کێشەو گرفتەکانی ژیان. کەسانی ئالودە ھەست بە پووچی ژیان دەکەن و پێیان وایە ژیان خەرابات و ئازارێکی قووڵە، ھەر ئەمان خۆشیان جیاواز لە کەسانی تر لەو ئازارە دەگەن و تامی دەکەن. کەسانێکن قبوڵی ژیانیان نەکردوە وەک خاڵی دەستپێکی مردن. ھەر بۆیە پێویستیان بە فریادڕەسێکە، بە مەستبوونە، خۆگێژکردنە و خۆخڵەفاندن بە مەبەستی ڕەتکردنەوە و نکوڵیکردن لە بوون و لەو بونیادەیش کە تیایدا دەژین. مەی و ماددە ھۆشبەرەکان دەتوانن ئەو خەیاڵە لە زهن و هۆشی کەسی ئالودەدا دروست بکات کە چارەیەکی ئایدیاڵ و دانسقەی بۆ پرسی وجودی خۆی دۆزیوەتەوە. بۆ کەسی ئالوودە گرنگ نییە جۆری ئەو چارەیە چییە و چۆن لە سەر خۆی و دەورووبەرەکەشی دەکەوێتەوە. بەڵکوو ھێندە بەسە کە ئەمانە خۆیان دەکەونە وەھمی ڕازیبوون و تێربوونێکی کاتییەوە. بێبکان لەوەی کە چی لە دەست دەدەن لەو ڕێگەیەدا مادامەکی بە خەیاڵی خۆیان بەرەو گەیشتن بە حەقیقەت مل دەنێن و دەڕۆن، گرنگ ئەوەیە ئەوان لەو سەفەرەدا دەتوانن بگەن بە دوا پنتی بوون ئەگەر چی لە ڕێێ فەنابوونەوەیش بێت.

کەسی ئالودە بەردەوام لە سەفەردایە بەردەوام خەریکی پشکنینی خاکێکە کە بە تەنها لە خەیاڵ و زهنی ئەودایە. هەموو دەرفەتێکی مەستبوونی سەفەرێکە بۆ نائاگایی، ڕۆشتنێکی دوورە بەرەو نادیار و ناشوێن. پریاسکەی کەسی ئالودە بۆ ئەو سەفەرە هیچ ترسێکی بۆ نەگەڕانەوە و تیادا نییە، بێباکە لەوەی کە دوا مەنزڵی سەفەرەکەی وەک گەڕیدەیەک هەر گەیشتنە بە مەرگی ڕووت خۆی.

من خۆم چەند ساڵیک لە مەبەر پیش ئەوەی بزانم و ئەوە بخوێنمەوە لەسەر گرنگی چەمکی (گەڕیدە) لای لاکان لە سیاقی ئالودەبووندا. لە دانیشتنیکدا لەگەڵ کەسێکی ئالودە بە ئەلکهول  باسم لەم سەفەرکردنە کرد. هەوڵمدا مانای ئەم سەفەرکردنە بۆ کەسەکە ڕوون بکەمەوە، کە چۆن ئەو بە بەردەوامی لە سەفەر و گەڕاندایە. سەفەرێک کە زۆر بە ئاگاوە خۆی بۆ ئامادە دەکات، وەلێ بەبێ ئەوەی بزانێت و درک بەوە بکات کە سەفەر بەرە و نائاگایی دەکات. هەموو جارێک پریاسکەیەک لەگەل خۆی دەبات. تێشووی سەفەرەکەی جگە لە چەند قاپە ویسکی، چەند بیرەیەک، چەند پاکەتێک جگەرە هیچی تری تیا نییە! هەوڵمدا ئەوەی بۆی روون بکەمەوە کە ئەو زۆر بە ورردی بیر لەو سەفەرە دەکاتەوە بەڵام ئەوەی کە بیری لێ ناکاتەوە و حسابی بۆ نەکات (گەڕانەوەیە) بۆ ئێستا و ئێرەی. بەو مانایەی کە کەسی ئالودە سەفەرێک بەرەو نائاگایی دەکات هیچ بیر لەوە ناکاتەوە بە خەیاڵیدا نایەت کە لە پلانی سەفەرەکەیدا ئەوە دابنێت ئەی ئەگەر نەگەڕایەوە بۆ ژیان و دواجار گەشت بە دوا مەنزڵگەی نەست و نائاگایی خۆی کە مەرگە. هەر ئەم گوێنەدان و بێباکییە بە نەگەڕانەوە وا دەکات کە کەسی ئالودە  سەڕەڕای ئەوەی دووچاری ناڕەحەتییەکانی (^[4]Abstinence ، Overdose) دەبێت و زۆر جار لە مردن دەگەڕێتەوە کەچی هەر تەمێ خواردوو نابێت و جارێکی تر  دەگەڕیتەوە لای ئۆبێکتی عەشقەکەی، هەموو جارێکیش لە جاری پیشوو زیاتر لە ئامێزی دەگرێت و پێوەی دەنوسێت.

ئێستا کاتێک سەرقاڵی ئەم نووسینەم درک بە وردکاری ڕۆڵی خۆم لەو پەیوەندییەدا دەکەم. کێشەی من وەک دەروونشیکارێک و شارەزایەک ئەوە بوو کە زۆر زیاترم لەوە دەزانی و درکم پێدەکرد لەوەی کە دەبوو بیزانم. هێندە قووڵ خزابوومە ناو نەستی و نائاگای ئەو کەسەوە کە تەواو ڕووت دەمبینی. لە هەندێ کاتدا بە جۆرێک هاوشوناسی دۆخەکەی بووبووم کە دەمویست بچمە ناویەوە و ڕووبەڕووی کیشەکانی ببمەوە.  هەر ئەم زۆر زانین و هاوئالودەییە  بوو کە وای کرد من وەک شارەزایەک نەتوانم ئەو پەیوەندییەی نێوان ئەو وەک سوبێکت بەو ئەوی ترەوە (کە ئۆبێکتی ئالودەبوونەکەیەوە) بدۆزمەوە. لە بەشێکی تری ئەم نووسینەدا دێمەوە سەر ئەم خاڵە و باس لە کەسی هاوئالودە یان هاوخۆلیا دەکەم کە نیشانە و زیانەکانی گەر زیاتر نەبێت لەوەی کەسی ئالودە ئەوا کەمتر نییە. تراومای کەسی هاوئالودە و گێرۆدەبوونی بە کەسی ئالودە، جەزرەبەیەکی دەروونییە لە جۆرێکی تر، نەهامتییەکانی هەم لە ڕووی دەروونییەوە وە هەم لە ڕووی فیزیکیەوە زۆرن. کەسی هاوئالودە جا چ وەک خەمخۆر، گوناهبار، بەرپرسیار یان ئەوەی پێی دەڵێن ئەوی تری کەسی ئالودە ، بابەتێکە جێی سەرنج و لێکۆڵینەوەیە کە پێویستە هەڵوەستەی لەسەر بکەین.

وەک پێشتر باسمان کرد گرێی سەرەکیی کەسی ئالودە خولیا و ئارەزوومەندییەتی  بۆ چێژوەرگرتن بەبێ گوێدان بە کۆت و پێوەندە کۆمەڵایەتییەکان. لە کاتێکدا کەسی ئاسایی چێژ و ئارەزووی خۆی بەرتەسک دەکاتەوە تا بتوانن خۆیان بگونجێنن و هاوکات بتوانن وەک تاکیک لە ناو پەیوەندییە کۆمەڵاتییەکاندا بمێننەوە و جێگە و پێگەی خۆیان تۆکمە بکەن، ئەوا کەسی ئالودە ژیانی خۆیان تەرخان دەکەن تا بگەنە ترۆپکی بوون لە ڕێگەی چێژی خێرا و دەمودەستەوە. کاتێک قسە لەگەڵ زۆربەی ئەو کەسانە دەکەیت کە کێشەی ئالودەبوونیان ھەیە ئەوا لە یەکەم دانیشتنەوە ئەوەت بۆ دەردەکەوێت کە ئەمانە بەرگەی داوا و ئەرکەکانی دەرەوەی خۆیان نەگرتووە، نەیانتوانیوە خۆیان لەگەڵ ژیان بگونجێنن و هەمیشە خەتایەک هەیە کە لە دەرەوەی خۆیان کە دەیانچەوسێنێتەوە، نادادییەک هەیە کە تەنها هەڕەشەکەی بۆ ئەم کەسانەیە.  ئەم هەستکردنە بە زوڵم و زۆری ژیان، بە بەدبەختی و نەگەشتن بە شادی کەڵکەڵەی کەسی ئالودە بە ئۆبێکتەکەیەوە زیاتر و توندتر دەکات. فرۆید دەڵێت:

 (کاتێک داوا و ئەرک لەسەر مرۆڤ زیاد دەبێت! یان مەیلی شۆڕشی تیادا دروست دەکات و یان دەیکاتە کەسی نیرۆییکی، یاخود بە بەدبەختی دەمێنێتەوە^[5]).  هەر بۆیەش خۆبەستنەوە و ھاوشوناسبوون لەگەڵ ئادیاڵێک، ئایدۆلۆژییەک، یان فیگەرێکی پاڵەوان لە فیگەری سەرۆک و باوکە وەھمییەکان، دەتوانن وەک قەرەبووییەک بۆ ئەو ناشادی و کەموکورتییەی ژیانی مرۆڤ کار بکەن. بەڵام لە حاڵەتی ئالودەبووندا سوبێکت بەر میکانیزمێکی تری بەرگری دەکەوێت کە تەواو جیاوازە. ڕەنگە لێرەدا پێناسەیەکی تری ڕایک لوز سەبارەت بە ئالودەبوون یارمەتیمان بدات تاوەکوو لەم خاڵە تێبگەین، ئەو دەڵێت: (ئالودەبوون بریتییە لە پرۆسەی بەرجەستەکردن و نمایشکردنی ئایدیاڵێک لە شوێنە چۆڵەکاندا كاتێک خودی ئایدیاڵەکە دەبێتەوە بە ئۆبێکتێکی بەکارھاتوو-سواو یان کاتێک ئایدیاڵ دەبێتەوە بە خودی ئەو  نوقسانی و کەموکورتییەی کە لە دوای تێربوون و ڕازیبوونەوە بۆمان دەمێنێتەوە ئەوەی کە لە سەرەتاوە بە ھۆی داوا و فشاری ئەوانی ترەوە دروست بووە..).

ئەگەرچی لە زۆرینەی سیاق و کۆمەڵگەکانی دونیادا مەیلێک بۆ جیاکردنەوەی کەسانی ئالودە هەیە هەم وەک لادەر وە هەمیش وەک کەسانی نەخۆش کە پێویستیان بە یارمەتی هەیە بە تایبەت ئەو کاتانەی کە کەسەکە دەبڵ دیاگنۆسی هەیە. سەرەڕای ئەو ڕاستییەش کە دونیای ئەمڕۆمان خۆی مرۆڤی بێدەرەتان و بێچارە بەرهەم دەهێنیت چونکە مرۆڤی ئەم سەردەمە گیرۆدەی دەستی چێژی خێرایە، وەلێ هێشتا کەسی ئالودە شتێک لە بەرپرسیارێتی لە سەر شانە چونکە ئەو خۆی بە کامڵی ئەقڵی خۆیەوە بژاردەیەک دەکات. ئەم بژاردەیەشی لەسەر ئاستی سوبێکتە بەوەی کە بە خێراترین و کورترین ڕێگە و لە ڕێی بە ژەهراویکردنی جەستەی خۆیەوە دەیەوێت بگات بە تێربوون و ڕازیبوونێکی کاتی. کەسانی مودمن و ئالودە هەموو ئارەزووی خۆیان کورت دەکەنەوە بۆ گەشتنەوە بە یەکەم چێژ، بە یەکەم نەشوەی گەشتن و شادبوونەوە بە ئۆبێکتی لەدەست چوو. یەکەم مەستبوون، یەکەم ختوکەی ڕۆح، یەکەم ساتی گەشتن بە ئۆرگازم. هەتا کەسی ئالودە شکست بێنێت لە تامکردن و گەیشتنەوە بە یەکەم ئەزموونی چێژ، زیاتر بەردەوام دەبێت و بەڵێن بە خۆی دەداتەوە کە ئەم جارەیان بە نەفەسێکی تر، بە پێکێکی زیاتر، یان بە مژێکی زیاتر دەتوانێت ئەو لەزەتە بداتەوە بە ڕۆح و بە جەستەی.

 ئەوەی ئالودەیە بە مەی خواردنەوە، بە لە دەستدانی کەسە نزیکەکان ماڵ و مناڵ، ئیش و شتەکانی دەوروبەری دەستبەرداری بتڵە شەرابەکەی نابێت واز لە ساتەکانی خوماری و مەستی خۆی ناهێنێت هەر لەبەر ئەوەی دەکەوێتە دەرەوەی سیاقە کۆمەڵایەتییەکەی خۆیەوە. چونکە هەموو ئەو شتانەی کە لە دەستی دەدات هێندەی ئەو ئۆبیکتە سەرەتایییە نرخ و بەهای نییە کە ئەم لە گەڵ یەکەم ئەزموونی سەرمەستبووندا لە کیسی داوە و هەرچیەک دەکات ناگەڕیتەوە سەری.

ئەوەی قومارچییە بەردەوام پارە و ماڵ و موڵکی دەدۆڕێنێت، تەنانەت هەندێک جار لەسەر مێزی قومار کار دەگاتە سەر دۆڕاندنی کچەکانیشی، دەستبەرداری قومارکردن نابێت و وازی لێ ناهێنێت هەر لەبەر ئەوەی دۆڕاوە. بەڵکوو هەموو دۆڕانێکی دەبێتەوە بە بەڵێنێک کە جاری داهاتوو سەرەی خۆیەتی قومارەکە بباتەوە وبەمەیش دەگات بە ترۆپکی بوونی خۆی. هەڵبەت ئالودەبوون بۆ کەسی قومارچی جیاوازە لە ئالودەبوونەکانی تر بە ئەلکهول و ماددە هۆشبەرەکان، بەو مانایەی ئەوەی کە کەسی قومارچی لە سەرەتاوە ئالودەیەتی ئۆبێکتێک نییە بتوانیت بە دەست بیگرێت و هەستی پێ بکات و تامی بکات. بەڵکوو قومارچی ئالودەی خودی چانس و ئەگەری بردنەوەیە، یاری بە چانس و بەختی خۆی دەکات. لە دۆخی قومارکردندا کەسی قومارچی خۆی لە بەرکەوتنی ئەوی تر نادزێتەوە و بە دوورناگرێت تا بگات بە چێژی خۆی بەڵکوو قومارکردن واتە ڕیسکردن بە هەل و  فرسەتی بردنەوە. کە ئەمیش  بۆ خۆی جۆرێکی ترە لە ژویسانس. ئەمە مانای ئەوە نییە کە قومارکردن هێندەی ئالودەبوون بە ئەلکهول و ماددە هۆشبەرەکان مەترسیدار نییە یاخود قومارکردن کێشەی ئالودەبوون دروست ناکات. بەڵکوو لەوەیش زیاترە چونکە کەسی قومارچی یاری بە چانسی خۆی دەکات چانسی بردنەوە یان دۆڕان. قومارچی هیچ وانەیەک لە دۆڕانەکانی خۆی وەرناگرێت، هەموو کەوتنێک و دۆڕانێک  بۆی دەبێتەوە بە وچانێکی تر بۆ فرسەتی بردنەوە. وەکچۆنیش کەسی ئالودە بە قومارکردن هەرگیز ناوەستن لە یاریکردن گەر براوەش بن. بردنەوە و دۆڕان یەک مانای هەیە ئەویش ڕیسکی زیاتر و یاری زیاتر. بە مانایەکی تر، تا کەسەکە زیاتر قومار بکات زیاتر دەدۆرێت زیاتر لە وەهمی بردنەوەدای خۆیدا دەژی، خودی ئەو وەهمەیەش جۆش و خرۆشی دەداتێ وایلێدەکات ماڵ و  تەنانەت ژیانی خۆیشی بخاتە خزمەتی ئەو وەهمەوە. لەبەر ئەوە ئاسایییە کە بڵێین دۆڕان و قەرزاری دیوەکەی تری قومارکردنە، کەسی قومارچی تا زیاتر قەرزار بێت زیاتر یاری دەکات. قەرزاری بۆ کەسی قومارچی کێشە نییە بەڵکوو دەبێتەوە بە پاڵنەرێک بۆ خۆبەستنەوە بە وەهمی بردنەوە. لاکان لە سیمیناری (II) دا دەڵێت: (لە یاریکردنی چانسدا گومانی تیادا نییە کە قومارچی بەخت و چانسی خۆی تاقی دەکاتەوە، ھەرئەوەش نا بەڵکوو قەدەری خۆیشی لە خودی یارییەکەدا دەخوێنێتەوە و دەبینێت. باوەڕی وایە کە شتێک خۆی نمایش دەکات کە تەنھا پەیوەندی بە ئەوەوە ھەیە، وەلێ من دەتوانم بڵێم، ھیچ کات، ھیچ شتێکی بۆ ئەوی قومارچی لێ نییە و هیچ شتێکیش چاوەڕێی ناکات) ^[6].

فرۆید لە وتارەکەیدا دەربارەی دۆستۆڤیسکی دەڵێت: ھەستکردن  بە گوناھ بۆ کەسی نیرۆتیکی_عوسابی فۆڕمێکی دیار و ئاشکرا وەردەگرێت لە جۆری ئەو بار و قورساییە کە قەرزاری دروستی دەکات. لەم بارەیەشەوە فرۆید ئاماژە بە یەکێک لە نامەکانی دۆستۆڤێسکی دەکات کە بۆ فرۆیدی نووسیوە و دەڵێت: (ئەوەی گرنگە خودی یارییەکەیە، سوێند دەخۆم کە ھیچ پەیوەندی بە چاوچنۆکیم بۆ پارەوپوول نییە، ئەگەر چی خوایش دەزانێت کە من چەندە پێویستم بە پارەیە…^[7]).

هەر بۆیەش دەتوانین زۆر بە سادەیی بڵیین کە ئالودەبوون واتە چێژی ڕەها، چێژێک بەبێ کەموکورتی.  چیژێکی بێخەوش کە دەتگەیەنێتەوە بە یەکەم لە دەستچوون. کێشەی کەسی ئالودە هەر ئەوە نییە کە دەگەڕێت و عەوداڵە بۆ گەشتنەوە بە یەکەم ئەزموونی چێژ بەڵکوو گرفتەکەی ئەوەیە کە نازانێت و بیری نییە یەکەم تام و چێژی بەریەکەوتنی لەگەڵ ئەو ئۆبێکتە چۆن بووە، چ جۆش و خرۆشێکی داوەتێ؟ چونکە ئاشکرایە کە یەکەمین مژی جگەرە، یەکەم پێکی شەراب، یەکەمین ئۆرگازم و یەکەمین لەزەت و سەرمەستبوون بە  یەکەمین ‌هەڵمژینی خەتی کۆکاکین هیچ کام لەم ئەزموونانە یەکسەر و ڕاستەوخۆ چێژی ڕەهایان نەبەخشیوە بەڵکوو زیاتر ئەو هەستەیان بەخشیوەو زەقکردۆتەوە کە تۆ وەک سوبێکت چێژ نەکردەوە و نەتبووە. هەر بۆیەش ئاساییە ئالودەبوون بە جۆرێک لە جۆرەکان بە تراوماوە ببەسترێتەوە، بەو پێیەی بۆ کەسی ئالودە ئەم ئەزموونە سەرەتایییە تراوماتیکیە بە سروشتی خۆی جۆرێک لە هەستی لەکیسچوون و کەموکورتی لەگەڵ خۆی دێنێت. وەلێ خودی ئەم ئەزموونە تراوماتیکیەش دەبێتە هۆی دروستبوونی ئۆبێکتێکی باڵا کە کەسی ئالودە بە دوایدا دەگەڕێت عەوداڵی دەبێت تا جارێکی تر بیدۆزێتەوە. ئەم تراومایە خۆی دەبێتە هۆی گەڕان بە دوای ئۆبێکتی لە کیسچوودا، بەڵام کەسی ئالودە عەوداڵییەکە و گەڕانەکە لە تراوماکە دەکاتەوە ئەوەی بۆی دەمێنێتەوە خودی بوونێک-ئۆبێکتێکە بەبێ نوقسانی.

کێشەی کەسی ئالودە لەوەدایە کە  ئۆبێکتی عەشقەکەی ئەو شت گەل و کەسانە  نین کە لە دەورین  بەڵکوو ئۆبێکتی عەشقەکەی ئەوەیە کە لە دەوری نییە و دوورەدەستە. کەسی ئالودە عەوداڵ و سەرگەردانانە بە دویدا وێڵە ودەگەڕێت. وەلێ گرفتەکە لەوەدایە کە کەسی ئالودە  پوووچی و بێ بەهایی ئەو شتە نازانن کە نیانە هەر بۆیەش بەها و نرخێکی زۆری دەدەنێ بە جۆرێک کە باکیان نییە بەوەی خۆشیان و دەوروبەریشیان بکەنە قوربانی بۆ گەشتن و شادبوونەوە بەو ئۆبێکتە لە دەستچووە.  زیادەڕۆیی لە بەکارهێنان و چەقبەستنی کەسی ئالودە بۆ ئۆبێکتی لەدەستچوو نابیتە هۆی ئارامکردنەوە و تێربوونیان بەڵکوو بە پێچەوانەوە تا زیاتر زیادەڕۆیی بکەن زیاتر و زیاتر  ئۆبێکتی لە دەستچوو لێیان دووردەکەوێتەوە و تەرە دەبێت ئەمەیش  گەیشتن و شادبوونەوە بە یەکەم چێژ مەحاڵ دەکات. هەر بۆیەیش ئالودەبوون بە یەکێک لە هەرە کێشە و گرفتە دەروونییە ئاڵۆزەکان دەدانرێت و دەربازبوون لێیی گەر کارێکی مەحاڵ نەبێت ئەوا زۆر سەخت و دژوارە.

^[1] ئەم شەش ئاماژەیەیش لە لایەن (کارلۆ ڤیگانۆ) لە ووتارێکدا لە ژێر ناونیشانی

(Les nouveaux symptômes et la question préliminaire: lexample de la toxicomanie) کۆکراوەتەوە.

^[2] .لێرەدا لاکان زەکەر بە وێلیە چکۆلە ناو دەبات

^[3] The Non-Dupes Err/ The Names of the Father( Lacan, 1973-1974, lecture from 13/11/1973).

^[4] .واتە لە دۆخی دابڕان و وازهێنان یاخود لە دۆخی بەکارهێنانی دۆزی زیاد لە پێویست لە بەکارهێنانی ئەلکهول یان ماددە ‌هۆشبەرەکان

^[5] Freud ,1930a,p.143

^[6]  Lacan ,1988a, p. 300.

^[7] Frued, 1928b , p. 190.

The post ئالودەبوون بە شکست appeared first on ژنەفتن.

 جێی سەرنجە کە ئەدەبیاتێکی ئەوتۆمان سەبارەت بە ئالودەبوون لە کایەی دەروونشیکاریدا لە بەردەستدا نییە! ئەگەرچی فرۆید خۆی چەند ئەزموونێکی کلینیکی لەگەڵ کەسی ئالودەبوودا هەبووە، لە گرنگترین ئەزموونەکانیشی کارکردنی بووە لەگەڵ یەکێک لە هەرە هاوڕێ نزیکەکانی بە ناوی (ئێرنست ڤۆن فلایش) کە کێشەی ئالودەبوونی بە ماددەی مۆرفین هەبوو.  فرۆید لەو ماوەیەی کە سەرقاڵی چارەسەرکردنی فلایش بووە، باوەڕی تەواوی بەوە هەبووە کە دەتوانێت لە ڕێی بەکارهێنانی کۆکاینەوە یارمەتی بدات و وای لێ بکات ڕزگاری بێت و دوورکەوێتەوە لە بەکارهێنانی مۆرفین. وەلێ ئەفسوس ئەم هەوڵەی شکستی هێنا، فلایش نەک چاک نەبووە و ڕزگاری نەبوو لە ئالودەبوون بە مۆرفین بەڵکوو دووچاری ئالودەبوون بە  کۆکاین بوو، هەر بەو هۆیەشەوە گیانی لە دەست دا و مرد. سەرەڕای ئەم شکستەیش لە چارەسەرکردنی برادەرەکەی کەچی هێشتا نووسینێکی تایبەت بە ئالودەبوون نادۆزینەوە کە تیایدا فرۆید بە وردی باس لەم گرفتە بکات. ئەوەی لە بەردەستدایە چەند سەرچاوەیەکە لێرە و لەوێ کە بە کورتی تیایدا ئاماژەی بە ئالودەبوون کردووە. یەکێک لەو سەرچاوانە کە بە ڕوونی ئاماژە بە ئالودەبوون دەکات، ئێمەش دەتوانین  وەک سەرەتایەک بۆ دەروازەی باسەکەمان بەکاری بهێنین، ئەو نامەیە کە بۆ فلایشی هاورێی لە بەرواری (٢٢-١٢-١٨٩٧)دا نووسیوە و دەڵێت:

“دەستپەڕکردن یەکەم و سەرەتاییترین خووە کە مرۆڤ خووی پێوە دەگرێت – بە  ئالودەبوونی سەرەتایی ناوی دەبات- پاشان هەموو ئالودەبوونەکانی تر لە ژیاندا، کە دواتر دەردەکەون و مرۆڤ  ئەزموونی دەکات و خووی پێوە دەگرێت، لەوانەیش بۆ نموونە: ئالودەبوون بە خواردنەوەی ئەلکهول، کۆکاین، مۆرفین، جگەرە… هتد، قەرەبوو و جێگرەوەی یەکەمین خووە سەرەتایییەکەی مرۆڤە کە دەستپەڕکردن…

ئەو ڕۆڵەی کە ئالودەبوون دەیگێڕێت لە دۆخی هیستریادا بێشوومارە، بەربەستەکانی بەردەمیشم لەم بوارەدا هەر ئەمەیە، ‌هیودارم بتوانم بیاندۆزمەوە و بە سەریاندا زاڵ بم. جا گەر بە تەواویش نەبێت ئەوا خوازیارم هەندێکیان بدۆزمەوە و جۆریان بکەم. جا بۆیە ئا لێرەدا گومان دروست دەبێت و پرسیارەکەیش ئەوەیە کە ئایا ئەم جۆرە ئالودەبوونە چارەسەری هەیە؟ ئایا مرۆڤ دەتوانێت خۆی لێ ڕزگار بکات^[1]؟ یاخود دەروونشیکارەکان و چارەسازان لەم حاڵەتەدا دەستەوسان دەوەستن خۆیان ناچار دەکەن کە خودی هیستریا بگۆڕن بۆ نیرۆسینیا(Neurasthenia)^[2]).

مەبەستی فرۆید لێرەدا ئەو خودئەڤینیەیە کە مرۆڤ لە دۆخی دەستپەڕکردندا ئەزموونی دەکات  ئەوی تر وەک سەرچاوەی چێژ وەلادەنێ و لە خۆی دووری دەخاتەوە، جەستەی خۆی و سنورەکانی جەستەی وەک جوگرافیایەک لە چێژ بۆ گەشتن بە ئۆرگازم بەکار دەهێنێت. ئەم خودئەڤینیە ئیرۆتیکییەش تەواو لەگەڵ ئالودەبووندا دەگونجێت، بەو پێیەی کە کەسی ئالودەبوو پێویستی بە جەستەی ئەوی تر نییە  تا بە چێژی خۆی بگات و ڕازی و تێری بکات.

ئەم پێناسەیەی سەرەوە مشتومڕی زۆری لەسەرە، لەوانەیش کە قسەیان لەسەر کردووو ( لوز ڕایک)ە لە کتێبی (سوبێکتی ئالودەبوون- دەروونشیکاری و ڕێکخستن و کارگێڕیی چێژوەرگرتن) ئاماژە بە نامەکەی فرۆید دەکات کە بۆ فلایشی هاوڕێی نووسیوە. ڕایک پێی وایە کە فرۆید زۆر سەرکەوتوو نەبووە لەوەدا کاتێک دەستپەڕکردن وەک نموونەیەکی بنەڕەتی هەموو ئالودەکانی تر دەبینێت. بە ڕای ئەو کەسی دەستپەڕچی بە پێچەوانەی کەسی ئالودە وێڵ و سەرگەردانی فالوسی خۆیەتی، چێژێک بۆ خۆی دروست دەکات کە بە سروشتی خۆی فالیکەیە. لوز، لەم بارەیەوە ئاماژە بە دیدی لاکان دەکات و دەڵێت : لاکان ئەم  ژویسانسە بە ( ژویسانسی گەمژە یان ئەوتیست) ناو دەبات. وردتر بڵێین، ژویسانسی کەسی ئالودە و یان مودمن مەرج نییە وەک ژویسانسی کەسی دەستپەڕکەر گەمژە وگەوجانە بێت، چونکە کەسی دەستپەڕکەر ئالودە و خولیای ئۆرگانەکەی خۆیەتی بە ڕیتمی خۆی دەگاتە سنوورەکانی ژویسانس، لە کاتێکدا ژویسانسی کەسی ئالودە لە جۆرێکی ترە و باجی خۆی هەیە، زۆر جاریش کارەساتی گەورەی لێ دەکەوێتەوە، هەر بۆیەش دەسپەڕکردن بە پێچەوانەوە باجی لە سەر نییە و بە کێشە و گرفت دانانرێت و پیویستی بە چارەسەرکردنیش نییە.

سەڕەڕای ئەم ئاماژەکردنە بە ئالودەبوون وەک درێژکراوە و قەرەبووی خوە سەرەتایییەکەی مرۆڤ بە دەستپەڕکردن ‌هێشتا فرۆید هەر بە تێروتەسەلی باسی لەم بابەتە نەکردووە. پرسیارەکە ئەوەیە کە بۆچی دەبێت گرفتی ئالودەبوون لە ئەدەبیاتی دەر٢ونشیکاری فرۆیدیدا بەو شێوەیە ون و پشتگوێخراو بێت؟  بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە ڕەنگە ئەو ڕاستییە یارمەتیمان بدات کە فرۆید خۆی پەیوەندییەکی تەمومژاوی بە ماددە هۆشبەرەکانەوە هەبووە. کاتێک بۆ یەکەم جار لە ساڵی (١٨٨٤)دا بەر کۆکاین دەکەوێت، بەکارهێنانی کۆکاین وەک مادەیەک و دەرمانێک بۆ چارەسەری گرفتی دەروونی سەرسامی دەکات. هەر ئەم سەرسامییەیشی بە ئەفسون و کاریگەریی کۆکاین وای لێ دەکات کە خۆی بۆ ماوەی (١٠) ساڵ بەکاری بهێنێت و دەربارەیشی بنووسێت. ئەو زانیارییانەی کە لەسەر ژیانی فرۆیدا لە بەردەستدایە بە تایبەتی لە نووسینەکانی بایۆگرافەرەکەیەوە، (ئێرنیست جۆنس)ەوە، پێمان دەڵێن کە ئەو بۆ خۆی زۆر ئارەزووی خواردنەوەی ماددە کحولییەکانی نەکردووە، جار جارەیەک پێکێک شەرابی هەڵداوە، وەلێ بێهودانە ئالودەی جگەرەکێشان و نیکۆتین  بووە بە ڕادەیەک کە لە ڕۆژێکدا زیاد لە بیست جگەرەی کێشاوە. تەنانەت ئەو کاتەیش کە دووچاری شێرپەنجەی ناودەم دەبێت و پزیشکەکان داوای لێ دەکەن کە دەستبەرداری نیکۆتن و جگەرە بێت، ئەوا بێهودانە دڵنیایان دەکاتەوە کە ناتوانێت ئەم کارە بکات نەک ئەوەیش بەڵکوو ڕازی نابێت کە داودەرمان بۆ کەمکردنەوەی ئازارەکانی بەکار بهێنیت، لە بری ئەوە ماددە هۆشبەرەکانی وەک ئازارشکێن و باوەشکردن بە مەرگی خۆیدا  تا دوا ساتەکانی ژیانی بەکار دەهێنێت.

گەر ئەم ڕاستییەی ژیانی فرۆید خۆی بە هەند وەربگرین ئەوا دەتوانین بڵێین کە ئالودەبوون و دەروونشیکاری هەر لە سەرەتاوە دۆستایەتییەکی نزیکیان لەگەڵ یەکدا هەیە، ئەویش لە ڕیی ئەزموونی فرۆید خۆیەوە بۆ بەکار‌هێنانی کۆکاین بۆ ماوەی پتر لە دە ساڵ، لەملایشەوە پەیوەستبوونی بە نیکۆتینەوە تا دوا ساتەکانی ژیانی. تەنانەت هەندێک لە نووسەرەکان پێیان وایە کە فرۆید زۆرترین کارەکان و نووسینەکانی لەو کاتانەدا ئەنجام داوە کە کۆکاینی بەکار ‌هێناوە و سەرمەست بووە بەو ماددەیە. گوایە نووسینەکانی زادەی خەیاڵ و وڕینە و کاریگەرییەکانی کۆکاینە، یاخود دەگوترێت کە دەستنەبردن و پشتگوێخستنی فرۆید بۆ بابەتی ئالودەبوون، زیاتر چەپاندن و نکوڵیکردنیەتی بۆ ئەو ماوەیەی ژیانی خۆی  کە بە (ماوەی بەکار‌هێنانی کۆکاین) دەناسرێت. لەبەر ئەوە شتێکی سەیر نییە کاتێک لاکان لە سیمیناری (XI)دا دەڵێت:

((ڕاستییەکە زۆر بە سادەیی یەک شتە، ئەویش ئارەزووی فرۆید خۆیەتی، حەقیقەتەکە ئەوەیە کە شتێک لە فرۆید خۆیدا هەیە، کە هەرگیز شیکار نەکراوە و ڕاڤە نەکراوە..)).  لاکان لە درێژەی قسەکانی سەبارەت بەم بابەتە پێمان دەڵێت: ((ئەم ئارەزووەی فرۆید نابێت لەسەر ئاستێکی سایکۆلۆژی و گشتی بخوێنرێتەوە و شیکار بکرێت بەڵکوو ئەمە زیاتر خاسیەت و سیفەتێکی شەخسی ئەوە. ئارەزووی فرۆید بریتییە لە ئارەزوو لە پێگەی ئۆبێکتێکەوە کە بەهۆی ئۆبێکتێکەوە دروست بووە. ئەم ئۆبێکتەش نەست و نائاگای فرۆیدە)). لاکان هەر لەسەر ئەم بابەتە بەردەوام دەبێت و دەڵێت: ((ئەوەی کە من دەمەوێت باسی بکەم سەبارەت بە ناوی باوک (The Name of the Father) هیچ مەبەستێکی تری لە پشتەوە نییە، لە ڕاستیدا پرسیارکردنە لەسەر بنەچەی شتەکان، دۆزینەوەی ئەو ڕاستییە کە بە چ قازانجێک ئارەزووەکانی فرۆید توانیویەتی ئەزموونەکانی خۆی وەک دەروازەیەک بۆ دۆزینەوەی نەست و خودنائاگایی دیاری بکات. هەر بۆیەش بە دڵنیایییەوە زۆر گرنگە بۆ ئێمە کە بگەڕینەوە بۆ ئەم سەرەتایە گەر بمانەوێت لەوێوە دەست بە شیکاری خۆمان بکەین…)).

گرنگی ئەو زەمەنەی ژیانی فرۆید کە کۆکاینی تیادا بەکارهێناوە و لێی کۆڵیوەتەوە جێی سەرنج و بایەخی زۆرێک لە نووسەرانە و هەر یەکەشیان بە جۆرێک دەیەوێت لەو ڕێگەیەوە، هەم لە فرۆید و هەم لە تێز و نووسینەکانی نزیک ببنەوە، بۆ نموونە (ڤێرا ئۆکامپۆ) بەم جۆرە باس لە کاریگەرییەکانی کۆکاین لەسەر ژیانی فرۆیدەوە دەکات: ((بەرکەوتنی فرۆید بە ماددە هۆشبەرەکان نەک بە تەنها ئارەزووی چاکبوونەوەی ئەوانی تری لە ناویدا زیندووکردەوە بەڵکوو ئاماژەیشە بۆ چاکردنەوە و تیمارکردنی خۆیشی (سیمپتومە نیرۆتیکییەکانی). هەر لە سەرەتاوە ئەم ئارەزوو و خولیایە وەک دوو دیوی یەک دروا دەردەکەون، دیوەکەی تری ئەم ئارەزووە فرۆیدییە، فلایشی هاوڕیی بوو وەک کەسێکی  ئالودە، وەلێ وەک ئیگۆ و ئایدیاڵی فرۆید خۆیشی، ئەو سروشتە گرفتئامیزەی ئالودەبوون، وای کرد فرۆید بیر لە ئارەزووەکانی خۆی بکاتەوە…)).

کەواتە گەر ئالودەبوون یەکەم ئۆبێکتی ئارەزووی فرۆید بوو بێت بۆ چارەسەرکردن لە ڕیی داودەرمانەوە، ئەوا لە هەمان کاتدا یەکەم بەربەست و یەکەم شکستیشی بووە لە ڕووی میتودە دەروونشیکاری و چارەسازییەکانی خۆیشیەوە. ئەو نە بە میتۆدەکانی دەروونشیکاری و نە بە دەرمان نەیتوانی گرفتی ئالودەبوونی هاوڕییەکەی چارەسەر بکات. ئەوەی جێێ سەرنجە لەو ماوەیەدا فرۆید هێشتا خۆی یەکلایی نەکردۆتەوە وەک دەروونشیکارێک ئەمەیش  لە نووسین و نامەکانیدا بە ڕوونی دیارە، لە لایەکەوە خولیای ئەوە بووە کە وەک پزیشکیک کار بکات و بتوانێت لە ڕێێ دەرمانسازییەوە نەخۆشەکانی چارە بکات، وەلێ لە لایەکی تریشەوە ڕەخنەی توندی لە بەکارهێنانی دەرمان و دەرمانسازی کردووە و دژی بووە. وەک کەسێکی داکۆکیکار و دژ بە بەکارهێنانی داودەرمان بۆ چارەسەرکردنی گرفت و کێشە دەروونییەکانی مرۆڤ وەستاوەتەوە. لە نووسینێکیدا بە ناوی (پرسە شیکارییەکان)دا، نووسیویەتی کە ئەو بۆ خۆی هیچ کات وەک پزیشکێک کاری نەکردوە، بە مانایەی سەرقاڵی ئازار و ئەشکەنجەکانی مرۆڤ نەبووە لە ڕووی پزیشکی و دەرمانسازییەوە، نەیتوانیوە ئازار و ناسۆرییەکانی مرۆڤەکان کەم بکاتەوە، چونکە ئەو بۆ خۆی مەیلە سادیستییەکانی هێندە بەهێز نەبوون تا یاریدەی بدەن ئەم کارە ئەنجام بدات. وەلێ ئەم نوقسانییە وای لێ نەکردووە کە دەستبەرداری نەخۆشەکانی بێت، بەڵکوو هەر ئەم هۆکارە دنەی داوە کە ئارەزووی کارکردن و لێکۆڵێنەوە لە نێرۆسدا بکات^[3].

دیارە شکستی فرۆید وەک پزیشکێک لە چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی شتێک نەبوو هەر وا بە ئاسانی بە سەریدا زاڵ بێت و پشتگوێ بخات، ئەوەتا لە نامەیەکیدا بۆ دەستگیرانەکەی (مارتا بێرنایس-) لە ساڵی (١٨٨٤) دا دەنووسێت: ((ئێستاکە دەتوانم هەست بەوە بکەم کە منیش پزیشکم، چونکە دواجار توانیم یارمەتیی نەخۆشێک بدەم و خوازیاریشم لە داهاتوودا بتوانم یارمەتیی کەسانی زیاتر بدەم)).

ناوەڕۆکی ئەم نامەیە ئەوەمان پێ دەڵێت کە فرۆید لە خەمی چاککردنەوە و تیمارکردنی نەخۆشەکانیدا بووە و ویستوویەتی دەرمانێک بدۆزێتەوە، مەبەستی لە بەکارهێنانی  ماددەی (کۆکاین)ە وەک چارەسەر. ئەمەیش ئاماژەیە کە لەو ماوەیەی سەرقاڵی لێکۆڵینەوەکانی لەسەر کۆکاین بووە، باوەڕی تەواوی بە ئۆبێکتی فاڕماسازی(دەرمانسازی) هەبووە و ئیشی لەسەر کردووە، وەلێ دواتر ئەم خولیایەی یان باشترە بڵێین شکست و لە دەستدانی هیوا و فانتازییەکانی بۆ ئەو دەرمانە وەک ئۆبێکتێکی ئایدیاڵ لە بواری دەرمانسازیدا، وای لێ دەکات جەخت بخاتە سەر میتۆدە دەروونشیکارییەکانی، هەر لێرەیشەوە دەروونشیکاری لەدایک دەبێت.

ئەم دیدە دژبەیەک و پارادۆکسە بۆ خودی دەرمانسازی وەک ڕێگەچارەیەک بۆ گرفتی دەروونی لە لایەک و ڕەتکردنەوەی لە لایەکی ترەوە، ئەوەمان پێ دەڵێت کە لەو ماوەیەدا فرۆید نەک بە تە نها ئارەزووە نەستەکییەکانی دۆزییەوە بەڵکوو ئەو ئۆبێکتەیشی دۆزییەوە کە ئارەزوو دەخولقێنیت، وەلێ ئۆبێکتێک کە بۆ ئەبەد لەدەست چووە. ئەمەیش جیاوازییەکە لەنێوان ئۆبێکتی دەروونشیکاری وەک میتودی چارەسازی و ئۆبێکتی کۆکاین وەک ماددەیەکی ئایدیاڵ بۆ  چارەسەرکردن و ڕزگارکردنی مرۆڤ لە نەهامەتی و ئازارە دەروونییەکانی. کەواتە ئەم ماوە کۆکاینەی ژیانی فرۆید لەوەدا بۆ ئێمە گرنگە و بایەخی دەبێت کاتێک خۆمان یەکلایی بکەینەوە ژیرانەتر لە کارەکانی بکۆڵینەوە چونکە گەر جەخت لە سەر مێژوو و ژیانی ئەو بکەین، خۆمان سەرقاڵ بکەین بە ژیانی شەخسی فرۆید و سیمپتومەکانییەوە، ئەوا غەدرێکی گەورە لە دەروونشیکاری دەکەین وەک زانست و بەرهەمی دۆزینەوە و نووسینەکانی فرۆید. ئەوەتا کەسێکی وەک جان ئالۆچ دەڵێت: ((کاتێک پەیوەندیی فرۆید بە کۆکاینەوە وەک سیمپتوم ببینین، ئەوا بێگومان گرنگی ئەم سیمپتومە لە نووسینەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە- وەلێ سیمپتوکانی فرۆید خۆیان نانووسنەوە و ناگێڕنەوە- هەر بۆیە دەبێت بەم شیوەیە بیر بکەینەوە کە ئەو سۆز و پەیوەندییە دانەبڕاوەی فرۆید لە گەڵ کۆکایندا دەروازە و دەرگای تری لە بەردەم ئێمەدا کردۆتەوە، لەم ڕووەوە هەڵوەستەکردن لەسەر نووسینەکانی سەبارەت بە کۆکاین گرنگە بۆ تێگەشتنی ئێمە لەو دەروازە نوێێانە نەک خۆ خەریکردن بە ژیانی شەخسی فرۆیدەوە)).

کەواتە بۆ قسەکردنی زیاتر لەسەر ئەو ماوە کۆکاینەیەی ژیانی فرۆید، ئەوا پێویستە بە نووسینەکەی سەبارەت بە کۆکایندا بچینەوە و چەند سەرنجێکی  کورت بخەینە ڕوو.

 سەرەتا فرۆید بۆ یەکەمجار لە نیسانی ساڵی (١٨٨٤)دا لە  نامەیەکدا بۆ مارتای دەستگیرانی، باس لە دەستپێکردنی پرۆژەکەی لە بارەی کۆکاینەوە دەکات، بە (بە پرۆژە چارەسازییە)کەی ناوی دەبات و دەنووسێت: (خەریکی خوێندنەوەم سەبارەت بە کۆکاین، گەڵای کۆکاین لەلایەن خێڵە هندییە سوورەکانەوە بەکار هاتووە، خەڵکی لەوێندەرێ بەکاریان هێناوە تا بتوانن بەرگەی نارەحەتی و نەبوونی ژیان بگرن. ئەڵمانییەکانیش ئەم ماددەیەیان بۆ سەربازەکانیان بەکار هێناوە و ئەوەیان بۆ دەرکەوتووە کە توانا و وزەی مرۆڤ زیادە دەکات. من بۆ خۆیشم هەندێک بەکاری دەهێنم و تاقی دەکەمەوە، هەر وەک چۆن لەسەر ئەو نەخۆشانەشم کە گیرۆدەی نەخۆشی و دڵ و دەمارن تاقی دەکەمەوە، بە تایبەتی لەو حاڵەتانەدا کە نەخۆشەکە مۆرفینی لێ دەبڕدرێتەوە تەواو پەرێشان دەبێت، ڕەنگە کەسانی تریش وەک من لە سەرهەمان بابەت ئیش بکەن و لەم ماددەیە بکۆڵنەوە، خۆ ڕەنگیشە نەشگەینە هیچ ئەنجامێک، وەلێ تۆ دەزانیت کاتێک کە مرۆڤ هەوڵ دەدات و بەردەوام دەبێت لە هەوڵ و تەقەلاکانی ئەوا زوو بێت یان درەنگ هەر سەردەکەوێت..^[4])

دواتر لە تەمموزی ساڵی (١٨٨٤)دا فرۆید نووسینەکەی بە ناوی (Uber Coca)^[5]ی بڵاو کردەوە. ئەم تێکستە ڕەنگدانەوەی سۆز و سەرسامبوونی فرۆیدە بە ئەفسون و سیحری کۆکاین. سەرەتا بە وەسفێکی وردی کۆکاین وەک ڕووەکێک دەست پێ دەکات، دواتر بەکار‌هێنانی لە ڕووی مێژوویییەوە لە وڵاتی پێرۆ و هاتنی بۆ ئەوروپا بەردەوام دەبێت. لە درێژەی نووسینەکەیدا باس لە کاریگەرییەکانی ئەم ماددەیە لەسەر هەردوو مرۆڤ و ئاژەڵ دەکات. لە کۆتاییی نووسینەکەشیدا تیشک دەخاتە سەر ئەگەرەکانی چارەسەرکردن لە ڕێی کۆکاینەوە بۆ گەلێک لە نەخۆشییە فیزیکی و دەروونییەکان. هەر لە سەرەتاوە سیفەت و خاسیەتەکانی ئەم ماددەیە فرۆید سەرسام دەکات، کە ئەویش زیادکردنی توانای فیزیکی و ئەقڵی مرۆڤە بۆ کارکردن بەبێ خواردن و خەو، لەم بارەیشەوە دەڵێت: (بەکارهێنانی کۆکاین بە دۆزێکی ڕێکخراو و سنووردار تەندروستی مرۆڤ باشتر دەکات و خراپی ناکات، نەک ئەوەیش بەڵکوو تەمەنیش درێژتر دەکات..^[6]).

کاتێک باس لە کاریگەرییەکانی کۆکاین دەکات هەم لەسەر خەڵکانی تر و هەم لەسەر خودی خۆیشی ئەوا  فرۆید ئەوەی بۆ دەرکەوت کە کاریگەریی ئەم ماددەیە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆرێت. ناتوانین بڵێین کە کەسەکان بە هەمان شێوە و وەک یەک و بە یەک ئاست دەکەونە ژێر کاریگەرییەکانی کۆکاینەوە. ئەم دەرئەنجامەیش تا ئێستایش لە ڕووی زانستییەوە هیچ تازەگەرییەکی و گۆڕانێکی بە سەردا نەهاتووە. فرۆید پێی وایە کە کۆکاین بە شیوەیەکی ناڕاستەوخۆ کار دەکاتە سەر دەررونی مرۆڤ و هیچ کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لە سەر جەستە نییە، ئەوەی بەرزونزمی و ڕادەی ئەم کاریگەرییەش دیاری دەکات بارودۆخی ڕەوانی و دەررونی مرۆڤەکەیە و نەک سروشتی ماددەی کۆکاین. ئەم پێشبینیەشی وای لێ دەکات بگاتە دوو دەرئەنجام سەبارەت بە بەکارهێنان و کاریگەریی کۆکاین لەسەر مرۆڤ:

 یەکەم- کۆکاین کاریگەرییەکەی بێشووماری هەیە لەسەر ئەو کەسانەی کە باردۆخی ژیانیان سەخت و دژاورە یان با بڵیین دەروون خەمۆک، بێدەرەتان و زەبوونن.

 دووەم- کاریگەریی کۆکاین کەمترە لە سەر ئەو کەسانەی کە کێشە و گرێی دەروونی گەورەیان نییە، کەسانی خۆشگوزەران وخۆشنوودەن. ئەمەیش ئەوە دەگەیەنێت کە باری ڕەوانی و دەروونی مرۆڤ لە کاتی هەستکردن بە شادومانی و خۆشنوودیدا هەمان کاریگەری وەک کۆکاینی هەیە. بەم مانایەش مرۆڤ ئالودەی خودی ماددەکە نابێت بەڵکوو ئالودەی ئەو کارگەرییە کە بەکارھێنانی ئەو ماددەیە بۆی دروست دەکات، لە  دۆخێکی دەروونییەوە، لە حاڵەتێکەوە دەیبات بۆ حاڵەتێکی تر. خودی ئەم کاریگەرییەش شتێکی گشگیر نییە  بەڵکوو لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت. لە کاتی خۆیدا فرۆید جەختی لە سەر ئەو خاڵە کردۆتەوە کە ئەو کەسانەی کە بێدەرەتان و لاوازن لە ڕووی دەروونی و ڕەوانییەوە ناتوانن کۆنتڕۆڵی بەکار‌‌هێنانی ئەم ماددانە بکەن و لە کۆتاییدا هاوکێشەکە تەواو پێچەوانە دەبێتەوە، ماددەکە تەواو کۆنتڕۆڵی کەسەکە دەکات تا دەیگەیەنێتە دۆخی زەبوونی و نابووتی تا دەگاتە لەدەستدانی ژیان و مردنیشی.

لە دوا بەشی نووسینەکەیدا فرۆید باس لە دۆخە وروژێنەر و خرۆشینەرەکەی مرۆڤ دەکات دوای ئەوەی کە کۆکاین بەکار دەهێنێت بە تایبەتی بۆ کەسانێک کە خاوەنی بەدەنێکی بەهێز و تەندروستن، لێرەدا ئاماژە بە خۆیشی دەکات وەک خاوەن جەستەیەکی تەندروست و دەڵێت: (کاریگەریی کۆکاین لە سەر ئەم جۆرە کەسانە کاریگەرییەکی درێژ خایەنە لە زیادکردنی توانا و وزەی بەدەنی و ئەقڵی بۆ ئیشکردن و ئەنجامدانی کارێکی زۆر بە بێ هەستکردن بە هیلاکی و بێ ئەوەی مرۆڤ پێوستی بە نانخواردن یان بە خەوتنی زۆر بێت). لەمبارەیشەوە پەیوەندی و کاریگەریی کۆکاین لەسەر جەستەی مرۆڤ وەک ئۆرگانیزم و سیستمێک بۆ سێ فاکتەر دەگەڕینێتەوە کە ئەمانەن:

یەکەم: جۆری سیستمەکە یان ئەو ئۆرگانیزمەی کە کۆکاین دەچێتە ناوییەوە و تێکەڵی دەبێت.

دووەم: ئەو ووزە زیندوووەی کە لە ناو خودی ئۆرگانیزمەکەدا هەیە و دەکەوێتە ژێر کاریگەری و تێکەڵبوونی کۆکاینەوە.

 سێهەم: چۆنیەتیی گۆڕینی ئەم وزەیە بۆ کارکردن. وەلێ کۆکاین کەی و لە چ دۆخێکدا دەچێتە ناو ئۆرگانیزمەکەوە، چۆن بەکار دەهێنرێت؟ ئەمانە ئەو پرسیارانە بوون کە فرۆید  لەو کاتەدا هەوڵی داوە وەڵامیان بداتەوە ئەویش لە ڕێی بە ئاماژەکردن بە چەند نووسەرێک کە ئەوانیش لەو کاتەدا سەرقاڵی لێکۆڵینەوە لە سەر هەمان بابەت بوون. فرۆید جەخت لە سەر کاریگەریی کۆکاین دەکاتەوە و بە ((سەرچاوەی کۆکردنەوە و پاراستنی وزە)) ناوی دەبات. لەمبارەیەوە دەڵێت: (ئەو سیستمەی کە تەنانەت دۆزێکی کەمی کۆکاینی وەرگرتووە و هەڵمژیوە ئەوا وەک دەرئەنجام و کاریگەریی ئەو ماددەیە بۆ سەر جەستەکە-سیستمەکە دەتوانێت ئەو وزە زیندووە و بێشوومارە بگۆڕێت بۆ کاروچالاکیەکی زۆر، کە لە دۆخی ئاساییدا بەبێ وەرگرتنی کۆکاین کارێکی مەحاڵە و ناکرێت. دیسان گەر خودی ئەو کاروچالاکییانە بە ڕێژەیەکی دیاریکراو دابنێن، ئەوا ئەو جەستەیەی کە کۆکاینی هەڵمژیوە دەتوانێت بە کەمترین مێتابۆلیزم: واتە بە کەمترین بڕی خواردن ئەو کارانە ئەنجام بدات).

سەبارەت بە لێکۆڵینەوەکانی لە سەر ئاژەڵ بە تایبەتی لەو خاڵەی کە پەیوەندی بە بەکارهێنانی وزەی زیندووی خەزنکراوەوە هەیە، فرۆید گەشتە ئەو دەرئەنجامەی کە لە ئاژەڵدا کۆکاین نابێتەوە بە -سەرچاوەی پاراستنی  وزە _چونکە ئەو ئاژەڵانەی کە کۆکاینینان لە سەر تاقیکرابووەوە زووتر لە ناو دەچوون یان بێوزە و شەتەک و ماندوو دەمانەوە بە جیاوازی بەوانەی کە کۆکانینیان وەرنەگرتبوو. لەمبارەیشەوە دەڵێت: ئەم دەرئەنجامە  پێچەوانەی ئەوەیە کە ئێمە لە مێژوودا هەمانە و بەرگوێمان کەوتووە. بۆ سەلماندنی تێزەکەی فرۆید ئاماژە بە ڕووداوێکی مێژوویی دەکات کە لە ساڵی (١٧٨١) و لە شاری لاپاز (La Paz) ڕووی داوە، ئەو کاتەی خەڵکی ئەو شارە لە ژێر ئابڵوقی داراییدا بوون و لە ژێر هەڕەشەی برسێتی و نەماندا بوون. ئەوا بە تەنها ئەو کەسانە توانیویانە بمێننەوە بەرگەی برسێتی بگرن کە کۆکاینیان بەکار هێناوە. فرۆید خۆی دەپرسێت کە ئایا چ جیاوازییەک لەنێوان ئاژەڵ و مرۆڤدا هەیە؟ ئەگەر جیاوازیش هەبێت، ئەو جیاوازییانە چین؟ هەڵبەت لە کاتی خۆیدا نەیتوانیوە وەڵامی ئەم پرسیارانە بداتەوە، بەڵکوو وەک پاساوێک بۆ قبوڵكردنی تێزەکەی لە لایەن دەستەی پزیشکانی ئەوسای ڤێینا و هاوکات بۆ ئەوەی کاتێکی زیاتر بۆ لێکۆڵینەوەکانی  فەراهەم بکات هەر ئەوەندەی وتوە: (سیفەتە باش و چارەسەرییەکانی کۆکاین کە ئێمە وەک ئارگومێنت بەکار دەهێنین شایانی ئەوە نییە پێشوەخت و بێ چاوخشاندنەوە بە سوودە زۆرەکانی، ڕەت بکرێتەوە و نکوڵی لێ بکرێت…).

هەر لە هەمان نووسیندا سەبارەت بە بەکارهێنانی کۆکاین لە بری مۆرفین وەک چارەسەرێک بۆ ڕزگاربوون لە ئالودەبوون بە ماددەی مۆرفین، ئەوا فرۆید پێی وایە کە کۆکاین کاریگەرییەکی بەهێز و دژی هەیە لە سەر مۆرفین و دەتوانێت مرۆڤ رزگار بکات لە ئافاتی ئالودەبوون بە مۆرفین. لە تێکستەکەیدا ئاماژە بە لێکۆڵینەوەی یەکێک لە پزیشکەکان دەکات بە ناوی (دکتۆر. جوزێف پۆڵاک) لە سەر نەخۆشێکی ژن بە سەریەشەی شەقیقە (مایگرێن) کە هاوکات لەگەڵ سووڕی مانگانەدا تووشی دەبوو. فرۆید دەڵیت وەک پشتگیرییەک بۆ تێزەکەم پێمباشە ئاماژە بە کارەکەی دکتۆر جوزیف بکەم کە لەمبارەیەوە نووسیویەتی: (ژنێکی تەمەن سی و دوو ساڵ کە بە دەست نەخۆشیی شەقیقەوە لە کاتی سووڕی مانگانەدا ئەیناڵاند و گیرۆدە بوو، تاکە چارەیەکیش لەو کاتانەدا بۆ ئەم نەخۆشە لێدانی دەرزی مۆرفین بوو. ئەگەرچی ژنەکە لە کاتی ئاساییدا و لەو کاتانەی کە سەری نەدەیەشا هیچ کات ئارەزووی بەکار‌هێنانی مۆرفینی نەبوو. وەلێ کاتێک سەریەشەکەی بۆ دەهات وەک ئالودەیەک بە مۆرفین ڕەفتاری دەکرد. دوای چەند سەعاتێک لە وەرگرتنی دەرزی مۆرفین، تووشی خەمۆکی و  بێزاری لە گەڵیدا هێڵنجدان و ڕشانەوە دەبوو، هەموو ئەم ناڕەحەتی و ئازارەنەیش بە لێدانی دەرزی دووەم دەوەستێنرا. وەلێ سیمپتومی دەرزی دووەمی مۆرفینەکە وەک بێهودەیی و هیلاکی هاوکات لەگەڵ  کاریگەریی هێرشی شەقیقەکە ژنە نەخۆشەکەی بۆ سێ ڕۆژ لە جێگەدا لە دۆخێکی تەواو خراپدا دەخست. دواتر کۆکاینمان بەکار ‌هێنا وەک هەوڵێک بۆ زاڵبوون بە سەر شەقیقەکەدا، بەڵام خودی چارەسەرییەکە سەرکەوتوو نەبوو بۆ وەستانی ئازاری شەقیقەکە، چونکە کۆکاین ئازاری سەریەشەکەی نەدەوەستان، هەر بۆیەش دەبوو بگەڕێنەوە سەر بەکارهێنانی دەرزی مۆرفین، واتە دەبوو دەرزی یەکەم وەربگرێت بۆ خودی چارەسەری ئازاری شەقیقەکە، بەڵام کۆکاینمان بڕی (1dg)  بەکارهێنا کاتێک کە سیمپتومەکانی ئالودەبوون بە مۆرفین لە سەر ژنەکە دەردەکەوتنەوە، بەمەیش نەخۆشەکە لە ماوەیەکی کورتردا بەبێ دەرزی دووەمی مۆرفین لە سەریەشەکەی ڕزگاری بوو..).

لە درێژەی باسەکەیدا سەبارەت بە بەکارهێنانی کۆکاین وەک چارەسەرێک بۆ ڕزگاربوون لە  ئالودەبوون بە ماددە کحولییەکان، فرۆید دەڵێت لە ئەمەریکادا کۆکاین وەک چارەسەرییەک بۆ ئەلکهولیزمی درێژخایەن، شان بە شان بۆ چارەسەرکردنی ئالودەبوون بە مۆرفین بەکار هاتووە. فرۆید جەختی لە سەر ئەم بابەتە کردووە دەڵێت: (چەندین ڕاپۆرتمان لە بەردەستدایە کە باس لە چارەسەرکردن لە هەردوو دۆخەکەدا دەکەن. سەبارەت بە چارەسەرکردنی ئەلکهولیزم چەندین حاڵەتمان هەیە کە بە سەرکەوتوویی کەسەکە توانیویەتی یان بە تەواوی دەستبەرداری کحول بێت وە یان خورادنەوە کەم بکەنەوە). دواتر لە بەشێکی تری ئەم نووسینەدا دێمەوە سەر دیدی فرۆید سەبارەت بە ئەلکهول و کەسی ئەلکهولی.

لە دوا بەشی نووسینەکەیدا فرۆید باس لە کۆکاین وەک ورووژێنەری شەهوەتی سێکسی دەکات و لەمبارەیەشەوە دەڵێت: (خەڵکانی ئەمریکای باکوور خوادوەندی جوانیان بە شیوەیەک شوبهاندوە و وێناکردوە کە گەڵایەکی کۆکاین لە ناو دەستەکانیدایە. هەر بۆیەش گومانم لە وزە ورووژێنەرەکەی کۆکاین بۆ زیادکردنی وزەی سێکسوالیتی نییە).

 لێرەیشدا ئاماژە بە لێکۆڵینەوەی چەند نووسەرێک دەکات لەوانەیش (مانتێگەزا) کە جەختی لە سەر توانا ورووژێنەرەکەی کۆکاین کردووە بە تایبەتی بۆ کەسانی بەساڵاچوو کە توانای سێکسیان زیادی کردووە دوا بە دوای بەکارهێنانی کۆکاین. ئەگەرچی مانتێگەزا باوەڕی بەوە نەبووە کە ئەم کاریگەرییەی کۆکاین لە کەسەکاندا بە یەک جۆر بێت بەڵکوو دیسانەوە لەم خاڵەیشدا لە کەسێکەوە  بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت. سەبارەت بە ئەزمونە کلینیکییەکانی خۆی لەمبارەیەوە، فرۆید دەڵێت: لە نێو ئەو کەسانەی کە کۆکاینم پێداون سێ حاڵەتی توندوتیژیی شەهوەتی سێکسی تۆمار کردووە کە دەتوانم بێگومان بیبەستمەوە بە بەکارهێنانی کۆکاینەوە. لەوانەیش نەخۆشێکی نووسەری گەنج بوو کە بەکار‌هێنانی کۆکاین یارمەتی دا بگەڕێتەوە سەر ئیش و نووسینەکانی دوای نەخۆشییەکی دریژخایەن، وەلێ بە هۆی کاریگەرییە لاوەکی و نەخوازراوەکانی کۆکاینەوە، ناچار بوو واز لە بەکارهێنانی بێنێت.

لە سەر کاریگەریی کۆکاین لە سەر بەدەن و جەستەی مرۆڤی تەندروست و لەشساغ، فرۆید دەڵێت کە ئەو تاقیکردنەوەکانی هەم لە سەر خەڵكی و هەمیش لە سەر خۆی ئەنجام داوە، دەرئەنجامی تاقیکردنەوەکانیشی تا ڕادەیەکی زۆرهاوشیوەیە لەگەڵ دەرئەنجامەکانی مانتێگەزایە. بە وردیش باس لە بڕی ئەو کۆکاینە دەکات کە یەکمجار بۆ خۆی بەکار‌ی هێناوە، وەسفی دۆخە دەروونییەکەی خۆی دەکات کە چۆن لە دۆخێکی دەروونی تا ڕادەیەک لاوازەوە گۆڕاوە بۆ دۆخێکی باشتر بە وزە تر. فرۆید دەڵێت دوای چەند چرکەیەک لە خواردنی کۆکاین جۆرێک لە خرۆشان و هەستی خۆشی و سووکوسۆڵی بە لەشمدا هاتووە کە پێشتر ئەزموونم نەکردووە. هەڵبەت لە تێکستەکەدا بە وردی باس لە ڕێژە و بڕی ئەو دۆزەی کۆکاین دەکات کە ڕۆژانە خۆی بەکاری هێناوە و هاوکات کاریگەرییەکانی  لە سەر جەستە و دەروونی تۆمار کردووە، وەلێ من لێرەدا بە گرنگی نازانم کە باس لەم وردەکارییانە بکەم چونکە پەیوەندی بە کرۆکی بابەتەکەی ئێمەوە نییە.

دواجار دوای نزیکەی ساڵیک لە لێکۆڵینەوە و نووسین سەبارەت بە کۆکاین، لە مانگی مارسی ساڵی (١٨٨٥)دا فرۆید کورتەی نووسینەکەی سەبارەت بە لێکۆڵێنەوەکانی لە سەر کۆکاین لە بەردەم دەستەی سایکایتری ڤێینادا خوێندەوە. لەو کۆبوونەوەیەدا بەر لەوەی باس لە کۆکاین بکات وەک ماددەیەک بۆ چارەسەرکردنی کەسە ئالودەکان بە مۆرفین، باسی لە خاسیەتێکی تر و بەکارهێنانێکی تری گرنگی ماددەی کۆکاین لە بواری دەرمانسازیدا، وەک چارەسەرێک بۆ نەخۆشیی دەروونی کرد، کە لەو کاتەدا فرۆید پێی وابووە کە ئەم بەکارهێنانە بە قازانجی سایکایتریدا دەشکێتەوە. ئەو دەڵێت: (سایکایتری دەوڵەمەندە بە ماددە ‌هۆشبەرەکان کە دەتوانرێت بیخاتە خزمەت و بەکار‌هێنانی مرۆڤایتییەوە بۆ زیادکردنی چالاکییەکانی مێشکی مرۆڤ.  وەلێ هەر لە هەمان کایەدا، کەموکورتییەکی زۆر هەیە  لە بەکارهێنانی ئەو ماددانەی کە دەتوانن وزە و برە و بدەن بە سیستمی مێشکێکی خەمۆک و پەشێو. هەر بۆیەیش سروشتییە، کە ئێمە لێرەدا سوود لە کۆکاین وەربگرین کە پێشتر ئاماژەمان پێکرد لە فۆڕمەکانی نەخۆشیدا و ڕوومان کردەوە، کە  بە لێکدانەوەی ئێمە  دەتوانێت کاریگەریی بێشووماری هەبێت لە سەر  دۆخی لاوازی و خەمۆکی سیستمی نیرۆس لەو کاتەدا کە خودی خەمۆکی و لاوازییەکە پەیوەندی بە  بوونی ئافاتێکی ئۆرگانییەوە نییە. ئەوەی ڕاستیش بێت کۆکاین هەر لە سەرەتای دۆزینەوەیەوە وەک چارەسەرێک بۆ هیستریا و هیپۆکۆندۆریا (دڵەڕاوکێ و واسواس)…هتد بەکار هاتووە…)^[7].

ئەم پەرەگرافەی سەرەوە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە فرۆید پێی وابووە کە کۆکاین سوودبەخشە وەلێ وەک دەرمانێک لە بواری دەرمانسازیدا کە دەتوانرێت بەکار بهێنرێت بۆ چارەسەرکردنی تێکچوون و لاوازی  دۆخی دەروونی کە خودی دۆخەکە بە هۆی کێشەی ئۆرگانییەوە دروست نەبووە. هەڵبەت ئەم دەرئەنجامەیشی لەوەوە سەرچاوەی گرتووە کە بەکارهێنانی کۆکاین لە دۆخی نالەباری و تێکچوونی دەروونیدا جۆرێک لە خۆشی و خرۆشی بۆ کەسەکە دروست دەکات و لە دۆخێکی دەروونی نالەبارەوە دەیخاتە دۆخێکی دەروونی باشتر. پرسیارەکەی فرۆیدیش لە کاتی خۆیدا هەر ئەوەبوو، کە بۆچی ئەم ماددەیە بۆ نەخۆشییە دەروونییەکان، کە خودی نەخۆشییەکە پەیوەندی بە تێکچونی سیستمەکە نییە واتە نیرۆتیکی نییە، بە تایبەت هیستریا زۆر باش ئیش دەکات؟ بەڵام بەر لەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە بزانین گرنگە بگەڕینەوە سەر خاڵیکی گرنگ ئەویش ئاماژەی فرۆید بۆ (..لاوازی  و خەمۆکی دۆخی دەروونی مرۆڤ بەبێ بوونی نەخۆشییەکی ئۆرگانی). ئەم دەستەواژەیە لە هزری فرۆیدیدا بۆ خۆی بە گۆڕان دادەنرێت. چونکە گەر بگەڕینەوە سەر ساڵانی نێوان (١٨٨٢-١٨٨٥) دا، ئەوا  دەبینین کە ئەو لەو ماوەیەدا کارێکی زۆری لە سەر هەردوو بواری ئاناتۆمی نیرۆس و سایکۆلۆژیای نیرۆسدا کردووە. لە چواچیوەی کارە تیۆرەیەکانیدا بۆی دەرکەوتووە کە هیستریا و زۆرێک لە نەخۆشییە دەروونییەکانی تریش بنەمایەکی ئۆرگانیان نییە، واتە خودی سیستمەکە نەخۆش نییە بەڵکوو بەر ئازار و ئەشکەنجە دەکەوێت. هەر بۆیەش کاتێک کە نووسراوەکەی لە سەر کۆکاین خوێندەوە باسی لەو دۆخە دەروونییانەی مرۆڤ کرد کە بێ بوونی نەخۆشیی ئۆرگانی دروست دەبن، هاوکات باسیشی لە گرنگی کۆکاین کرد وەک چارەسەرێک. ئەم باز‌هەڵدانە لە فیکری فرۆیدیدا سەبارەت بە نەخۆشیی دەروونییەکان بەبێ بوونی هۆکارێکی ئۆرگانی بۆ خۆی جێی سەرنجە، کە لە کاتی خۆیدا وەڵامی تەواوی بۆ تێزەکەی نەبوو. سەرسامی و سۆزی فرۆید بۆ کۆکاین و بەکار‌هێنانی و کاریگەرییەکانی لە سەر دەروونی مرۆڤ شتێک نەبوو هەر وا بە ئاسانی تێپەڕێت بەڵکوو ئارەزووی بۆ کۆکاین، هاوکات شکستیشی لە گەشتن بە ئامانجەکەی، وای لێ کرد کە  ئەفسانەی لێبیدۆ بدۆزێتەوە و بیبەستێتەوە بە وزەی سێکسی مرۆڤەوە. ئەم ئارەزووە بەردەوام دەبێت تا دواتر لە ساڵی (١٩٢٠) واتە دوای سی و پێنج ساڵ لە کارکردن و نووسین لە کتێبی (لە سەروو پرەنسیپی چێژەوە)، فرۆید ئەوە دەدۆزێتەوە کە پرەنسیپێکی تر_چێژێکی تر مرۆڤ بەڕێوە دەبات کە دەکەوێتە سەروو پرەنسیپەکانی ترەوە.

بۆ ئەوەی کۆتایی بەو ماوە کۆکاینەی فرۆید بهێنن هەم لە ژیانی خۆیدا و هەمیش وەک ئۆبێکتی چارەسازی و یاخود وەک فانتازی فرۆید بۆ کۆکاین وەک چارەسەرێکی پزیشکی و دەرمانسازی، پێویستە ئاماژە بەوە بکەین کە دوو ساڵ دوای بڵاوبوونەوەی یەکەم نووسراوی سەبارەت بە کۆکاین لە مانگی حوزەیرانی ساڵی (١٨٨٧)دا فرۆید دوا نووسین و سەرنجی  خۆی سەبارەت بە کۆکاکین بە ناونیشانی (گەڕان بە دوای و ترس لە کۆکاین)دا بڵاو دەکاتەوە و تا بەم نووسینەیشی کۆتایی بەو زەمەنەی ژیانی خۆی و بەکارهێنانی کۆکاین بهێنێت. جێی باسە کە  لە ماوەی نێوان بڵاوکراوەی یەکەم و دووەمدا، ئەو زیاتر و زیاتر سەرقاڵی لێکۆڵینەوە سەبارەت بە هیستریا بوو کە بە ڕوونی ئاماژەکانی کۆکاین دەبینین بە سەر ئەم بابەتەوە. هەڵبەت با بیرمان نەچێت لە کاتی خۆیدا و ئیستاش، فرۆید بەوە تاوانبار دەکرێت کە دەستێکی باڵای لە بڵاوبوونەوەی کۆکایندا هەیە. کۆکاین وەک ئافاتی سێهەمی دژ بە مرۆڤایەتی، شانبەشانی ئالودەبوون بە ئەلکهول و مۆرفین. بەڵام دەبێت ئەوەیش لە یاد نەکەین کە لە هەمان نووسراودا فرۆید خۆی دان بەو ڕاستیەدا دەنێت کە بەکارهێنانی کۆکاین بۆ کەسانی ئالودە بە مۆرفێن شتێکی باش و بەسوود نییە و ئەنجامێکی باشی نابێت چونکە کۆکاین دەبێتەوە بە جێگرەوەی مۆرفین، واتە خودی ئالودەبوونێکەوە دەمێنێتەوە، ئەوەی کە دەگۆرێت ئۆبێکتی ئالودەکەیە. لەمبارەیەوە دەڵێت: (هەموو ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە ئالودەبوون بە کۆکاین و زەرەر و زیانەکانی کە لە ئەنجامی بەکار‌هێنانی کۆکاینەوە دووچاری مرۆڤ دەبێت ئەوەمان پێ دەڵێن، لێرەدا  ئاماژە کەسی ئالودە بە مۆرفین دەکات، ئەو کەسانەی کە پێشوەخت لە چنگی شەیتانێکی تردان و دەناڵێنن زۆر لاواز و بێئیرادەن، ئەوەندە بێدەرەتان و ناسکن لە ڕووی دەروونییەوە کە ھەر شتێکی تر بکەوێتە بەردەستیان وەک فریادڕەسێک ئەوا پەلاماری دەدەن و خراپ بەکاری دەھێێن یاخود نازانن چۆن بەکاری بهێنن. کۆکاین بانگەشەی تری نییە و بۆ خۆیشی هیچ قوربانییەکی نییە..^[8] ) . هەمیسان گەر بە ووردی لەم بۆچوونەی بکۆڵینەوە ئەوا هەر دەگەینەوە سەر هەمان دەرئەنجامی یەکەمی کە ئەویش کۆکاین بۆ خۆی نابێت بە هۆی دروستبوونی ئالودەبوون بەڵکوو ئەوە دۆخ و باری دەروونی کەسەکەیە کە کاریگەریی کۆکاین و خودی ئالودەبوونەکەیش دروست دەکات. هەر ئەمەیش وادەکات کە کاریگەرییەکانی کۆکاین لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر بگۆڕیت.

فرۆید و فانتازیای لەدەستچوو

وەک پێشتر باسمانکرد لەو ماوەیەی کە فرۆید سەرقاڵی نووسین لێکۆڵینەوەکانی سەبارەت بە کۆکاین بوو، تەواو باوەڕی بەم ماددەیە بووە وەک دەرمانێکی ئایدیاڵ و بێوێنە بۆ چارەسەری زۆربەی گرفتە دەروونییەکانی مرۆڤ. وەلێ  بەکار‌هێنان و لێکۆڵینەوەکانی لە سەر کۆکاین وەک زانایەک و پزیشکێک لەگەڵ فانتازیا و خەیاڵەکانیدا وەک مرۆڤ یەکی نەگرتەوە، تا ئەو ڕادەیەی کە دەبوو دەستبەرداری فانتازیای خۆی و ئۆبێکتی فانتازیەکەشی بێت، هەر لە سەرو بەندی ئەو ماوەیەدا فرۆید وەک دەروونشیکارێک لەدایک دەبێت و بەردەوام دەبێت. لێرەیش بەدواوە حەز و ئارەزووی فرۆید بۆ کۆکاین کاڵ بووەوە و نەیتوانی خۆی بنووسێتەوە، وەلێ ئۆبێکتی ئارەزووەکەی و فانتازییەکەی ڕێی بۆ کردەوە بۆ دۆزینەوەی ئۆقیانوسە ڕەشەکەی مرۆڤ کە نەست و خودنائاگاییە.

لە ساڵی (١٨٨٨)دا، دوای دەستبەرداربوون لە کۆکاین هەم وەک فانتازیای پزیشکی و هەمیش وەک ئۆبێکتی چیژ و وزە بۆ فرۆید خۆی، وتارەکەی بە ناوی هیستریا بڵاو کردەوە و لەو وتارەیشدا جارێکی تر ئاماژە بە ماددە ژەهراوییەکان-تۆکسیکەکان لەوانەیش ئەلکهول دەکات و بە ماددەی مەترسیدار و دەرەکی ناویان دەبات کە مەترسیی خراپیان بۆ سەر دەروونی مرۆڤ هەیە. ماددە هۆشبەرەکانیش بە یەکێک لەو ماددانە دادەنێت کە دەبێتە هۆی ئەگەری دروستبوونی هیستریا لە مرۆڤدا، لەمبارەیەوە دەڵێت:

((.. ئەو هۆکارانەی کە دەبنە هۆی دروستبوونی حاڵەتی نەخۆشیی هیستریای کتوپڕ ئەمانەن: تراوما، ماددە ژەهراوییەکان لەوانەیش ئەلکهول، ئازار و ناسۆری، هەڵبەز و دابەزی هەستوسۆز، نەخۆشیی درێژخایەن و تاقەتپڕۆکێن، هەر شتێکی تر کە بتوانێت کاریگەرییەکی زۆر هەبێت بۆ سەر دەروونی کەسەکە….)).

وەک دەبینین دوای چوار ساڵ لە خولیا و سەرسامی فرۆید بۆ کۆکاین وەک دەرمانێکی بێ هاوتا و ئایدیاڵ  بۆچارەسەری نەخۆشیی دەروونی و کەمکردنەوەی ئازار و ناسۆرییەکانی مرۆڤ، سەرسامبوونی  خۆیشی بە بەکار‌هێنانی کۆکاین وەک سەرچاوەی وزەیەکی بێشوومار بۆ مرۆڤ کە لە ڕییەوە بتوانێت بێ خەو و خواردن هەموو چالاکییەکی زەینی و جەستەیی ئەنجام بدات. وەلێ لێرەدا بە پێجەوانەوە فرۆید خۆی بە درۆ دەخاتەوە و پێمان دەڵێت کە بوونی ئەم جۆرە لە دەرمان وەهمێکە و هیچی تر، شتێک نییە بە ناوی دەرمانێک کە بتوانێت مرۆڤ ڕزگار بکات لە ئازار و ناسۆرییەکانی، نەک ئەوەیش بەڵکوو هؤشداریمان لە  بەکار‌هێنانی ئەم جۆرە ماددەیەدا دەداتێ، تەنانەت لە حاڵەتی توشبون بە هیستریای کتوپڕیشدا، فرۆید پێی باش نییە کە مرۆڤ هانا بۆ ئەم جۆرە ماددانە بەرێت و خۆی پێ فێر بکات. چونکە بە قازانجی نەخۆشەکە ناکەێتەوە بەڵکوو زەرەر و زیانەکانی زیاترە. ئەوەی جێی سەرنجە  کە لەم وتارەشیدا فرۆید باس لە ئالودەبوون ناکات بەڵکوو بە تەنها بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان بۆ چارەسەکردنی نەخۆشیی دەروونی بە تایبەتیش هیستریا ڕەت دەکاتەوە و دەڵێت: (سەرەتا پێویستە ئەوە بڵێین کە ئێمە هیچ  چارەسەرییەکی دەرمانسازی بە باش نازانین وپێشنیاریشی ناکەین، وەکچۆنیش هۆشداری دەدەین بە بەکار‌هێنانی هەموو جۆرە ماددەیەکی هۆشبەر لەم دۆخانەدا. چونکە بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان لە دۆخی هیستریای کتوپڕدا هیچ نییە جگە لە هەڵەیەکی گەورە نەبێت کە بەرامبەر بە نەخۆشەکە دەکرێت..)).

دواتر لە ساڵی (١٨٩٠)دا لە نووسینێکیدا بە ناوی (چارەسەرە فیزیکییەکان)دا، بە تایبەت لە سەر بابەتی چارەسەرکردن لە ڕیی خەولێخستنەوە(Hypnotic Treatment) نووسیویەتی کە نابێت هیپنۆسس وەک دوا میتۆدی چارەسەری بەکار بهێنرێت بۆ هەموو نەخۆشییە دەروونییەکان بەڵکوو ئەم میتودە زیاتر لە حاڵەتی نەخۆشیی دەروونی یان ڕەفتار و خووی ناتەندروست وەکو ئەلکهولیزم، ئالودەبوون بە مۆرفین یان لادانی لە ڕووی سێکسوالیتیەوە سوودی هەیە. وەک دیارە لێرەدا فرۆید ئاماژە بەوە دەکات کە میتۆدی خەولێخستن تەنها لەو کاتانەدا بەکار بهێنرێت کە خودی نەخۆشیەکە یان ڕەفتارو خووەکە وەک لە حاڵەتی ئالودەبوون بە ئەلکهول و ماددە هۆشبەرەکان کە هۆکارێکی ئۆرگانی لە پشتەوە نییە، ئەمەیش ئاماژەیەکی روونە کە  خودی ئالودەبوونی بە نەخۆشی نەبینیوە. بۆ ئەوەی زیاتر لە دیدی فرۆید نزیک بینەوە سەبارەت بە ئالودەبوون و ئاماژەکانی ئەوا پێویستە باس لە دیدی ئەو بکەین لە سەر ئەلکهول و کەسی ئەلکهولی.

فرۆید سەبارەت بە ئەلکهول و کەسی ئەلکهولی

ئەوانەی لە دوور و نزیک کەسێکی ئالودە بە ئەلکهول بناسن هەست بەوە دەکەن کە یەکێک لە میکانیزمی بەرگریی ئەم کەسانە  نکوڵیکردن و نەبینیی خۆیانە وەک کەسی ئالودە و گیرۆدە بە دەستی ئەلکهولەوە. وەکچۆنیش ناتوانن دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە مەشروب خواردنەوە تا ڕادەی ئالودەبوون کردوونی بە کەسی نابووت و نەکردە و زەبوون. دوورخستنەوەی کێشەکە لە خۆیان و بینینی خۆیان لە دەوەوەی سیپمتومەکانی ئالودەبوونیان بە ئەلکهول یەکێکە لە کێشە گەورەکان نەک هەر بۆ خۆشیان بەڵکوو بۆ کەسانی دەوروبەریشیان. چونکە ئالودەبوون بە ئەلکهول هێندە گرفتئامێز و ئاڵۆزە ناتوانین سیمپتومەکانی لە خودی کەسەکان جیا بکەینەوە. بە جۆرێک کەسەکە لە گەڵ شەرابەکەی تێکەڵ و ئاوێزانی یەکتر دەبن، کە ئەوانەی لە دەرەوەی کەسەکەن ناتوانن مەزەنەی ئەوە بکەن و تێبگەن، کامە شەرابەکەیە و کامە خودی کەسەکەیە. ناتوانیت دڵنیا بیت لێیان ئەو کاتەی سنورری نێوان شەرابەکە و کەسەکە نامێنێت و هەردووکیان دەبن بە یەک، ئەستەمە بزانیت چ کاتێک  لە خۆشەویستیداین یان چ کاتێک پڕاو پڕ دەبن لە ڕق، کەی باشە دەکەن و کەی بە هەدووکیان پەلامارت دەدەن. هەر بۆیە تا کەسەکە ئالودەتر بێت خودی ئەو میکانیزمە بەرگرییانەیشی بۆ شاردنەوەی ئالودەبوونەکەی توندتر و بەهێزتر دەبن و بە فۆڕمی جیاواز خۆیان نمایش دەکەن، لەوانەیش درۆکردن، نکوڵیکردن، بەرپرسیارکردنی ئەوانی تر وەک سەرچاوەی کێشەکانی و دۆزینەوە و قۆستنەوەی هەموو هەلێک و هەڵەیەک لەوانی تردا تا بیکاتە بەهەنایەک بۆ باوەشکردن بە بوتڵی شەرابەکەیدا وەک خۆشەویشترین خۆشەویست. ئەوانی تر بۆ کەسی ئەلکهولی سەرچاوەی غەم و ئازار و ناسۆرین. ئەوە گوناھ و خەتاباری ئەوانی ترە کە جوانی، زرنگی، سۆز و خۆشەویستی ئەم نابینین، ئەوانی تر تەنانەت لە ئاستی تێگەشتن و زیرەکی و ژیری ئەمدا نین. ھیچ کاتێکش ھەست بەو خۆشەویستی و سۆزە ناکەن کە لە دڵی ئەمی (مودمن-ئالودە) ھەڵدەقوڵێت بۆیان. بۆیە ئەوانی تر جێی بەزەیی و سۆزی ئەم نین و شایانی ئەوە نین کە ئەم ئاوڕیان لێ بداتەوە. کاتێک کەسی ئالودە، دەرەوەی خۆی بە دۆزەخی خۆی ببینێت ئەوا تاکە بەهەشتێک و فریادڕەسێک، کە هیچ کات لێی وەڕس نابێت و هەمیشە باوەشی کراوەیە بۆی تا لە ئامێزی بگرێت، بوتڵە شەرابەکەیەتی، بوتڵە شەرابەکەی وەک تاقانترین و میهرەبانترین یار دەتوانیت بە بێدەنگی باوەشی بۆ بکاتەوە و وێنا ئایدیاڵەکەی خۆی بۆ دووپات بکاتەوە. ئەو وێنە خەیاڵییەی کە کەسی ئالودە بۆ خۆی هەیەتی و گەرەکیەتی ئەوانی تریش لەو جێگەیەوە بیبینن و تەماشای بکەن.

فرۆید درکی بەم گرفتەی کەسی ئەلکهولی  کردووە لە نامەیەکدا بۆ فلایشی هاوڕی کە بە ڕەشنووسی (H) ناو دەبرێت سەبارەت بە پارانۆیا نووسویەتی، باسی لەم نکوڵیکردنەی کەسی ئالودە  بە مادە ئەکهولیەکاندا  کردووە و دەڵێت: (کەسی ئەلکهولی هەرگیز بۆ خۆی ناتوانێت دان بەو ڕاستییەدا بنێت کە مەیخواردنەوە نابوت و کەموکورتی کردووە. لە گەڵ ئەوەی کە  بەرگەی زەبری خواردنەوە دەگرێت کەچی ناتوانێت بەرگەی ئەو ڕاستییە بگرێت و درکی پێ بکات کە ڕسوای دەستی خورادنەوەیە. لە مەغزی ئەودا، ئەوە گوناهی ژنەکەیەتی و ئەو دەبێت لۆمە بکرێت بۆ ئەم ڕسوایییە- ئەوەی پێدەڵێن وەهمی ئیرەیی و ئەو شتانەی تریش… کەسی ئەلکهولی دەڵێت: گرفتی سێکسوالیتیم هیچ پەیوەندییەکی بە خواردنەوەی منەوە نییە، بەڵکوو ئەوە ژنەکەمە کە دەبێت لۆمە  و سەرزەنشت بکرێت).

 هەڵبەت ئەمە یەکەم جارە کە فرۆید باس لە ئەلکهۆلیزم بکات و بیبەستێتەوە بە سێکسوالیتیەوە، ئەوەیش گرنگە بزانین کە ئەم ئاماژەیەی لە کۆنتێکستی پارانۆیادا کردووە. خاڵیکی تری گرنگ کە ئەو لەو نامەیەدا ئاماژەی پێ کردووە، نکولیکردنە لای کەسی ئەکهولی وەک میکانیزمێکی بەرگری، گوناهبارکردن و لۆمەکردنی ئەوانی تر وەک سەرچاوەی کێشەکانی و نەهامەتییەکانی.  جارێکی تریش لە تێکستەکەیدا سەبارەت بە شرێبەر فرۆید باسی لە وەهمی ئیرەیی لای کەسی ئەلکهولیست کردووە. هەمیسان لە نامەیەکی تردا، بۆ فلایشی هاوڕێ کە مێژووەکەی بۆ ساڵی (١٨٩٦)دا دەگەڕیتەوە، وە ئەم نامەیەش بە ڕەشنوسی (K) دەناسریتەوە، ئاماژەی بە مەیخواردنەوە وەک سیندروم(Dipsomania)^[9]، وەک سیمپتومی لاوەکی کردووە. ئەم سیمپتومەیش وەختێک دروست دەبێت کە پاڵنەرە نیرۆتیکییەکان لە واسواس و کەلكەڵە و دەگوازرێنەوە بۆ ئەنگێزەی بزوێنەر و جووڵەیی و دەبنەوە  بەدژێک و بەرگرییەک بەرامبەر بە خودی واسواسییەکە.

جێی باسە کە فرۆید لە نووسینێکی تریدا بە ناوی ((سەرنجی زیاتر سەبارەت بە نێرۆسایکۆسی بەرگری-Further Remarks on the Neuro-Psychoses of Defence )) لە ساڵی (١٨٩٦)دا، دەگەڕیتەوە سەر بابەتی ئیرەیی لای کەسی ئەلکهولیست و جارێکی تر ئالودەبوون وەک دۆخێکی سڕبوون بۆ مێشک وەسف دەکات، کە بە هۆیەوە مێشک بەرگری لە خۆی بەرامبەر کاریگەریی واسواسبوون دەکات. دیسانەوە خواردنەوە وەک سیمپتومی لاوەکی لە نێو نیرۆسە وەسواسییەکاندا دەبینێت کە وەزیفەکەی تەنها سڕکردنێکی کاتییە و هیچی تر.

هەر لە سەر هەمان بابەت لە نامەیەکی تریدا بۆ فلایشی هاوڕێ بە بەرواری یانزەی کانونی دووەمی ساڵی  (١٨٩٧) ئەوەی نووسیوە کە: (دیسپۆمانیا لە ڕێێ و بەهۆی چڕبوونەوە، یان باشترە بڵێین جێگرتنەوەی ئەنگێزەیەکی سێکسی لە بری یەکێکی تر دروست دەبێت. هەروەها ئاماژەیشی بەوە کردووە کە هەمان شت دەتوانین سەبارەت بە کەسی قومارچی بڵێین).

ئەمەیش یەکەمجارە کە فرۆید بە دیاریکراوی ئاماژە بە ئالودەبوون بکات لە هەردوو حاڵەتی ژەهراویبوون-تۆکسیکۆمانیا و قومارکردندا و بیبەستێتەوە بە سێسکسوالیتەوە. واتە ئالودەبوون بە قەرەبوو و جێگرەوەی ئارەزووە-غەریزە سێکسییە چەپێنراوەکان بیبینێت. هەڵبەت جارێکی تر دێتەوە سەر ئەم باسە و لە نووسینەکەیدا لە سەر دۆستویڤسکی باس لە گرفتی قومارکردن وەک قەرەبوویەک بۆ ئارەزووە بە دینەهاتوو و چەپێنراوە سێکسیەکان دەکات. لە بەشێکی تری ئەم نووسینەدا دێمەوە سەر باسی ئالودەبوون بە قومار و دۆستۆیڤسکی وەک قومارچییەک.

ئێستا با بگەڕینەوە سەر گرفتی ئیرەیی لای کەسی ئەلکهولی و پەیوەندی بە سێکسوالیتیەوە، ئەوا فرۆید لە شیکارییەکەی خۆیدا لەمبارەیەوە زیاتر قووڵ دەبێتەوە و لە ساڵی (١٩١١)دا، لە وتارێکیدا بە ناوی (سەرنجە دەروونشیکارییەکان لە سەر کەیسێکی ئۆتۆبایۆگرافی دەربارەی پارانۆیا)دا پێمان دەڵێت کە: ((لە هەموو ڕوویەکەوە  ڕۆڵی ئەلکهول و کاریگەرییەکانی لە سەر وەهمی ئیرەیی لای کەسی ئەلکهولی  شتێکی بەرچاوە و دیارە. ئێمە ئەوە دەزانین کە سەرچاوەی چێژ بۆ کەسی ئەلکهولیست جیاوازە و لە جۆرێکی ترە. لە ڕاستیدا ئەوە بە تەنها نائومێدی و ڕەنج بەخەساری پیاو نییە بە ژنەکەی، کە بە ناوی ئیرەیییەوە بەرە و خورادنەوە کێشی دەکات و وای لێ دەکات ڕووە و قاپی مەیخانەکان مل بنێت و لەگەڵ پیاوی تردا مەی نۆش بکات، بەڵکوو ئەوە ئەو چێژ و خۆشییە کە پیاوانی تر پێ دەدەن، ئەو پیاوانەی کە شادی و چێژی پێ دەبەخشن و جێی ژنەکەی بۆ دەگرنەوە، ئەو خۆشنودەیی و چێژەی کە نەیتوانیوە لە ژنەکەی و  لە ماڵەکەی خۆیدا وەریبگرێت. کەواتە گەر ئەو پیاوانە ببنەوە بە سەرچاوەی لێبدۆ و چێژ لە نەستی پیاوی ئەلکهولیستدا، ئەوا دواجار دێت و ئەم چێژە لیبیدۆیەی نەستی خۆی پێچەوانە دەکاتەوە و لە بری ئەوە دەڵێت، ئەوە من نیم کە ئەو پیاوانەم خۆش دەوێت، حەزم بە تێکەڵبوونیانە، بەڵکوو ئەو ژنەکەمە کە خۆشیدەوێن و حەزی پێیانە و ئارەزوویان دەکات، نەک هەرئەوەیش بەڵکوو گومان دەکات و پێی وایە کە ژنەکەی پەیوەندی لەگەڵ هەموو ئەو پیاوانەدا هەیە کە ئەم خۆی پەیوەندی پێیانەوە هەیە و خۆشی دەوێن و لەگەڵیاندا هەڵسوکەوت دەکات….^[10]).

دیارە فرۆید باسەکەی لە سەر ئیرەیی لای پیاوی ئەلکهولیست کردووە، وەلێ ئاماژەی بە کاریگەرییەکانی ئەم ئیرەیییە نەکردووە کە چۆن لە فۆڕمی توندوتیژی لە ناو خێزاند بەرامبەر بە ژن و مناڵەکانیدا خۆی بەرجەستە دەکات. کەم نین چیرۆکی ئەو ژنانەی کە بە تاریکی و لە نیوەی شەو بە شەقی پیاوە سەرخۆشەکانیان دەکرێنە دەرەوە و دەبنە قوربانیی تاوانێک کە نەیانکردووە. لە بەشێکی تری ئەم نووسینەدا سەبارەت بە ئالودەبوون پەیوەندی بە توندوتیژی خێزانییەوە دێمەوە سەر ئەم باسە. وەلێ لێرەدا بۆ ئەوەی لە ناوەڕۆکی ئەو پەرەگرافەی سەرەوە بگەین، پێویستە بگەڕینەوە سەر ئەو سیاقەی کە خودی نووسینەکەی تیادا نووسراوە.

وەک پێشتر باسمان کرد فرۆید لە سەروبەندی نووسینەکانی سەبارەت بە  پارانۆیا ئاماژەی بە ئالودەبوون کردووە، بە تایبەتیش ئالودەبوون بە ئەلکهول. ئەو پێی وایە کە سەرچاوەی سەرەکیی پارانۆیا دەگەڕیتەوە بۆ حەز و فانتازیای (هۆمۆسێکوێلی) پیاوێک بۆ خۆشەویستیی پیاوێکی تر. خودی هاوکێشەکەیش لای فرۆید بەم جۆرەیە:

 من (کە پیاوم) ئەوم خۆشدەوێت (کە پیاوە)! ئەم فانتازیایە لە نەستدا بە سێ جۆری جیاواز و دژبەیەک خۆی بەیان دەکا: جۆری سێهەمیان کە دەتوانین بەم جۆرە ئاماژەی پێ بکەین: ئەوە ژنەکەمە ئەو پیاوەی خۆشدەوێت کە من خۆشم دەوێت- کە ئەمەیش پێچەوانەی دەستەواژەی یەکەمە و هەر ئەمەیشە وەهمی ئیرەیی دروست دەکات و گرێی دەروونی پیاوی ئەلکهولی ئاڵۆزتر دەکات و لە شوێنێکدا ڕووبەڕوی دەبێتەوە بە گژیدا دەچێتەوە کە خودی خۆی لەوێ نییە. بەم شێوەیەیش وەهمی ئیرەیی کەسی ئەلکهولیست یەکێکە لەوانەی سەرەوە. واتە ئەو پیاوەی لە نەستیدا ئاغا و باڵایە، پیاوێکی تری خۆشدەوێت و حەزی بە گەعدە و دانیشتنە لە گەڵ پیاوێکی تر و ئارەزووی دەکات، ئەمی ئەلکهولیست نییە، ئەو پیاوە هەمیشە لە بەرگێکی تردا خۆی نیشان دەدات و خۆی دەیخزێنێتە ناوی یەکێکی تر- حەزو هەوەسی خۆی لە ناو ژنەکەیدا دەبینێتەوە و هەر لە ناو ئەویشدا پەلاماری دەدات. 

وەک نکولیکردن لەم فانتازیایەی نەستی خۆی بە بوونی پەیوەندییەکی لیبیدۆیی لەگەڵ پیاوانی تردا، ئەوا کەسی ئەلکهولیست پێویستی بەمیکانیزمێکی بەرگرییە تا خۆی لە گوناهی ئەم حەز و ئارەزووە سێکسییەی خۆی ڕزگار بکات. ئەویش بە بیرکردنەوە لەوەی کە ئەوە ژنەکەیەتی نەک خۆی کە پەیوەندیی خۆشەویستی لەگەڵ ئەو پیاوەدا یان پیاوانی تردا هەیە، ئەوە ژنەکەیەتی کە مایەی شەرم و بێ ئابڕووییە، هەر ئەویشە کە شایەنی لۆمە و سەرزەنشتکردنە. مەسەلەی چوونی پیاو بۆ مەیخانە و نۆشینی مەی لە مەیخانەکان ئەگەر لە لایەکەوە پەیوەندی بەوەوە بێت کە پیاو لە ماڵەکەی و ژنکەی خۆی بێزارە، هەر بۆیە کوچەی مەیخانەکانەکان دەگرێت ئەوا لە لایەکی ترەوە پەیوەندی بە ترسی پیاوەوەیە لە ژن، ترسی لەدەستچوونی ئۆبێکتی خۆشەویستییەکەی. با بیرمان نەچێت تا هەستی ئیرەیی لای کەسی ئەلکهولیست زیاتر و زیاتر بێت ئەوا پەیوەندی لەگەڵ ئۆبێکتی خۆشەویستییەکەی تۆکمەتر و باڵاتر دەبێت، بە جۆرێک کە ئیتر ناتوانیت لە یەکتریان جیا بکەیتەوە. ڕەنگە هەر ئەم هۆکارەیش بێت  کە ئالودەبوون بە ئەلکهول بە زەبرترین و قورسترین جۆری ئالودەبوون دابنرێت لە ڕووی چارەسەری کلینیکییەوە، زۆر جار گوێمان لەوە دەبێت کە ڕزگاربوون لە ئالودەبوون بە ماددە ‌هۆشبەرەکان ئاسانترە وەک لە ئالودەبوون بە ئەلکهول.

با بزانین فرۆید بە چ شیوەیەک باس لە پەیوەندیی نێوان ئۆبێکتی لەدەستچوو لە گەڵ بەکارهێنانی ماددە تۆکسیکەکان-ژەهراوییەکان لەوانەیش ئەلکهول دەکات؟

لە وتارێکیدا لە سالێ (١٩١٧)دا، بە ناوی (تازێباری و مێلانخۆلیا) دا، ئەو باس لەوە دەکات کە ئەوە بە تەنها ئەلکهول نییە کە بەربەستەکان لە بەردەم کەسی ئەلکهولیستدا ناهێڵێت و بە هۆیەوە خۆی لێ دەبێتە ئایدیاڵی خۆی، بەڵکوو زمانیش یارمەتی گۆڕێنی (Sublimation) باڵایەتی دەدات. لێرەدا فرۆید سەرنجمان بۆ پەیوەندیی نێوان کحول (ماددە هۆشبەرەکان) لە گەڵ زماندا ڕادەکێشێت. گەر ئەو تێزە بە هەند وەربگرین کە پێی وایە باڵایەتی گۆڕانی ئەنگێزەکانە بۆ بەرهەمی کولتووری لە ڕێێ زمانەوە ئەوا ئاماژەکردنی فرۆید بۆ چەمکی باڵایەتی لەم سیاقەدا ئەوەمان پێ دەڵێت کە بەکار‌هێنانی مەی و ئەلکهول (ماددە هۆشبەرەکان) دەتوانێت وەک ڕازیبوون و تێربوونێکی کاتی ئەنگێزەکان کار بکەن و کە کاریگەرییەکەی لە هی زمان و کەمتر نییە.

هەر لە سەروبەندی ئەم ساڵانەدایە کە فرۆید تێزەکانی سەبارەت بە فانتازیا، سێکسوالیتی مناڵانە، کاریگەری و بونیادی گرێی ئۆدیپوس لە سەر دەروون و لە هەموویشی گرنگتر تێزەکەی سەبارەت بە  تراوما ڕاست کردەوە و جەختی لە سەر ئەوە کردەوە کە ئەشکەنجە و ئازاری مرۆڤ و تراوماکانی پەیوەندیی بە جەزرەبە و و زەبرە دەرەکییەکانەوە نییە، بەڵکوو پەیوەندی بەو پرۆسە و کارلێکانەوە هەیە کە لەناو دەروونی مرۆڤ خۆیدا ڕوو دەدەن. کەسە نیرۆتیکییەکان قوربانیی دەستی هۆکاری دەرەکی نین بەڵكوو ئەو زام و برینەی لە خۆیانیان دەردەکات و گیرۆدە و هیلاکیان دەکات لە ناو هەناوی خۆیانەوە هەڵدەقوڵێت.

بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم سەرەتایە لە هزری فرۆیدا دەتوانین ئاماژە بە نامەیەکی تری بۆ فلایشی هاوڕێ بکەین کە لە کانونی دووەمی ساڵی (١٨٩٩)دا نووسیویەتی: (سەرەتا بەشێکی شیکارەکانم جەختکردنەوە بوو لەسەر ئەوەی کە فانتازییەکان بەرهەمی قۆناغیێکی ترە کە دواتر دەخرێتەوە ناو  قۆناغی مناڵییەوە و هەر لەوێشدا ئامادەگیان هەیە، خودی ئەو دۆخەیەیش کە فانتازییەکەی تێدا خوڵقاوە ھەر دەخزێتەوە ناو قۆناغی مناڵییەوە، ئەمەیش لە ڕێی و بە پەیوەندی لەگەڵ زماندا دەکرێت. وەلێ بۆ وەڵامی ئەو پرسیارەی کە ئایا لە قۆناغی مناڵیدا چی ڕووی داوە؟ ئاوا دەڵێین کە ‌هیچ ڕووی نەداوە! وەلێ مییکرۆبی ئەنگێزە سێکسییەکان لەوێیەوە دروست دەبن و لەدایک دەبن. دواتر و لە بەشی دووەمی لێکۆڵینەوەکانم لە مانای بەشێکی گرنگی تری دەروون تێگەیشتم کە بە ڕای من گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ تێگەیشتن لە قۆناغە سەرەتایییەکانی سیمپتومەکان کە تەنانەت دەکەونە پێش بوون و درکردن بە فانتازیاوە…).

ئەم نامەیەی سەرەوە درێژکراوەی هەمان نامەیە، کە لە (21 september) ساڵی (1897)دا بۆ فلایشی هاوڕێی دەنوسێت و لێرەدا فرۆید ئاماژە گرنگەکەی دەکات و دەڵێت: (لە نەستی مرۆڤدا هیچ ئاماژەیەک بە بوونی حەقیقەت نییە. هەر بۆیەیش کارێکی ئاسان نییە بتوانین لە ناو نەست و نائاگاییدا خەیاڵ لە واقیع جیا بکەینەوە…).

لە  ھەمان وتاری مێلانخۆلیا و تازێباریدا،  فرۆید باس لە پەیوەندیی نێوان میڵانخۆلیا لەگەڵ مەستبوون بە ئەلکهول دەکات و پێی وایە هەردوو دۆخەکە ناتەندروست و پاتەلۆژین وەلێ لە حاڵەتی مێلانخۆلیادا خودی لە دەستدانەکە وا دەکات کە سوبێکت خەمۆک، بێدەرەتان و بێوزە بێت و هەست بە بەتاڵی و پووچی بکات. لە کاتێکدا لە کاتی مەستبوون بە ئەلکهول سوبێکت هەست بە شادی و وزەیەکی کاتی دەکات، وزەیەکی زیادە کە وای لێ دەکات نەسرەوێت(Manic)، لە هەموو شوێنێکدا بێت و لە ‌هیچ شوێنێکیشدا خۆی نەگرێت. ڕەنگە لێرەدا پرسیار بکەین و بڵێن مێلانخۆلیا چ پەیوەدنییەکی بە ئالودەبوون و نۆشینی شەرابەوە، یان هەر ماددەیەکی تری هۆشبەرەوە هەیە؟ یان پرسیار بکەین و بڵێن کە بۆچی ژەهراویبوون-تۆکیسکبوون بە ئەلکهول بە نەخۆشی دادەنرێت، لە کاتێکدا ئەلکهول دەبێت بە مایەی خۆشی و شادی بۆ کەسەکە، وزەیەکی زیادەی پێدەبەخشیت. ئایا خودی لە دەستچوونەکە لە کوێدا خۆی مەڵاس داوە؟

بۆ ئەوەی وەڵامی ئەم پرسیارەیش بدەینەوە دەڵێن خودی ئالودەبوون خۆی کێشە و گرفت نییە بەڵکوو کاردانەوەیە، سیپتومە بۆ کێشەیەکی قووڵتر کە سوبێکت بە دەستیەوە دەناڵینێت. ئالودەبوون میکانیزمی بەرگرییە بۆ ئازار و ناسۆرییەکی قووڵ بۆ لەدەستدانێک کە زۆر جار سوبێکت خۆیشی نازانێت پەنجە بخاتە سەر سەرچاوەی ئازار و نوقسانییەکەی. کەواتە لەم ڕوانگەیەوە بێت ئەلکهول ماددە هۆشبەرەکان دەبنەوە بە شتگەلێک کە سوبێکت بەکاریان دەهێنن تا گەر بۆ ماوەیەکی کاتیش بێت خۆشی و شادی  پێبەخشێت، خۆی پێ سڕ بکات. ئازارەکانی کەم بکاتەوە، کە زۆر جار خۆیشیان نازانن سەرچاوەی ئەو ئازارانە چین لە کوێوە هاتون.  لە دۆخی ئالودەبوونیشدا هەر وەک مێلانخۆلیا کێشەکە هەر بە تەنها ئەوە نییە کە چ شتێک لەدەستچووە چونکە ئەو شتەی کە لە دەستچووە بە ڕوونی دیار نییە کە چییە، شتێکە بێ ناو و بێ شوناسە. تەنانەت لەو کاتەنەیشدا کە کەسی مێلانخۆلی-ئالودە، درک بەوە دەکات یان ئەگەر بشزانێت کێی لەدەستچووە! ئەوە نازانێت چی لە ناو ئەو کەسەدا لەدەستچووە، وەیان بۆ چ شتێک لەناو ئەودا دەگەڕێت وعەوداڵ و سەرگەردانی چییە. 

هەر بۆیەش تێمای ئۆبێکتی لە دەستچوو بابەتێکی گرنگ و زیندووە لە هزری دەروونشیکاری فرۆیدیدا.   لە ساڵی (١٩١٧)دا، لە وتارەکەیدا بە ناوی (پاشکۆی مێتاسایکۆلۆژی سەبارەت بە تیۆریی خەون) فرۆید باس لە ئۆبێکتی لەدەستچوو دەکات. ئەو پێی وایە کە خەونەکانمان بریتین لە جۆرێک لە وڕێنەکردن بۆ گەشتن بە حەز و ئارەزووەکانمان. لێرەیشدا بەراوردێک لەنێوان خەونبینین و خودی ئەو  دۆخە نەخۆشیە-پاتۆلۆژیەدا کە تایبەتە بە خەونبینین دەکات. لە هەندێ دۆخی دەروونیدا ئیگۆ دەبێت ڕووبەڕووی نوقسانییەکەی خۆی بێتەوە، ئەو نوقسانییەی کە ناتوانێت بەرگەی بگریت و قبوڵی بکات وەلێ هەمیشە دوایدەخات و نایەگەێنێتە خۆی و درزێک لەنێوان خۆی و نوقسانیەکەیدا دەهێڵێتەوە. خودی ئەم دواخستنە درز و دەلاقەیەک بۆ سوبێکت دەهێڵیتەوە تا بتوانێت لە ڕێی فانتازیا و حەز و ئارەزووەکانی ناەوەی خۆیەوە  نوقسانیەکە بکاتە دەرەوەی خۆی، وە لە باشترین شێوەدا لە ڕێی وڕینەکردنەوە دەبێت. فرۆید دەنووسێت:

(ڕەنگە بویڕم و پێشنیاری ئەوە بکەم کە پەیوەندیی نێوان وڕینەی ژەهراوی- تۆکسیک، لیرەدا مەبەستم لە وڕینەی ئەلکهولە وەک نموونە، دەبێت هەر بەم شیوەیە لێی تێبگەین، لێرەیشدا ئەو نوقسانییەی کە سوبێکت ناتوانێت بەرگەی بگرێت و قبوڵی بکات و شتێکە واقیع بە سەریدا سەپاندوە وەک لەدەستدان و نەبوونی ئەلکهولە هەر کات ئەوەی دەستکەوت ئەوا نوقسانییەکەی تر-ئۆبێکتی لەدەستچوو کە مەبەستی خودی ئەلکهولە- خۆی پڕ دەکاتەوە ئەوکاتەیش لە وڕێنەکردن دەوەستێت… با بڵێین دیمەنەکە بەم شێوەیە: کەسێک لە دۆخی ژەهراوی- تۆکسیکبوندا بە جۆرێک هەڵەشە و نەسرەوتە لە ڕەفتار و جووڵاوەنەیدا چونکە دڵخۆش و خۆشنودەیە. وەلێ دەبێت ئەم پەیوەندییە ساختەیە ڕاست بکرێتەوە، چونکە حەقیقەتەکە ئەوەیە کە نەزمی ئابووری میشکی سوبێکت لە لایەکەوە ئاماژە بەوە دەکات کە ئارەزووەکەی پڕ بۆتەوە، ئەوەیش وای لێ دەکات هێندە دڵخۆش و رۆح ئاسودە بێت، لە لایەکی تریشەوە خەمبارە چونکە هیچی لە باردا نییە و دەستەوسانە بەرامبەر نوقسانییەکەی).

مەبەستی فرۆید لێرەدا ئەو دۆخە دەروونییە نەسرەوت و مانیکیەیە کە کەسی ئەلکهولیست ئەزموونی دەکات. ئەو هەستە دژبەیەک و پارادۆسکەی کە بەهۆی کاریگەریی ئەلکهولەوە دروستدەبێت. هەستی خۆشی و ناخۆشی، پێکەنین و گریان، قۆشمە و نوکتە یاخود هەوڵی کەسی ئەلکهولیست بۆ قسەکردنی جدی  لە سەر بابەتەکان کە ئەمەیش لە حاڵەتی سەرخۆشیدا، زۆر جار هەر بە دیمەنی کۆمیدی تەواو دەبێت، چونکە خودی هەوڵەکە سروشتێکی کۆمیدی لە خۆی دەگرێت بەو مانایەی کە کەسەکە دەیەوێت نمایشی شتێک بکات کە خۆی نیەتی و نوقسانییە تیایدا. لە بەشێکی تری ئەم نووسینەدا دێمەوە سەر باسی کۆمیدیا- نوکتە و پەیوەندی بە ئالودەبوونەوە.

 لێرەدا گرنگە ئاماژە بەوە بکەین کە  فرۆید خودی وڕێنەکردنە نابەستێتەوە بە پێکهاتەی کیماویی ئەلکهولەوە وەک ماددەیەکی ژەهراوی – تۆکسیک بەڵکو دەیبەستێتەوە بە لە دەستدانی ئۆبێکتی خۆشەویستییەوە لە واقیعدا کە خودی ئەلکهولە. واتە وڕێنەکردن قەرەبوویەکی دەروونییە بۆ لەدەستدان کە بە هۆی نەبوون و نوقسانییەوە دروست دەبێت. بە ڕای فرۆید ژەهراویبوون بە ماددە کحولییەکان کە سەر بە هەمان دۆخ و حاڵەتی دەروونییە و هاوشیوەی وڕینەکردنە، هەر بۆیەش پێویستە بە هەمان شێوە ڕاڤە بکرێت، ئەویش کە لەم دۆخەیشدا جۆرێک لە دواخستن و دوورخستنەوەی تێدایە. کەواتە با بزانین  ئەو پەیوەندییەی لەنێوان سوبێکت و ئەلکهولدا هەیە هاوکات دەبێتە هۆی دروستبوونی وڕینەکردن چۆن دروست دەبێت؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەیش پێویستە بگەڕینەوە سەر ئەو دۆستایەتییەی کە هەر لە سەرەتاوە لە سەر نوقسانی دروست بووە و پەیوەندییەکی دانەبڕاویشی لەگەڵ  سوبێکت و ئۆبێکتە لەدەستچووەکەی هەیە. ئەوا بە کورتی دەگەڕینەوە سەر خوێندنەوەی فرۆید سەبارەت بە وڕێنەکردن لە هەردوو مناڵ و گەورەدا کە سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لەدەستچوون. بەم مانایەش وڕینەکردن قەرەبوویەکی دەروونییە بۆ لەدەستچوونێکی ڕاستەقینە هاوکات ئاماژەیە بۆ ئارەزووکردنی ئەو شتەی کە لەدەستچووە. مناڵی بچووک وڕینە بە مەمکی دایکییانەوە دەکەن چونکە بە تەنها مەمکی دایکە کە دەتوانێت ڕازی و تێریان بکات. وڕینەکردنیش بۆ مناڵ تاکە ڕیگەیەکە کە بەهۆیەوە گوزارشت لە ئۆبێکتی لەدەستچوو بکەن، کە خۆی جەستەی دایکە، ئەو جەستەیەی کە لێیان تابو کراوە و ناتوانن جارێکی تر پێبگەنەوە. ئەم نوقسانییە یان ئەم ئۆبێکتە لەدەستچووە لە هزری لاکانیدا بە ئۆبێکتە بچکۆلە ناسراوە، لە بەشی دووەمی ئەم نووسینەدا بە ناوی (ئالودەبوون لە دیدی لاکانەوە) دێمەوە سەر ئەم باسە.

کەواتە با بگەڕینەوە سەر چێژ لای کەسی ئەلکهولیست. فرۆید لە کتێبی (شارستانیەت و ئاکاماکانی)دا باس لە بێتوانایی و بێهودەییی مرۆڤ لە گەشتن بە خۆشنودەیی دەکات. کاتێک کە  مرۆڤ هیچ ڕێگەیەک نادۆزێتەوە بۆ گەشتن بە چێژ و خۆشنودەیی ئەوا دواجار پەنا دەباتە بەر جۆرێکی تر لە چێژ کە بە

 (چیژی درێژخایەن بە ژەهرەوایبوون)ی ناو دەنێت. هەڵبەت فرۆید لەم کتێبەدا باس لە ڕۆڵی شارستەنیەت دەکات و پێی وایە کە خودی شارستانیەتیش ڕێگەیەکە بۆ ڕێکخستنی پەیوەندیی نێوان مرۆڤەکان، بە مانایەی کە شارستەنیەت ئەو چێژ وحەزانەمان  بۆ ڕێک و جۆر دەکات کە دەتوانین دەستمانکەوێت هاوکاتیش ئەوانەیش کە بۆمان نییە و ناتوانین چنگمان  بکەوێت. ئەوەی کە جێی سەرنجە بۆ فرۆید کە تەنانەت زانست و ئاینیش ناتوانن لە باریاندا نییە کە مرۆڤ تەواو دڵخۆش و شادومان بکەن، نەک ئەوەیش بەڵکوو دەگاتە ئەو ڕاستییە بەڵگەنەویستەی کە مرۆڤ ھەمیشە عەوداڵی خۆشبەختییە وەلێ دەستیانکەوێت. ئازار و ئەشکەنجە قەدەری مرۆڤە، مرۆڤ ئازار بە دەست پیربوون و ئەفەرۆزبوون لە جەستەی خۆی دەکێشیت، ئازار لە دەستی سروشت و جیهانە ترسناکەکەی دەرەوەی خۆی دەکێشێت، ئازار بە دەست تەنیایی و ئەشکەنجەی ترس لە تەنیایی دەکێشێت. تەنانەت ئەو کاتەنەیش کە مرۆڤ لە خودا نزیک دەبێتەوە یان خۆی دەخاتە شوێن و پێگەی خودا کەچی ‌هێشتا هەر دەناڵێنێ و ئازار دەکێشێت. مرۆڤ هەمیشە گیرۆدەی دەستی ئەو بونیادە کۆمەڵایەتییە کە تیادا دروست دەبێت و دەبێتەوە بە بەشێک لێی و ناتوانێت خۆی لێی رزگاربکات. هەموو بەربەست و ڕیگرییەکان لە بەردەم خۆشنودەیی مرۆڤدا دەبێتە هۆی ئەوە کە نەگاتە ئامانجی خۆی و دەستی بە چێژدا نەگات. گەر  مرۆڤ نەتوانێت بەر لە ئازار، ناسۆری و تاڵییەکانی ژیان بگرێت، ئازار و ئەشکەنجە بەشێكی دانەبڕاو و ئەزەلی بێت لە ژیانی مرۆڤدا، ئەی کەواتە چی بکات تا خودی ئازاركێشان کەم بکاتەوە یان هیچ نەبێت تامەکەی و ڕیتمەکەی بگۆڕێت؟

بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەیش فرۆید چەند پێشنیار و ئەگەرێکمان دەخاتە بەردەست تا لە ڕییانەوە بتوانین ئازاو ئەشکەنەجەمان کەم بکەینەوە، یەکێک لەو پشنیار و ئەگەرانەیش بۆ ڕیکخسنتەوە و گۆڕینی ئازارکێشان بەکار‌هێنانی ماددە هۆشبەرەکان و ئەلکهولیەکانە. لەمبارەیەشەوە دەڵێت:

(سەمەرەترین مییکانیزمیش بۆ خۆدزینەوە لە ژان و ئازارکێشان هەر ئەوانەن کە بە دوایدا دەگەڕێین و کاردەکەنە سەر  خودی سیستمە ئۆرگانییەکەمان. بەو مانایەی کە خودی ئازارکێشان خۆی ھیچ نییە جگە لە ھەستکردن، واتە ئەو کاتە ئازار ھەیە کە ئێمە ھەستی پێدەکەین وەک ئەشکەنجە و ژان ئەزموونی دەکەین، خودی ئەم ھەستکردنەیش پەیوەندیی بەوەوە ھەیە کە ئێمە وەک ئۆرگانیزم چۆن دروستبووین و ڕئکخراوین، ھەر بۆیە ش ساناترین و ھاوکات کاریگەرترین جۆری ئەو میتۆدانە کاریگەریی ماددە کحولی و ھۆشبەرەکانە^[11]).

بە ڕای فرۆید ژان و ئازارکێشان لە سێ لاوە دەبێتەوە بە ھەڕەشە و کاردەکاتە سەر مرۆڤ و گیرۆدەی دەکات:

١-  ئازارو ئەشکەنجە ھەڕەشەیە بۆ سەر جەستەی مرۆڤ.

٢- ھەڕەشەیە بۆ سەر پەیوەندیی مرۆڤ بە جیھانی دەرەوە.

٣- ھەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ پەیوەندیی مرڤ بە ئەوانی ترەوە.

جۆری سێهەمیشیان لە ھەموویان کاریگەرترە چونکە ئەوانی تر بۆ ئێمە لە یەک کاتدا هەم دەبنەوە بە سەرچاوەی ئازار و ناسۆری وە ھەمیش سەرچاوەی خەمڕەوێنی و ڕەواندنەوەی ژان و ئازارن. ھەر بۆیە کاتێک ئەوانی تر و بوونی ئەوانی تر دەبێتەوە بە هەڕەشە و سەرچاوەی ژان و ناسۆری بۆ سوبێکت ئەوا دوورکەوتنەوە خۆدزینەوە لێییان دەبێتەوە بە چارەسەرێک بۆ خودی کێشە و ئازراکێشانەکە. وەلێ تەنیایی و ئەفەرۆزبوون بژارادەیەک نییە کە مرۆڤ خۆشبەخت بکات، هەر بۆیەش دیسانەوە بۆ ئەوەی بەرگەی تەنیایی بگرێت، بتوانێت هاودەمێک بۆ خۆی دروست بکات، دەبێت شتێک-ئۆبێکتێک بدۆزێتەوە کە جێی ئەوانی تری بۆ بگرێتەوە، ئەو بۆشایی و درزەی بۆ پڕ بکاتەوە کە غیابی ئەوانی تر بۆی دروست کردووە. لێرەوە دەتوانین بڵێین کە ئەلکهول و ماددەھۆشبەرەکان دەتوانن شوێنی ئەوانی تر بگرنەوە نەک هەر ئەوەیش بەڵکوو دەتوانن ببنە داڵدە و پەناگایەک بۆ سوبێکت و چێژ و شادی پێ ببەخشن، لەوەیش زیاتر خودی ئەم ماددانە جا ئەلکهول بێت یان ماددە هۆشبەرەکان وا دەکات کە نایەڵن مرۆڤ بەر ئازار و ژانی زیاتر بکەوێت و ئەشکەنجەی زیاتر بچێژێت. فرۆید لەمبارەیەوش دەڵێت: (خزمەتی ئەم  ماددانە ژەھراوییانە خۆی دەبێتەوە بە ململانییەک لەنێوان گەیشتن بە خۆشنودەیی لە لایەک و بە دوورەپەرستی و خۆ دوورخستنەوە لە  بەدبەختی و بێھودەیی لە لایەکی ترەوە، هەرئەمەیشە وا دەکات کە مرۆڤ ئەم ماددانە و بەکارهێنانیان هێندە بەرز بنرخێنیت بە جۆرێک کە شوێن و پێگەی لیبیدۆی بۆ دەگرێتەوە…^[12])

لێرەیشەوە بە دواوە  فرۆید ئالودەبوون وەک  سیمپتومێکی کۆمەڵایەتیی دەبینێت و ئاماژەی بۆ دەکات، لەمبارەیەشەوە دەڵێت: (ئێمە زۆر قەرزاری ئەو نێوەندەیەن نەک هەر لەبەر ئەوەی کە ڕاستەوخۆ لە خزمەتی چێژدایە، بەڵکوو لەبەر ئەوەی بڕێکی زۆر لە بەرخۆری مرۆڤ بەرامبەر بە دەرەوەی خۆی لەخۆی دەگرێت. کاتێک کە ئەم ڕاستییە  دەزانین، بە یارمەتیی ئەمەیش ئەوا لەوە تێدەگەین کە ئەوانەی لە ژێر باری قورسی ژیاندا خنکاون هەر کات بیانەوێت خۆیان بدزنەوە لە بارگرانی واقیع و پەناگایەک بۆ خۆیان بدۆزنەوە کە بەتەنها بۆ خۆیانە بە مەرجی باشتر ڕازیکردن و تێرکردنی خۆیان پەنا دەبنە بەر ئەم ماددانە. هەر وەک ئاشکرایە و دەزانین، هەر ئەمەیشە کە تایبەتمەندییەی ماددە ژەهراوییەکان و هاوکات  زەرەر و زیانەکانیشیان دیاری دەکات).

بەم مانایەش ئالودەبوون بۆ خۆی وەک سیمپتومێکی کۆمەڵایەتییە هاوکات جۆرێکی تایبەت لە پەیوەندی و بونیادێکی  کۆمەڵایەتیی جیاوازیش بە خۆی دروست دەکات. کەواتە کەسی ئالودەیش پەیوەندییەکی تایبەت بە خۆی لەگەڵ ئەوانی تردا دروست دەکات کە جیاوازە لەوانی تر. دیارە کە هەر سێ جۆرە سەرەکییەکەی سوبێکت بە مانا دەروونشیکارییە کە ئەوانیش ( نییرۆس، پێرڤیش وە سایکۆس)ن، وەک بونیاد لە ڕووی دەروونشیکاریی کلینکییەوە لە ڕێی پەیوەندییان لەگەڵ ئەوانی تر خۆیان دیاری دەکەن و دەناسرێنەوە. وەکچۆنیش پێگەی هەرسێکیان لە ناو زماندا بە سێ شیوەی جیاوازە لە ڕێی جیاوازە دەبەسترێنەوە بە تراوما یان نوقسانییە ئەزەلییەکەوە.

گەر بە کورتی باسی ئەو پەیوەندییە بکەین ئەوا بەم شێوەیە: سوبێکتی نیرۆتیکی یان عوسابی لە ڕیی پرسیارکردنی ئەوی ترەوە پەیوەندیی خۆی لە گەڵیدا دیاری دەکات. ئەمەش مانای ئەوەیە کە سوبێکت کە بە نائاگایییەوە خەساندنە ڕەمزییەکە و هاوکات دەرئەنجاماکانی ئەو خەساندنەیشی قبوڵ کردووە، بەرپرسیارێتیی نوقسانیەکەیشی خستۆتە سەرشانی خۆی. ڕوونتر بڵێین سوبێکتی نیرۆتیکی یان عوسابی دەستبەرداری ژویسانسە ڕاستەقینە بەر لە ئۆدیپوسەکەی خۆی دەبێت و بە چێژێکی ئاسایی ڕازی دەبێت وەلێ ئەم ڕازیبوونە هاوپێچە بە هەستکردن بە گوناه و دڵەڕاوکێیەکی مەحتومەوە.

لە کاتێکدا پەیوەندیی کەسی پێرڤیش یان لادەر، بە ئەوی ترەوە لە ڕیی ئۆبێکتەوەیە، یان ڕوونتر بڵێین ئۆبێکتێک دەکات بە بەرگی ئەوی تردا، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە سوبێکت لە هەندی کاتدا دان بە نوقسانییەکە دەنێت و قبوڵی دەکات وەلێ لە هەندێ کاتی تریشدا نکوڵی لێ دەکات. سوبێکتی پێرڤیش باوەڕی وایە کە دایکی نوقسانی نییە، دواجار خاوەنی فالوسێکە، هەر بۆیەش نکوڵی لە خەساندنە ڕەمزییەکە دەکات. ئەو ئۆبێکتە فیتشییە قەرەبوو و جێگرەوەی زەکەری دایکە، کە کوڕی بچوک ڕۆژێک لە ڕۆژان پێی وابووە کە دایکی هەڵگر و خاوەنیەتی، کوڕ نەک ناتوانێت دەستبەرداری ئەم هەست و باوەڕی خۆی بێت بە بوونی زەکەری دایک بەڵكوو دەبێت بە بەشێک لە نەستیشی. ئەفسون تەنگەژەی فیتشی ئەوەیە کە تەواوی گرێی خەساندن لە فۆڕمێ یادەوەریدا وێنا دەکات بە جۆرێک کە ڕێی بە ژن/دایک دەدات کە هەم وەک بوونەوەرێکی کامڵ(خاوەن فالوس)، وە هەم وەک خەسێنراوێک بێ فالوسیش ببینرێت. بە مانایەکی تر، کەسی فیتشی لە یەک کاتدا نەبوون و بوونی زەکەری دایک سیمبۆلیزە دەکات، کە ئەمەیش بۆ خۆی ئاماژەیە بۆ ئەو ترس و چێژە شاراوەیە کە لە نەستیدا خۆی ماڵاسداوە. بەم مانایەش ژیوسانسە ڕاستەقینە بەر لە ئۆدیپۆسەکە وەلانراوە و ئۆبێکتێکی جێی ئەم ژویسانسەی گرتۆتەوە، هەستکردن بە گوناه و دڵەڕاوکێ لەم بونیادەیە شاراوەیە زۆر ئاشکرا نییە. لەمبارەیەوە فرۆید دەڵێت:

کاتێک ئاماژە بەوە دەکەم کە فیتشیزم قەرەبوو، جێگرەوەی زەکەرێکە، باشدەزانم کە نائومێدتان دەکەم هەربۆیەش هەر زوو ئەوە دەڵێم کە ئەوە لە بری زەکەرێکی ئاسایی نییە. بەڵکوو لە بری زەکەرێکە کە تەواو جیاواز و تایبەتە زەکەرێک کە زۆر گرنگ بووە لە مناڵیدا بەلام دواتر لەدەستچووە. ڕوونتر بڵێین، زەکەرێکە کە خۆی نەماوە و بەسەرچووە بەڵام کەسی فیتشی  لە نەبوونەوە دەیهێنێتەوە و دەیپارێزێت).

بەڵام لە سوبێکتی سایکۆسدا پرسیارەکە زیاتر بوون و نەبوونی ئەوی ترە. ئەمەش مانای ئەوەیە کە شتێک نییە بە ناوی پەیوەندیی سوبێکت بە ئەوی ترەوە، چونکە لە دۆخی سایکۆسدا زمان خۆی تابووە، وەکچۆنیش خەساندنە ڕەمزییەکە و خودی نوقسانییەکەش قبوڵنەکراوە. وەلێ ژویسانسی بەر لە ئۆدیپوس وەلا نەدراوە و دوور نەخراوتەوە، بەمەیش سوبێکت یان بە گەرموگوڕییەوە باوەشی بۆ دەکاتەوە یاخود خۆی لێ حەشار دەدات و خۆی لێ دەپارێزێت، ئەمەیش لە ڕیی وڕینەکردن و وەهمەوە دەبێت. هەر بۆیەش بە پێچەوانەی دوو بونیادەکەی تر لێرەدا هەستکردن بە گوناه و دڵەڕاوکێ یان بوونی هەیە وەیان هەر نییە.

باسکردنی پەیوەندیی سوبیکت بە ئەوانی ترەوە لەو سێ جۆرەی پێشوودا گرنگە بۆ ئەوەی بتوانین لە پەیوەندیی کەسی ئالودە بە دەرەوەی خۆی بگەین، چونکە کەسی ئالودە بۆ خۆی سەربەخۆیە، بەو مانایەی گەر پەیوەندیی سوبێکت لەگەڵ ئەوانی تردا شتێک بێت کە خودی سوبێکت پێناسە دەکات، وەک لە سێ بونیادەکەی تردا ڕوونمان کردەوە، ئەوا ئەم پەیوەندییە بۆ کەسی ئالودە لەگەڵ ئەوانی تردا تەواو شتێکی جیاوازە و لە شوێنێکی تردایە. لە دۆخی ئالودەبووندا هەردوو نوقسانییەکە و خەساندنە ڕەمزییەکەیش بە جۆرێک لە جۆرەکان قبوڵکراوە، وەلێ ئەم قبوڵکردنە بە خۆشحاڵییەوە نییە بەڵکوو سوبێکت لە ڕێی چەپاندن، نکوڵیکردن یاخود ڕەتکردنەوە دەتوانێت ئەم نوقسانی و خەساندنە قبوڵ بکات. هەر بۆیەش لای کەسی ئالودە هەستکردن بە گوناه و دڵەڕواکی هەندێ جار شاراوەیە وەلێ خودی ئەم شاردنەوەیەیش پارادۆکسە چونکە هەمیشە ئەوەی کە شاردراوتەوە خۆی نمایش دەکات و لە بەرگێکی تردا دەردەکەوێتەوە.

بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندیی کەسی ئالودە بە ئۆبێکتی خۆشەویستییەکەیەوە، پێویستە بگەڕینەوە سەر دیدی فرۆید سەبارەت بە ئۆبێکتی سێکسی. فرۆید لە ساڵی (١٩١٢)دا لە نووسینێکدا بە ناوی (On the universal tendency to debasement in the sphere of love)   باس لەوە دەکات کە بۆچی پەیوەندیی ئۆبێکتی سێکسی هێندە سروشتێکی گرفتئامێز و ئاڵۆزی هەیە. ئەو باوەڕی وایە کە شتێک لە خودی ئەنگێزەکاندا هەیە کە شایانی ڕازیکردن و تێرکردن نییە. لەمبارەیشەوە باس لە دوو هۆکار دەکات: یەکەم: سروشتە هەڵخڵەتێنەر و فریودەرەکەی ئۆبێکتی سێکسی -بژاردەیە لەگەڵ بەربەستەکانی بەردەمی کاتێک لە بەرامبەر ئارەزووی زینا لە گەڵ مەحرەمدا دەوستێتەوە، بە جۆرێک کە دەبێتە هۆی دروستبوونی دۆخێک کە تیایدا دوا ئۆبێکتی بژاردە بۆ خۆی دەبێتەوە بە جێگرەوەی ئۆبێکتە ڕاستەقینەکە.

دووەم: ئەنگێزەی سێکسوالیتی سەرچاوەی هەموو غەریزەکانی ترە، وەلێ خودی ئارەزووەکە تەنانەت لە قۆناغی گەشەکردنی سێکسیدا تەواو یەکانگیر و تۆکمە نییە و هەمیشە دزر و کەلێنێکی تێدایە کە پڕ نابێتەوە. بە مانایەکی تر، هەمیشە بەشێکی ئەم سەرچاوە غەریزییە دەچەپێنرێت یان لە خزمەتی شتی تردا دەبێت کە پەیوەندی بە ڕازیبون و تێربوونەوە نییە. لە ناو فەوزاو قەرەباڵغی ئەنگێزەکاندا مەی و ئەلکهول دەتوانێت هارمۆنییەکی کاتی و ساختەمان بۆ دروست بکات و ڕازیمان بکات. وەهمی تێربوون و چێژمان بداتێ و لە سەروبەندی مەستبووندا خۆمان لێبێتە ئایدیاڵی خۆمان. فرۆید باوەڕی بە بوونی پرەنسپێکی بێخەوش و کامڵی چێژ هەبووە، چێژێک کە دەکەوێتە سەروو هەموو چێژەکانی ترەوە. ئەوەی جێی سەرنجە  کە فرۆید ئەم چیژە لە پەیوەندیی نێوان کەسی ئەلکهولی بە ئەلکهولەوە دەبینێتەوە!  سەبارەت بەم پەیوەندییە دەڵێت: ((…تەماشای پەیوەندیی نێوان کەسی مەشروبخۆر بە شەرابەوە بکە! ئەوە ڕاست نییە کە شەراب هەموو جارێک ڕازیبونێک و تێربوونێکی ژەهراوی و تۆکسیک بە کەسەکە دەبەخشێت، کە لە شیعردا ئەم ڕازیببونە بەراورد کراوە و شوبهێنراوە بە تێربونێکی ئیرۆتیکی – ئایا ئەم بەراوردکردنە لە ڕووی زانستیەوە قبووڵە؟ ئێوە هەرگیز ئەوەتان لە مەشروبخۆرێک بیستووە، کە بە تۆبزی و بە بێ ویستی خۆی مەشروبەکەی/شەرابەکەی بە دانەیەکی تر یاخود جۆرێکی تر، گۆڕیبێتەوە هەر لە بەرئەوەی لێی بێزاربووە چیتر ئارەزووی ناکات؟ بەڵکو بە پێچەوانەوە خووگرتن و پەیوەستبوون، یان ئەم دۆستایەتییە لە نێوان مەشروبخۆر و ئەو مەشروبەی کە دەیخواتەوە، تا دێت زیاتر بەهێزتردەبێت. تۆ هیچ کات لە مەشروبخۆرێک بیستووە پێویستی بەوە بووبێت سەفەر بکات بۆ وڵاتێكی تر کە تیادا مەی و مەیخواردنەوە تابۆ بێت یان مەی قاتی بێت، هەر لە بەرئەوەی کە ئەو نەبوونی و  تابۆیە وایلێبکات ئارەزووی بۆ خواردنەوە تێربێت؟ نەخێر هیچ کات! ئەگەر گوێ بۆ مەشروبخۆرە گەورەکانمان بگرین، لەوانەیش (بۆکلین) کە باس لە پەیوەندیی خۆیان لەگەڵ مەی دەکەن، ئەوا هەست بەوە دەکەیت کە باس لە پەیوەندییەکی پڕ هارمۆنی و بێخەوش دەکات، وەک مۆدیلێکی جوان و ئایدیاڵی هاوسەرگیری دەیشوبهێنێت. پرسیارەکە ئەوەیە ئەی بۆچی پەیوەندیی نێوان کەسە عاشقەکان هێندە جیاوازە؟)).

ڕەنگە ئەم دیدە بۆ خۆی جێی سەرنج و تێڕامان بێت کە ئایا  بۆچی فرۆید بوونی پەیوەندییەکی بێخەوش و پڕهارمۆنی یان وردتڕ بڵیین بوونی پرنسیپی چێژی بێخەوش دەبەستێتەوە بە کەسی مەشروبخۆر عەشقی بۆ  شەرابەکەیەوە؟ لە کاتێکدا ئێمە دەزانین کە لەم حاڵەتەیشدا دواجار ئەو پەیوەدنییە هاوسەرگیرییە پڕهارمۆنییەی کە فرۆید باس لێوە دەکات بە بێخەوش دەینبینێت، پەیوەندییەکی بی درز و خەوش نییە، بەو مانایەی خودی ئەو دۆستایەتی و عەشقەیش بێ زەرەروزیان نییە. بەڵکوو ئەم  پەیوەندییەش دواجار پڕە لە بەرزونزمی، عاشقبونێک کە لێوان لێوە لە زۆری و کەمی، وەکچۆنیش ئۆبێکتی عەشقەکە (شەراب) بۆ مانەوەی خۆی وەک یارێکی شەهوەتباز و بێباک تا کەسە نابەتە بەر قاپی مەرگ، تا وێران و ڕسوای نەکات دەستبەردای نابێت.. ئێمەی مرۆڤ هەمیشە کە دێنە سەر چێژ و تێربوون هەڵدەخڵەتێن و دیوە ڕاستەقینەکەی چێژ نابینین کە خودی مەرگ خۆیەتی. لە دۆخی کەسی ئەلکهولیشدا هەر بەم شیوەیە کار دەکات. سوبێکت عەوداڵی هارمۆنی و پڕکردنەوەی ئەو نوقسانییە لە ڕیی خوگرتن و ڕەفتاری دووبارەبووەوە و بێ ماندووبوون، لە ڕیی خۆ تێرکردن و خۆڕازیکردنێکی بەردەوام  بە ئەلکهول. هاوکێشەکە دیسان بوونی ئۆبێکتی عەشقەکە-ئەلکهول- کە  نە دەبێت زۆر و لەبەر دەستدا بێت، وە نە دەبێت کەمیش بێت و تابۆ بێت.  چونکە کاتێک کە زۆر دەبێت بۆ سوبێکت ئیتر چیدی پەیوەندی بە تێرکردنی ئارەزووەکانەوە  نامێنێت بەڵکو خودی ڕازیبوون و تێرکردنەکە بە بێ باج  و سەرانە نابێت، دوا جار ژیانی کەسەکە خۆی _کاریگەری بۆ سەر دەروروبەرەکەی_  باجی تێربوون و ڕازیبونی ئارەزووەکانیەتی. کەواتە پێویستە بە شیوەیەکی ئایرۆنی لەو پەرەگرافەی سەرەوە بگەین چونکە فرۆید زیاتر مەبەستی لەوەیە کە بەربەست و ڕیگری لە بەردەم حەز و ئارەزووی سێکسوالیتی دەبێتە هۆی بێداری و شڵەژان و گەشتن بە  چێژی سێکسوالیتی، وەلێ ئازادی تەوایش یاخود نەمانی بەربەستەکانیش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەها دەروونییەکان بۆ پێداویستییە ئیرۆتیکیەکان، لەم کاتەیشدا دیسانەوە مرۆڤ پێویستی بە بوونی بەربەستە تا جارێکی تر برەو بداتەوە بە سێکسوالیتی و لیبیدۆی خۆی. 

وەک سەرنجێکی کورت و  کۆتایی بۆ ئەم بەشە گرنگە بڵێم کە ئالودەبوون بۆ من بابەتێکی گرنگە، خودی ئەم نووسینەیش وەک  دەقێکی زیندووە وایە و بەردەوامی هەیە. کاتێک سەرەتا دەستم کرد بە نووسینی ئەم بابەتە باوەڕم وابوو هەر وەک لە سەرەتادا ئاماژەم پێکردوە، کە سەرچاوەیەکی زۆر لە سەر بابەتی ئالودەبوون لە دیدی فرۆیدەوە  لە بەردەستدا نییە. وەلێ تا زیاتر و زیاتر لە سەر ئەم بابەتە قووڵ بوومەوە، ئەوەم  بۆ دەرکەوت کە سەرچاوەیەکی زۆر وەلێ  بە پەرش وبڵاوی هەیە و پێویستی بە گەڕان و ووردبوونەوەیە  تا تەواوی شیکار و ڕاڤەکانی فرۆید لەمبارەیەوە بزانین. هەر بۆیە لە بەشەکانی تری ئەم نوسینەدا بە بەردەوامی دێمەوە سەر دید و بۆچوونەکانی فرۆید.

^[1] Freud,1985,p.287.

^[2] Neurasthenia :

 ئەم تێرمە لە بنەڕەتدا گریکیە و لە دوو بڕگە پێک دێت کە ئەویش (Neuron)کە بەمانای دەمار، لەگەڵ (asthenes) کە مانای لاوازییە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدە و سەرەتایی سەدەی بیستدا  لە لایەن جۆرج میللەر بێردەوە  بەکارهاتووە وەک دیاگنۆسێک بۆ وەسفکردنی باری لاوازی مێشک.

^[3] Frued,1926,p 253-254.

^[4] Byck,1974.p.5-6

^[5]نووسینەکانی فرۆید لە لایەن (ڕۆبەرت بێک)ەوە لە پەرتوکێکدا بە ناوی (نووسینەکانی کۆکاین)دا کۆکراوەتەوە و لە ساڵی () دا بڵاوکراوەتەوە. ئەم نوسراوە هەموو کۆمێنتەکان، چاپتەرەکانی کتێبەکەی فرۆید خۆی، زانیارییە مێژووییەکان، نامەکانی فرۆید لە بارەی کۆکاینەوە، زانیارییە باۆگرافیەکانی سەبارەت بە فرۆید، سەرچاوەکانی کە بۆ ئەو بابەتە بەکاریهێناوە هەر هەمووی لەو کتێبەدا هەیە.

^[6] Freud,1884,p 52.

^[7] Freud ,1885b, p.116.( وەرگێڕانی خۆم بۆ تێکستە ئینگلیزییەکە)

^[8] Freud ,1887, p.173.( وەرگێڕانی خۆم بۆ تێکستە ئینگلیزییەکە)

^[9] Dipsomania :. کە بە مانای هەوەس و خرۆشی دێت( Mania ) واتە تینوویەتی ،لەگەڵ (Dispo) وشەکە گریکییە لە دوو بڕگە پێکهاتووە

خودی تێرمەکەش لە ڕووی مێژوویی و پزیشکییەوە بۆ وەسفکردنی حاڵەتی خواردنەوەی ئەلکهول بەکارهاتووە کاتێک مرۆڤەکە کۆنتڕۆڵ بە سەر خواردنەوەکەیدا لەدەستدەدات.

^[10] Frued,1911,p.64.

^[11] Freud, 1930, p. 78.

^[12] Freud, 1930,p. 78.

The post ئالودەبوون بە شکست appeared first on ژنەفتن.

یەکەمیان ئەو گروپە لە بینەرن کە سەرسامن بە بێپەردەیی، دەمڕووتی و (خۆنمایشکردن)ی ئەم خانمە و بە نموونەیەکی ئیدیاڵ و دانسقە لە بوارەکەی خۆیدا دەیبینن، پێیشیان وایە کە تاکە ژنێکی ڕێچکەشکێنە لەو کایەیەدا کە توانیویەتی کڕنۆش بە پیاو بهێنێت و پێی بڵێیت، ئەمی شاژنی تاجبەسەر، باکی بە بوونی ئەوی کەموکورت و بودەڵە نییە.

دووەمیان کۆمەڵێکی تر لە مرۆڤ و جەماوەرن کە هێڵی لۆڤ وەک بووکەڵەیەکی سێکسی و جەستەیەکی فیتیشی و لەتکراو دەبینن کە تیز بە غروری پیاوەتی و نۆرمی کۆمەڵایەتیی کوردییەوە دەکات. زیاتر ئەم خانمە وەک جۆرێک لە توندڕەوی لە ڕەفتاری نمایشخوازی (Exhibitionism) و بەرجەستەکردنی جەستەی ژن وەک جەستەیەکی زاڵی بێئابڕوو دەبینین. هەر لەناو ئەم کۆمەڵ و گروپەیشدا ئەو جۆرە لە کەسانی نوخبە و فێمینیست و قەڵەم بەدەستەکان دەبینین کە ئەم جۆرە لە نمایش و خۆدەرخەستنەی ئەم خانمە ڕەت دەکەنەوە و بێبەری دەکەن لەوەی کە لە هۆزی ژنە بوێر و ڕەچکەشکێنەکان بێت، وەكچۆنیش هاوسۆزیی خۆیان بۆ پیاوە غرورشکێنراوەکان دووپات دەکەنەوە. گرفتی ئەم گوتارەی ژنانی نوخبە لەوەدایە کە بە ئاشکرا جا بەئاگا بێت یان بێئاگا ئیفلاسی و تەوەزەلی خۆیان نیشان دەدەن لە ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکانی ژندا. لە بری هەڵوەستەکردن و خوێندنەوە و گەڕان بە دوای درز و کەلێنەکانی ئەم دیاردەیە بەستنەوەی بە کۆی بونیادە کولتووری، کۆمەڵایەتی، ئایینییەکەوە، ئاسانترین ڕێگە هەڵدەبژێرێن کە ئەویش ڕەتکردنەوە و بێبەریکردنی خۆیانە وەک دەمڕاستی پرسەکانی ژن لەم مۆدێلە لە مێینە و ڕەفتاری مێینە چونکە بە هەڕەشەی دەیبینن بۆ پێگە و پایەی خۆیان. وەک بڵێی فێمینیزم و فیکری فێمینیستی تەنها ئارەزووی بینین و ناساندنی جۆرێک لە ژن بێت کە ئەویش مۆدێل و فیگەرەکانی تر نەچنە خانەی دید و ڕەخنەی فێمینیستییەوە، هەر بۆیەش باشترە تەریک و بێبەری بکرێن. بەم کارەیشیان وەک بەشێکی دانەبڕاو و دریژکراوەی ئەو بونیادە پەتریارکییە، هەم ویژدانی مێینەبوونی خۆیان ئازاد کردەوە لە هەستکردن بە گوناه بەرانبەر بە پیاو و، هەمیش ئەو وێنا ئەزەلییەیان بۆ جەستەی پیاو گەڕاندۆتەوە کە ئەگەر لە ترۆپکی دەسەڵاتی و پراکسیسکردنی ماچۆ(فحولة)ی خۆیدا نەبینرێت، قبووڵ ناکرێت و ناتوانرێت هەرس بکرێت.

با کەمێک لە جەماوەر و بینەرەکەی هێڵی لۆڤ دوور بکەوینەوە و بگەڕێنەوە سەر خودی کلیپەکە. دیارە زۆربەمان دەزانین ئەم کلیپە(بۆمبە)، لە سەروبەند و هاوکات لە گەڵ فەتوای مەلاکاندا سەبارەت بە قەدەغەکردن لەوەی کە ژن بەتەنیا و بێ مەحرەم نابێت بە ئۆتۆمبێل هاتووچۆ بکات بەڵکوو دەبێت مەحرەمی خۆی لەگەڵ بێت، بڵاو بووەوە(تەقییەوە).

ئەگەرچی ئەم دوو ڕووداوە، واتە هەم فەتوای مەلاکان و هەمیش کلیپەکەی هێڵی لۆڤ لە ڕواڵەت و ڕووکەشدا ڕەنگە وا دەربکەون کە دوو دیاردەی جیاواز و دژبەیەکن، وەلێ لە ڕاستیدا و لە جەوهەریاندا هەردووکیان هەڵگری هەمان ئاماژەن و ئیشیش لەسەر یەک بابەت دەکەن کە ئەویش سێکسوالیتیی ژنە. بە مانایەکی تر، جەستەی ژن لە یەک کاتدا بەر دوو هێز  و دوو مۆدێلی جیاواز لە  فریادڕەس دەکەوێت، وەکچۆنیش دوو چەشن وێناکردن و فانتازیا بۆ دوو مۆدیلی جیاواز لە جەستەی ژن بەرهەم دەهێنێت کە هیچیان لە خزمەتی ژندا نین، بەڵکوو هەردوو ڕووداوەکە لە خزمەتی توندکردنەوە و قایمکردنەوەی نۆرمەکانی پیاوگەرایییە یەکێکیان لەسەر ئاستە فەندەمینتاڵیستە ئایینییەکە و ئەوی تریان لەسەر ئاستە سەرمایەدارییەکە، بەو مانایەی کە پەتریارکی و سەرمایەداری دوو دیوی یەک دراون لەو شوێنەی یەکیكیان گیر دەخوات و لەق دەبێت یان هەڕەشەی پەککەوتنی لەسەر دەبێت ئەوا دەستبەجێ ئەوی تریان خۆی توند و تۆڵ دەکاتەوە. هەر بۆیەش ئەوەی لەنێوان ئەم  دوو بەرداشەیشدا دەهاڕدرێت و جارێکی تر  لە فۆڕم دەدرێتەوە جەستە و سێکسوالیتیی ژنە. ئەم دوو هێزەش بەم دوو شیوەیە کار لەسەر جەستەی ژن دەکەن و لە قاڵبی دەدەن.

١- ژنێک کە داپۆشراوە و پاسیڤە و دەبێت ڕووت ببێتەوە تا خۆی وەک فیگەرێکی بەهێز و خاوەن ئیرادە پیشان بدات (وەک لە گوتارە خۆرئاوایییەکەدا کە وەک ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئازادییەکی گلۆباڵ دەیبینین). نموونەش ئەم کلیپەیە کە بەرهەمی ستافێکی ئەمریکییە، نەک ئەوەیش بەڵکوو خودی نمایشەکە لەڕووی پۆشاک و ئێکسسوار تەنانەت خودی تێمای نمایشەکە کۆپییەکی کتومتی گۆرانیی (ئەڵماس باشترین ھاوڕێی کچانە) ژنە ئەکتەری بەناوبانگی ئەمریکی مارلین مۆنرۆیە.

٢- ژنێک ڕووت بووەتەوە و دەبێت دابپۆشرێتەوە، لە ماڵ نەیەتە دەرەوە گەر هاتیشەوە دەرەوە ئەوا دەبێت لەگەڵ مەحرەمی خۆی بێت (وەک لە نموونە فەندەمێنتاڵیستییەکەیدا زاڵە).

کەواتە بەشێکی گەورەی ململانێکە لە هەردوو دیاردەکەدا و یەکاڵاکردنەوەیشی لەسەر جەستەی ژن چەقی بەستووە: یان ئەوەتا لەدەرەوە هێزێک دێت و ژن ڕزگار دەکات بەوەی وێنا و فیگەری ترمان لێ دروست دەکەن تا بڕێک لە وەهمی ئازادی و یەکسانیمان پێ ببەخشن، یان لەسەر ئاستی هەرێمی هێزێکی فەندەمێنتاڵ دێت و ژن لە ئەگەری داگیرکردنی ئەو ئەهریمەنە خۆرئاوایییە و هاوکاتیش هەڕەشە لۆکاڵییەکەیش (پیاوی نامەحرەم) ڕزگار دەکات. بەو مانایەی کە ئەوە فریو و سێکسوالیتیی ژنە کە پیاو لە خشتە دەبات و لە خودای خۆی دوور دەخاتەوە.

ئەگەرچی من لێرەدا نامەوێت بچمە ژێر باری ئەو دابەشکردنەی کە دەڵێت مرۆڤی ئایینی لە نموونەی پیاوە فەتواچییەکان دواکەوتوون و کەسانی بە حساب مۆدێرنیش (لە نموونەی هێڵی لۆڤ) و هاوشێوەکانی  پێشکەوتووخوازن چونکە لە بنەڕەتدا ئەمەش بۆ خۆی گرفتئامێزە، بەڵام  لای من کێشەکە لە مۆدێلی فەتوای مەلاکاندا مامەڵەکردنی لە گەڵ جەستەی ژندا، زیاتر هەژموونی نەست و ئارەزوو، نارسیزم و هۆشیاری هێزێکە پەککەوتە و گیرخواردوو لە وێستگەیەکی دێرینی مێژووی مرۆییدا کە هی سەدەکانی ناوەڕاستە و هێشتا نە ڕێنیسانس و نە ڕۆشنگەریشی بۆ قووت نەچووە، چ جای مۆدێرنە و ڕەنگدانەوەکانی. ئەم زهنییەتە هێند چەقی بەستووە لەسەر هەندێک دۆگم و کڕکەوتووە لەسەریان کە جێهێشتنی ئەو دۆخی متبوونە بە مەرگی خۆی دەزانێت. مرۆڤی ئایینی پێی وایە ئیدی بەهاکانی ژیان پیس و گەندەڵ بوون، ژیاری خۆرئاوا ئارامی سەر زەمینی شێواندووە و و بەهاگەلێکی سەپاندووە کە شایستە بە مرۆڤ نین. لەژێر کاریگەریی پەرەسەندن و سەرمایەداری و شۆڕشی پیشەسازیدا مرۆڤ خودای تۆراندووە، یەزدان و ویژدانی دۆڕاندووە و بووەتە کۆیلەی چێژ و سەرمایە: مرۆڤ دابڕاوە لە تەقوا و خواناسی و چاکەخوازی. دەرکردنی ئەو فەتوایە و فەتوا یەک لە دوا یەکەکانی تریش، بەکارهێنانی جەستەی ژن وەک بڕوبیانوویەک بۆ دەرکردنی ئەم فەتوایانە، ئەو ڕاستییەمان بۆ دوپات دەکاتەوە کە خودی ئیسلام چ وەک باوەڕ و چ وەک سیستمی فەرمانڕەوایەتی لە قەیراندایە و بۆ ماوەی چەندین سەدەیشە تەواوی ئەو کۆمەڵگایانەی ئیفلیج و پەرێشان کردووە کە شوێنکەوتەین و دەیانەوێت لەسەر زەمینەی واقیع پەیڕەوی بکەن. گوتاری سەرەکیی ئەم هێزە فەتواچییە بۆ ئەوەیە جارێکی تر پیاو لە چنگ هەوەس و حەزە سێکسییەکانی و گوناهی تێکەڵبوون بە ژن، کە بە مێنتاڵتی ئەوان بە هۆی فریو و دەرکەوتنی ژنەوە تووشی دەبێت، بپارێزێن. ئەوا ژن دەبێت لە چنگی مەحرەمی خۆیدا دەرنەچێت. بەم کارەیش پیاوە نامەحرەمەکان دەپاریزرێن، چونکە  ترسی پیاو لە ئازادبوونی ئارەزووەکانی ژن و سەربەخۆبوونیان بە تەنها بیانوویەک نییە بۆ ڕامکردن و کۆنترۆڵکردنی ژن، بەڵکوو قەرزێکی مێژووییشە کە دەبێت بۆ هەتاهەتایە ژن بیداتەوە، چونکە ئەوە ئارەزووەکانی ژنن کە دەبنە مایەی دەرکردنی پیاو لە بەهەشت وەک لە فۆرمە ئایینییەکەی چیرۆکی ئادەم و حەوادا دەیبینین، واتە ڕەدووکەوتنی چێژ و ئارەزووەکانی ژنن کە نەفرەت بەسەر مرۆڤ/پیاودا دەهێنن و ناهێڵن لە بەهەشت بژی و ناچار بە دۆزەخی سەر زەمینی دەکەن.

لە کاتێکدا لە فەتوای مەلاکاندا پیاو و پیاوگەرایی سەنتەرە وەک گوتار، ژن لە پەراوێزدایە و بوونی نییە، ئەو کاتانەیش کە دەردەکەوێت ئەوا دەبێت لەگەل مەحرەمی خۆیدا بێت. گەر لێرەدا مەحرەم بە فیگەری باوک وێنا بکەین بە مانا فرۆیدییەکەی، ئەوا بە پێچەوانەوە لە کلیپەکەی هێڵی لۆڤدا ژن سەنتەرە و پیاو لە پەراوێزدایە. لەم کلیپەدا ژن بە  پێچەوانەی واقیعی خۆیەوە بوونەوەريکی زاڵم و ستەمکار و چەوسێنەوەرەی پیاوە کە هیچ باکی بە بوون و نەبوونی ئەو نییە. لەم لایشەوە پیاو وەک ئۆبێکتی سێکس بێدەرەتان و زەلیل ئامادەیە لەلایەن تیر و تیغ و برژانگ و موژگانی ژنەوە لێی دەدرێت، دەبڕدرێت، بریندار دەکرێت، چۆکی پێ دادەنرێت. ڕوونتر بڵێین لەم کلیپەیشدا هەر وەکچۆن لە فەتوای مەلاکاندا ڕوون و دیارە ئەوە ئارەزوو و سێکسوالیتیی پیاوە کە لەژێر هەڕەشە و ئاکت و فریوی بێبەزەیییانەی ژندایە. هەر وەک پێشتریش باسم کرد بەشێکی ڕەخنەکانیش لەم خانمە و لە کلیپەکەیش بەزەیی و هاوسۆزی بۆ وێنای ئەو پیاوە زەلیل و زەبوونەیە کە ئەم کلیپە بەرجەستەی دەکات. توڕەبوونی جەماوەر لە دەرکەوتنی ژنێک بە نمایشیکی ئەمریکییەوە نییە بەڵکوو نیشاندانی وێنای پیاوێکی بێدەسەڵاتە کە بەر تیر و تیغی ژنێکی بێباک دەکەوێتە سەر چۆک و لێدەخوردرێت. ئەوەی لەم کلیپەدا ڕوونە ئەوەیە (ئەگەر چی ئەو ئەقڵەی لە پشتی بەرهەمێنانی ئەو کلیپەوەیە فڕی بەسەر کوردەوە نییە و سەرلەبەری زادەی ئەقڵ و هزریی ئەمریکییە) کە پەتریارکی و پیاوبوون چیتر یەکسان نییە بە بوونی ژنێکی پاسیڤ و ماسۆشی لە بەرانبەر پیاوێکی ئاکتیڤ و سادی. بەڵکوو ئەم دێت لە ڕێی ئەم نمایشەوە درزێکمان بۆ دەکاتە هاوكێشەکە و دوو گریمانەی تری بۆ زیاد دەکات کە ئەویش ژنێکی سادیست لە بەرانبەر پیاوێکی مازۆشیدایە. ئەوەی لەم کلیپەدا زاڵە بوونی جەستەی نێرینەیە نەک وەک جەستەیەکی پیرۆزی بێخەوش و بێکەلێن، جەستەیەکی تۆکمە و یەکپارچە کە هیچ درز و کێشە و تێکچوونێکی تێدا نییە، بەڵکوو جەستەیەکمان بۆ نمایش دەکات کە  شڕ و شێواو و پڕ کەلێنی فێمینیە. ئەم جەستە کڕنۆشبەر و مازۆشیستە تەواو پێچەوانەی ئەو چەشنە فانتازیایەیە بۆ جەستەی نێرینە وەک ئیدیاڵێکی بەهێز (وەک جەستەیەکی ئەفسانەیی و بان-سروشتی) بە مانا ئایینییەکەی (باوک-مەحرەم) کە وەک ڕەنگدانەوەی وێنەی خودا لەسەر زەوی وێنای دەکات، بەڵکوو لێرەدا جەستەی نێرینە دەخاتەوە ناو بونیادە سۆسیۆ/سایکۆلۆژییەکەی خۆی، ئاماژەیەکیشە بۆ ئەوەی کە جەستەی نێر بارگاوییە بە گۆڕانکاری و بەها کۆمەڵایەتی دەیگۆڕێت، ئەگەرچی هەر کات لەنگەیەک بکەوێتە سەر ئەم وێنا و فانتازیایە بۆ جەستەی نێر ئەوا لە گەڵیشیدا دەمودەست جۆرێک لە دژەگوتار هەیە کە پێی وایە ئەمانە بە نێرینە ئەژمار ناکرێن و بوون و نەبوونیان هیچ لە پلەوپایە و تۆکمەییی ئەو بونیادە ناگۆڕێت کە لە بنەڕەتدا جەستەی پیاو وەک جەستەیەکی پیرۆز و یەزدانی و درێژکراوەی گوتارە پاتریارکییەکە دەبینێت.

بۆ ئەوەی زیاتر لە مانا و ئاماژەکانی ئەم کلیپە دنەدەرە تێبگەیەن کە پێگەی خۆی لەناو ئەو کولتوورە لێکهەڵوەشاوەی کوردا جێهێشتووە، پێویستە بگەڕینەوە سەر چەمکی مازۆشی وەک لادانێکی دەروونی(Perversion) بە مانا دەروونشیکارییەکەی. گەر ئەم کلیپە و ناواخنەکەی لادانێک بێت، بەو مانایەی لادان دەرچوونە لە نەزمی کۆمەڵایەتی  ئەویش بە تێکشکاندن و ڕەتکردنەوەی ئەو بنەمایانەی کە خودی نۆرم و نەزمە کۆمەڵایەتییەکەی لەسەر بونیاد نراوە. بە واتەیەکی تر، گەر ئەم کلیپە وەک نمایشێک ببینین  بۆ نیشاندانی ژن و گوڕینی وێناکەی لە بوونەوەرێکی پاسیڤ و ماسۆشیستییەوە بۆ بوونەوەرێکی زاڵ و سادیستی. ئەوا پرسیارەکە گوڕینی ژن نییە لە دۆخە مازۆشییەکەیەوە بۆ دۆخێکی سادی، بەڵکوو زیاتر چۆن پیاو دەتوانێت دەستبەرداری خەسڵەتە سیکسوێلە ئاکتیڤ و سادیستییەکەی خۆی بێت و بیگۆڕێت بۆ خەسڵەتی مازۆشیستی کە سیفەتگەلێکی مێینەن بە مانا دەروونشیکارییەکەی؟ لە کاتێکدا ئەم خەسڵەتانە  خودی ئەو هیرارکییە جێندەرییە دەپارێزیت کە کۆمەڵگەی پەتریارکی بە گشتی و کۆمەڵگەی کوردی بە تایبەتی  پێدەناسرێتەوە.

هەر بۆیەیش بۆ ئەوەی لەو پیاوە ماسۆشییە بگەیین کە کلیپەکەی لۆڤ بەرجەستەی دەکات و دزە دەکاتە نێو کەلێنەکانییەوە ئەوا لە جێی خۆیەتی بگەڕینەوە سەر چەمکی ماسۆشیزمی فێمینە لای فرۆید، چونکە ئەو دەڵێت: “گەر هەر کەسێک بواری ئەوەی بۆ بڕەخسێت کە لە هەر دیاردەیەک یاخود کەیسێک بکۆڵیتەوە کە تیایدا فانتازیا بە ماسۆشیزمەوە خۆی بەرجەستە دەکات، ئەوا دەستەبجێ ئەوەی بۆ ئاشکرا دەبێت کە سوبێکت خراوەتە شوێنی ـمێینە و بە خاسیەت و سیفەتەکانی مێینەوە خۆی دەردەخات و نمایش دەکات، وەک ئەوەی خەسێنرابێت، یان بە شوودرابێت، یان مناڵی ببێت”، فرۆید ئاماژە بە سێ جۆر لە ماسۆشیزم وەک جۆرێک لە لادانی سێکسوالیتی دەکات کە ئەوانەیش:

یەکەم:  ماسۆشیزمی ئێرۆتۆجینیکErotogenic، دووەم: ماسۆشیزمی فێمینە و سێیەم: ماسۆشیزمی ئەخلاقییە.

فرۆید سەرچاوەی ماسۆشیزم دەگەڕینێتەوە بۆ جۆری یەکەمیان کە بە چێژوەرگرن لە ئازار پێناسەی دەکات. بەو مانایەی کە ماسۆشیزمی ئێرۆتۆجینیک دەکەوێتە قوڵاییی ماسۆشیزمی فێمینەوە، واتە فانتازی مێینە بە بەستنەوە و لێدانی یان مامەڵەکردنی وەک مناڵێک لە کاتی سێکسدا. ڕەنگە خودی ئەم شیکارییەی فرۆید بۆ خەڵکانێک مایەی ڕەخنە و هەڵوەستەکردن بێت بەو پێیەی کە دیسانەوە وێنای فرۆید وەک دژەفێمینییەک دووبارە دەکاتەوە، وەلێ لە ڕاستیدا ئەم وێنەیە ناحەقییەک دەبێت بەرانبەر فرۆید چونکە ئەو هەر کات قسەی ل سەر ژن کردبێت ئەوا لە سیاق و کۆنتێکستە کۆمەڵایەتی و ئایینی و مێژوویییەکەی خۆیدا کردوویەتی، واتە شتیێکی لەسەر ژن نەگوتووە کە پێچەوانەی ئەو وێنایە بێت کە بۆی دروست کراوە و لە ڕێیەوە پێناسە کراوە. هەڵبەت فرۆید یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه‌ وێنا و بوونی پیاو وه‌ك نۆرمێكی زاڵ و به‌هێز تۆختر ده‌كاته‌وه‌، ئه‌مه‌ش زۆر به‌ڕوونی له‌ نووسینه‌كانی له‌سه‌ر (سێ توێژینه‌وه‌ ده‌رباره‌ی تیۆره‌ی سێكس)دا ده‌بینین. ئه‌م مۆدێله‌ له‌ ڕاڤه‌كردن و وه‌سفكردن بۆ خۆی ئاماژه‌یه‌ كه وێنا و بوونی ژن له‌ نۆرم و به‌هاكانی پیاوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه. فرۆید به‌ ئاشكرا باس له‌ وێناكردنی ژن وه‌ك كۆپییه‌كی ناته‌واو و خراپی پیاو ده‌كات، كاتێك كه‌ ده‌ڵێت: “بۆ ئێمه‌ تێگه‌یشتن له‌ گه‌شه‌كردنی پیاو ئاسانتره‌ تاوه‌كوو ژن، له‌به‌ر ئەوه‌ی گه‌شه‌ی پیاو به‌ شێوه‌یه‌كی گونجاو، ڕیزبه‌ند و یه‌ك به‌ دوای یه‌كدا ده‌ڕوات، له‌ كاتێكدا گه‌شه ‌و په‌رهسه‌ندن لای ژن مارشێكه‌ به‌ره‌و دواوه”.‌ ئه‌ڵبه‌ته‌ توێژینه‌وه‌كانی فرۆید لەسه‌ر نائاگایی و جیهانه‌ په‌نهانه‌ ناوه‌كییه‌كه‌ی مرۆڤ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك و كو‌لتوورێكدا بوو كه‌ ژن‌ هیچ بایه‌خ و رۆڵێكی سه‌ره‌كی نه‌بووه‌ له‌ ژیاندا ، به‌ڵكوو زیاتر وه‌ك بابه‌تێكی ناكارا(ئۆبێكتێكی پاسیڤ) ده‌ركه‌وتووه‌ و هه‌بووه‌ كه‌ پیاو لێی كۆڵیوەتەوه ‌و ویستویه‌تی كه‌شفی بكات.‌ لە بنەڕەتدا فرۆید ڕای وایە کە ژیانی سێکسیی ژن ئۆقیانووسێکی ڕەشە کە تەیکردنی زۆر دژوارە، وەک چۆن لێکشیتاڵکردنی تەلیسمەکانیشی سەختە! ئەو دەڵێت: “بەپێی ئەو ڕێچکە تایبەتییەی کە گرتوویەتیە بەر، دەروونشیکاری ناخوازێت پێناسەی ژن بکات و بزانێت چییە (چونکە ئاشکرایە کە ئەوە پرسیارێکە ناتوانێت وەڵامی بداتەوە)، بەڵکوو تەنیا هەوڵ دەدات لەوە بکۆڵێتەوە کە چۆن ژن دێتەبوون، چۆن مناڵ کە خاوەن حەزێکی سێکسیی دووجەمسەرە(بیسێکسوێل)، دەگۆڕێت بە ژن؟”.

 ئەگەرچی خودی داهێنانی فرۆیدی بۆ چەمکی ژن لە توێژینەوەکانی دەربارەی هیستیریا جیا ناکرێتەوە، چونکە بەشێکی زۆری نەخۆشەکانی فرۆید لە بنەڕەتدا ژن بوون و زیاتر باسیان لە کێشە دەروونییەکانی خۆیان کردووە کە پتر پەیوەست بوون بە فانتازیا و خەون، مناڵی و سێکس و چێژەکانیانەوە. هەر بۆیە باسکردن لە سێکسوالیتی لای ژن، قۆناغی پاش دەرخستنی نەستە لای فرۆید وەک دەرەنجامی شیکارییەکانی بۆ هیستیریا. کەواتە چەمکی سێکسوالیتی لای فرۆید هەروا لە خۆیەوە نەهاتووە، بەڵکوو زادەی شیکاریکردنی هەموو ئەو دۆخ و کەیسە هیستیریانەی بەردەمی بوون لە ژنان کە مەسەلەی یەکاڵاکردنەوەی ڕەگەز لە پەیوەست بە سێکسدا، بناغەی سەرەکییان بوون. وەلێ شیکارییەکەی سەبارەت بە ماسۆشیزم پەیوەستە بە نێرینە و لەسەر نەخۆشە پیاوەکانی گەڵاڵەی کردووە و نووسیوە.

هەڵبەت فرۆید تەنها نەبووە لەوەی کە ماسۆشیزمی وەک لادانێکی دەروونی پەیوەست بە پیاوەوە نەک بە ژنەوە بینیوە. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٦دا، سێکسناسی ئەڵمانی ڕیتچارد ڤۆن کرافت-ئێبێنگ بۆ یەکەم جار زارەوەی ماسۆشیزمی ھێنایە ئاراوە. ئەو کاتەیش شیکارییەکەی لەسەر ماسۆشیزم ئەوە بوو کە وەک خولیا و خەیاڵی ئەو پیاوانەی کە ئارەزووی ئازار دەکەن و حەزیان لەوەیە کە ژنێک یان پیاوێک بیانچەوەسێنێتەوە لە کاتی سێکسدا تا بگەن بە ئۆرگازم، خستە ڕوو. ڤۆن کرافتئێبینگ ئاماژە بە سی و سێ کەیسی پیاوی ماسۆشی دەکات لە کاتێکدا تەنها چوار کەیسی ژن باس دەکات. وەکچۆنیش تیۆدۆر ڕایک لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ماسۆشیزم لە پیاوی مۆدێرن)دا دەگاتە هەمان دەرئەنجام کە نێرینە لە مێینە زیاترماسۆشییە. بە ڕای ڕایک تەنانەت ئەو ژنانەی لە ڕووی کلینکییەوە بە ماسۆشیست دادەنرێت ئەوا هیچ کاتێک سنووری سوبژێکتیڤی خۆیان تێناپەڕێنن بەڵکوو تەنها کەمێک سنوورەکەی درێژ دەکەنەوە، لە کاتێکدا پیاوی ماسۆشی بە پێچەوانەی ژنەوە تەواوی شوناسە کۆمەڵایەتی و سێکسوێلەکەی خۆی جێدێڵێت و لە خودی خۆی تەرە دەبێت و خۆی هەڵدەداتە نێو سنووری دوژمن کە لێرەدا مەبەست لێی سنووری فێمینەبوونە وەک سنووری دژ و جیاواز بە نێرینەبوون.

کای سلڤەرمان لە کتێبەکەیدا بە ناوی (سوبژێکتیڤتی نێر لە پەراوێز)دا، ئاماژە بە ژێل دۆلوز دەکات و دەڵێت، دۆلوز لە لێکۆڵینەوەکەیدا سەبارەت بە دڵڕەقی، نەک هەر بەتەنها جەخت دەکاتە سەر کارەکتەری (ساشەر مازۆش) بەڵکوو مۆدێلیکی تیوریش بۆ ماسۆشیزم دەهێنێتە ئاراوە کە ئازارکێشان بە پلەی نایاب دەخاتە پاڵ نێرینە. بۆ سلڤەر پرسیارەکە زیاتر ئەوەیە کە چی بکەین بۆ ئەوەی ئەو هەڵەیە ڕاست بکەیەنەوە کە فرۆید کردوویەتی، هەڵەی دەستنیشانکردنی لادانێکی دەروونی وەک خاسیەت و سیفەتی فێمینە لە کاتێکدا قوربانی و نەخۆشەکانی ئەم لادانە نێرینەن؟

تیۆدۆر ڕایک پێی وایە  پیاو زیاتر مازۆشین وەک لە ژن، چونکە تەنها لەو کاتانەدا پیاو ئەم سیفەتانەی ماسۆشیزمی فێمینە لە خۆی دەنێت کاتێک بیەوێت جۆرێک لە پاتۆلۆژیا بنوێنێت

سلڤەرمان تەواو کۆک نییە لە گەڵ تیۆدۆر ڕایک کە پێی وایە  پیاو زیاتر مازۆشین وەک لە ژن، چونکە تەنها لەو کاتانەدا پیاو ئەم سیفەتانەی ماسۆشیزمی فێمینە لە خۆی دەنێت کاتێک بیەوێت جۆرێک لە پاتۆلۆژیا بنوێنێت. بەو مانایەی ئەوەی کە ئاسایییە وەک نۆرم وەک سێکسوالیتی مێینە دەبێتەوە بە لادان و پاتۆلۆژیا بۆ نێرینە. سلڤەرمان زیاتر تێزەکەی فرۆید لەم بارەیەوە شی دەکاتەوە، دەڵێت: “ئاماژەکردنی فرۆید بە فانتازیای لێدانەوە و بەستنەوەی بە گرێی ئەرێنیی ئۆدیپوس لای کچی بچووک لە کاتێکدا ئەم فانتازیایە دەبێتەوە بە گرێێ ئۆدیپوس بە دیوە نیگەتیڤ و نەرێنییەکەیدا لای کوڕی بچووک. بەم مانایەش ماسۆشیزمی فێمینە هەمیشە بە مانای ئارەزوو دێت بۆ باوك بە هاوشوناسبوون لەگەڵ دایک، پێگە و شوێنێک کە زیاتر نۆرمئاساییە بۆ سوبێکتی فێمینە لە کاتێکدا (لادانە) بۆ سوبێکتی نێرینە”.

 هەر کاتێک قسە لەسەر ماسۆشیزم دەکەین ئەوا بەناچاری دەگەڕێینەوە سەر سادیزم و یەکێک لە ئاماژە گرنگانەی کە فرۆید سەبارەت بە سادیزم کردوویەتی لە (سێ توێژینه‌وه‌ ده‌رباره‌ی تیۆره‌ی سێكس)دا ئەوەیە کە سێکسوالیتیی زۆرینەی نێرینەکان بەشیک لە توندوتیژی و دڕی و ئارەزووی زاڵبوون بەسەر ئەوی تردا لە خۆی دەگرێت. ھەر بۆیە بە ڕای فرۆید ماسۆشیزم بە تەنھا خۆی نمایش ناکات بەڵکوو پێویستی بە پێچەوانەکەی ھەیە کە سادیزمە… بەو مانایەی کە ھەموو ماسۆشیستێک مەیلێکی سادیستی لە ھەناودایە و پێچەوانەشەوە. ھەڵبەت فرۆید مەبەستی ئەوە نییە کە ھەموو سادیستێک خۆی کۆنە ماسۆشی بووە بەڵکوو مەبەستی زیاتر کە ھەردوو مەیلەکە وەک ئارەزوو لەناو ھەمان کەسدا بەرجەستەیە و ھەیە و بۆیەش فرۆید تێرمێکی نوێ دادەڕێژێت بە ناوی (سادوماسۆشیزم)ەوە. فرۆید لە وتارەکەیدا بە ناوی (مناڵیک لێی دەدرێت) سەرچاوەی ماسۆشیزم لە ھەردوو ژن و پیاودا دەگەڕێنێتەوە بۆ خەیاڵ و فانتازییەکی قۆناغی مناڵی، فانتازی لێدانی مناڵێک بۆ ئەمەیش لەسەر شەش توێژینەوە کە لە چوار پیاو و دوو ژن پیکهاتووە  کاری کردووە. تێزەی سەرەکی لەم توێژنەوەیەدا بریتییە لە فانتازیای لێدانی مناڵێک لەلایەن باوکەوە، بە مانایەکی تر، لێدانی ئەو مناڵەی کە (من) ڕقم لێیەتی سەنتەرە. خودی ئەم فناتازیایەش لە لایەک پەیوەستە بەو پەیوەندی و بۆندە خۆشەویستییەی کە کچی بچووک لەگەڵ باوکیدا هەیەتی یان خوازیارە هەیبێت، لە لایەکی تریشەوە بە ئیرەیی بە مناڵی دووەم کە بە دوای خۆیدا هاتووە و ئەم ڕقی لێیەتی، چونکە باوك گرنگی و خۆشەویستیی خۆی دەداتێ. هەر بۆیەش کچی بچووک فانتازیا و خەیاڵ بەوەوە دەکات کە باوک لە بری خۆشەویستی بدات بە خوشک یان برای بچووک ،ئەوە لێی دەدات و ئازاری دەدات. کچی بچووک دەیەوێت لە فانتازیادا بژی کە باوکی بە تەنها ئەوی خۆش دەوێت و ئەوەی لە دوای ئەمەوە دێت هیچ بایەخ و گرنگییەکی لای باوکی نییە بەڵكوو بەپێچەوانەوە لێشی دەدات. بۆ ئەوەی زیاتر لە فانتازیای لێدانی مناڵێک و پەیوەندی بە سێکسوالیتیی مێینەوە ڕوون بکەیەنەوە ئەوا گرنگە ئاماژە بەو سێ قۆناغەی فرۆید بکەین، چونکە بە ڕای فرۆید فانتازیای مێینە لە سێ قۆناغ پێک دێت وەلێ قۆناغی یەکەم و سێھەم لە ڕووی شیکارییەوە بەکار دێنین بەو پێیەی کە قۆناغی دووەم ھەمیشە دەکەوێتە نەست و نائاگاوە هیچ کاتێک بوونی نەبووە. ئەو سێ قۆناغەیش ئەمانەن:

یەکەم: “باوکم لە مناڵەكە دەدات — ئەو مناڵەی كە من ڕقم لێیەتی”.

دووەم: “من لە باوکم دەدەم”.

سێھەم: “ھەندێ لە کوڕەکان لێیان دەدرێت— منیش تەماشایان دەکەم”.

فرۆید لە بارەی قۆناغی یەکەم دەڵێت، ئەم قۆناغە نە ئاماژەیە بۆ سێکسوالیتی و نە مەیلی سادییش لە خۆی دەگرێت. چونکە ئەو مەیلە سێکسوێلییەی کچی بچووک بۆ باوک هەر زوو لەژێر هەژموون و هەڕەشەی ئۆدیپوسدا دەچەپینرێت و مەحف دەبێتەوە.

وەلێ خودی ئەم قۆناغە زەمینەیەکە کە دوو قۆناغەکەی تری لەسەر دروست دەبێت. گرنگی و بەھای ئەم قۆناغە دواتر بە شێوەیەکی پاشاوپاش خۆی نمایش دەکات. فرۆید ئەم قۆناغە لەم دەستەواژەیەدا کورت دەکاتەوە دەڵێت: “باوکم مناڵەكەی تری خۆش ناوێت، ئەو بە تەنھا منی خۆشگەرەکە”. لێرەیشدا ئارەزووە ئۆدیپییەکە و تابۆیش لەنێوان قۆناغی یەکەم و دووەم تێکەڵ دەبێت. فرۆید لەم بارەیەوە دەڵێت:”قۆناغی دووەم گرنگترین و پڕ بایەخترین قۆناغە وەلێ دەشتوانین بڵێین کە ئەم قۆناغە بە جۆرێک ھیچ کات بوونێکی ڕاستەقینەی نییە. ھیچ کات یاد ناکرێتەوە و نابێتە یادەوەری، ھیچ کات نەیتوانیوە ببێتە ئاگایی، دەتوانین بڵێین کە ئەم قۆناغە زیاتر بۆ تێگەشتنی فرۆید خۆی بووە تا بتوانێت تەواو لە شیکارییەکەی نزیک بێتەوە. ئەوەی لەم قۆناغەدا لێی دەدرێت برا یان خوشکی بچووک نییە بەڵکوو ئەوە باوکە لێی دەدرێت بەڵام بە فانتازیای کچی بچووک. خودی ئەم فانتازیایەش دوو فاقە چونکە لە لایەک ئارەزووی سزدان پڕ دەکاتەوە، سزای  ئارەزووی چەپینراوی کچی بچووک بۆ باوکی، لە لایەکی تریش خودی ئەم فانتازیایە ماسۆشییە ئارەزوو بۆ باوک پڕدەکاتەوە… فرۆید دەڵێت: “چەپاندنی ئەم ئارەزووە سێسکوێلییە بۆ باوک دەبێتە هۆی مەیلی گەڕانەوە بۆ قۆناغی کۆمی-سادیستی سیكسوالیتی. فانتازیای ئارەزووکردن بە باوکەوە لە قۆناغی یەکەمدا (باوکم هەر منی خۆش دەوێت) دەگۆڕێت بۆ قۆناغی بەر لە ئارەزووی سێکسی و دەبێت بە (باوکم لە من دەدات). لە قۆناغی سێهەمدا بەر سینارێۆیەکی تر دەکەوین ئەویش لێدانی مناڵێکی ترە وەلێ کچی بچووک تەماشای ئەم لێدانە دەکات و ئازار دەکێشێت چونکە لە خەیاڵ و فانتازیای کچی بچووکدا ئەو مناڵە لێی دراوە لە بری ئەم و لە سزای گوناه و ئارەزووەکانی ئەم لێدان دەخوات. لەم ڕوانگەیەوەیە فرۆید پێی وایە کە ئەو چیژەی لە خەیاڵ و فانتازیای کەسی ماسۆشییەوە هەڵدەقوڵێت بە سروشتی خۆی ماسۆشییە و ناتوانین لە دیدێکی سادیستییەوە لێی تێبگەین. ئەم خەیاڵ و فانتازیا بە لێدان لە ھەردوو ڕەگەزکەدا ئارەزووی دەستپەڕکردن دروست دەکات ئەگەرچی خودی فانتازیاکە بۆ ھەر یەک لە ژن و پیاو مانای جیاوازی دەبێت. چونکە لەو کاتەی پیاو فانتازیا و ئارەزوو دەیکاتە کەسێکی پاسیڤ و حەز دەکات لە شوێنی مێێینەدا بێت. ئەوا فانتازی مێێینە بەرگێکی سادیستی تێکەڵ بە ھەستی گوناھباری بۆ بینینی مناڵێک لە کاتی لێدانیدا. ئەم ھەستکردنە بە گوناھباری ئەو کاتە دەڕەوێتەوە کە خۆی بخاتە شوێنی مناڵە لێدراوەکە، واتە قۆناغی یەکەم. لە ھەستکردن بە  گوناھباری و مەیلی سزادان دەتوانین لە ماسۆشیزم  بگەین وەک سیفەتێکی فێمینە. دیسانەوە گرنگە بۆ ئێمە بزانین کە فرۆید تێزەکەی خۆی سەبارەت بە ماسۆشیزم لەسەر بنەمای پەیوەندیی خێزانی و گرێی ئۆدیپوس داڕشتووە. بە گەڕانەوەیش بۆ ئەم گرێیە دەزانین کە مێینە ڕۆڵێکی پاسیڤی ھەیە لە کاتێکدا نێرینە ڕۆڵە ئاکتیڤ و چالاکەکەی ھەیە. چونکە ھەژموون و دەسەڵاتی باوک، کوڕ دەخەسنێت و دەیکاتە مێینەیەک ھەر وەک دایکی، لە کاتێکدا ئەم نوقسانی و خەساندنە بۆ مێینە سروشتییە و دەبێتەوە بە قەدەری. گەر ئەم شیکارییەی فرۆید لەسەر ماسۆشیزمی فێمینە بە هەند وەربگرین ئەوا دەڵێین کێشەی سەرەکی بۆ کەسی مازۆشی یان وردتر بڵێن بۆ مازۆشیی ڕاستەقینە ئەوەیە کە هەمیشە ڕوومەتی ئامادەیە تا شەپازلەی لێ بدرێت. کەسی مازۆشی کەسێکی نەرمونیانە بە سروشتی خۆی ناتوانرێت جارێکی تر لە دەرەوەی خۆی بشکێنریتەوە فۆڕمێکی تر بە خۆی بدات. بەو مانایەی هێزێکی بێشوماری بەرگەگرتنی ئازارچەشتن و لێدانی هەیە تا زیاتر ئازار بچێژێت زیاتر هەست دەکات بەری نەکەوتوویت. هەر بۆیەش ژن ناتوانێت لە بەرگە خەسیوە پاسیڤەکە خۆی دەرچێت. 

کرد فرۆید کۆی تێزەکەی لەسەر ماسۆشیزم لە ڕیی نەخۆشە پیاوەکانییەوە گەڵاڵە کردووە. هەر بۆیە زۆر بەسادەیی ماسۆشیزمی فێمینە وەک پاتۆلۆژیی نێر پێناسە کردووە

وەک پێشتر باسمان کرد فرۆید کۆی تێزەکەی لەسەر ماسۆشیزم لە ڕیی نەخۆشە پیاوەکانییەوە گەڵاڵە کردووە. هەر بۆیە زۆر بەسادەیی ماسۆشیزمی فێمینە وەک پاتۆلۆژیی نێر پێناسە کردووە. پیاو دەتوانێت مەیل و ئارەزووی ماسۆشیستی خۆی تێر بکات وەلێ لە بەرگی فێمینەدا و ئەو کاتانەی وەک فێمینە ئازار دەچێژێت. بەو مانایەی کە ئارەزووی  کوڕی بچووک یان پیاو بۆ لێدان و ئازارچەشتن ئارەزوویەکە لە بنەڕەتدا تایبەتە بە فێمینە. بە هەند وەرگرتنی ئەم شیکارییەی فرۆید دەتوانین لە کاردانەوەی گروپی دووەمی جەماوەرەکەی لۆڤ بگەین کە زیاتر هەستکردنە بە گوناه بۆ تەماشاکردنی لێدانی پیاوێک چونکە لە نەستی ئەو جەماوەرەدا ئەوەی کە دەبوو لە شوێنی ئەو پیاوە بێت و ئاسایییە لەو جێگەیەدا بێت ژنێکە نەک پیاوێک.

 ئەو ژنە قامچی بەدەستە “تاج لەسەرە” لە ڕاستیدا جێگرەوەی فیگەری باوکە، ئەگەرچی دەسەڵات و ھێزی ھەیە بەڵام بۆ خۆی وەک ئۆبێکتێکی ئارەزوو-سێکس دەمێنێتەوە، ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەیشە لەو نێوەندەدا سووکایەتی و ئەشکەنجەیەکی زۆر دێتە ئاراوە ئازار و ئەشکەنجە بە تامی چێژ. ئارەزووی ئەوەی کە ئەشکەنجە بدرێت گوزارشتێکی ترە بۆ ئارەزووی خۆهەڵواسین بە بەرگی فێمینەدا وەک پاسیڤ و زەلیلێک لە بەرانبەر فیگەری باوک. بەو مانایەی لێدان و ئەشکەنجەدان بۆ کەسی ماسۆشی واتە خۆشویستن، خۆشویستن لە فۆڕمی سزادان و ئەشکەنجەداندا. ئەوەی کە جیاوازە لێرەدا و دەتوانین جیای بکەینەوە لە ئارەزووی پیاوی هاوڕەگەزخواز ئەوەیە کە لە نەستی پیاوی ماسۆشیدا ئۆبێکتی خۆشەویستییەکەی پیاو نییە بەڵکوو ژنە، ئەو لە نەستی خۆیدا دەیەوێت لەلایەن ژنێکەوە خۆش بویسترێت، بەڵام  خۆشەویستییەک لە ڕێێ سووکایەتیپێکردن و ئەشکەنجەدانەوە، چونکە گەر پیاو خۆی ببەخشیتە پیاوێکی تر واتە بە جۆرێک لە جۆرەکان بەیانی نێرایەتی خۆی دەکات، وەلێ لە دۆخی ماسۆشیزمدا خودی ترس لە خەساندن وەلادەنرێت و کەسی ماسۆشی خۆی بە دووردەگرێت لە بری ئەوە نەرمە ئازارێک بە تامی چێژ جێی دەگرێتەوە. ئەمەیش وادەکات کە ئارەزووی لێدان و ئەشکەنجەدان هاوکات لەگەڵ هەستکردن بە خۆشەویستی تێکەڵ بەیەک بن وەک گوزارشتێکی ماسۆشی دەربکەون. ئەوەی کە فرۆید مەبەستیەتی لە شیکارییەکەیدا ئەوەیە کە پیاوی ماسۆشی گەرەکیەتی باوكی خۆشی بوێت و قبووڵی بکات بەڵام وەک ژنێک خۆشی بوێت و پێ ڕازی بێت. هەر بۆیە لە دۆخی ماسۆشیزمدا پیاو بە سی قۆناغی جیاواز لەوەی لە پێشەوە باسمان کرد دەڕوات، ئەوانەیش:

یەکەم: من لەلایەن باوکمەوە خۆشویستراوم (کە ئەمەیان هەر درۆیەکە و لە پشتی قۆناغی دووەمەوە ون دەبێت و نایەتە ناو هەستەوە).

دووەم: من لەلایەن باوکمەوە لێ دراوم.

سێهەم: من لەلایەن دایکمەوە لێ دروام.

ئەوەی کە جێی سەرنجە لێرەدا خودی بەکارهێنانی ڕاناوی (من)ە لای نەخۆشە نێرەکان بەو مانایەی هەموو قۆناغێک بەم ڕاناوە دەست پێ دەکات. وەک دەبینین فانتازیای لێدان لای نەخۆشە نێرەکانی فرۆید بە بەراورد بە نەخۆشە مێینەکانی کەمتر دووچاری کۆنترۆڵ و سەرلێشێوان دێن. جیاوازییە جەوهەرییەکە لە نێوان سینارێۆی هەستەگی (قۆناغی سێهەم)، وە سینارێۆی نەستەگی (قۆناغی دووەم)، خودی ئەم جیاوازییەش کار دەکاتە سەر شوناسی کەسەکە بۆ تێگەشتنی و کاردانەوەی بۆ سزادان. لێرەدا خەیاڵ و فانتازیای هەستەگی دەگوڕێت بۆ گوزارشتی (من لەلایەن دایکمەوە لێ دەدرێم)، لە کاتێکدا ئەوەی لە نەستدا هەیە، بەم شیوەیە خۆی بەیان دەکات و دەخوێنرێتەوە (من لە لایەن باوکمەوە لێ دەدرێم). لێرەیشدا نکولیکردنەکە نەرم و نیانە چونکە ژنی لێدەر و چەوسێنەر نمایشی خەسڵەتە شەڕەنگێزەکانی پیاو و دەچێتە شوێنی ئەو.

دیسانەوە گەر ئێمە باسی خۆشەویستی بکەین و بڵێین خولیای سەرەکیی کەسی ماسۆشی ئەوەیە کە خۆشبویسترێت وەلێ بۆچی دەیەوێت ئازار بکێشیت و ئەشکەنجە بدرێت؟ بۆ ئەوەی بتوانین وەڵامی ئەم پرسیارەوە بدەینەوە پیویستە بگەڕینەوە سەر گرێی ئۆدیپوس، بگەڕینەوە سەر تاوانە ئەزەلییەکە بەرانبەر بە باوک. ڕایک لەم بارەیەوە دەڵێت: “بەپێی یاسا نەنووسراوەکەی تالیۆن( چاو بە چاو – دان بە دان)، هەر لە سەرەتاوە چووک لەژێر هەڕەشەی ئەشکەنجەداندایە، وەلێ لە فانتازیای کەسی ماسۆشیدا چووک دەپارێزرێت لە هەموو هەڕەشەیەک بەم جۆرەیەش خودی خەساندنەکە دەگوڕێت بۆ نەرمە ئازارێکی ڕەمزی. کوڕی بچووک لە ترس و دڵەڕاوكێی بۆ پاراستنی چووکی خۆی بەیانی ئارەزووە سێکسییەکانی خۆی دەکات وەلێ لێرەدا نایەوێت باوکی خۆی بکوژێت و بچێتە لای دایکی هەر وەک ئەوەی کە ئۆدیپوس کردی. بەڵکوو ئەم ئەنگێزەکانی خۆی بۆ کوشتنی باوکی دەچەپێنیت و لە بری ئەوە جەستەی خۆی دەبەخشێت بە باوکی بەڵام جەستەی خۆی بە خاسیەت و سیفەتەکانی جەستەی دایکییەوە. هەڵسوکەوتکردن وەک فێمینەیەکی پاسیڤ لە بەرانبەر باوکدا بۆ خۆی دەبێت بە چارەیەک بۆ ترس و دڵەڕاوکێ لە خەساندن.

کەواتە لە جێی خۆیدایە لێرەدا بپرسین و بڵێین ماسۆشیزمی مێینە کە لە بنەڕەتدا پاتۆلۆژیای پیاوە! چ پەیوەندییەکی بە ژن هەیە یان ژن چ ڕۆڵێک دەبینێت لەم نێوەندەدا؟ هەروەک سلڤەرکایمان دەڵێت: “چۆن ئەو هەڵەیەی فرۆید ڕاست بکەینەوە کە لادان و پاتۆلۆژیی نێرینەی شوبهاندووە بە مێینەبوون و خاسیەتی ـمێینەبوون؟ کاتێک ئێمە دەزانێن ژن ڕۆڵێک دەبینێت هی خۆی نییە و لە بری فیگەری پیاو_باوک دانراوە، ئەی کەواتە ڕۆڵی ژن لەم نمایشە ماسۆشییەدا چییە؟”. بۆ وەڵامی ئەم پرسیارەیش ڕایک دووبارە دەمانباتەوە بۆ سەر گرێی ئۆدیپوس و دەڵێت: “ئەم گرێیە هێندە قووڵ ڕەگی خۆی لە نەستی ئێمەی مرۆڤدا داکوتاوە، کە خودی ئەو پەیوەندییە و ئاماژە نەرێنییەکانی بە ئێستاشەوە کاریگەری بە سەرمانەوە هەیە “. هەر بۆیەش ئامادەبوونی ژن لە نمایشێکی ماسۆشیدا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕاستییەی کە چێژ و ئارەزووی سێکسی دەوەستێتە سەر جەستەی ئەو. لەگەڵ نمایشی ماسۆشیدا ڕۆڵەکان پێچەوانە دەبێتەوە بەڵام هێشتا جەستەی ژن ئۆبێکتە ڕاستەقینەکەی خۆشەویستییە. ئەوەی کە لێرەدا دەگۆڕێت کەسە قامچی بەدەستەکەیە- تاجبەسەرەکەیە کە ڕۆڵێکی جیاواز دەبینێت. واتە ژن هەم خۆشەویستە و هەمیش خۆشدەویسترێت وەلێ بە ئاماژەیەک بۆ دەسەڵات و هەژموونی باوک کە لە کلیپەکەی لۆڤدا فۆڕمی تاج وەردەگرێت. ئاڵۆزیی فیگەری ژن لە نمایشی ماسۆشیدا ئەوەیە کە بە دیوێکدا دەبێتەوە بە وێنای یەکەم ئۆبێکتی خۆشەویستی کە دایکە و کوڕی بچووک ڕۆژانێک بە عەزرەتییەوە بووە، وەلێ لە شوێن و پێگەی باوکیشە کە لەبەر خاتری ئەو، وێنای ئەو کوڕی بچووک دەستبەرداری خۆشەویستییەکی دەبێت. کەواتە ژن لە یەک کاتدا ڕۆڵی دوو  فیگەر و دوو کەس دەبینێت، یەکێکیان کە دەیەوێت ببیتە خاوەنی و داگیری بکەیت و بیخەیتە ژێر هەژموون و دەسەڵاتی خۆتەوە، ئەوی ترشیان کە دەتەوێت ببیتە موڵکی و داگیرت بکات و تەنانەت زەلیل و زەبوونت بکات. یەکێکیان خۆشەویستە و ئەی تریان هۆڤ و شەڕەنگێز، هەردووکیشیان لە یەک جەستەدا کۆبوونەتەوە کە جەستەی ژنە.

 بۆ ئەوەی لەم ڕۆڵە ژن بگەین پیویستە بچینەوە سەر شیکاریی دۆلوز سەبارەت بە ماسۆشیزم چونکە تێزەی سەرەکیی دۆلوز سەبارەت بە ماسۆشیزم یەکەم جار ڕەتکردنەوەی دیدە فرۆیدییەکە لەسەر تێکەڵکردنی سادیزم لەگەڵ ماسۆشیزم (سادۆماسۆشیزم).

لە کاتێکدا فرۆید تێرمی ماسۆشیزم لە کرافت-ئیبێنگەوە وەردەگرێت تا شیکارییەکانی خۆی لە دیدێکی دەروونشیکارییەوە بخاتە ڕوو ئەوا دۆلوز بە گەڕانەوە بۆ تێکستە ئەدەبییەکانی ھەردوو نووسەری گەورە (مارکیز دۆ ساد و ساشەر ماسۆش) سنوورەکانی دەروونشیکاریی کلینیکی تێدەپەڕێبێت تا سادیزم و ماسۆشیزم  تێکەڵ بە بونیاد و گێڕانەوەی دراماکان بکات. دۆلوز لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ماسۆشیزم: ساردوسڕی و دڵڕەقی)دا دەڵێت: “لەگەڵ ساد و ماسۆشدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە وەزیفەی ئەدەب چیتربە تەنها  ئەوە نییە کە وەسفی جیھانمان بۆ بکات، چونکە ئەمە شتێکە پێشتر کراوە، بەڵکوو پێناسەکردنی بەدیلێکە بۆ جیھان کە تیایدا جێی توندوتیژییەکانی و لادانەکانی بگرێتەوە”.

ھەر لە سەرەتاوە دۆلوز پێی وایە کە پێویستە ئەو پێناسە فرۆیدییە بۆ ماسۆشیزم ڕەت بکەینەوە کە ماسۆشیزم وەک ھێزێکی سادی ھەڵگەڕاوە بۆ ناو خود دەبینێت. وەکچۆنیش تەواو تێزەی فرۆید سەبارەت بە گرێی ئۆدیپوس هەڵدەوەشێنێتەوە و لە بری باوک ئەوا دایک دەکاتە سەنتەر، وەک هەڕەشە و ئۆبێکتی خۆشەویستی بۆ کەسی ماسۆشی. لە دۆخی ماسۆشیزمدا پەیوەندییەکە یان وردتر بڵێین پەیمانەکە لەنێوان دایک و کوڕدایە، لەنێوان نێرێکی ماسۆشی و ژنێکی ساردسڕ و دڵڕەقدا کە شوێنی دایکە سەرەتایییەکە دەگرێتەوە. لەم پەیوەندیەدا کە دایک-ژن خاوەن هەژموون و دەسەڵاتە و کوڕ-پیاو دەچەوسێنێتەوە، وەلێ دۆلوز جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە دایک لە سەرەتاوە دەسەڵاتەکەی خۆی لە کوڕەکەیەوە وەرگرتووە نەک بە پێچەوانەوە. کەواتە ئەوەی کە لێی دەدرێت سوبێکتی نێر نییە لە فیگەری باوکدا وەكچۆنیش فیگەری باوک نییە لە سوبێکتی نێردا، بەڵکو ماسۆشیزم ئیش لە سەر نکولیکردن و ڕەتکردنەوەی هەژموونی پەتریارکی و قازانجەکانی دەکات. لەم بارەیەوە دۆلوز دەڵێت:”گرێبەندەکە لەنێوان پاڵەوان (پیاوی ماسۆشی) و ژندایە، گرێبەندێک کە بۆ ماوەیەکی دیارکراو و لە کاتێکی تایبەتدا ژن تەواو دەسەڵات هەژموونی هەیە بەسەر پیاودا. بەمەیش کەسی ماسۆشی هەوڵ دەدات خۆی لە هەڕەشەی باوک دوورخاتەوە گەر بۆ ماوەیەکی کورتیش بێت ئەزموونی نەزمی ڕەمزی بکات …ئەو نەزمەی کە تیایدا باوک بۆ ئەبەد لەناو دەچێت و مەحف دەبێتەوە… لە ڕێێ ئەم گرێبەندەوە کەسی ماسۆشی دەگاتە ترۆپکی ئەفسوون و فەزای ئەبەدی خۆی، ئەو فەزایەی کە بۆ ئەبەد دایک تیایدا سەروەرە. لە کۆتاییدا لەوە دڵنیا دەبێتەوە کە لێی دەدرێت… ئەوەی لێی دەدرێت، سووکایەتیی پێ دەکرێت، ئازار دەدرێت وێنا و خەیاڵی باوکە، هاوکات ئەگەری گەڕانەوەی توڕەیی و شەرەنگیزیی باوکە جارێکی تر… هەر بۆیەش کەسی ماسۆشی خۆی ئازاد دەکات لە ئامادەگیدا دەبێت بۆ لەدایکبوونەوەیەک کە تیایدا باوک شوێن و پێگەی نییە”.

ئەگەرچی لە شیکارییەکەی دۆلوزدا دایک شوێنی باوک دەگرێتەوە ھەم وەک ھەڕەشە و ھەمیش وەک ئۆبێکتی خۆشەوستی. وەلێ لە ڕاستیدا سوبێکتی مێینە شوێن و پێگەیەکی ئەوتۆی نییە و دیسان دەکەوێتە پەراوێزەوە. لەگەڵ ئەو ڕاستییەشدا کە ژن لە نمایش و گێڕانەوەی ئاکتێکی ماسۆشیزمدا وەک فیگەری ھێز و دەسەڵات دەردەکەوێت بەڵام ئەمەیش بۆ خۆی ھەر بە تەنھا وەھمی ھێز و دەسەڵاتە و پەیوەندی بە دەسەڵاتەوە نییە. چونکە لەم جۆرە نمایشانەدا ئەوەی کە سەنتەرە فیگەری نێری ماشۆشییە و هەر ئەویشە کە دنەی ژن دەدات کە ئەم ڕۆڵە سارد وسڕە دڵڕەقەی بۆ ببینێت، وردتر بڵێین ئەوە دەسەڵاتێکی کاتییە کە پیاو بە قەرز و بۆ تێرکردنی حەز و ئارەزووە سێکسییەکانی خۆی دەیداتە ژن. دۆلوز دەڵێت: “بە ڕای ئێمە ژنی چەوسێنەر و دڵڕەق پەیوەندیی تەواوی بە ماسۆشیزمەوە ھەیە، بە بەڵگەوە ئەو خۆی کەسێک نییە کارەکتەری ماسۆشی ھەبێت وەلێ دەبێتەوە بە سەرچاوەیەکی پووخت و بێخەوش بۆ ماسۆشیزم ئەویش بە نواندنی ڕۆڵی ئاکتیڤ لە دۆخە-نمایشە ماسۆشییەکەدا…” بەو مانایەش ژن ھیچ نییە جگە لە ئۆبێکتک کە ملکەچی حەز و ئارەزووەکانی پیاوە کە بە سەریدا سەپاندووە.. ھەڵبەت دۆلوز بەئاگایە لەم گەمەیەی ماسۆشیزم کە تیایدا ژن وەھمی سەنتەربوون و خاوەن دەسەڵات وەردەگرێت، ھەر بۆیە ئەو دەڵێت: “ژنی چەوسێنەرو خاوەن دەسەڵات لە دۆخی ماسۆشیزمدا ناتوانرێت بە سادی ببینرێت چونکە ئەویش لە دۆخێکی ماسۆشیدایە و بەشێکی دانەبڕاوە لێی، درک کردن بە فانتازیا و تەلیسم و خەیاڵی کەسی ماسۆشی و ئەوەی کە ژنیش پەیوەستە و سەر بە ھەمان جیھانی ماسۆشیی پیاوە لەو سۆنگەیەوە نییە کە ئەویش ھەمان تام و ئارەزووی قوربانییەکەی ھەیە بەڵکوو شێوازی سادیزمی ئەم جۆرێکە کە ھیچ لە سادیستی ئاساییدا نایدۆزیتەوە، بەو مانایەی سادیزم لەم دۆخەدا دەبێتەوە بە دەبڵێک و جمکێک بۆ ڕەنگدانەوەی ماسۆشیزم. ھەڵبەت ھەمان شتیش بۆ سادیزم ڕاستە. لە کاتێکدا لە دۆخی سادیزمدا کەسی ماسۆشی وەک کۆیلەیەک لە ژێر فەرمان و بەزەییی کەسی سادیستدایە ، ئەوا لە دۆخی ماسۆشیزمدا کەسی ماسۆشی دەبێتەوە بە پاڵەوانی نمایشەکە بەو مانایەی کە کەسەکەی تری خاوەن دەسەڵات ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ماسۆشییەکەوە وەردەگرێت. وردتر بڵێین خودی نمایشەکە چ وەک گێڕانەوە و چ وەک نمایش پێشتر لە لایەن ماسۆشییەکەوە – پیاوەکەوە ڕێک دەخرێت. کەسی ماسۆشی لە ڕێی نمایشە پاسیڤ و زەلیلەکەیەوەیە خۆی وەک بکەرێک کە خاوەنی دەسەڵاتە دەبینێت ئەوەی کە تیۆدۆر ڕایک بە( سەرکەوتن لە ڕێی شکستەوە) ئاماژەی بۆ دەکات.

لەم دیدە دۆلوزییەوە ئەوا دەڵێین لەم کلیپەدا ئەم ژنە تاج بەسەرە لە ڕاستیدا ئەگەرچی رۆڵی سەردەستە دەبینێت وەلێ ئەو ھێز و دەسەڵاتەی کە ھەیەتی لە بنەڕەتدا پیاوە ماسۆشییەکە پێی بەخشیوە و خودی ئەو نمایشەیش حەز و ئارەزووی ئەوی پێ پڕدەکاتەوە نەک ئارەزوو و خولیای خۆی. واتە ئەم نە بۆ خۆی خاوەنی ھیچ دەسەڵاتێکە و نە ھیچ چێژێکیش وەردەگرێت بەڵکوو ھێزەکەی لە سەرەتاوە ھی پیاوە ماسۆشییەکەیە و دەشبێت لە خزمەتی تێرکردنی حەز و ئارەزووی ئەو بێت. ھەر بۆیە ئەم ژنە دەسەڵاتدار و تاج بەسەرە، لەم کلیپەدا ھیچ نییە جگە لە ماسکێکی بەتاڵ و پووچ، نمایشێک و فانتازیایەک کە پیاو، (پیاوی سپی پێستی ئەمریکی بە تامی جەستەی ژنی کورد) خولقاندوویەتی و دەیەوێت وەک وەهمی ئازادیی ژن و دەسەڵاتخوازی بە ئێمەی بفرۆشیتەوە.

ئەوەی ئەم کلیپە بەرجەستەی دەکات ژنێک نییە لە بەرگی پیاودا بەڵکوو پیاوێکە لە بەرگی ژنانەدا. ئەوەی لەم کلیپەدا خۆی مەڵاس داوە فیگەر و وێنا شاراوەکەی باوکە(مەحرەم)

هەر بۆیەیش پیشاندان و بەرجەستەکردنی دیوە فێمینەکەی ئەم پیاوانە وەک ماسۆشییەک جارێکی تر ھێندەی لێدانە لە مێینە و زەقکردنەوەی دیوە پاسیڤ و خوازراوەکەی، نیوھێندە لێدان لە پیاو و شکۆی پیاو نییە. ھەموو ئەوانەی کە وا ئەم کلیپەیان بینیوە کە لێدانە لە ھەژموون و دەسەڵاتی پیاو نەیتوانیوە دیوە ڕاستەقینەکەی ببینین، چونکە ئەوەی ئەم کلیپە بەرجەستەی دەکات ژنێک نییە لە بەرگی پیاودا بەڵکوو پیاوێکە لە بەرگی ژنانەدا. ئەوەی لەم کلیپەدا خۆی مەڵاس داوە فیگەر و وێنا شاراوەکەی باوکە(مەحرەم) کە لە پشت فیگەری ژنە تاجبەسەرە( لێدەرەکە)ەوەیە. زەبوونی و زەلیلی ئەم ئیگۆ ماسۆشییە ھیچ نییە جگە لە ڕێگەیەک کە بە ھۆیەوە کەسی ماسۆشی ژنی پێ بەکار دەھێنێت تا وەھمی نمیاشێکی ئایدیاڵ و دانسقەی ئەو ڕۆڵەی پێ بەخشێت کە خۆی لە سەرەتاوە بۆی دارشتووە. لە بنەڕەتدا ئەم کلیپەیش هەر وەک فەتوای مەلاکان کار لەسەر دەستەمۆکردنی جەستەی مێینە دەکات. بە مانایەکی تر، خودی ئەو نمایشە و نیشاندانی پیاو وەک ماسۆشییەکی فێمینە هیچ نییە جگە لە تۆخکردنەوەی وێنا ئەزەلییەکەی ژن بەو شیوەیەی کە کۆمەڵگە دەخوازێت و دەیەوێت لەو قەفەزەدا دیلی بکات و لەسەر ملکەچی و چێژبینین لە خۆئازاردان و فیداکردن بۆ پیاو و لە پێناو سێکسوالیتی یپیاو دەستەمۆی بکات و ڕای بهێنێت.

لە کۆتاییدا ئەوەی بۆ من جێی سەرنجە لەم کلیپەدا وای لێکردم لە سەری بنووسم ھەر بە تەنھا ئەوە نییە کە نمایشەکە لەنێوان ژنێکی فالیکی و پیاوێکی ماسۆشیدایە بەڵکوو زیاتر بە ھەردووکیان ئەوەمان بیر دەخەنەوە کە فالوس و ھەژموونی فالوس شتێکی دەستکردە و دەتوانرێت دەستکاری بکرێت، شتێک کە ھەردوو ڕەگەزەکە بەشی دەکەن و زۆر جاریش شەڕی لەسەر دەکەن، یان لێرەولەوێ بە دوایدا دەگەڕێن و لە ھیچ جێگەیەکیش نایدۆزنەوە، یان ئەو گەمەیەمان بیر دەخاتەوە کە مادامەکی ھەردووکمان بە ژن و پیاوەوە خاوەنی فالوسین کەواتە با گەمەی پێ بکەین.

سەرچاوەکان:

1- Freud, Sigmund [1905] (1953) ‘Three Essays on1- the Theory of Sexuality’, in Sigmund Freud, The Standard Edition of the Complete Psychological Works.

2- Deleuze, Gilles [1967] (1991) Masochism: Coldness and Cruelty, trans. Jean McNeil, New York, NY: Zone Books.

3- Theodore Reik, (1941/1949) Masochism in Modern Man (trans. M. Beigel and G. Kurth). New York:Farrar, Straus and Company.

4- Silverman, Kaja. Male subjectivity at the Margins, 1992 by Routledge, Chapman and Hall, Inc..

The post ئایا نێرسالاری لە قەیراندایە؟ appeared first on ژنەفتن.

ئه‌م ده‌روونناسه وه‌ك پێداگۆگێك ئیش ‌له‌سه‌ر چه‌مكی ڕه‌فتاری ڕكابه‌ریی (Challenging Behavior)  ده‌كات، ڕه‌فتاری ڕكابه‌ری به ‌مانای هه‌موو ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ی ‌كه لە ‌لا‌یه‌ن كه‌سی بیركۆڵ و ئه‌وتیسته‌وه ‌ئه‌نجام ده‌درێن و ده‌بنه ‌هۆی دروستكردنی كێشه ‌و گرفت بۆ ده‌وروبه‌ر: (له‌خۆدان، گازگرتن، جنێودان، شت هاویشتن، ئازارادانی به‌رامبه‌ر و تفكردن و هتد.). میتۆده‌كانی هێلسكۆڤ جه‌ختكردنه ‌له‌سه‌ر چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردن‌ له‌گه‌ڵ ‌ئه‌م ڕه‌فتارانه ‌له ‌ڕێی ڕاهێنان و ڕێنماییكردنی دایك و باوك، مامۆستا و ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی ‌ئیش له‌گه‌ڵ مناڵ و گه‌نج و كه‌سی گه‌وره ‌كه ‌ئه‌و‌تیزم و (ADHD) و بیركۆڵه‌كان ده‌كه‌ن، یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌تن.

هێلسكۆڤ خاوه‌نی چه‌نده‌ها خه‌ڵاتی ڕێزلێنانی تایبه‌ته‌، له‌وانه‌ش: خه‌ڵاتی په‌زڵ یان مه‌ته‌ڵ (Puzzelpiec)  كه ‌ساڵی (2009) له‌سه‌ر ئیشه‌كانی ده‌رباره‌ی ئه‌وتیزم، پێی به‌خشراوه‌، وه‌كچۆن‌هه‌مان ساڵ خه‌ڵاتی باشترین وانه‌بێژیشی له ‌لایه‌ن كۆنفێكسی دانیماركییه‌وه ‌پێ به‌خشراوه، ئه‌ندام و ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری پلانی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌وتیزمه ‌له ‌دانیمارك (National Plan Autism) .

پێشتر من له ‌ڕێی خوێندنه‌وه‌ی كتێبه‌كانییه‌وه ‌ناسی بووم، به‌ تایبه‌تی كتێبی (ڕه‌فتاری گرفتخوڵقێنه‌ر)، پاشتر به‌هۆی ئاماده‌بوونمه‌وه ‌له ‌لێكچه‌رێكیدا ‌كه ‌ده‌رباره‌ی ئه‌و كێشانه پێشكه‌شی كرد‌، توانیم ئه‌م په‌یوه‌ندیه‌ی له‌گه‌ڵدا دروست بكه‌م و داوای لێبكه‌م چاوپێكه‌وتنێك ساز بكه‌ین. ئه‌وه‌بوو ئه‌ویش خۆشحاڵی خۆی نیشاندا.  ئه‌مه‌ی خواره‌وه ‌ده‌قی ئه‌و دیالۆگه‌‌‌یه كه‌ ١٤\٠٦\٢٠١٣له‌ شاری ڤاربێری (Varberg) له ‌وڵاتی ‌سوید له‌گه‌ڵی سازكراوه‌‌:

شارا: سوپاس بۆ ‌ئه‌م ده‌رفه‌ته‌، وه‌ك سه‌ره‌تایه‌ك حه‌ز ده‌كه‌م له ‌زاری خۆته‌وه‌ بزانم كه‌ هێلسكۆڤ كێیه‌؟

هێلسكۆڤ: وه‌ك ده‌روونناسێك نزیكه‌ی پانزه ‌ساڵه له ‌بواری سایكۆلۆژیدا كار ده‌كه‌م، پێشتر له ‌بواری پیشه‌سازیدا كارم كردووه‌. ته‌مه‌نم ٢٧ ساڵ بوو كاتێك ده‌ستم كرد به ‌خوێندنی نیرۆسایكۆلۆژی. له‌گه‌ڵ ژنه‌كه‌مدا ده‌ژیم و پێكه‌وه ‌مناڵێكی زۆرمان هه‌یه‌، كه ‌ئێستاكه ‌هه‌موویان گه‌وره بوو‌ن . بچوكترین مناڵم به‌یانی ئاهه‌نگی هاوسه‌رگیری هه‌یه‌، ده‌زانم كه‌ ئاهه‌نگێكی  خۆش و گه‌وره‌ ده‌بێت. 

دوای ئه‌وه‌ی خوێندنم ته‌واو كرد ده‌ستم كرد به ‌ئیشكردن له‌بواره‌كه‌ی خۆمدا. سه‌ره‌تا ئیشم لێكۆڵینه‌وه‌ بوو له‌ كاریگه‌ری و ئیشی مێشك و په‌یوه‌ندی به ‌ده‌وروبه‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی تاكه‌كه‌س، به ‌تایبه‌تی كاره‌كه‌م په‌یوه‌ندی به‌و كه‌سانه‌وه‌ هه‌بوو كه ‌له‌ ژیانیاندا سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون، زیاتر مه‌به‌ستم له‌و لاو و هه‌رزه‌كارانه‌یه ‌كه ‌دوچاری ڕه‌فتار و كرده‌وه‌ی تاوانكاری هاتوون و كۆمه‌ڵگه ‌به ‌تاوانباریان ده‌زانێت. ئه‌وه‌بوو دواتر لێكۆڵینه‌وه‌كانمان برده‌ ناو كایه‌ی پێداگۆگییه‌وه. له ‌توێژینه‌وه‌كه‌ماندا بۆمان ده‌ركه‌وت ئه‌و كارمه‌ندا‌نه‌ی كار له‌گه‌ڵ كه‌سانی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌تدا ده‌كه‌ن، شێوازی زۆر توندوتیژیان له‌گه‌ڵدا به‌كار ده‌هێنن: بۆ نموونه ‌به‌ستنه‌وه‌یان یا زۆر كار و كرده‌وه‌ی نابه‌جێی تر‌. ده‌ره‌نجام گه‌یشتینه ‌ئه‌وه‌ی كه ‌ده‌بێت ئه‌م كه‌سانه ‌به ‌شێوه‌یه‌كی باشتر ما‌مه‌ڵه ‌بكرێن. ئه‌م توێژینه‌وانه‌ی ئێمه ‌بوونه ‌مایه‌ی مشتومڕ و گفتوگۆیه‌كی زۆر له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌، ئیتر خه‌ڵك كه‌وته ‌پرسیاركردن له‌وه‌ی كه‌ ده‌بێت چی بكه‌ین و چۆن مامه‌مه‌ڵه‌ بكه‌ین تا بارودۆخی كه‌سانی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت باشتر بكه‌ین. من خۆم له‌م پێنج ساڵه‌ی دواییدا زیاتر وه‌ك پێداگۆگ به‌ ته‌نیا له ‌ڕێی كۆمپانیا تایبه‌تییه‌كه‌ی خۆمه‌وه‌ كارم كردوه‌‌ و، له‌گه‌ڵ كه‌سانی تر له ‌سوید و دانیمارك و ئینگلته‌راش هه‌ر كارم كردوه‌. ئێمه ‌ئیشمان له‌سه‌ر به‌ره‌و پێشبردنی ئه‌و میتودانه ‌كردوه ‌كه ‌یارمه‌تی هه‌رچی زیاتر باشتركردنی ژیانی ئه‌‌م كه‌سانه ده‌دات.

شارا: بۆ من كتێبی ڕه‌فتاری گرفتخوڵقێنه‌ر (Troublesome Behaviour)، كتێبێكی گرنگه ‌له ‌بواری پێداگۆگی ئه‌و‌تیزمدا‌، تۆ ئیشت له‌سه‌ر هه‌ردوو لایه‌نی پراكسیس و تیۆری كرد‌وه‌. به ‌ڕای تۆ بۆچی پێویست ده‌كات ئه‌م كتێبه ‌وه‌ك پرۆگرامی خوێندن له ‌لایه‌ن پێداگۆگ و ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی كه‌ ئیش له‌گه‌ڵ ئه‌م كه‌سانه‌دا ده‌كه‌ن، بخوێنرێت؟

هێلسكۆڤ: به‌ر له‌وه‌ی‌ كتێبه‌كه‌ی خۆم بنووسم، هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ی كه ده‌مخوێند‌نه‌وه‌، زیاتر باسیان له‌ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م جۆره ‌كه‌سانه ‌ده‌كرد. به‌ڵام ئێمه ‌ده‌زانین ئه‌و كه‌سانه‌ی ئیشیان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین، له ‌نه‌خۆشییه‌كانیان چاك نابنه‌وه، هه‌ر بۆیه ‌وا باشتره ‌زیاتر كار ‌له‌سه‌ر ئه‌و میتۆدانه ‌بكه‌ین كه ‌ژیانیان باشتر ده‌كات. ئه‌م كتێبه‌ی من باسكردنه‌ له‌و میتۆدانه‌ی كه‌ ژیانی ئه‌م كه‌سانه ‌باشتر و ئاسانتر ده‌كات و، ‌هه‌روه‌ها ئه‌و هه‌لومه‌رجانه‌ی ‌بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌م كه‌سانه‌دا پێویستن، دیاره ‌ئه‌ویش له ‌ڕێگه‌ی ڕاهێنان و ڕێنماییكردنی كارمه‌نده‌كان و ئه‌و كه‌سانه‌ی ‌كه ‌ئیشیان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.

شارا: تۆ ‌باس له‌ چه‌مكی ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌یت، ده‌توانیت بۆم ڕوون بكه‌یته‌وه ‌په‌یوه‌ندی ده‌سه‌ڵات به ‌بواری پێداگۆگییه‌وه چییه‌‌؟

هێلسكۆڤ: له ‌ڕاستیدا چه‌مكی ده‌سه‌ڵات زۆر زۆر ئاڵۆزه‌. له‌ جیهانی خۆرئاوادا هۆبز یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه ‌زۆر به ‌باشی وه‌سفی ده‌سه‌ڵات ده‌كات و پێیوایه ‌‌بریتییه ‌له‌و هێزه‌ی ‌كه ‌تۆ وه‌ریده‌گریت، واته ‌له‌و كه‌سانه‌وه‌ وه‌ریده‌گریت كه ‌ده‌سه‌ڵاتت به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌. ئه‌و خه‌ڵكه ‌ده‌سه‌ڵاتی خۆی به ‌قه‌رز ده‌دات به ‌تۆ تاوه‌كو تۆش ئیش بۆ خۆشگوزه‌رانی ئه‌وان بكه‌یت. ئه‌وه‌ی ‌له ‌وه‌سفه‌كه‌ی هۆبزدا بۆ ده‌سه‌ڵات گرنگه‌ ئه‌وه‌یه ‌كه ‌خه‌ڵكی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بۆ تۆ ‌جێده‌هێڵێت و ڕاده‌ستت ده‌كات. گه‌ر تۆش ئه‌م ده‌سه‌ڵاته ‌له ‌خزمه‌تی خه‌ڵكیدا به‌كاری نه‌هێنیت، ئه‌وا تۆ وه‌ك خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات ده‌بیته ‌دیكتاتۆر! لێره‌دا مه‌سه‌له‌كه ‌په‌یوه‌ندی به ‌كات و زه‌مه‌نه‌وه ‌هه‌یه‌‌، چونكه ‌خه‌ڵك ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ت لێ وه‌رده‌گرێته‌وه ‌كه ‌پێشتر به‌ ئاره‌زووی خۆی پێی به‌خشیویت. ‌به‌ڵام به ‌داخه‌وه ‌ئه‌مجاره‌یان به ‌زه‌بروزه‌نگ و له ‌ڕێی به‌كارهێنانی توندوتیژییه‌وه ‌خه‌ڵك ده‌سه‌ڵاتی خۆییت لێده‌سه‌نێته‌وه‌. ده‌توانین بڵێین ئه‌مه ‌دۆخی ته‌واوی ئه‌و سیستمه ‌سیاسیانه‌یه ‌كه ‌لە ‌خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا فه‌رمانڕه‌وایه‌تی ده‌كه‌ن.

ئه‌و كه‌سه‌ی كه ‌ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته ‌ده‌بێت ئه‌و خه‌ڵكه‌ی خۆش بوێت كه بێده‌سه‌ڵاته‌. له ‌كاتێكدا مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌ی كه ‌بێده‌سه‌ڵاته ‌‌خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتی خۆش بوێت. دیاره‌‌ ‌ئه‌مه‌ش بۆ خۆی زۆر شتێكی باشه‌.

 واته ‌بەپێی هزر و بیری‌ هۆبز و ئاكاری مۆدێرنه‌ی خۆرئاوا، پێویسته ‌‌كه‌سی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات، ‌كه‌سێكی باش بێت. تۆ بۆ ئه‌وه ‌ده‌سه‌ڵاتت نییه ‌تا خۆت ده‌و‌ڵه‌مه‌ند و خۆشگوزه‌ران بكه‌یت، به‌ڵكو ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی به ‌ده‌سته‌وه‌یه‌‌ هی خه‌ڵكه و پێویسته ‌له ‌به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكدا به ‌كاری بهێنیت. ‌ئه‌‌و یاسایه‌ی كه ‌‌بۆ ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌، به‌م شێوه‌یه ئیش ده‌كات: خه‌ڵكی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات، هێزی خۆی به‌سه‌ر خه‌ڵكی بێده‌سه‌ڵاتدا پیاده ‌ده‌كات و به‌كار ده‌هێنێت، به‌ڵام ئه‌و كه‌سه‌ی كه ‌ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته ‌ده‌بێت ئه‌و خه‌ڵكه‌ی خۆش بوێت كه بێده‌سه‌ڵاته‌. له ‌كاتێكدا مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌ی كه ‌بێده‌سه‌ڵاته ‌‌خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتی خۆش بوێت. دیاره‌‌ ‌ئه‌مه‌ش بۆ خۆی زۆر شتێكی باشه‌. 

تا ئێره‌ په‌یوه‌ندی به ‌‌ئاسته ‌سیاسییه‌كه‌وه‌یه‌‌، به‌ڵام هه‌مان لێكدانه‌وه ‌‌بۆ ئیشكردن له ‌بواری پێداگۆگی و پرۆسه‌ی فێربوونیشدا هه‌ر ڕاسته‌، به‌و مانایه‌ی كه‌‌ مامۆستا یاخود كارمه‌نده‌كان  تا ئه‌و كاته‌ ده‌سه‌ڵاتیان هه‌یه‌ كه ‌خوێندكاره‌كان ده‌سه‌ڵاتیان پێده‌به‌خشن. ئه‌گه‌ر مامۆستایه‌ك بیه‌وێت له ‌ڕێی ‌قیژه ‌و هاوار و لێدانه‌وه ‌ده‌سه‌ڵاتی خۆی ڕاگرێت ئه‌وا دڵنیابه ‌كه ‌مامۆستایه‌كی سه‌رنه‌كه‌وتووه ‌له ‌كاره‌كه‌یدا و هیچ مه‌عریفه‌یه‌كی پێداگۆگی ‌بۆ فێركردنی خوێندكاره‌كانی پێ نییه‌. به ‌مانا‌یه‌كی دی، كاتێك مامۆستا ده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌ ڕێی توندوتیژییه‌وه ‌به‌سه‌ر خوێندكاردا ده‌سه‌پێنێت، زۆر جار ڕووبه‌ڕووی ئه‌م حاڵه‌تانه ده‌بێته‌وه‌: یا ده‌بێته‌ مایه‌ی ترساندنی خوێندكاره‌كه، كه‌ له‌م دۆخه‌‌شدا هیچ فێر نابێت. یان خوێندكاره‌كه ‌هه‌ست ده‌كات مامۆستایه‌كی گه‌مژه ‌و نه‌فامی هه‌یه‌، كه ‌دیسان له‌م حاڵه‌ته‌شدا هه‌ر هیچ فێر نابێت. كه‌واته ‌بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی فێربوون سه‌ركه‌وتوو بێت، پێویسته ‌مامۆستا كار و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا بكات ‌(هه‌ڵبه‌ت‌ مه‌به‌ستم له ‌خوێندكاره‌كانیه‌تی) كه ‌پایه ‌و ده‌سه‌ڵات (واته ‌ئۆكتۆریتێت)ی ئه‌ویان ڕاگرتووه. وه‌ك ده‌بینین ‌وشه‌ی ئۆكتۆریتێت زۆر سه‌رنجڕاكێشه ‌و ڕۆڵێكی گرنگ ده‌بینێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوێندكاران ئۆكتۆریتێتی خۆیان ده‌ده‌نه ‌ده‌ست مامۆستا تا بڕیاری به‌سه‌ردا بدات، به‌ڵام ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش ته‌نها له‌و ‌كاته‌دا‌سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت كه ‌مامۆستا‌ به ‌شێوه‌یه‌ك ئیش به‌م ده‌سه‌ڵاته ‌بكات كه ‌خوێندكاره‌كانی پێی بڵێن به‌ڵێ، واته ‌بڕیاره‌كانی قبوڵ بكه‌ن. به‌ مانایه‌كی دی، به‌كارهێنانی هێز و توندوتیژی پرۆسه‌ی فێركردن په‌ك ده‌خات، له‌ كاتێكدا ‌‌به‌كارهێنانی  هێزی نه‌رم یان‌هێزی میتۆده‌كانی پێداگۆگی، خوێندكاری ڕه‌خنه‌گر و به‌هره‌مه‌ندت بۆ دروست ده‌كات. تۆ ده‌توانیت ‌مامۆستایه‌كی به ‌ده‌سه‌ڵات بیت و خوێندكاری به‌ توانا و بیرفراوان دروست بكه‌یت. ئه‌ڵبه‌ته‌ كاتێك دێته ‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ئیشكردن له‌گه‌ڵ كه‌سانی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت، كێشه‌كه ‌زۆر سه‌ختتر ده‌بێت، چونكه ئه‌سته‌مه ‌بۆ ئه‌م كه‌سانه‌ بتوانن هه‌موو شتێك به‌ ڕاستی و دروستی ئه‌نجام بده‌ن، هه‌ر بۆیه‌ ئیشی پێداگۆگ یان كارمه‌ندێك كه ‌ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌ بریتییه ‌له ‌ڕه‌خساندنی ئه‌و كه‌شوهه‌وا و هه‌لومه‌رجه‌ی وا ده‌كات ئه‌و ‌كه‌سانه ‌بتوانن كاره‌كانیان به ‌ئاسانی ئه‌نجام بده‌ن، له‌وه‌ش گرنگتر، ئه‌ركێك نه‌خه‌نه ‌سه‌رشانیان كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ئه‌مان توانای جێبه‌جێكردنیان نییه‌. ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرنگه ‌ئه‌وه‌یه‌ كه ‌پێویسته ‌كه‌سی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات توانای به‌رامبه‌ره‌كه‌ی ڕه‌چاو بكات بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌كانی.

من بۆم هه‌یه ‌به ‌سه‌رۆك وه‌زیران بڵێم گه‌مژه ‌و نه‌فام، چونكه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكی سویددا هه‌یه، منیش یه‌كێكم له‌و خه‌ڵكه، لێ ئه‌و بۆی نییه ‌به ‌من بڵێت گه‌مژه‌ و نه‌فام، چونكه‌ وه‌ك سه‌رۆك وه‌زیران پێویسته ‌ڕێزی هاونیشتمانیانی خۆی بگرێت.

شارا: له ‌یه‌كێك له ‌نووسینه‌كاندا باس له‌وه ‌ده‌كه‌ی كه ‌تۆ بۆت هه‌یه ‌به ‌سه‌رۆك وه‌زیران بڵێت گه‌مژه ‌و نه‌فام، به‌ڵام ئه‌و بۆی نییه ‌وا به ‌تۆ بڵێت! مه‌به‌ستت چییه‌؟

هێلسكۆڤ: به‌ڵێ به ‌دڵنیاییه‌وه ‌ئازادی ڕاده‌ربڕین مافێكی گرنگی مرۆڤه‌‌. من بۆم هه‌یه ‌به ‌ڕا‌ینفیڵدی سه‌رۆك وه‌زیران بڵێم گه‌مژه ‌و نه‌فام، چونكه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكی سویددا هه‌یه، منیش یه‌كێكم له‌و خه‌ڵكه، جا با حه‌زم به ‌چا‌ره‌شی نه‌بێت‌، لێ ئه‌و بۆی نییه ‌به ‌من بڵێت گه‌مژه‌ و نه‌فام، چونكه‌ وه‌ك سه‌رۆك وه‌زیران پێویسته ‌ڕێزی هاونیشتمانیانی خۆی بگرێت. گه‌ر ڕێزی خه‌ڵكی خۆی نه‌گرێت، ئه‌وا هێدی هێدی خه‌ڵك له‌سه‌ر كورسی ده‌سه‌ڵات لای ده‌بات. كه‌واته ‌سه‌رۆكی ئاقڵ و زیره‌ك ئه‌و سه‌رۆكه‌یه‌‌ كه ‌ئیش بۆ ئه‌وه ده‌كات‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆشیان بوێت، سه‌رۆكی زیره‌ك پایه ‌و ده‌سه‌ڵاتی خۆی (واته‌ ئۆكتۆریتی خۆی) به‌ خۆشه‌ویستی خۆی بۆ خه‌ڵك ده‌هێڵێته‌وه، له ‌ڕێی ئه‌وه‌ی كه ‌خه‌ڵكی خۆش بوێت،‌ نه‌ك به‌ توندوتیژی به‌رامبه‌ر خه‌ڵك. 

به‌كارهێنانی هێز و زه‌بروزه‌نگ له‌ لایه‌ن پێداگۆگه‌وه‌ به‌ ئامانجی په‌روه‌رده‌كردن هیچ نییه‌ جگه‌ له ‌شكستی پرۆسه‌ی فێربوون.

شارا: ئه‌م وه‌ڵامه‌ت پرسیارێكی تری لا دروست كردم سه‌باره‌ت به ‌‌به‌كارهێنانی توندوتیژی وه‌ك تاكه‌ چاره‌یه‌ك بۆ گۆڕینی ڕه‌فتاری ئه‌وی تر، جا له ‌بواری پێداگۆگیدا بێت یان له ‌سیستمی سیاسیدا، ڕای تۆ له‌م باره‌یه‌وه ‌چییه‌؟

 هێلسكۆڤ: ده‌بێت هه‌مووان ئه‌و ڕاستییه‌ بزانن كه ‌توندوتیژی تا سه‌ر بڕ ناكات. واته ‌ڕه‌نگه ‌تۆ بتوانیت كه‌سێك بۆ ماوه‌یه‌كی كورت بێده‌نگ بكه‌یت، به‌ڵام ئه‌مه ‌مانای ئه‌وه ‌نییه ‌كه ‌كێشه‌كه‌ت چاره‌سه‌ركردوه‌. چونكه ‌توندوتیژی به‌ته‌نها توندوتیژی به‌رهه‌م ده‌هێنێته‌وه‌. ‌گه‌‌ر من له‌ پرۆسه‌ی پیداگۆگی یان سیاسیدا به ‌ته‌نها میتۆدی (هێز)م به‌كار هێنا، ئه‌وا بێگومان هه‌ر به‌ (هێز)یش وه‌ڵامم ده‌درێته‌وه. ڕه‌نگه ‌ئه‌م میتۆده ‌بۆ په‌یوه‌ندییه‌ك ڕاست و شیاو بێت كه ‌له ‌بنه‌ڕه‌تدا له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌كسانی دروست نه‌بووه‌‌، به‌ڵام بۆ په‌یوه‌ندییه‌ك كه ‌لایه‌نه‌كانی یه‌كسان بن (بۆ نموونه ‌په‌یوه‌ندی نێوان دوو برا كه‌ هاوتا و هاوشێوه‌ بن)، دوو شێواز هه‌یه ‌بۆ مامه‌ڵه‌كردنیان له‌گه‌ڵ یه‌كتری: یان ئه‌وه‌تا باشن بۆ یه‌ك و ته‌باو هاوكاری یه‌كن، یان توندتیژن به‌رامبه‌ر یه‌ك و شه‌ڕ ده‌كه‌ن! دیاره ‌به ‌ڕای من باشتر وایه ‌شێوازی یه‌كه‌م هه‌ڵبژێرن، واته‌ هاوكاری یه‌ك بكه‌ن و ته‌بابن. به‌ڵام گه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كمان هه‌بوو له‌نێوان برا گه‌وره‌یه‌كی به‌هێز و برا بچوكێكی لاواز و بێده‌سه‌ڵاتدا، ئه‌وا ئه‌ركی سه‌رشانی برا گه‌وره‌ به‌هێز و ده‌سه‌ڵاتداره‌كه‌یه ‌كه‌ به‌رگری له ‌برا بچوكه ‌لاوازه‌كه‌ی بكات و نه‌یچه‌وسێنێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی له‌م مه‌سه‌له‌یه‌‌دا گرنگه ‌و مه‌به‌ستمه ‌بیڵێم ئه‌وه‌یه ‌كه ‌برا گه‌وره ‌له‌م دۆخه‌دا هێزی خۆی له‌ پێناوی هه‌رچی زیاتر باشكردنی برا بچكۆله‌كه‌یدا به‌ كار بهێنێت، واته ‌له ‌په‌یوه‌ندیی ده‌سه‌ڵاتدا پێویسته ‌چه‌وسانه‌وه‌ و توندوتیژی له ‌فه‌رهه‌نگی خۆیدا لاببات و له ‌جێیان ته‌بایی و هاوكاریكردن به‌ كار بهێنێت. پێناسه‌ی من بۆ پێداگۆگی ئه‌وه‌یه ‌كه ‌كه‌سی پێداگۆگ ‌‌ده‌بێت به ‌شێوه‌یه‌ك ئه‌رك و مه‌رج بۆ خوێندكاره‌كه‌ی دابنێت كه ‌ئه‌م خۆی به‌و شێوه‌یه ‌بیری لێ نه‌كردۆته‌وه‌. به‌ڵام له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه ‌بتوانێت به ‌شێوازێك ئه‌و ئه‌ركه‌ به ‌سه‌رشانی خوێندكاره‌كه‌دا بدات كه ‌بتوانێت قه‌بوڵی بكات و بڵێت به‌ڵێ! لێ ئه‌گه‌ر هاتوو خوێندكاره‌كه ‌وتی نه‌خێر بۆ ئه‌و مه‌رج و ئه‌ركانه‌، ئه‌وا كۆی پرۆسه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كه ‌شكستی هێناوه‌. كه‌واته ‌‌‌پێویستی به‌وه‌یه ‌هێز به‌ كار بهێنێت ‌تا سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنێت، له‌ كاتێكدا به‌كارهێنانی هێز و زه‌بروزه‌نگ له‌ لایه‌ن پێداگۆگه‌وه‌ به‌ ئامانجی په‌روه‌رده‌كردن هیچ نییه‌ جگه‌ له ‌شكستی پرۆسه‌ی فێربوون.

له‌و وڵاتانه‌دا ‌كه ‌توندوتیژی وه‌ك سیستمی سیاسی تێدا په‌یڕه‌و ده‌كرێت، ده‌بینین كه ‌ژیان تیایدا ئاژاوه ‌و كاوسه‌، خه‌ڵكه‌كه‌ی توندوتیژن‌، كه‌چی هه‌مووشیان باس له ‌ڕێكخستن و هه‌بوونی ستره‌كتۆر ده‌كه‌ن ‌بۆ ڕێككردنه‌وه‌ی ژیانیان.

شارا: ده‌مه‌وێت به‌شی دووه‌می گفتوگۆكه‌مان تایبه‌ت بێت به‌ قسه‌كردن بێت له‌سه‌ر ئه‌وتیزم. من خۆم وه‌ك پێداگۆگێك له‌گه‌ڵ كه‌سانی ئه‌وتیست و بیركۆڵ ئیش ده‌كه‌م، پێشموایه ‌كه‌م تا زۆر هه‌موو كه‌سێك شتێك له ‌نیشانه‌كانی ئه‌و‌تیزمی تیایه‌. مه‌به‌ستم زیاتر  ئه‌و‌تیزمی ناوازه‌یه‌‌‌(A typical Autism).[1] ده‌توانیت باسی ئه‌م جۆره‌ له‌ ئه‌وتیزم بكه‌ی؟ به ‌ڕای تۆ  كو‌لتوور یان كۆمه‌ڵگه‌‌ هیچ ڕۆڵ و كاریگه‌رییه‌كیان هه‌یه ‌له‌سه‌ر تۆخكردنه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ له ئه‌وتیزم؟ 

هێلسكۆڤ: به‌ڵێ. به ‌دڵنیاییه‌وه‌هه‌ردووكیان كاریگه‌ری خۆیان هه‌یه‌. دیاره ‌ئه‌وتیزمی ناوازه‌ سیفه‌ت و خاسیه‌ته‌كانی نه‌رمترن‌، به‌ڵام ئه‌مه ‌مانای ئه‌وه ‌نییه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ ئه‌وتیزمی هه‌یه،‌ هه‌ڵگری سیفات و خاسیه‌تی بیۆلۆژی ئه‌وتیزم نییه‌. دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر توێژه‌ره‌وه‌یه‌ك به ‌ناوی (سباستیان لوندستروێم) ‌له ‌شاری (یۆتۆبۆری) توێژینه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر هه‌شتا هه‌زار دایك و باوك ئه‌نجام دا. مه‌به‌ستی توێژینه‌وه‌كه‌ی لوندستروێم دۆزینه‌وه ‌و دیاریكردنی نیشانه‌كانی ئه‌وتیزم بوو. ئه‌و گه‌یشته ‌ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی كه ‌‌به‌پێی مانوێلی[2] (DSM 5) ، ١٢ نیشانه‌ی ئه‌وتیزم هه‌یه. له‌ كۆی ئه‌و خه‌ڵكه‌ی ‌كه ‌توێژینه‌وه‌كه‌ی له‌سه‌ر ئه‌نجامدابوون، ده‌ركه‌وت كه‌‌‌(1%) یان هه‌موو نیشانه‌ و خاسیه‌ته‌كانی ئه‌وتیزمیان هه‌بووه‌،  (3%) یان شه‌ش سیفات و نیشانه‌یان هه‌بووه‌،‌(35%) یشیان یه‌ك نیشانه‌یان هه‌بووه‌. كه‌واته ‌به‌پێی ئه‌و توێژینه‌وه‌یه ‌له‌ سێ به‌شی ئه‌و دانیشتوانه ‌كه‌مه‌ به‌شێكی ـ به‌ شێوه‌یه‌ك له ‌شێوه‌كان ـ هه‌ڵگری سیفات و خاسیه‌تی ئه‌وتیزم بوون. به‌ڵام به‌شێكی زۆری هۆكاره‌كانی تۆخبوونه‌وه‌ی ئه‌و نیشانانه‌ش‌ په‌یوه‌ندیان به‌و كۆمه‌ڵگه ‌و سیستمه‌وه‌یه ‌كه‌ مرۆڤه‌كانی تیا ده‌ژین. واته ‌گه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ئه‌ر‌ك و فه‌رمانێكی زۆر بخاته ‌سه‌ر تاكه‌كانی، ئه‌وا تا بێت كه‌سی ئه‌وتیست زیاتر ده‌كات له‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌دا. به‌ڵام به ‌پێچه‌وانه‌وه،‌ گه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی كراوه‌ بێت و ئیش له‌سه‌ر ئارامی و دڵنیایی تاكه‌كانی بكات ئه‌وا تا بێت هه‌رچی كه‌متره‌ سیفا‌ت و خاسیه‌ته‌كانی ئه‌وتیزمی ناوازه‌ له ‌تاكه‌كانیدا ده‌بینیت. هه‌ر بۆیه ‌ده‌بینیت ده‌ستنیشانكردنی نیشانه‌كانی ئه‌و‌تیزم له‌ وڵاتێكه‌وه ‌بۆ وڵاتێكی تر ده‌گۆڕێت. كاتێك كه ‌باسی ئه‌وتیزمی ناوازه‌ ده‌كه‌ین، ئه‌گه‌ر كه‌سێك خاوه‌نی كاره‌كته‌ری ئه‌وتیستی بێت و له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ستراكتوریدا بژی (واته ‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه ‌هه‌موو شتێك به ‌پلان و ‌به‌رنامه‌ڕێژی ده‌كات‌)، ئه‌وا كێشه‌ی نییه‌و به‌ باشی ژیانی خۆی به‌ڕێ ده‌كات‌، له ‌كاتێكدا ئه‌وه‌ی ئه‌م سیفات و خاسیه‌تانه‌ی نه‌بێت، ناتوانێت له ‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی وه‌هادا به ‌باشی هه‌ڵبكات، سه‌یر نییه ‌ئه‌مه‌؟!

ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی كه‌ ئیش له‌سه‌ر چه‌مكه ‌مرۆییه‌كان ده‌كات و به‌ها و دید و بۆچوونی مرۆیی‌ بۆ ژیان هه‌یه‌، له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا مرۆڤ كه‌متر ‌كاره‌كته‌ری ئه‌وتیزمی هه‌یه‌

‌له‌ په‌نجاكانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا له ‌‌ئه‌وروپا، ‌ساڵانی (١٩٥٠-١٩٦٠) كۆمه‌ڵگه‌یه‌كمان هه‌بوو كه ‌تیایدا ئه‌ندازیار خاوه‌نی پله‌وپایه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی بوو، له‌به‌ر ‌ئه‌وه ‌كه‌سی خاوه‌ن كاره‌كته‌ری ئه‌وتیستیمان زۆر بوو. ده‌مه‌وێت بڵێم ‌له ‌كو‌لتوور و كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا كه ‌تیایدا گرنگیه‌كی زۆر به ‌ته‌كنیك ‌دەد‌رێت، كه‌سانی خاوه‌ن سیفه‌ت و خاسیه‌تی ئه‌وتیزم باشتر ژیان به‌ڕێوه ده‌به‌ن‌. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه ‌ئه‌م جۆره ‌كو‌لتووره‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان به‌دیوێكی ئه‌وتیزمدا ده‌به‌ن. به‌ڵام ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ی كه‌ ئیش له‌سه‌ر چه‌مكه ‌مرۆییه‌كان ده‌كات و به‌ها و دید و بۆچوونی مرۆیی‌ بۆ ژیان هه‌یه‌، له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا مرۆڤ كه‌متر ‌كاره‌كته‌ری ئه‌وتیزمی هه‌یه‌، به‌ڵام ژیان بۆ كه‌سێك كه ‌ئه‌وتیزمی هه‌بێت زۆر زه‌حمه‌ته‌! به ‌مانایه‌كی دی، كو‌لتوور كاریگه‌رییه‌كی دوولایه‌نه ‌و دووفاقی هه‌یه‌. بۆ نموونه ‌ژاپۆن وڵاتێكه ‌‌كه‌سی ئه‌وتیزمی زۆره‌، به‌ڵام ئه‌م كه‌سانه ‌زۆر به‌ باشی ده‌توانن له‌گه‌ل سیستم و ستراكتوری ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه ‌هه‌ڵبكه‌ن. له ‌كاتێكدا لێره‌ كه‌سانی ئه‌وتیست به ‌باشی ناتوانن هه‌ڵبكه‌ن له‌گه‌ڵ سیستمی ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا.

شارا: من حه‌ز ده‌كه‌م ئه‌و كتێبه‌ت ‌(ڕه‌فتاری ‌گرفتخوڵقێنه‌ر) وه‌ربگێڕم بۆ سەر زمانی كوردی‌. به‌ ڕای تۆ ئه‌م كتێبه‌ چۆن ده‌توانێت ‌سوود به ‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك بگه‌‌یه‌نێت كه‌ هێشتا ئیشكردن تیایدا به‌ پێداگۆگی له‌ بواری ئه‌وتیزمدا شتێكی تازه‌یه‌؟ 

هێلسكۆف: له ‌هه‌موو دونیادا كه‌سی خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت و ئه‌و‌تیزم هه‌یه‌. به‌ڵام هه‌ندێ كۆمه‌ڵگه ‌به‌ هۆی هه‌ندێك ڕووداوی مێژووییه‌وه‌، جا چه‌وساندنه‌وه‌ی سیاسی بێت یان هه‌ژاری، نایپه‌رژێته ‌سه‌ر پێداویستی و ژیانی كه‌سه ‌لاواز و بێده‌ره‌تاكانی خۆی، چونكه‌ به ‌لای ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌وه‌‌ هه‌وڵدان بۆ مانه‌وه‌ی میلله‌ته‌كه‌یان وه‌ك گشت گرنگتره ‌له ‌بایه‌خدان به ‌گروپێكی تایبه‌ت له ‌مرۆڤ. به‌ڵام تا وڵات ‌ده‌وڵه‌مه‌ندتر بێت و به‌ره‌و خۆشگوزه‌رانی و گه‌شه‌كردنی زیاتر بڕوات، ئه‌ركی سه‌رشانیه‌تی كه‌ زیاتر گرنگیش به ‌كه‌سه ‌كه‌مئه‌ندام و لاوازه‌‌كانی بدات. ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم ئه‌مڕۆ كوردستان وڵاتێكی ده‌وڵه‌مه‌نده ‌و به‌ پرۆسه‌ی ‌گه‌شه‌كردنێكی به‌رده‌وامدا تێده‌په‌ڕێت‌، له‌به‌ر ئه‌وه ‌هیچ بیانوویه‌كی نییه‌ كه ‌ئیدی ئاوڕ له‌ كه‌سه ‌لاواز و كه‌مئه‌ندامه‌كانی نه‌داته‌وه‌. ئه‌م كاره‌ش به‌ر له ‌هه‌ر شتێك پێویستی به‌ مه‌عریفه‌یه ‌له‌و ‌بواره‌دا تا به ‌باشترین شێوه‌ یارمه‌تی ئه‌م جۆره‌ مرۆڤانه ‌بده‌ن، ڕه‌نگه ‌كتێبه‌كه‌ی من له‌م ڕووه‌وه ‌بایه‌خ و ‌گرنگی هه‌بێت.

پەراوێز:

[1]  (A typical Autism)  بەمانای ئەو چەشنە لە پشێوی گەشەكردن دێت كە بە جۆرێكی تر دیاری نەكرابێت، واتە وەكوو جۆرەكانی تری ئوتیزم نیشانەكانی دیاری نەكرابێت.

[2] DSM, Diagnostic and statistical manual of mental disorders، یان مانوێلی ئامار و دەستنیشانكردنی نەخۆشییە ئەقڵییەكان، بریتییە لە سیستمێكی دەستنیشانكردن و پۆلێنكردنی پشێوی دەروون، شانبەشانی گەشەپێدانی دەرمانسازیی

The post ده‌سه‌‌ڵات و پێداگۆگی و ئه‌وتیزم appeared first on ژنەفتن.