لە دوایین ڕۆژەکانی ساڵی ٢٠٢٢دا، ڕێک (٣٠ی ١٢)، لە سلێمانی، گەڕەکی شێخان، لە کۆڵانێکی پێچاوپێچ و تەنگ، لە خانوویەکی کۆنینە و داڕووخاودا، هونەرمەندی شێوەکار مەدحەت کاکەیی پێشانگەیەکی “یەک‌ڕۆژەیی” کردەوە. هەڵبژاردنی ئەو شوێنە بۆ کارێکی هونەری، دەکرێت بۆخۆی ببێتە مایەی لەسەروەستان و لێوردبوونەوە، ئەو خانووەی مەدحەت کاکەیی کارەکانی تێدا نمایش کردبوون، وێڕای فەرامۆشی و لەبیرکردن، هاوکات جێیەک بوو پڕ لە پیسایی، پاشەڕۆک، خاشاک، جلی ژێرەوەی ژنان، پێڵاوی تاکەوتاک و ڕەنگاوڕەنگ، جانتای کاڵبووە و دڕاوی چەرمین، چڵوچێوی پرژوبڵاو، درەختی قەد سووتاو و نیوەوشک، قوتووی بیرە و شووشەی شەربەت و ئۆزۆ، هاوکات هاتوچۆی بەردەوامی سێ پشیلەی مێینەی برسی و کزۆڵەش. مەدحەت لە ناوەندی ئەو گەورەزبڵخانەیەدا و بە دیوارە گڵین و درزبردووەکانیەوە تابلۆکانی هەڵواسیبوون، ئەمە وێڕای بیرخەرەوەی هەندی نموونەی جیهانی سەر بەم چەشنە لە نمایش، هاوتەک یادهێنانەوەیەکە لە ڕۆژانێکیش کە ژیان و کەسانێک لێرەدا بوون و لەگەڵ تاریکداهاتنی دواترووسکە لەم شوێنەشدا، دنیایەک خەون و ئارەزووی ون و فەوتاویش ئاوەوئاو چوون. کاکەیی لەخۆڕا و هەروا ئەم شوێنەی هەڵنەبژاردووە، بەڵکوو سەرەتا وەک بیرۆکە و دواتریش وەک ئایدیا لێی ڕاماوە و پاشتریش وەک جێیەک بۆ نمایش، هەڵیبژاردووە. هەر بینین و قسەکردنێکی من دەربارەی ئەو پێشانگەیەی مەدحەت کاکەیی شتێکە تەنیا لەناو کایەی ئەدەبیات و یادەوەریدا دەردەبڕدرێت و دەتوانم کۆی پڕۆژەکە لە بازنەی ئەدەبیات و یادەوەریدا وێنا بکەم و لێی بدوێم، وەک تر، نووسینێکی پسپۆڕانە دەربارەی هونەری شێوەکاری و تایبەت ئەو کارانەی مەدحەت کاکەیی لەو پێشانگەیەدا، لە توانای ئەم نووسینە و خودی نووسەرەکەشیدا نییە.

٢

بۆ دوان لە کارەکانی مەدحەت، لەو لایەنەوە کە هەموو دوانەکان کورت و کەم بێنن، باشترین دەرچە هەر «ڕەنگ»ە. کاتێک تەماشای ئەزموونی ئەم هونەرمەندە دەکەین، لە درێژەی نزیک بە نیو سەدە کارکردندا، دەبینین چەند شێواز و قوتابخانەی جیا جیا و لێک‌دووری تەجرووبە کردوون، دوایین وێستگە ئەم شێوازەیە لە تابلۆکێشان، کە تەنیا «ڕەنگ» باڵادەستە و سەرتاپایی چوارچێوەی تابلۆکانی داگرتووە. مەدحەت لەم ئەزموونەدا، کە دەتوانین بۆ ئەم قۆناغەی وەک دوائەزموون تەماشای بکەین، گەیشتووەتە جێیەکی سەخت و هاوکات ساکار، جێیەک کە تۆ لە بەردەم تابلۆیەکدا ڕادەگرێ کە تەنیا «ڕەنگ»ە و هیچی دی، بە وتەیەکی کورت و کۆنکرێتی؛ دەتوانین ئەو جێیە بە «ڕەنگ لەوپەڕی پەتی»دا، پێناس بکەین.

ئەم پەتیبوونەوەیە لە ڕەنگ و سڕینەوەی فیگۆر و هێڵ و زەخرەفە و مەنزوور و… بینەر تووشی قەیرانی پەیوەندی و نەبوونی مانا و تێنەگەیشتن لە تابلۆکان دەکات، هەست دەکەی ئەم تابلۆیانە جیا لە ڕەنگ هەڵگری دەلالەت و هۆکردی دیکەن، بەڵام لە گەڕان بە شوێن ئەو ڕایەڵ و پنتانەی کە بتگەیەنن بەو پانتایییە لە دەلالەت و مانا، نائومێد دەبیت و ڕەنگە دواجاریش جیا لە بینینی کۆمەڵێک «ڕەنگ» لە چوارچێوە و قەبارەی جیاوازدا، بەتاڵ و دڵتەنگ لێی بێیتە دەرەوە. لەوانەیە کونجکۆڵ بیت، بتەوێ پشتینە و ناوەوەی تابلۆکان ببینیت و بخوێنیتەوە، شتێک لە مەراق و حەسرەت داتبگرێ، بەڵام نا، «ڕەنگ»ەکە لەو چوارچێوەیەدا هەموو شتەکەیە و تەواو. بۆ کۆمەک و یارمەتی، دیسان پەنا وەبەر ئەدەبیات و دێڕێک لە نیکۆس کازانتزاکی لە کتێبی «سۆفیگەرێتی»دا دەبەم، کە دەڵێت: «پەردەیەکی خەیاڵی ڕەنگین لە بەردەم کەندەڵانێکدا دەنەخشێنم، پێم مەڵێ پەردەکە لادە با تابلۆکە ببینم، پەردەکە خۆی تابلۆکەیە.»

٣

ڕۆحیانەت، هاوڕێیان و تابلۆ

ئەمڕۆ نەختە نەختە خەریکە شتێکمان بە ناوی خانووی کۆن و گڵ نامێنێت، هەموو کۆڵان و گەڕەک و بازاڕەکان پڕبوون لە خانووی چیمەنتۆ، بە نەمانی ئەو شێوازە لە بیناسازی و خانووبەرە، بەشێکی زۆر لە یادەوەریی شاریش تووشی سڕینەوە و فەوتان دەبێت. خانووی گڵ بۆ زۆر کەس، بە تایبەت ئەوانەی ڕۆژانێک لەو خانووانەدا ژیاون، مانایەکی تایبەتی هەیە و تێکەڵ بە نۆستالژیا و بیرەوەریی تاکەکەسی و بنەماڵەیییان دەبێت. بۆ ئەمڕۆ، خانووی کۆن و پرتووکاو دەلالەتی زۆر هەڵدەگرێ، ڕەنگە بنەڕەتیترینیان «مەرگ» بێت، مەرگ وەک دوایین وێستگەی ژیان. بینینی ئەو خانووانە بەر لە هەر شت بیرخەرەوەی مەرگە، مەرگی کەسانێک لەوێدا ژیاون و لەوێدا مردوون، مەرگی خودی خانووەکانیش. بۆ من، لە هەرجێ و هەرکات ئەو خانووانە دەبینم، خۆبەخۆ دەبەسترێمەوە بەو کەسانەی زووتر، زۆر زۆر زووتر، لەوێدا ژیاون و لەژێر میچ و نێوان دیوارەکاندا، ئاواتیان چنیوە و هەموو سبەی و خۆرهەڵاتنێک، هیوایەکیان هەبووە. ئەو خانووانە نوختەی تێکڕژان و پێکگەیشتنەوەی ڕۆحیانەت و تارماییی ئەو کەسانەیە لە شەودا، هەر بۆیە کاتێک بە لایاندا تێپەڕ دەبین تووشی دۆخێک دێین؛ هاوشێوەی دۆشدامان و ماتەم. ئەو خانووانە دەتوانن بکشێن و بێنە هەناوی ئێمە و بە تۆزوخۆڵی لەسەرنیشتوویان، خەمگینمان بکەن. ئەگەرچی بینینی ئەو خانووانە لەوپەڕی فەرامۆشی و بێنرخبووندا برینێکە و ئازارێک، لەگەڵ ئەوەشدا هەست دەکەی ئێستاش لە زۆر لەو خانووە دوامۆدێل و بەرزانە پاکتر‌ و بێگەردترن، ڕەنگە ئەوەش بۆ خودی ڕۆحیانەتەکان بگەڕێتەوە لە هەدوو خانووەکەدا، لەوسا و ئێستادا. مەدحەت کاکەیی هەموو ئەوانەی لە یادە و بە هەڵبژاردنی ئەو ڕووبەرە فەرامۆشکراوە بۆ نمایشەکەی، بە گونجاندنی تابلۆ یەکڕەنگەکان لەسەر دیوارە کاگڵی و شەقبردووەکان، هارمۆنیایەک پێک دەهێنێت و ئێمە خەمگین دەکات.

لە درکاندنێکدا، هونەرمەند مەدحەت کاکەیی گوتی، بڕیار بووە ناو لە پێشانگەکەی بنێت، سەرەتا ویستوویەتی بنووسێت: «خۆشتم ئەوێی سلێمانی»، دواتر ویستوویەتی بنووسێت: «یادێک بۆ ڕۆحی هەردوو هونەرمەند: سەروەت سەوز و کامەران شەوقی»، لە سەروەختی ئامادەکردنی شوێن و ڕێکخستن و هەڵبژاردنی تابلۆکاندا، هەواڵی مردنی یەکێکی دی لە هاوڕێ نزیک و ئەندازیارە گەورەکانی یابان و دنیای بیستووە، ئەو ئەندازیارە جارێک لە جاران هەر لە ڕێی مەدحەت کاکەیییەوە هاتووەتە کوردستان، ئاراتا ئیسۆزاکی (Arata Isozaki) ناوی ئەو ئەندازیار-هونەرمەندەیە کە لە (٢٨ی ١٢)، دوو ڕۆژ بەر لە پێشانگەکەی کاکەیی دەمرێت، هەر بەو بۆنەیەوە و بە یادی ئەو سێ هاوڕێیە و وەک پرسەیەکی یەک‌ڕۆژی، مەدحەت پۆستەری کردنەوەی پێشانگەکەی لەسەر لافیتەیەکی ڕەش دەنووسێت و بە جێیەی گشتیدا هەڵیدەواسێت و وەک عادەتی پرسە، ماوەی پێشانگەکەی «یەک‌ڕۆژ» بەردەوام دەبێت؛ پێشانگەیەکی بێناو!

٤

تۆ بە ناو ئەو جێخانووە زبڵئاسایەدا دەگەڕێیت و دەگەڕێیت، تەماشای تابلۆکان دەکەی، پشیلەکان دەتبینن، بەسەر دیوارە خۆڵینە نیوەداڕماوەکەوەن، تەماشای تۆ و ئەوانی تر دەکەن و جۆرێک حەپەساون، ئاوڕ دەدەیتەوە و پێکڕا باز دەدەنە خوارەوە. پاش چەندجار دەوروخول بە ناو جێخانووەکە و وەستان لەپێش تابلۆکان، لە پێشانگەکە دێیتە دەرەوە. دواجار هەرسێ پشیلەکە دەبینیتەوە کە خەریکن ئەو خواردنە بخۆن مەدحەت کاکەیی لە نزیک چوارچێوەی پەنجەرەیەکی دارینی کرمۆڵبوو، بۆی داناون.

٥

مەدحەت کاکەیی لە کەرکووک لەدایک بووە، بەڵام لەو کەسانەیە کە خەڵکی جیهان و گەردوونن، ئەو گەڕۆک، یان فلانۆرێکە بە مانای ئەوەی وا واڵتەر بنیامین دەیڵێت؛ گەڕۆکێک بە شار و شەقامەکانی دنیادا، بە ڕامان و وەستان لەسەر بچووکترین شتەکان. دیسان بە وتەی مارشاڵ بێرمەن لە کتێبی «ئەزموونی مۆدێرنێتی»دا، مەدحەتی «شێوەکار کەسێکە ڕوانین و توانای خۆی لەسەر سەلیقەی باوی ڕۆژ، ئەخلاق و سۆزەکانی ئەم  ژیانە چڕ دەکاتەوە، [توانا و ڕوانینی] لەسەر چرکەی تێپەڕ و هەموو ئەو نیشانانەی نەمری کە له هەناوی ئەو چرکەدان» ڕادەگرێت. کاکەیی ئەمڕۆ لە زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا ناسراوە، کارەکانی لە گەلەرییە بەناوبانگ و دەگمەنەکان نمایش کراون و ڕەخنەگرانی پسپۆڕ و شارەزا دەربارەیان نووسیوە، بەڵام لێرە، لە کوردستان، لە زێدی خۆی، گومناوە، کەسانێکی کەم و دەستەبژێری لێ دەرچێ، نەناسراوە، ئینسان نازانێت بۆ ئەم دۆخەی هونەرمەند مەدحەت کاکەیی خۆشبەخت بێت یان دڵتەنگ! ڕەنگە “خۆشبەخت” وەڵامە ڕاستەکە بێت؛ بۆ نا.

The post ڕەنگ و یادەوەریی شوێن appeared first on ژنەفتن.

دەیانپارێزم لە شیوەنگێڕان.

پێیان دەڵێم

ئێوە لەسەر نیشتمانێک لە هەور و درەخت،

لە سەراب و ئاو ڕادەبن.

پیرۆزباییان لێ دەکەم لە ڕووداوی مەحاڵ

لە بەهای زێدەیی قوربانگە.

کات دەدزم بۆ ئەوەی لە کاتم بدزن،

ئایا هەموومان شەهیدین؟

^{مەحموود دەروێش}

دوانیوەڕۆی یەکشەممە ١٧ی گەڵاڕێزانی ١٣٨٨ی هەتاوی، هەواخۆری(حەوشە)ی بەندی زیندانییانی سیاسیی زیندانی سنە:

چەند ڕۆژێک دەبوو لەو چاوە گەورە و گەشانەدا هەستم بە پەشێوی و ناڕەحەتییەک دەکرد، بێئەوەی خۆی بزانێت پرسیبووم و هەندێ شتم دەست کەوتبوو، ڕۆژانی پێشتری هەوڵی ناڕاستەوخۆم دابوو بۆ ڕەواندنەوەی تەمی خەم لەسەر چاو و لە نێو دڵی، نەکرابوو. ئەو دوانیوەڕۆیە وەک هەمیشە بانگم کرد:

«هاوڕێ ئێحسان، بڕۆین بۆ پیاسەیەک و جگەرەیەک؟»

بەرەو «هەواخۆری»یەکە چووین. پێشەکیم داڕشت و وردەوردە دواندم، هاتبووم خەمی بسڕمەوە نەک زیاتری بکەم، دەبوو بە ئەسپایی دەروونی بدوێنم. دەرگای پەژارەکانی کردەوە و ئێشەکانی درکاند. زیاتر لە دوو کاتژمێر پیاسەیەکی پڕ لە هاوڕێیەتی، پڕ لە هیوا و لێوانلێو لە ئیمان؛ ئیمان بە سەرکەوتن و لەناوچوونی ستەم. لەو ساتەوەختە دیاریکراوەدا، لە هەمووی گرنگتر، بزە و پێکەنینی سەر لێوانی بوو؛ سەرئەنجام دڵی هاوڕێ شۆڕشگێڕەکەم تۆزێک کرایەوە و کردمانە گاڵتەوگەپیش. گەلێ شادمان بووم.

لەپڕ سیمای هەڵبزرکاوی هاوڕێیەکی هاوچارەنووسی ترمان دڵی داخورپاندم؛ «حەبیب لەتیفی» بە پڕتاو خۆی بە هەواخۆرییەکەدا کرد و بانگی کردم. داوای لێبوردنم لە ئێحسان کرد و ڕۆیشتم.

خۆشحاڵییەکەم زۆری نەخایاند، حەبیب وتی:

«ئێستە تەلەفۆنم بۆ دەرەوە کرد، ئەڵێن وا بڕیارە ڕۆژی چوارشەممە حوکمی لەسێدارەدانی ئێحسان جێبەجێ بکرێت».

دەنگی ئەلەرزا، چاوی تەژیی پەژارە. هەمان حاڵی ئەو منیشی داگرت. سەیری کاتژمێرم کرد، نیوکاتژمێری تر تەلەفۆنەکان دادەخران. وتم با تەلەفۆنێک بکەم بزانم ڕاستە یان دەنگۆ. تەلەفۆنم بۆ «کاوە جەوانمەرد» کرد، دوای دوورخستنەوەی بۆ زیندانێکی تر توانیبووی مۆڵەتی پشووی کاتی (مورەخەسی) وەربگرێت و ئێستە لە سنە بوو. جوابی دامەوە، وتم دەنگۆیەک بڵاو بووەتەوە، پێویست نەبوو هیچی تر بڵێم، وتی لە نووسینگەی پارێزەرەکەیم، کەمێ تر تەلەفۆنم بۆ بکەرەوە با هەواڵی ڕاستت پێ بڵێم. کاوەیش بیستبووی و یەکسەر تا لای پارێزەرەکەی نەوەستابوو.

پێنج دەقەی مابوو بۆ داخستنی تەلەفۆن، بۆم کردەوە، ئەم جارە هەمان حاڵی خۆم و حەبیبم لە دەنگی ئەویشدا بیست؛ هەواڵەکە ڕاست بوو…

نائومێدانە بەرەو حەبیب گەڕامەوە، دۆش دامابووین کە دەبێ چی بکەین، دواجار بە ناچاری بڕیارمان دا پێی بڵێین، دەبوو خۆیشی ئاگادار بوایەت. وتم من پێی ئەڵێم، بەڵام تۆیش لامەوە دانیشە، ئەگەر شێوام و خراپ وتم تۆ کۆی بکەرەوە.

کاتی «ئاماری ئێواران» بوو، ژماردینیان و دەرگای هەواخۆرییان داخست. بانگم لێ کرد:

«هاوڕێ ئێحسان وەرە بۆ لای ئێمە، کارێکم پێتە».

لێدانی بەپڕتاوی دڵ ئاوێتەی دڵپڕییەکی پەنگخواردوو، هەوڵم دا پەشۆکان فڕێ بدەم و بەسەر خۆمدا زاڵ بم، زۆر ئەستەم بوو. لە نێوان تەختەکەی من و حەبیبدا دانیشتین، چەند هاوڕێیەکی تریش لە نزیکمان بوون:

«هاوڕێ ئێحسان، ڕاسییەکەی دەنگۆیەک بڵاو بووەتەوە کە دەیانەوێ چوارشەممە حوکمەکەت جێبەجێ بکەن، ئەڵبەت بێگومان ئەمە بەو مانایە نییە کە هیچ ڕێگایەک نەماوە و ناتوانین بەری پێ گرین، هەر ئێستە دەست پێ دەکەین و لە دەرەوەیش خەریکن و…»

دەموچاوی نەگۆڕدرا، بزە شیرینەکەی هاتەوە سەر لێوی:

«منیش ئەچمە ڕیزی شەهیدانی کۆمەڵەوە».

یەکەم ڕستەی بەبڕستی دوای بیستنی هەواڵی مەرگی نەگریس، کوژران بە دەستی دوژمن، بەڵام مردن لە پێناو بەها و باوەڕدا… دڵنیام تەنها یەکەم ڕستەمی بیست، هیوابەخشینەکان هێندەی نەهێنابوو بیشیانبیسێت.

دەربڕینە پتەوەکەی ورەی بە ئێمەیش بەخشییەوە، کەوتینە ڕاوێژ و ڕاگۆڕینەوە. بڕیاری مانگرتنی دا، ئێمەیش بە کۆ هەمان بڕیارمان وەرگرت. هەمان شەو مانگرتنی خۆی ڕاگەیاند، پێکەوە ڕاگەیاندنی مانگرتنەکەیمان نووسی و دامان بەو بەرپرسەی ناو زیندان کە ئەو شەوە نۆبەتی مانەوەی بوو، بێئاگا بوو لە هەواڵەکە، سیمای ئەویش بێبەش نەما لەو ئازارە. هەمووان خۆشیان دەویست، زیندانییان و بەشێکی زۆر لە زیندانبانەکانیش.

بۆ ئەوەی بتوانین دواهەواڵی هەوڵەکانی دەرەوە وەربگرین و هەواڵی مانگرتنی خۆیشمان بگەیەنینە دەرەوە، بڕیارمان دا سبەینێ مانگرتنە گشتییەکەی خۆمان ڕابگەیەنین، چونکوو دڵنیا بووین ڕاگەیاندنی مانگرتن مانای داخستنی هەموو پردەکانی پێوەندی لەگەڵ دەرەوەدا: تەلەفۆن و دیداری بنەماڵە و تەنانەت ڕەنگە هاتوچۆی نێوان بەندەکانی زیندانیش. کاتێکمان پێویست بوو بۆ جووڵاندنی خەڵک، بەڵکوو ڕێگا بە کوشتنی شۆڕشگێڕی خۆشەویستی خەڵکی کرماشان بگیرێت.

ئێستە ئیتر هەموو زیندانییانی سیاسی هەواڵەکەیان زانیبوو، کپی و بێدەنگییەکی ناخۆش باڵی بەسەر بەندەکەدا کێشابوو.

حەزی کرد دواپەیامی خۆی ئاڕاستەی خەڵکەکەی بکات، پێکەوە دانیشتین و نووسیمان؛ ڕەنجنامەی ئێحسان فەتاحیان. لە نامەکەیدا ئەزموونی خەباتی خۆی گێڕایەوە، لە شوناس و چیرۆکی ژیانی دوا و بوێرانە گاڵتەی بە مەرگ و بە دەسەڵات کرد. تا درەنگانی شەو قسەمان کرد، شەوێک هەڵگری دوو جەمسەری دژوازی وێناهەڵنەگر:  تاریک و تاڵ لە چاوەڕوانیی ماڵئاوایییەکی ستەمکارانەدا، لەو لاشەوە مەزن و مێژوویی لە تۆمارکردنی ئەو ساتەوەختە مێژوویییە دەگمەنانەی کە مەزنێتیی گەردوون لە جەستەی مرۆڤێکدا باڵا دەکا و بەرز دەفڕێت.

سەرلەبەیانیی دووشەممە ١٨ی گەڵاڕێزان:

وام دەزانی ئەو شەوە خەو وشەیەکی نامۆیە و لای هاوڕێ ئێحسان بزرە و نەناسراو، بەڵام خەوت، هێندە ئارام کەسێکی بێخەبەر دیبای وای دەزانی هەر هیچیش لە ئارادا نییە. لەگەڵ بەخەبەرهاتندا یەکسەر پێکەوە جووتی چووینە بەندێکی تر کە تەلەفۆنەکانی زووتر دەکرانەوە، ڕێمان لێ نەگیرا و هاوکاریمان کرا. سێ تەلەفۆنمان کرد: بۆ پارێزەرەکەی، بۆ بنەماڵەکەی، بۆ کاوەی جەوانمەرد. هەرسێ لا هەوڵیان بوو هیوامان پێ ببەخشن کە هێشتا دەرفەت ماوە و ئەکرێ بەری پێ بگیرێت، نەوەستابوون و هەریەکە لە شوێنێکەوە و بە میکانیزمێک خەریکی کار بوون. کە گەڕاینەوە بۆ ناو بەندی خۆمان، وتی: «کاوە لە دەرەوەیە، دڵنیام ئیمکانێک هەبێ کاوە ئەنجامی دەدات.» ئەو دڵنیایییەی بە بوونی کاوە هەیبوو بە هیچی تر نەیبوو؛ کاوەی باش دەناسی و دەیزانی چەند خەمخۆرە و پڕ لە تێکۆشان؛ هێمای نەوەستان.

ئەو ڕۆژە دیداری بنەماڵەم هەبوو، لە دیدارەکەدا پەژارەیەکی نەبڕاوە دایگرتبووین، چاوانی دایکم پڕ بوون لە فرمێسک.

بە ڕێگایەکی قاچاخدا ڕەنجنامەکەی ئێحسانم ناردە دەرەوە، گەیاندمە دەستی کاوە و ئەویش دابوویە دەستی هاوڕێیەکمان کە ئێستەیش لە سنەیە و ئێستەیش وەک هەموو تەمەنی بەردەوامە لە خەبات. ئەو بڵاوی کردبۆوە.

لەم مەودایەدا ئێحسان چەند جارێکی تر تەلەفۆنی بۆ بنەماڵەی کرد، لە هەوڵدا بوون بەڵکوو «توقف حکم»ی بۆ بگرن هەتا ئەو کاتەی لە دیوانی باڵای ئێراندا سەرلەنوێ لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکەی دەکرێت. کاتی نانی نیوەڕۆ مانگرتنی گشتیمان ڕاگەیاند، بەشی هەرەزۆری زیندانییانی سیاسیی زیندانی سنە بەشدارییان لە مانگرتنەکەدا کرد. وەک پێشبینیی پێشووترمان، یەکسەر تەلەفۆن داخرا و پردی پێوەندی لەگەڵ دەرەوە بەتەواوی بڕا. کاتێک مەنجەڵە گەورەکەی خواردنمان ڕادەستی بەرپرسان کردەوە و مانگرتنەکەمان ئاشکرا کرد، ئێحسان سەیرێکی یەکگرتووییی زیندانییەکانی کرد و وتی: «ئێستە ئیتر ئێعدامیشم بکەن خەمم نییە».

بەرپرسێکی نابەرپرسیار و ناوخراپی زیندان هاتە ناو بەند، کابرایەکی درۆزن و پیلانگێڕ کە ئەودەم بەرپرسی بەشی پاراستنی زیندان بوو و بەردەوام لەسەر زیندانییانی سیاسی ڕاپۆرتی بە دامودەزگا ئەمنییەکان دەدا. هەوڵی دا بابەتەکە سووک بکات و فریومان بدات کە هیچ شتێک لە گۆڕێدا نییە، وەڵامی ڕەق و پێویستمان دایەوە و نەمانهێشت لەوە زیاتر لەوێ بمێنێتەوە. دیسانەوە لەگەڵ هاوڕێ ئێحسان درێژەمان دا بە پیاسەی هەواخۆری و جگەرە، هەموو هەوڵی من و هاوڕێیانی تریش ببوو بە هیوابەخشین کە حوکمەکە ڕادەگیرێت. چەندە ورەی بەرز بوو بە هەمان ئەندازە پڕ بوو لە داخ و حەسرەتیش. ئەوە دواساتەکانی پێکەوەبوونمان بوو. دیداری مرۆڤێکی یاخی لە کۆتاساتەکاندا دەرفەتێکە تاقانە و دەگمەن، قووڵ بە ناخدا ڕۆ دەچێت و دەمارەکان دێنێتە خرۆش. کاریگەرییەکەی بێکۆتایییە و یادەوەرییەکەی هەرمێن و ئەبەدی. وێناکردنی سیمای «بەرزەمرۆڤ» لە دواساتدا هاوتایە لەگەڵ نەخشاندنی گەورەترین تابلۆدا لە مرۆڤێتیی مرۆڤ: کڵپە و هەڵچوونی هەست و ئاوەزی هاوکات، لێکئاڵانی جەستە و ئەندێشە لە لووتکەدا، حەزی گەورەی ژیان و بێباکبوونی تەواو لە ئاست مەرگدا، خۆشویستنی خود لەبەر ئەویدی، لە واتایەکی کورتدا «خۆفیداکردن بۆ خێری گشتی».

لەو نێوانەدا چەند جارێک بانگیان لێ کرد، ئەچووە دەرەوەی بەندەکە و ئەهاتەوە، وا دیار بوو بەرپرسانی زیندان هەوڵ ئەدەن بەر بە ئاڵۆزبوونی فەزای زیندان بگرن. لە جارێک لەو جارانەدا ڕۆیشت و ئیتر نەهاتەوە، بە زۆر توندی ژووری تاکەکەسییان کردبوو کە ڕێک لە بەرانبەری بەندەکەی خۆماندا بوو. لەو ساتەوە ئیتر پێوەندیمان تەنها لە ڕێگای کارمەندانی زیندانەوە بوو؛ دواهەواڵەکانمان بۆ ئەنارد کە لە قاچاخەڕێکانەوە پێمان دەگەیشت، چەند جارێکیش پاکەتی جگەرەمان بۆ نارد.

سەرۆکی زیندان و بەرپرسانی تر هاتن و هەوڵیان دا مانگرتنەکەمان بشکێنن، وەڵامی پێویستمان دانەوە و داواکارییەکانمان خستە بەردەستیان کە بریتی بوو لە ڕاگرتنی دەستبەجێی حوکمی لەسێدارەدانی هاوڕێکەمان و مۆڵەتدان بە لێکۆڵینەوەی دووبارە لە دۆسیەکەی لە دیوانی باڵادا. وەک هەڕەشەیەک وتی ئەبێ هەمووتان بە تاک نامەی مانگرتن بنووسن و ئیمزای بکەن، چونکوو ئەینێرینە سەر دۆسیەکانتان. نامەکانمان نووسی، بۆ زۆربەی هاوڕێیان هەر خۆم نووسیم، ئیمزامان کردن و دامانە دەستیان.

ئێمەی دابڕاو لە هەردوولا، لە هاوڕێی ژێر سێدارە و لە دونیای ئەودیوی دیوار، دوو شەوی تاریک و قاقڕ ژیاین. لە لایەکەوە دەبوو بە ڕێگا شاراوەکاندا پێوەندیمان لەگەڵ دەرەوە و بەتایبەت بنەماڵەی نەپچڕێت، لەو لایشەوە دەبوو ورە و وزە ببەخشین بە «مرۆڤی یاخی»، هەوڵێک بە ڕێگای ناڕاستەوخۆدا، گەلێ ئەستەمتر و دژوارتر لە کاتی پێکەوەبوون…

لە پێشترەوە کەلوپەلەکانی هاوڕێ ئێحسانمان پشکنیبوو و دەفتەری نووسراوەکانیمان شاردبۆوە، نەکا بیبەن و دەستی بەسەردا بگرن.

شەوی سێشەممە، بەرەبەیانی چوارشەممە ٢٠ی گەڵاڕێزان:

بەشێکی زۆری زیندانییانی سیاسی تا بەرەبەیان بەخەر بوون، هەوڵمان ئەدا لە ڕێی کارمەندەکانەوە خەبەر بگرین ئایا ئامادەکارییە هەمیشەیییەکانی شەوانی لەسێدارەدان، ئەمشەویش لە ئارادایە یان نە. وەڵامێکی دروستمان وەرنەدەگرت، بەشێکی لەبەر قەدەغەبوونی گواستنەوەی ئەو هەواڵە بوو بۆ زیندانییان و بەشێکیشی لەبەر ئەوەی دڵیان نەدەهات حەقیقەتمان پێ بڵێن. زۆربەی فەرمانبەرانی کوردی زیندان نەتەنها دوژمن نەبوون بەڵکوو هاوخەم بوون.

بەرەبەیان، پێش خۆرهەڵات، لە پشتی دەرگای ئاسنین و ئەستووری بەندەوە خڕەی زنجیرەکانمان بیست؛ دەنگی پێبەند بوو، زنجیرەکان بەسەر عەرزدا دەخشان و زایەڵەی ئازاردەری زرینگانەوەیان تا لای ئێمە دەکشا. ئێحسان بەرەو پەتی سێدارە دەبرا و ئێمەیش لەم دیوی دەرگای داخراوەوە دەستەوەستان و بێهێز، ئۆقرەبڕاو وەک لەشکرێک لە چاوەڕوانیی شکستدا، کەس نەیدەوێرا سەیری چاوی ئەوی تر بکات، خۆمان لە یەکتر و لە خۆیشمان دەدزییەوە. بەڵام لە کونجی دڵماندا هێشتا سووکەهیوایەکمان مابوو کە لە دواساتدا لەبەر ترس لە کاردانەوەی جەماوەری حوکمەکە ڕابگرن. یان ڕەنگە هیوایش نەبوو، گۆڕینی حەز بوو بۆ واقیع، وەهم بوو…

بە کاتژمێر تەنها دوو کاتژمێرێک تێپەڕی، بەڵام لەو دونیا ژینکراوەی ئێمەدا چەندین سەدە تێپەڕی. نزیک حەوتی بەیانی چەند کارمەندێک دەرگایان کردەوە، دوور نەبووم لە دەرگاکە، چاوەڕێی ئەم ساتەوەختە بووم. هەرچی زیاتر زەمەن تێدەپەڕی زیاتر هیوامان بە گەڕانەوەی یار ڕووی لە کزی دەکرد، بەڵام نەماندەوێرا و نەماندەویست باوەڕ بە کۆچ بکەین. من و «وەکیل بەند»یان بانگ کرد. سیمایان پڕ بوو لە خەم. یەکیان هاتە گۆ و وتی: «بە داخەوە، سەرەخۆشیتان لێ ئەکەم»…

هەموو گیانم داڕووخا، شل بووم، خۆم پێ نەگیرا و دامە پڕمەی گریان. یەکیان پاکەتێکی نیوەپڕی جگەرە و دەفتەرچەیەکی تەلەفۆنی پێ دام، وتی ئەوانە لە گیرفانیدا بوو، دوایادگارەکانی مرۆڤی یاخی، مرۆڤێک چەند ساتێک پێشتر «چووبووە ڕیزی شەهیدانی کۆمەڵەوە».

بە چپە پێیان وتم «نەیهێشت ئەوان پەتەکەی بکێشن، خۆی هەڵدایە خوارەوە».

چەند هاوڕێیەک هاواریان هەڵێنا: «بڕووخێ کۆماری ئیسلامی»، «شەهید نامرێ»…

چەند کاتژمێر دواتر ڕێوڕەسمی بەرزڕاگرتنی یادی شەهیدمان هەر لەناو بەندەکەی خۆماندا بەڕێوە برد، بە پێچەوانەی نموونەکانی تر نەمانبردە مزگەوتەکەی زیندان. هەموو زیندانییانی ئاساییش دەستە دەستە هاتن، بە دروشم و چەپڵەیەکی ئاوێتە بە گریان و تووڕەیی یادی «شەهید ئێحسان»مان کردەوە و بۆ تا هەتایە سپاردمانە قووڵترین قووڵاییی دڵمان و هێندەی تر مکوڕ بووینەوە لەسەر درێژەدان بە نەوەستان.

……………………………………………………….

ئێستە سێزدە ساڵ بەسەر ئەو سەردەمە تاڵ بەڵام پڕ لە بەهایەی ژیانمدا تێدەپەڕێت.

«کاوەی جەوانمەرد»، ئەو دواهیوایەی ئێحسان، چەند ساڵ دواتر لە بەرگی پێشمەرگە و لە داستانێکی حەماسی بەڵام تراژیکدا شەهید بوو؛

«سەیوان ڕەحیمی» کە دروشمی «شەهید نامرێ»ی لەو بەیانییەدا چڕی، لە بەرگی گەریلادا بە برینداری کەوتە دەستی دوژمن و تا ئێستەیش چارەنووسی نادیارە، گەرچی پێدەچێ ئەویش شەهید بووبێت؛

«حەبیب لەتیفی» ئێستەیش لە هەمان ئەو زیندانەدا بەندکراوێکی ئازادژینە و پازدە ساڵە ڕۆژانە چیرۆکی بەرخۆدان دەنووسێتەوە…

ئێستەیش هەمان ساڵ و هەمان ساتە، بەڵام لەو ڕۆژانە نزیکترین بە ئازادی و لەناوبردنی ستەم. بریا «ئێحسان و کاوە و سەیوان و ئارگەش و سمکۆ و فەرماندە دلێر» کە ڕۆژانێک لە زیندانی سنە پێکڕا خەونی ئازادیمان دەدی و تامەزرۆی ڕاپەڕین بووین، ئێستە ببان و «شۆڕشی ژینا» ژیابان و وزەی سەرهەڵدانیان دیبا. لێ ئاخۆ ئەگەر مەزنایەتیی ئەوان لە خۆفیداکردندا نەبا، ئێمە قەت ئەم ساتانەمان دیبا؟!

The post ڕۆژانی سێدارە و ژیان appeared first on ژنەفتن.