)ئەدۆنیس) بە نموونە وەردەگرین وەک شاعیر و بیریارێک. لای ئەو سەختە شاعیر وەڵامی پرسیاری(شیعر چییە؟) بداتەوە. “خەسڵەت و ڕێسایەکی نەگۆڕمان نییە، کە بە شێوەیەکی ھەمەلایەنە لە ڕووی چییەتی و فۆڕمەوە پێناسەی شیعر بکات.” بەم پێیە شیعر لای ھەر نووسەرێک پێناسەیەک لەخۆ دەگرێت، تەعبیرەکان لە ئەزموون و دنیابینی جیاوازەوە بەیان و بینا دەکرێن. “شیعر ئاسۆیەکی کراوەیە و ئەرکی ھەموو شاعیرێکی داھێنەریش فراوانترکردنی ئەم ئاسۆیە و کردنەوەی پانتاییەکی نوێیە لە بەردەم شیعردا”. لای سووریالیستەکان شیعر ڕێگەی گەیشتنە بە حەقیقەت، بۆیە زۆر جار ھونەرمەندێکی سووریالیستی لەگەڵ فەیلەسوفێک بەراورد دەکرێن کە خاوەن یەک ئامانجن ئەویش گەیشتنە بە(حەقیقەت)، بەڵام ئەوەی یەکەمیان لە ڕێی ھەستەکانییەوە و دووەمیشیان لە ڕێگەی بەکارھێنانی ئەقڵ.

بە گشتی ڕەنگە ئەرکی شاعیر ئەوەبێت وێڵ و سەرگەردانی ناو زمانەکەی بێت و ڕۆبچێتە قووڵایی زمانەوە، تاکو پەی بە زمانێکی پەنھان و شاراوە ببات. ئەم جۆرە نووسینە خوێنەر ڕادەگرێت، ھەم لەبەر قووڵی نووسینەکە کە شرۆڤە و تەفسیر لەخۆیدا ھەڵدەگرێت. ھەم لەبەر سەرنجڕاکێشی و ئیستاتیکای وشەکان. کەواتە لایەنێکی گرنگی شیعر (زمان)ە، زمان بەشێکە لە پانتایی هێمایی(ڕەمزیی) کە تیایدا دەژین و پانتایی ڕەمزییش، بریتییە لە پانتایی كۆمەڵایەتی بە مانا بەرفراوان و فرەڕەهەندەكەی. ئیدی لە زمانەوە بیگرە تا یاسا و پەیوەندییەكان و كولتوور و ناونان و پێگەی ڕەمزی و خێزان و دیاردە فەرھەنگییەکان… لێردا باسەکەمان کورت کردووەتەوە بۆ وەرگرتنی زمان لە پانتایی ڕەمزیدا، وردتریش بەکارھێنانی لە دەقە شیعرییەکاندا و درێژبوونەوەی بۆ ناو تێکستی گۆرانییە فۆلکلۆری و میلییەکان بە ئاست و شێوە جیاوازەکانەوە.

زمان وەک گەمەیەکە و تیایدا سەرجەم بارودۆخەکان دەنوێنێتەوە و دەیانخاتە چوارچێوەیەکەوە و شێوەیەکی نەرمتریان پێدەبەخشێت

ئەوە ڕوونە زمان خۆی لە دروستکردنی پەیوەندیی نێوان مرۆڤەکان دەبینێتەوە. وەک ئەوەی (سۆسێر) پێی وایە: زمان بریتییە لە سیستەمێک یاخود تۆڕێک لە ئاماژە، کە یاسایەک دەسەڵاتی بەسەردا گرتووە، تەنھا لە ڕێگەی تێگەیشتن لە تەواوی سیستەم نەبێت ناکرێت تێی بگەین. واتا زمان وەک گەمەیەکە و تیایدا سەرجەم بارودۆخەکان دەنوێنێتەوە و دەیانخاتە چوارچێوەیەکەوە و شێوەیەکی نەرمتریان پێدەبەخشێت. بۆ نموونە پێش داھێنانی زمان، مرۆڤ لە بارودۆخێکی جیاوازدا بوو، زیاتر کێشەکانیان بە شێوازی کوشتن و بڕین و ھتد… یەکلادەکردەوە، بەڵام داھێنانی زمان وەچەرخانێک بوو، تاکو دەکرێت لە ئێستادا گەورەترین کێشەی جیھان بە ڕێککەوتن و ڕێگاکانی ھاوشێوەی چارەسەر بکرێت. ئەمە ڕۆڵ و کارکردی زمانە بەرھەمھێنانەوەی سیستەم و عەقڵیەت و تا دواتر.

بە ھەمان شێوە بەکارھێنانی زمان لە ئەدەب و تیۆر و زانستدا و لە سەرجەم کایەکاندا جێی خۆی کردووەتەوە بەپێی ئەو ژێرخانە سیستەماتیکییەی بۆی فەراھەم کراوە. بەکارھێنانی وشە و زمان لە تێکستی گۆرانییەکاندا بە تایبەت لە ئێستادا و چۆنییەتی کارکردنیان. دەقە شیعرییەکان و تێکستەکانی گۆرانی و تا دەگاتە ئەو کلیپانەی بۆیان دەکرێت. گرنگە بە شێوازێک بن؛ نواندنەوە و نوێنەری تاک بێت و تاک ھەست بە ھاوشووناسی خۆی بکات لەگەڵیاندا، بۆ نموونە کاتێک لە تێکستی گۆرانی (وەتەن)دا کە شیعری (قانع)ە، حەسەن دەرزی ھەستێکی بەرز تێکەڵاوی دێرە شیعرییەکان دەکاتەوە و دەڵێت “موخەیەر بم لە بەینی تۆ و بەھەشتدا لە جەننەت دوور ئەبم سەیرانی تۆ خۆش” نواندنەوەی ھەستی ئەو کاتەی کوردە بۆ نیشتیمان. ئەو کاتەی ھەموو کەسێک خۆی بە خاوەنی نیشتیمان دەزانی، ھونەرمەند نوێنەری ناخی کۆمەڵ بووە و گوێگر ھەستی بە ھاوشووناسی و ھاوخەمی دەکرد لە کاتی گوێگرتنیدا. بۆیە توانیویەتی بەرھەمێکی جوان و پتەو پێشکەش بکات.

لێرەوە ئەوەی گرنگە ھەڵوێستەیەکی لەسەر بکەین، ئەو ھۆنراوانەن کە دەکرێن بە گۆرانی و بەگوێی بیسەریدا دەدەن و پرسیارکردنە لێیان؛ ئامانجی ئەو ھۆنراوانە چین؟ وێنا شیعرییەکانیان لە چییەوە سەرچاوە دەگرێت؟ ھەڵبەت ئێمە خاوەنی بیرکردنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی قووڵ و ورد نین، کە وشیارانە و ئاگامەندانە شرۆڤە و شیکاری لەمەڕ شیعر و موزیکی کوردیدا بکات، دەرئەنجامیش ناچارانە بەر کۆسپێک دەکەوین، کە موزیکی بیانی فۆڕمەلە دەکرێت و شیعری زۆر سادەی گاڵتەجاڕانە و ستایشکارانە خۆیان دەخزێننە ناو ھونەر و گۆرانیی کوردییەوە. دواجار ئەم ھۆنراوانە دەبنە ویستی باو و بیرکردنەوەی باو و جێ بە بیری مەعریفی لەق دەکەن، زۆرینە داوای دەکەن و گوێی لێ دەگرن. لێرەوە موزیک و شیعری چاک و خراپ لەناو یەکدیدا دەتوێنەوە و جیاکردنەوەیان سەخت دەبێت، مەگەر کەسێک شارەزای بوارەکە بێت و سەروکاری لەتەک ھۆنراوە و خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەدا ھەبێت.

ھەڵوێستەیەک لەمەڕ ئەو دێڕانەی کراون بە گۆرانی

لە گۆرانییەکی فۆلکلۆریدا :

(بەسمان لێبگرە سەرانسوێی بانی

 لە من ماڵی زۆر لەتۆش جوانی)

سەرەتای ساڵی ٢٠٠٠:

(گوڵێکم دەوێ بۆن نەکرابێ

 بەدەست باخەوان ئەملا و ئەولای پێ نەکرابێ)

ساڵی ٢٠٢١:

(باو باوی منە باوانم، بە دڵی ھەموو لاوانم)

وەک لە گۆرانییە فۆلکلۆرییەکەدا دەردەکەوێت، پێویستە ژن جوان بێت تا شایەنی ماڵێكی جوانیش بێت. ھەڵبەتە ئەمە مانیفێستی بیرکردنەوە کۆلەکتیڤەکەیە. کولتوورە کۆمەڵایەتییەکە چۆن پێناسی ژن و پیاو دەکات، شیعریش بەو جۆرە وێنای دەکات. لێرەدا پرسیارێکی گرنگ خۆی قوت دەکاتەوە، ئایا وێنای شیعری بۆ ژن و پیاو لە سەردەمی ئەمڕۆماندا چۆنە؟ وەڵامەکە ئاسان دەست دەکەوێت، لەدوای خوێندنەوە بۆ ھۆنراوەی گۆرانییەکانی سەردەم. ئەم دوو بوونەوەرە کۆمەڵایەتییە لەنێو شیعری سەردەمیشدا ھەمان وێنا کۆنزەرڤاتیڤ و تەقلیدییەکەیە. تەنانەت ژنێک خۆی بانگەشەی بەكاڵابوونی دەکات و لای پەسەندە، وەک لە تێکستەکەدا دیارە(باو باوی منە) ئەم دێڕە داننانە بە (خوودئەڤینی). “نارسیزم، خوودئەڤینی یەک زاراوەیە، بەڵام وەک چەترێک زۆر گرفتی دەروونی لەخۆیدا کۆدەکاتەوە، لە دەروونشیکاریدا ئەو دیاردانەی ناوی خوودئەڤینییان بەسەردا بڕاوە ھەمەڕەنگن لەوانە:- خۆبەزلزانی، غروور، دەسەڵاتخوازی، حەزێکی زۆر بۆ ستایش، خۆشویستران بەبێ ئەوەی توانستی خۆشویستنی ئەوانی دیکەت ھەبێت، خۆ دوور گرتن لە خەڵک، ڕێزنەگرتن لە خۆت، ئایدیاڵ و خواستی داھێنەرانە، خەمخواردن لە تەندروستی و ڕواڵەتی خۆت، نەبوونی توانای فکری.

(کارن ھۆرنای) ئەم دیاردە دەروونییەی خوودئەڤینی لە دیاردەی ئابووری نزیک دەکاتەوە و دەڵێ: “ھەڵئاوسانی دەروونی وەک ھەڵئاوسانی ئابووری وایە، واتە بانگەشەکردنی نرخێکی زۆرتر لە نرخە ڕاستەقینەکە.” واتە کەسەکە تووشی ھەڵئاوسانی ساختە دەبێت سەبارەت بەخود.

 باوبوون چیە؟ لە سادەترین پێناسەدا دەتوانین بڵێین: خواستێکی گشتی و دەستەجەمعییە، زۆرینەی کۆمەڵگە(نەک ھەمووی) پەسەندی دەکەن، جا ھەرشتێک بێت، کە بە نموونە و پێرفێکتی دەزانن. ئەو(باوبوونەی) لێرەدا ئاماژەی بۆ کراوە باوبوونێکی جەستەیی و جوانییەکی شکڵی و ڕەمزییە لەو فۆڕمە مۆدێرنەدا کە بووەتە ستاندارد، تاکەکانیش ڕوویانکردووەتە جۆرێک لە پیشەسازی لە جەستەیاندا و لەنێو ویستی خۆڕازیکردندا گیر دەخۆن “ھەبوونی ئەو ھەموو سەنتەرانە ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە کوردستان بووەتە بازاڕێكی گەورەی دروستکردنی جەستەیەکی تایبەت بۆ نێر و مێ. ئەگەر کۆمەڵگە بازاڕێكی گەورە بێت ئەوا سۆشیال میدیا و بەشێک لە ھۆنراوەی گۆرانییەکان و ڤیدیۆ کلیپەکان بەردەوام کڕیار بۆ ئەو بازاڕە پەیدا دەکەن.

ڕەنگدانەی پیدۆفیلیا لەنێو ھۆنراوەکاندا

(بۆت نەماوم ڕەشتاڵە، مەمکت نەگەییوە کاڵە، بە ئاشكرا لێی بخۆی، بە شەرعیش بۆت حەڵاڵە)

(حەیفە یارم منداڵە، لێو ئاڵ و لیمۆ کاڵە)

(سەرچۆپی وا بادەدا ھەر دەڵێی چواردە ساڵە) لە زاری خانمە گۆرانیبێژێکەوە.

(لەیلەکەم کاڵە، تازە پێدەگات، ھێشتا منداڵە)

کۆی ئەو ھۆنراوانە ئاماژەن و پێمان دەڵێن کە ھونەر (ھونەری گۆرانی گوتن و نووسینی ھۆنراوە) ئاسانترین ڕێگەن بۆ مانیفێستی حەز و ئارەزووەکانی مرۆڤ، تەنانەت ئەگەر پێچەوانە و دژی ھەموو یاسا و ئیتیک و ڕەوشتەکانیش بێت بە نموونە: پیدۆفیلیا(ئارەزووی چێژوەرگرتن لە منداڵ ـ منداڵبازی)

کەسانی پیدۆفیل: ئەو کەسانەن ئارەزووی سێکس یان ویستی دەستبازییان لەگەڵ منداڵدا هەیە، ھەروەھا چێژ دەبینن لە دەستدرێژیکردن بۆ سەریان، دیارترین نموونە لە مێژوودا کارەکتەری پەیامبەر محمد بووە، کاتێک عائیشەی تەمەن ٩ ساڵی خواستووە. ئەگەر سەرنج بدەینە یەکەم دێڕی ھۆنراوەکە وشەی(شەرع)ی بەکارھێناوە. لە کۆمەڵگە کۆنزەرڤەتیڤ و ئەو کۆمەڵگانەی بۆچوونی ئایینییان بەسەردا زاڵە، ئەم وشەیە بە کار دێنن بەو واتایەی ھێڵێکی سوور بێت و ھیچ گفتوگۆیەک ھەڵنەگرێت ڕێگەی بەرپەرچدانەوەت لێدەگرێت. بۆیە لێرەشدا نووسەر ھاوکاری لەو وشەیە خواستووە بۆ ڕەوایەتیدان بە نووسین و ویستەکانی .

بێگومان تێکستی گۆرانییە میلی و ڕۆژانەییەکان دەرخەری ئەو ڕاستییەن کە لە کۆمەڵگەدا دەگوزەرێت و شایەتحاڵە بەسەر ڕووداو و ئاستی بیرکردنەوەی کۆمەڵگە. لەبەرئەوە دەتوانین لە ڕێی تێکستی چەند گۆرانییەکەوە پەشێوییەکانی ناو کۆمەڵگە بخوێنینەوە. لە ڕێگای ئەو تێکستانەی بە کار دەھێنرێن و ئەو پەیامانەی پشت تێکستە شیعرییەکان، بە تایبەت لەم قۆناغەی ئێستاماندا. لە کاتێکدا کۆمەڵگەیەک بە گەشەی سروشتیی خۆیدا نەڕوات و ھەر دیاردەیەک ڕووکەشەکەی بگوازرێتەوە بەبێ ناوەڕۆکەکەی، ئاخۆ چۆن لە تێکستە شیعرییەکان و گۆرانی و کلیپەکاندا ڕەنگ دەداتەوە؟

لە ئێستادا تێکستە شیعرییەکان زۆر لاوازن، بەڕادەیەک لە ئاستی تێکست نەماون و ھەڵگری مانا و ئامانجی ڕوون نین،(پێویست ناکات ناوی یەک بە یەکیان بھێنین، چونکە ڕێژەیەکی زۆرن) جگە لەو وشانەی بە کاریان دەھێنن ئاستیان زۆر نزمە، بە جۆرێک لە سووکایەتی بە منداڵەوە تیادەبینین تاکو ھەموو چین و تاکەکانی کۆمەڵگە. بۆ نموونە لە کاتێک وێنای کچێکی ھەرزەکار دەکات بە میوەی کاڵ و پێنەگەیشتوو، یاخود سووتان و ھاوار بۆ گەیشتن بە جەستەی ڕەگەزی بەرانبەر، ئەمە یەکێکە لەو ھۆکارانەی وای کردووە ھاوسەرگیری پێشوەختە ڕووبدات (لە شیعردا دەڕبڕینی ھەست ھەیە بۆ بەرانبەر، بەڵام ڕەگەزی بەرانبەر پارچەیەک نییە لە ئارەزووی جنسی، بەڵکو پرە لە ھونەری ڕەوانبێژی و ھەستی قووڵ،) ھاندانی گەنج بۆ لادان، قووڵکردنەوەی پرسی ڕەگەزی، ھتد…

لە تێکستی گۆرانییەکاندا نوێنەرایەتی ژن و پیاوی ئازاد ناکەن، بەڵکو نواندنەوەی ژنێکە دەبێت بە خواستی مۆدێل و باس باسی جوانی بێت نەک بانگەشەی ژنێکی ئازاد

ھەروەھا پرسی ئازادی لێرەدا دێتە ئاراوە، ئازادی یەکێکە لەو چەمکە گرنگانەی لەم ساڵانەی دواییدا پشتگوێ خراوە و وەک پرسێک نەکراوە بە بابەتی لێکۆڵینەوە و توێژینەوە. لە کاتێکدا چەمکی ئازادی ورد و گرنگە، بە بەردەوامی پێویستی بە تێگەیشتن و پێناسە کردنەوە ھەیە، بەڵام ئیستغلال دەکرێت و لە شوێنی جیاوازەوە دەردەکەوێتەوە. بۆیە دەبێت ئازادی، ئازادبوون بێت لە شتێک و ھەنگاوی پشت وشیاربوونەوەیە. ئازادی لە کۆمەڵگەیەکدا نابینرێت کە خاوەنی گەشەیەکی ناسروشتی و پر قەیرانی کۆمەڵایەتی و سیاسی و پەروەردەیی بێت، بۆیە لەم قۆناغەی ئێستاماندا بەھۆی تێکەڵاو بوون و نەناسینی تاک خۆی و تاکێکی پر لە دوالیزم و پارادۆکس لەنێوان حەرام و حەڵال، کۆنەپەرست و مۆدێرن، حەز و چەپاندن، ھتد… ھۆیەکە بۆ بڵاوکردنەوەی گۆرانی و تێکستی شیعری ئاست نزم، چونکە سەیری ویستە چەپێنراو و شاردراوەکەی کۆمەڵگە دەکرێت و لەوێوە بۆ زیادکردنی بینەر و گوێگر ھەوڵدەدەن. لە تێکستی گۆرانییەکاندا نوێنەرایەتی ژن و پیاوی ئازاد ناکەن، بەڵکو نواندنەوەی ژنێکە دەبێت بە خواستی مۆدێل و باس باسی جوانی بێت نەک بانگەشەی ژنێکی ئازاد، وەک لە نموونەکەی سەرەوەدا ڕوونمان کردەوە. ھەروەھا لەم دێڕەدا: (دایکی منداڵان-ت بم کابانی ناوماڵ-ت بم.) لێرەدا ژن و پیاو دەلالەت لە ژن و پیاوێکی ئازاد ناکەن کە بتوانن ڕیفۆرم بەسەر ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن. پێکھێنەری ژیانێکی ئازاد بن. بۆیە لە ڕێگای تێکستە شیعرییەکانەوە بەردەوام نائاگایی تاکەکان ڕادێت بە قبووڵکردنی ئەو بارودۆخەی ھەیە و درێژەپێدانی.

کەواتە دەگەینە ئەو دەرئەنجامەی کە لە شیعر و گۆرانیی کوردیی مۆدێرندا ــ (دەبێت خوێنەر لەوە ئاگاداربێت کە لە ڕاستیدا ئێمە لە قۆناغی مۆدێرنەدا نین، تەنھا لە ڕووی بەکارھێنانی ماتڕیال و تەکنەلۆژیادا مۆدێرنین، بەڵام بیرکردنەوە و خەیاڵمان سەر بە قۆناغێکی زۆر کۆنن) ــ جەستە ئامادەگی ھەیە نەک جەوھەر. جەوھەری ژن نادیارە، لێ ئەوەی دیارە و مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت ڕوویەکی پۆڕنۆگرافییە کە ڕەنگە چاو تێر بکات نەک ئەقڵ. لەدوای خوێندنەوەی ئەو ھۆنراوانە یان گوێگرتن لەو گۆرانییانە دەتوانین پێناسەیەک بۆ ژن بکەین؟ لە ژن ژیانەوە بووەتە ژنێکی غەریزەیی؟ ناسنامە و شووناسی ژن و پیاو چۆن مانیفێست بووەتەوە لەناو تێکست و ھۆنراوەکاندا و چۆن خۆی دەنوێنێتەوە بۆ چاو و گوێی بیسەر و بینەر؟

سەرچاوەکان:-

١ـ ئەدۆنیس/شاعیر و بیریار و تیۆریست. وەرگێڕانیـ کۆمەڵێک نووسەر.چاپی یەکەم چاپخانەی سەردەم ٢٠١٦ سلێمانی.

٢ـ دەروازەیەک بۆ خودئەڤینی (نەرجسیەت)، زیگمۆند فرۆید، وەرگێڕانیـ وەلید عومەر. چاپی یەکەم ناوەندی ڕۆشنبیریی ڕەهەند ٢٠٢٠ سلێمانی.

٣ـلە چ ئێستایەکدا دەژین؟ مەریوان وریا قانیع.چاپی دووەم. ناوەندی ڕۆشنبیری و هونەریی ئەندێشە ٢٠١٨ سلێمانی.٤ـ https://www.academia.edu/45184475

The post مەغزا نەبزۆکەکان لە ھۆنراوەدا appeared first on ژنەفتن.

“مێژووی عێراق بخوێننەوە.”

ئەمە وەڵامی هەدیە حسێنـە، لە پرسیارێکدا بۆ ؛ڕۆژنامەی الرأی’ ئەردەنی. هەدیە نووسەرێکی عێراقییە و دانیشتووی عەممانە.

“مێژووی عێراق بخوێننەوە”، کورتترین و قووڵترین وەڵامە تاوەکو لێیەوە شۆڕببینەوە بەناو مێژوویەکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری، ئیتنۆگرافی، تیۆلۆژی… هتد.

هەر چمکێکی ئەم مێژووە بگرین، لەپێش پرسیارەکەوە، دەرچەیەک هەمیشە ئامادەگی هەیە، کە دەبێت لێیەوە بڕۆینە ناوەوە، ئەویش ژینگەی کۆمەڵایەتیی ئەو کۆمەڵگەیەیه کە پرسیاری (بۆچی گۆرانی غەمگین؟) لێیەوە دروست دەبێت، واتا کۆمەڵگەکانی ڕۆژهەڵات بە گشتی و کۆمەڵگەی عێراقی بە تایبەتی، گەر سەرنج بدەین دەبینین بە پلەی یەکەم وردبوونەوە لە چۆنیەتی ژیان و ژیوار و پەروەردەکردنی تاک لە ژینگەی خێزانی ئەم کۆمەڵگەیانە وەڵامن بۆ سەرجەم لایەنەکانی تر کە بەشێک بوون لە تەواوکەری ئەو مێژووە، بارهێنانی تاک لەم ژینگە خێزانییە لەژێر دەستی سیستمێکی پاتریارکی یان دینی، یاخود کولتووریی و خێڵەکی، کە هەریەکەیان هۆکارێکی گەورەن بۆ لێدانی زەبرێکی توند بە دەروونی تاک، چونکە ئەمانە مۆرکێکی خۆسەپێن و سەرکوتکەر و چەپێنەرن، چاودێرێکی هەمیشەیی و شەڕەنگێزن کە لە هەر کاتێکدا ئامادەی هێرشکردنن، هێرشکردن بۆ سەر تاک، کۆی ئەم سیستمانە لە خێزانەوە بۆ دەرەوەی خێزانیش دەگوازرێتەوە، واتا ژینگە کۆمەڵایەتییەکە ـ واقیعی بەرجەستەکراو.

بۆ ڕوونکردنەوەی زیاتری ئەم مێژووە پێویست بوو سەرەتا لە بەشەوە بڕۆین بۆ گشت، واتا لە خێزانەوە بۆ ژینگە کۆمەڵایەتییە گشتییەکە، لێرە بەدواوە سیاسەت و مێژوو و لایەنەکانی تر دێتە ئاراوە؛ ئەگەر سادەتر بدوێین دەڵێین:

ئاوڕدانەوە لەو مێژووە لە هەر لایەکەوە لێی دەڕوانیت هەر ناسۆری و بێ ئومێدییە، ڕیشەی هەموو ئەمانەش دەگەڕێتەوە بۆ سەرکوتکاری و بارودۆخی جەنگ و چەپاندنی تاک لە هەموو ڕوویەکەوە، تەنانەت لە مافە زۆر سەرەتاییەکانیشی، هەمیشە پیشاندانی کەتوارێک کە ترووسکایی لەچاو دەبڕێت، هەموو ئەمانە تاکێکی پاسیڤ دروست دەکات، لە ڕووی دەروونیشەوە تێکشکاو.

هیچ ئەگەرێکیش نییە کە پێ دابڕین لەو ژینگە و بارودۆخە کۆتاییهێنان بێت بە جۆرێک لە ڕەفتار و بیرکردنەوە،وەک دەستپێک دەتوانین بڵێین گۆرانی کەشێکی خودییە، کەسی گۆرانیبێژ کە گۆرانییەک دەچڕێت واتا سۆز و ئەندێشە و ئارەزوو و نۆستالژیای خۆی لە ڕێگەی چڕینـەوە دەگوازێتەوە بۆ ئەوانی تر، واتا گۆرانی جۆرێک لە ئاخاوتنە، یان دەربڕینە، بەڵام بە شێوەیەکی ڕیتمیی، ڕیتم لە دەنگ، لە ئاواز، لە وشە.

 زۆر جار گۆرانیبێژ دەڵێ:

“گۆرانیگوتن ئارەزوو و مەیلێکی تایبەت بە خۆمە، لە منداڵییەوە ئارەزووم لەو هونەرە هەبووە”.

بەڵام ئەگەر ناواخنی گۆرانی خۆی شیبکەینەوە دەبینین بەبێ تێکستێکی شیعریی هونەرێک دروست نابێ بە ناوی گۆرانی، بەو پێیەش شیعر ژانرێکی ئەدەبییە، سەر بە زمان و ئاستە باڵاکەی ئەدەبیاتە، ئەدەبیش بەو پێیەش ئەدەب خۆی “هەموو ئەو دەربڕین و نووسراوانە دەگرێتەوە کە لە ناخ و دەروونی مرۆڤ هەڵقووڵاون لە ڕۆژگاری دێرینەوە تاوەکو ئەمڕۆ نووسراونەتەوە و دەنووسرێن” ناچینە سەر پۆلێنکاریی جۆرەکانی ئەدەب، تەنها هێنده بەسە بڵێین، تێکستی گۆرانی، سەر بە ژانرێکی ئەدەبیی وەک “شیعر”ـە، “سۆز و ئەندێشە” وەک دوو ڕەگەزی تایبەتی لە ئەدەب لە شیعریشدا ئامادەگییان هەیە، بە تایبەت ئەگەر شیعرێک لە ئازارەوە هەڵقووڵابێ، یاخود ڕەنگڕێژکردن و پێشاندانی ئازار بێت لە شێوەی هۆنینەوەی وشە بۆ تێکستێکی شیعریی، کە دواتر وەک تێکستێک لەناو گۆرانییدا مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لێرەدا ئەم تێکستە بەر چوار شێواز لە واقیع دەکەوێت:

 یەکەم: نووسینەوەیەتی لە لایەن کەسی شاعیر، بەو ماوەیەی کە پێویستیەتی.

 دووەم: هەڵبژاردن و ئیشکردنە لەسەر تێکستەکە لە لایەن کەسی گۆرانیبێژ ـ سترانبێژ.

سێیەم: دانانی ئاوازێکی گونجاو، کە هارمۆنی و هەماهەنگ بێت لەگەڵ کەشی تێکستەکە، لە لایەن ئاوازدانەرەوە.

چوارەم: کاریگەریی گۆرانییەکەیە بەسەر گوێگرەکانییەوە، یان باشتر وایە بڵێین ئەوانەی کە پەسن و پەسەندی دەکەن.

لێرەدا ئاسانتره لە ڕێی ئەم چوار بەرکەوتنەوە، ئاماژە بە لایەنی سایکۆلۆژی بکرێت، هەریەک لە توانستی ئەو کەسانە لە (نووسینی تێکستەکه، هەڵبژاردنی تێکستەکە، دانانی ئاوازێک بۆ تێکستەکە، گوێگران و پەسنکارانی تێکستەکە) دەتوانین لە بازنەیەکی سایکۆلۆژی تاڕادەیەک سنوورداردا جێ بکەینەوە، کە هەریەکە لەمانە کەسێتییەکی سادۆمازۆشی ـ Sadomasochistیان هەیە، واتا {ئازاردەر و ئازاردراو}. ئەڵبەت بە پشتبەستن بەو گەڕانەوە مێژووییەی لە سەرەتاوە ئاماژەی پێکراوە دەتوانین بگەین بەم دەرئەنجامە، هەریەک لەو چوار واقیعەی کە ئامادەیی هەیە لە هەموویاندا کەسەکان ـ تاکەکان ڕۆڵە سەرەکییەکە دەگێڕن، هونەریش بەشێکە لەو لایەنەی کە دەروونشیکاری لە ڕێگەیەوە کەسایەتی مرۆڤ شی دەکاتەوە، سەمپتۆمەکانی هەر جۆرێکیان لە دۆخێکی پاتۆلۆژی دەستنیشان دەکات. مرۆڤ ئەگەر مێژوویەکی لە پێشینەی دەربارەی ئازار و خەم نەبێت، ئەستەمە بتوانێت بیاننووسێتەوە ئەمە ئەگەر وەکوو تێکست وەریبگرین، وەکوو هەڵبژاردن و ئاوازدانان و گوێگرتنیش هەر بە هەمان شێوەیە. ئەم چوار کەسە بەشداری لە میهرەجانێکدا دەکەن کە لە لایەک ئازاردەرە بۆیان لە لایەکی دیکەشەوە ئازاری لێوە پەخش دەکەن بە دەورووبەریاندا.

هونەرێکی وەک گۆرانی خەمناک خێراترین ڕێگایه تاوەکو نۆستالژیا سەربخات بۆ سەرەوە، واتا بۆ زەین و ئاگایی، کە ئەمەش دەچێتە چوارچێوەی ”ئازاردانی خود“

یان ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ سروشتە نۆستالژییەکەی مرۆڤ، لایەنی ”وەبیرهێناوەوەی یادەوەری“ وەربگرین، یادەوەری وەک شوێن، وەک کات، وەک برین، هونەرێکی وەک گۆرانی خەمناک خێراترین ڕێگایه تاوەکو نۆستالژیا سەربخات بۆ سەرەوە، واتا بۆ زەین و ئاگایی، کە ئەمەش دەچێتە چوارچێوەی ”ئازاردانی خود“ لەبەر ئەوەی پێشووتریش ئاماژەمان پێکرد کە گۆرانی “گۆرانی خەمناک” کەشێکی خودییه. دەکرێت ئەم تەعبیرە لە کاتی جیاواز و دۆخی جیاوازدا بەسەر جۆرەکانی تری گۆرانی داببڕێت، بەڵام بۆ دوورنەکەوتنەوە لەو جۆرەی کە لەسەری دەدوێین و دەمانەوێ بیخەینەبەر تیشکی سایکۆلۆژیا، هەر هێندە بەسە و زیاتر ناڕۆین.

ئەگەر لەبیری نەکەین دەبێت بڵێین ”خۆونکردن“ فاکتێکی ترە کە بەشداره لە دروستبوون و زیادکردنی گوێگرانی گۆرانی خەمناک، بەو پێیەی ئێمە زۆر جار بۆ ئارامکردنەوەی دۆخی شێواوی دەروونمان، یان وەڕزیی و بێزاریمان پێمانوایه خۆمان لەناو ئەو گۆرانییانەدا دەدۆزینەوە، وەک قیبلەنمایەک لێی دەڕوانین و تێگەیشتنمان بۆی هەیه، بەڵام ڕاستییەکە بەو جۆرەیە کە خۆونکردنە گەورەکە لێرەوەیە کە شۆڕدەبێتەوە بەناو ساتە تاقانەییەکان. بۆیە دەڵێین تاقانە، چونکە وەک تاقانەی ئازار، جا هەرجۆرە ئازارێک بێت، لە بیرەوەریمان هاوشێوەیان نابینین.

ئەگەر گەڕانەوەیەکی مێژوویی بکەین بەناو ئەدەبیاتی کوردیدا، پۆلێنکردنی شیعر وەربگرین وەک کۆنترین و سەرەتاییترین جۆر، دەبینین دابەشکراوە بۆ: «شیعری ئایینی و شیعری گۆرانی» بەم پێیەبێت شیعری ئایینی یەکەم جۆری شیعری کوردییە کە لەپێش جۆرەکانی ترەوەیە و شیعری گۆرانی لەدوای ئەو دێت، یەکەمیان بە مەبەستی لاواندنەوە و دڵدانەوە و پیاهەڵدان و بەباڵاداگوتنی کەسایەتییه ئایینییەکان، چ وەک ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنیان، چ وەک پیاداهەڵگوتنیان لە دیوەخان و مەجلیس و دێر و تەکیە و مزگەوتەکان.

کۆمەڵگەی ئێمه کۆمەڵگەیەکی کشتوکاڵی بووه، مێژووی کشتوکاڵکردنیش لەپێش مێژووی هاتن و بڵاوبوونەوەی ئایینە لەناو کۆمەڵگەی ئێمەدا

هەرچی جۆری دووەمیشە کە شیعری گۆرانییە، لە ئیشکردنی بە هەرەوەزی کشتوکاڵی و دروێنەکردن و هاوچەشنەکانی تری گوتراوە، کە لە کاتی کارکردندا بەپێی جۆری کارەکە «هێواش یان خێرا» گۆرانییەکانیان گوتووه و ڕیتمەکانیان بۆ گونجاندوون، دەکرێ لە کاتی پشوودانیشدا بووبێت، بەڵام لەم دوو ڕوانگەیەوە ڕاستییەکی گرنگیش هەیه، کە ئەوەیه کۆمەڵگەی ئێمه کۆمەڵگەیەکی کشتوکاڵی بووه، مێژووی کشتوکاڵکردنیش لەپێش مێژووی هاتن و بڵاوبوونەوەی ئایینە لەناو کۆمەڵگەی ئێمەدا، کەواتە زیادتر ڕوانگەی دووەم پەسەندتره کە شیعری گۆرانی کۆنترین جۆری شیعر بووه لە مێژووی ئەدەبیاتی ئێمەدا.

لەم گەڕانەوە مێژووییەوە خاڵێکی گەوهەرییمان چنگ دەکەوێت، ئەویش ئەوەیه کە مێژووی گۆرانی خەمناک لەناو میللەتی ئێمەدا هاوشانه بە مێژووی شیعری ئایینی، واتا ئەمە تەنها گریمانەیەکە، بەڵام دەتوانین وەک هۆکارێکیش وەریبگرین، کە لەدوای ئەمجۆره شیعرەوە جۆری تێکستەکە کە زۆربەی جار خەمناکە، دزەیکرد بەناو ژیانی خودیی و کەسیی دەقنووس، کە ئەمجاره لەجیاتی ئەوەی لاواندنەوە و دڵدانەوەی ئەوانیتر بکات، هی خۆی دەکات.

ئەمانە تەنها چەند وێستگەیەکی بچوکن بۆ گەڕانەوە و درککردن بە مێژوو و هۆکاری گۆرانی خەمناک، کە هەندێکمان بە بەڵگە پشتڕاستکردەوە و هەندێکی تریشیان بە ئەگەر و گریمانە، دەکرێت کەسانی تر هەبن وردتر و جددیتر کار لەسەر ئەم لایەنه بکەن و  توێژینەوەی لەبارەوە بکەن.

The post بۆچی گۆرانی خەمناک؟ appeared first on ژنەفتن.

ڕەشۆ زەردەشت ئەو هونەرمەندە کوردەی کە خاوەن موزیکێکی شێتە و کەمتر ناسراوە و لە هیچ ماڵپەڕێکی ئینتەرنێتیدا هیچ ئاماژەیەک بە ژیانی نەکراوە… لێرە و لە وت‌ووێژێک لەگەڵ خۆیدا باشتر خۆی و موزیکەکەی دەناسین:

پ: ڕەشۆ کێیە؟

ڕەشۆ: پرسیارێکی سەیرە، ئەم پرسیارەت لە کوێوە هێنا (پێدەکەنێت) ئەم پرسیارەیان جارێکی دیکە کە تەلەڤزیۆن لێ پرسیم.

ساڵی ١٩٥٩ لە گوندێکی سیواسی سەر بە کۆچگری (دێرسیم) لە دایک بووم. لە تەمەنی پانزە ساڵییەوە بە شێوەیەکی پڕۆفێشناڵ، شۆڕشگێڕیم دەست پێکرد. ژیانی خوێندم لە نێو شۆڕشگێریی پڕۆفێشناڵدا تێپەڕی. خوێندن بۆ من ڕەهەندێکی دیکە شۆڕشگێڕی بوو. هەر بۆیە ڕەهەندی دیپلۆم و پەروەردەی زانکۆ، ئەوەندە سەرنجی ڕانەدەکێشام. دیارە لە دەبستان(سەرەتایی) خوێندم، بەڵام کاتێک چوومە زانکۆ بۆ تێکۆشانێکی شۆڕشگێڕانە چووم.

ئەوەی لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠وە تا ١٩٩٠ بە سەر هەر گەنج و هاووڵاتییەکی ئەم وڵاتەدا هات، بە سەر ڕەشۆشدا هات. ساڵانی نێوان ١٩٨٠-١٩٩٠ ساڵانی ون بووە. ئەشکەنجە، زیندان… ١٩٩٠ بە دواوە “ئازادی”. ڕەشۆ سەربازیی کردووە، ئەشکەنجەی دیوە، زیندانیی کێشاوە.

پ: یەکەمجار کەی دەرکەوتیتە سەر سێن؟

ڕەشۆ: ساڵانی ١٩٧٤-١٩٨٠ لە مەیداندا مامەوە. بە هۆی ئەندامەتی پارتی کۆمۆنیستی تورکیا و خوێندنی گۆرانی کوردیی، سزا درام و کەوتمە زیندان.

 پ: دووبارە کەی هاتیتەوە مەیدان؟

ڕەشۆ: پێشتر کارەکانم دەدایە حەسرەت گوێن‌تەکین، ڕووداوەکەی سیواس (سووتانی ئۆتێلی مادماک) بووە هۆی گەڕانەوەم بۆ مەیدان. ساڵانی ١٩٩٨-١٩٩٤ لە هۆڵێکی مووزیکدا کاری مۆسیقام دەکرد.

لە فستیڤاڵی موزیکی جازی ساڵی ١٩٩٨ بەڕێوبەرایەتییەکەی بەربەستی لەبەر دەرکەوتنم دروست کرد.

دیارە ئەگەر بتەوێ شاد بیت دەبێ بە زمانی خۆت شاد بیت و شادی بکەیت.

پ: کەی لە وڵات هاتیتە دەرەوە؟

ڕەشؤ: ١٩٩٩-٢٠٠٠چوومە ڕۆژ تی‌ڤی. لەو بەروارە بە دواوە بەردەوام بەشداری کۆنسێرت و فستیڤاڵەکان بووم. لەگەل کوردانی تورکیا و کوردانی تەواو وڵاتان تێکەڵ بووم و پێیان ئاشنا بووم. ساڵی ٢٠٠٠ بەشداری فستیڤاڵی حەسەن‌کەیف بووم. ساڵی ٢٠٠٢ بۆ بەڕێوەبردنی کۆنسێرتێک هاتمەوە بۆ باتمان.

پ: ئەمەیان پرسیارێکە کە دەبێ ڕەخنەگرانی بواری موزیک بیپرسین؛ بەڵام من ناچارم لە ئێوەی بپرسم، چونکە موزیکی کوردی ڕەخنەگری وەهای زۆر نییە. ڕەشۆ، مۆسیقای خۆی چۆن پێناسە دەکات؟

ڕەشۆ: لە ١٩٩٤ بەملاوە چوار کارم کردووە. زەردەشت ١، زەردەشت ٢، زەردەشت ٣ و زەردەشت ٤. ئێستاش سەرقاڵی زەردەشت پێنجم.

ئەگەر لە من بپرسیت موزیکی ڕەشۆ، هی ڕەشۆ نییە. بۆ ئەوەی موزیکی کوردی بکێشمە نێو ڕەهەندی گەردوونییەوە، ئاڵقە بچووکەکانی لێک دەتەنم. بە گشتی ئۆرژیناڵ بوونێک نادۆزیتەوە، بەڵام بە گشتی جازێکی ئەورووپایی یان ئامریکاییش نادۆزیتەوە. ڤێرژێنی جیاوازی جاز، بلووس و ڕاک هەیە؛ بەڵام بە دڵنیاییەوە شتێکی ئۆرژیناڵ هەیە.  کاتێک لە گۆرانییە فۆلکلۆرە کوردییەکان دەکۆڵیتەوە، بێ ئەوەی ئۆرژیناڵ بوونەکەی تێک بدەی، خۆی بەرەو جاز یان بلووس دەکشێت. هەندێک ڕووکاری سۆفیستیشی تێدایە.

لە موزیکی ڕەشۆدا، دەتوانی موزیکێکی خودایی ببینیتەوە. هەر بۆیە ناوی زەردەشتم لە کارەکانم ناوە. سۆفیستی بوونی موزیکی من پێدەچیت بەرهەمێکی کۆمەڵایەتی، کاریگەریی ژیانی کۆمەڵایەتی بێت. کوردبوونی زەردەشت کاریگەریی ئەوەی لە سەر موزیکی من زیاتر کردووە. ئەوەی کە سەدا شەستی زەند – ئەڤێستا بە زاراوەی زازاکی ئەمڕۆییە، و هەر سێ ئایینە مەزنەکە کە زەردەشت و ئەڤێستا کەریگەرییان وەرگرتووە، بە شێوەیەکی سروشتی کاریگەرییەکی وەهای لە سەر موزیکی ڕەشۆ داناوە کە بانگەوازێکی لەم چەشنە لە گۆرانییەکانیدا بەدی دەکرێت: “بگەڕێنەوە بۆ ڕیشەی خۆتان واتا بگەڕێنەوە بۆ زەردەشتی.” سۆفیستی بوونی مووزیکی من لێرەوە دێت.

لای هەندێک ئایین نیگارکێشی و موزیک قەدەغەیە، بەڵام زەردەشتی پێغەمبەر کاتێک لە چیای ئەبروو دابەزی، بیروڕاکانی خۆی بە ژەندنی ساز و خوێندنی بەیت دەگەیاندە جەماوەر. ئەمڕۆ لە وڵاتانی ئیسلامیدا جگە لە کوردان، هیچ میللەتێک بەیت ناخوێنێت، کە ئەمەش لە ژێر کاریگەریی زەردەشتیدایە. عەرەبەکان و فارسەکان بەیتیان نییە.

خۆ ئێوە پێتان وانییە بەیت، شێوازێکی ئیسلامی بێت، وا نییە؟ بەیت شێوازی هێنانە سەر زاری بیرۆکەی زەردەشتییە. شێوازی پارچەی دووانەیە. لە موزیکی ڕەشۆدا فەلسەفەی زەردەشت هەیە. لە موزیکی ڕەشۆدا ئەمە هەیە: ئێوە لە منتان وەرگرت؛ بەڵام من بە هیچ دەزانن. ئەو ڕێزەی ئێوە لە منتان نەگرت، من لە ئێوەی دەگرم. لە موزیکی ڕەشۆدا لایەنی خودایی هەیە و هەندێکیش سیاسەتی ئاوێتەیە.

پ: ئەی دەنگ‌بێژیی؟

ڕەشۆ: تەمەنی دەنگبێژی لە موزیکی کوردیدا ١٥٠ تا ٢٠٠ ساڵە. بەڵام بەیت سێ هەزار ساڵ مێژووی هەیە.

پ: دەڵێن دەنگبێژیی لە سەردەمی سۆمەرییەکانەوە هەیە و وەک وتەی راهیبە سۆمەرییەکان دەناسرێت. ئەمە ڕاستە؟

ڕەشۆ: نا نا شتی وا نییە. بۆ مەگەر راهیبە سۆمەرییەکان لە کوێ ژیاون؟

پ: لە بەغدادی ئەمڕۆ، لە بابل؛ بەڵام کاریگەری وەرگرتنێکی کولتووری هەیە.

ڕەشۆ: ئایا لەو شوێنانە دەنگبێژیی هەیە؟ نا؛ بەڵام بڕۆ بۆ هۆرۆسان، لەوێ بەیتی سێ هەزار ساڵە هەیە. دەنگبێژی کەی دروست بووە؟ میرنشینە کوردەکان بۆ پێکدادانە ناوخۆییەکانیان دەنگبێژەکانیان بە کار هێناوە. لە باتمانەوە تا سیڤەرەک، ناوچەی ئێزدییەکان بووە. پاش کۆمکوژیی ئێزدییەکان لە ساڵانی ١٨٧٦-١٨٣٠دا دەنگبێژیی سەری هەڵداوە. دەنگبێژیی لە ناوچەی باتمان زۆر باوە. سەرەتای وتەی دەنگبێژەکان بە “هێی هێی سوڵتانەکەم” دەست پێدەکات. من هەموویم تۆمار کردووە. کاتێک گوێی لێدەگرم گریانم دێت. کێ کێی کوشتووە؟ برا برای کوشتووە. مەدحی ئەمە بۆ سوڵتان دەکات. بۆ ئەوەی خۆبەدەستەوەدەریی میرنشینە کوردەکان لە دوو سەدەی دواییدا بشارنەوە، دەنگبێژیی سەری هەڵداوە. چوار سەد ساڵ بەر لە ئێستا ئاغا ڕەعیەتی خۆی نەدەکوشت و بە شوان و سەپانەوە سەرقاڵ نەدەبوو. لە چیرۆکی مەم و زیندا؛ میر دەڵیت من پێویستیم بە کەسانی وەک بەکر هەیە، بەڵام میر لەگەڵ شوانی خۆی دادەنیشێت و شەترەنج دەکات. ناڵێت تۆ شوانیت و کچی خۆمت نادەمێ. لەنێو کورداندا شتی وەها نییە. بەو هۆیەی شەترەنجەکەی دۆڕاندووە، خوشکەکەی پێ نادات. ئەو فێڵەش کاری بەکر بوو.

پ: ئایا ئەو هاوارەی کە گۆرانی و موزیکی ئێوەدا هەیە، دەربڕینی ڕق و کینە کەڵەکە بووەکانە؟

ڕەشۆ: ڕق و کینەی دەروونی من لەوەوە دێت کە ئایینەکان ئێمە بە نەبوو لە قەڵەم دەدەن. ڕەشۆ ئەم نکۆڵی کردنە دەبینێت و هاوار دەکات، ڕەشۆ بۆ ئەو هەمووە زوڵمەی لە گەلەکەی دەکرێت دەنگ هەڵدێنێت و هاوار دەکات.

پ: موزیک بۆ ئێوە چییە؟

ڕەشۆ: موزیک بۆ ڕەشۆ تەنیا نۆتەکان نییە. موزیک لە بەرهەمهێنانەوە تا بەرخۆرییەکەی، چاوی داهاتووە. ڕەشۆش چاوێکە لە ڕابردووەوە بۆ داهاتوو. باش دەکات یان نا نازانم، بەڵام مەبەستی ئەمەیە. لانیکەم لە کاتێکدا هەوڵ دەدات ئەمە بکات، هاوار دەکات و دەنگ هەڵدەبڕێت. بە ڕاستی لەنێو موزیکدا ئەشکەنجە دەبینێت.

پ: لە موزیکی ئێوەدا سەرهەڵدان هەیە بەڵام تکا و لاوەش هەیە، ئێوە گوتتان موزیکی سۆفیستی. کاتێک باسی موزیکی سۆفیستی دەکەی، دەبێ موزیکێک بێت کە ئینسان هێور دەکاتەوە. ئایا موزیکی ئێوە سۆفیستیکە؟

ڕەشۆ: سۆفیستیکێکی لەناوبرا و قڕ کرا و هەەی. ئەگەر ئەو پارچە گۆرانییەی زەردەشت کەمێک ئارامتر بکەیتەوە، شتێکی خودایی تێدایە.

“پیری من زەردەشتە

شوێنی ئەو بەهەشتە”

کاتێک ئەمە بە ئارامی بخوێنیت، دەنگی خودای تێدا دەبیستیت. لە موزیکی مندا ئەمە هەیە، موزیکی من موزیکێکی خوداییە.

The post موزیکی من موزیکێکی خوداییە appeared first on ژنەفتن.

ئەی بەخت*`،

وەک مانگ

بەردەوام دەگۆڕێت،

هەندێک جار دەبەخشیت،

هەمیشە ڕێگریت و دەبڕیت،

ژیانی قیزەوەن

سەرەتا تێکدەشکێنیت

دواتر دادەسەکنێت

بە ئارەزووی خۆت:

هەژاری

دواتر هێز

وەک سەهۆڵ دەتوێنیتەوە

چارەنووسی دڕندە

بەتاڵ،

ئەی چەرخی فەلەکی هەمیشە خوولاوە،

قین لە دڵ،

باش بوون درۆیە

بەرەو نەبوون دەچێت،

لە ژێر سێبەردا

و لە پەنهاندا

بەرەو خۆت پەلکێشم دەکەیت:

ئێستا بەهۆی یارییەکانت

پشتی ڕووتم دەهێنم

بۆ دڕندەیت

چارەنووس دژمە

لە لەشساغیمدا

لە باشیدا،

بەردەوام هەنگاو دەنێم

و بارم قورسە،

هەمیشە بە کۆیلە کراوم.

ئێستا کاتیەتی

بە بێ دواکەوتن

بۆ ژەنینی ژێیەکان:

چونکە چارەنووس

ژەنیاری ژێیەکان تێکدەشکێنێت،

فرمێسک بڕێژن، هەمووتان لەگەڵ من!

*ئەی بەخت دەستپێکی کانتانی کارمینا بورانەیە (Carmina Burana)(گۆرانییەکانی بۆیگن) لە ١٩٣٥-١٩٣٦ کاڕل ئۆرف نووسیویەتەی. ئەم کانتانایە لە کۆمەڵێک هۆنراوەی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەوروپا وەرگیراوە کە لە سەدەکانی چواردە و پانزدە نووسراون و بە شێوەیەکی ناوازە و سەرنجڕاکێش بەرگی مۆسیقایی کلاسیکی و ئۆرکێسترایی بە بەردارکراوە. ئەم کانتانەیا بۆ یەکەم جار لە ئۆپێڕایی فرانکفۆرت لە ساڵی ١٩٣٧ پێشکەش کراوە. هەر لەو کاتەوە تا ئێستا بە یەکێک لە باشترین پارچە مۆسیقا کلاسیکییە جیهانیەکان دادەنرێت.

` خەڵکانێکی زۆر بە هەڵە وادەزانن ئەم پارچە مۆسیقاییە سرودی هیتلەر و نازییەکان بووە، لێ ئەمە هەڵەیە.

ئەم تێکستە لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (لە بنەڕەتدا تێکستەکە لاتینییە).

سەرچاوەکان:

The post ئەی بەخت appeared first on ژنەفتن.