١- ڕۆمانێک لەنێوان واقیعی ژیان و واقیعی ئەدەبدا
چاپی دووەمی ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە» دەرفەتێکە بۆ ئەوەی کە ئەم بەرهەمە جارێکی‌تر نەک هەر وەک چیرۆکێک کە ژیانی چەند کەسێک دەگێڕێتەوە، بەڵکوو وەک دەقێکی ئەدەبی لە ڕووەکانی شێوازی گێڕانەوە، داڕشتنی کەسایەتی، پەیوەندیی نێوان تاک و کۆمەڵ و پەیوەندیی نێوان نووسەر و خوێنەر بخوێندرێتەوە.
ڕۆمانەکە ژیانی خەڵکانێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە سەردەمێکی مێژووییی نزیکدا بۆ خوێنەر دەگێڕێتەوە؛ بەڵام ئەوەی گرنگە هەر گێڕانەوەی ڕووداوەکان نییە، چونکە ئەو ژیانە بە باسکردنی خەم، خولیا، عەشق، یادەوەری، ترس، هیوا و ململا‌نێی مرۆڤەکان دەگێڕدرێتەوه.
بۆیە «واقیع» لەم ڕۆمانەدا هەر ئەو شتانە نییە کە لە دەرەوە ڕوویان داوە؛ بەڵکوو واقیعی ناوخۆی مرۆڤیشە. مرۆڤ چۆن خەمەکانی دەژیێت؟ چۆن عەشق و شکست و هیوا و یادەوەری کار لە هەڵسوکەوتی دەکەن؟ و چۆن خەمەکەی وەک تاک دەبێتە بەشێک لە خەمی گشتی؟
لەم ڕووەوە، ڕۆمانەکە هاوتەریب لە دوو ئاستدا بەرەو پێش دەچێت: ئاستی ژیانی تاکەکەسی و ئاستی واقیعی کۆمەڵایەتی ــ مێژوویی.
٢- واقیع لە ڕۆماندا: گێڕانەوەی ژیان، نەک تۆمارکردنی ژیان
یەکێک لە تایبەتمەندییە گرنگەکانی ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە» شێوازی مامەڵەکردنیەتی لەگەڵ واقیع.
ڕۆمانەکە نایەوێت هەر وێنەیەکی تۆمارکراو لە ژیان پێشان بدات. واقیع لە ڕێگەی کەسایەتییەکان، گفتوگۆکانیان، بیرکردنەوەکانیان و ئەزموونە تایبەتییەکانیانەوە پێک دەهێنرێتەوە.
ئەم جۆرە گێڕانەوەیە گرنگە؛ بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەیکە مێژوو لە ڕێگەی ڕووداوە گشتییەکانەوە دێتە ناو ژیانی تاکەوە، لێرەدا نەک هەر بەوە دەزانین چی ڕووی داوە، لەوەش تێ دەگەین کە مرۆڤ چۆن ئەو ڕووداوانە ژیاوە.
بەم پێیە، ڕۆمانەکە دەکرێت وەک جۆرێک لە «مێژووی ژیاو»یش بخوێندرێتەوە؛ مێژووی ئەو مرۆڤانەی زۆرجار لە دەقە فەرمییەکانی مێژوودا دەنگیان نادۆزرێتەوە، بەڵام لە ئەدەبدا دەنگیان دەبێتە بەشێک لە یادەوەریی کۆمەڵ.
٣- کەسایەتی؛ لە ئامرازی گێڕانەوەوە بۆ دەنگی گێڕانەوە
کەسایەتییەکان لەم ڕۆمانەدا هەر ئامرازێک نین بۆ ئەوەی نووسەر بە هۆیانەوە چیرۆکەکە بگێڕێتەوە. ئەوان خۆیان دەنگ و دیدگا و جیهانی تایبەتی خۆیان هەیە. ئەم خاڵە زۆر گرنگە، چونکە کاتێک کەسایەتی خۆی قسە دەکات، نووسەر دەست لە پێشاندانی کەسایەتییەکە بە شێوەی ڕاستەوخۆ هەڵدەگرێت. خوێنەر لەبریی ئەوەی چاوەڕوان بێت نووسەر لەسەر کەسایەتییەکە چی دەڵێت، دەنگی خودی کەسایەتییەکە دەبیسێت.
لە ئەنجامی ئەمەدا، کەسایەتی لە «بابەتی گێڕانەوە»وە دەگۆڕێت بۆ «بەشداربووی گێڕانەوە».
ئەمەش ڕاستەوخۆ دەمانباتەوە بۆ بیرۆکەی پۆلیفۆنی میخائیل باختین. لە ڕوانگەی باختینەوە، ڕۆمانی پۆلیفۆنیک دەرفەت دەدات بە چەندین دەنگ و دیدگا کە تەنیا کۆپی دەنگی نووسەر نەبن، بەڵکوو هەر یەکەیان هەڵگری جیهانبینی و ڕوانگەی خۆی بێت. لە ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە»دا بەئاشکرا ئەم تایبەتمەندییە لە شێوازی گێڕانەوەدا دەبینرێت.
٤- تەکنیکی گێڕانەوە: ڕۆمانێک کە کەسایەتییەکان دەیگێڕنەوە
یەکێک لە دیارترین تایبەتمەندییە فۆرمییەکانی ڕۆمانەکە ئەوەیە کە گێڕانەوە لە ڕۆمانەکەدا لە ڕێگەی مونۆلۆگ و دیالۆگی کەسایەتییەکانەوە بەرەوپێش دەچێت.
بەم شێوەیە، نووسەر ڕاستەوخۆ نایەتە پێشەوە بۆ ئەوەی ڕووداوەکان بۆ خوێنەر ڕوون بکاتەوە. کەسایەتییەکان دەدوێن، بیر دەکەنەوە، یاد دەکەنەوە، ڕووداوەکان دەگێڕنەوە و بە قسەکردنیان بەش بەش جیهانی ڕۆمانەکە دروست دەکەن.
لێرەدا نووسەر بەشێوەیەکی هونەری لە پشت دەنگەکانی کەسایەتییەکانەوە کار دەکات. ئەمە بە مانای ئەوە نییە کە نووسەر بوونی نییە؛ بە پێچەوانەوە، هەڵبژاردنی ئەوەی کە «کێ قسە بکات؟»، «چی بڵێت؟»، «لە کوێ بیڵێت؟» و «دەنگەکان چۆن بە یەکەوە پەیوەندییان هەبێت؟» خۆی بەشێکی گرنگی کاری هونەری نووسەرە. بەڵام بەو کارە لە ئاستی پەیوەندیی ڕاستەوخۆی نووسەر لەگەڵ خوێنەر کەم دەبێتەوە.
لە تیۆریی گێڕانەوەدا پێویستە جیاوازیی نێوان «نووسەر» و «دەنگی گێڕەرەوە» بزانین. ژێرار ژۆنێت، تیۆرسیەنی ئەدەبیی فەڕەنسی، پرسیاری «کێ دەدوێت؟» و «کێ دەبینێت؟» دێنێتە ئاراوە؛ ئەمەش بنەمای جیاکردنەوەی دەنگی گێڕانەوە و فۆکالیزەیشنە.
لە ڕۆمانەکەدا، بەهۆی ئەوەی زانیارییەکان لە ڕێگەی خودی کەسایەتییەکانەوە دەگەنە خوێنەر، فۆکالیستەکان دەتوانن لە کەسایەتییەکەوە بۆ کەسایەتییەکی‌تر بگۆڕێن. لە ئەنجامدا، خوێنەر بە یەک «چاو» ناچێتە ناو جیهانی چیرۆکەوە، بەڵکوو لە چەندین پەنجەرەوە سەیری ئەو جیهانە دەکات.
٥- مونۆلۆگ؛ دەنگی ناخی مرۆڤ
مونۆلۆگ لەم ڕۆمانەدا هەر شێوازێکی قسەکردن نییە؛ بەڵکوو ئامرازێکە بۆ کردنەوەی دەرگای جیهانی ناوەوەی کەسایەتی. کاتێک کەسایەتی لەگەڵ خۆیدا دەدوێت، خوێنەر لەبریی بینینی کردارەکانی، دەچێتە ناو بیر و هەستەکانییەوە. بەم شێوەیە، ئەوەی لە دەرەوە ڕوو دەدات لەگەڵ ئەوەی لە ناوەوەی مرۆڤدا ڕوو دەدات تێکەڵ دەبێت.
لە ئەنجامی ئەمەدا، کەسایەتی هەر لە ڕێگەی کردارەکانییەوە ناناسرێت، بەڵکوو لە ڕێگەی دەنگی ناخیشیەوە دەناسرێت.
ئەم شێوازە هەروەها ڕێگە بە نووسەر دەدات کە باری دەروونی و هەستی کەسایەتییەکان بەبێ ئەوەی بەردەوام پێویستی بە ڕاڤەکردنی دەنگی گێڕەرەوە بێت، بە خوێنەر بگەیەنێت.
٦- دیالۆگ؛ لە گفتوگۆی کەسایەتییەکانەوە بۆ دروستکردنی واقیع
ئەگەر مۆنۆلۆگ دەروازەی جیهانی ناوەوەی کەسایەتییەکان بێت، دیالۆگ دەروازەی پەیوەندیی ئەوانە لەگەڵ یەکتر. لە ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە»دا دیالۆگ تەنها بۆ گواستنەوەی زانیاری نییە. کەسایەتییەکان لە ڕێگەی قسەکردنەوە خۆیان دەناسێنن، یەکتر دەناسێنن، نهێنی ئاشکرا دەکەن، هەست دەردەبڕن و هەندێکجار واقیعێکی جیاواز لە واقیعی کەسایەتییەکانی‌تر پێشان دەدەن.
لێرەدا دیالۆگ دەبێتەشوێنی بەرهەمهێنانی مانا.
ئەمەش لە چەمکی «دیالۆگاییزم»ی باختین نزیکە؛ لە دیدی باختینەوە، قسەکردن تەنها گواستنەوەی زانیاری نییە، بەڵکوو کردارێکی پەیوەندیدارە و دەنگی هەر کەسایەتییەک لە پەیوەندی لەگەڵ دەنگەکانی‌تردا مانای خۆی وەردەگرێت.
بەم پێیە، دیالۆگ لەم ڕۆمانەدا تەنیا ناوەڕۆک نییە؛ خۆی فۆرم و میکانیزمی گێڕانەوەیە.
٧- پۆلیفۆنی: ڕۆمانێک بە چەند دەنگ
ئەگەر هەموو ڕۆمانەکە لە ڕێگەی دەنگی یەک گێڕەرەوە بگێڕدرایەوە، خوێنەر لەگەڵ یەک دیدگا بەرەوڕوو دەبوو، بەڵام لەو شێوازەدا کە ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە» پێشکەشی دەکات، هەر کەسایەتییەک بەشێک لە ڕاستی چیرۆکەکە لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت.
کەسایەتییەک تەنیا بەشێک دەزانێت و ئەوی‌تر بەشێکی تری دەزانێت. یەکێک ڕووداوێک بەشێوەیەکی دیاریکراو دەبینێت و ئەوی‌تر هەمان ڕووداو بەشێوەیەکی جیاواز لەو دەبینێت. لە کۆتاییدا، هیچیان بە تەنیا ناتوانن هەموو وێنەکە تەواو بکەن.
ئەمە خاڵێکی سەرنجڕاکێشە بۆ خوێندنەوەی باختینیی ڕۆمانەکە؛ ڕۆمان لە کۆمەڵێک دەنگ پێک دێت، نەک لە دەنگێکی تاک.
بەڵام لێرەدا پێویستە وردبین بین. هەموو کۆبوونەوەیەکی دەنگەکان بە مانای «پۆلیفۆنیی باختینی» نایەت. پۆلیفۆنی لە کاتێکدا مانای تیۆری خۆی وەردەگرێت کە دەنگ و دیدگاکان بتوانن سەربەخۆییی خۆیان هەبێت و دەنگی نووسەر بەئاشکرا بەسەریاندا زاڵ نەبێت.
لە ڕۆمانەکەدا ئەم تایبەتمەندییە بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە شێوازی گێڕانەوەدا دەردەکەوێت.
٨ – ڕۆمان و پازڵ؛ چیرۆکێک کە دەبێت خوێنەر تەواوی بکات
یەکێک لە جوانترین تایبەتمەندییەکانی ئەم تەکنیکە ئەوەیە کە هەر کەسایەتییەک بەشێک لە پازڵی گشتی چیرۆکەکە لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت.
کەسایەتییەکان بە جیاجیا چیرۆک دەگێڕنەوە، بەڵام هیچ یەکێکیان هەموو چیرۆکەکە نازانێت. خوێنەر دەبێت ئەو پارچە جیاجیایانە لە تەنیشت یەکەوە دابنێت و وێنەی تەواوەتی دروست بکات.
بەم پێیە، پڕۆسەی گێڕانەوە لە دوو ئاستدا جێبەجێ دەکرێت:
ئاستی یەکەم: کەسایەتییەکان بەشەکانی چیرۆک دەگێڕنەوە.
ئاستی دووەم: خوێنەر ئەو بەشانە کۆ دەکاتەوە و لە مێشکی خۆیدا کۆی چیرۆکەکە تەواو دەکات.
لەوێدا خوێنەر لە «وەرگر»ی چیرۆکەوە دەگۆڕێت بۆ بەشداربوو لە تەواوکردنی چیرۆکدا.
ئەمەش دەکرێت لەگەڵ ڕوانگەکانی تێگەیشتنی ئەدەبی و تیۆریی «خوێنەری بەشدار»دا بگونجێت؛ چونکە دەق هەموو شتێک بە خوێنەر ناڵێت، بەڵکوو بۆ پڕکردنەوەی کەلێنەکان و گرێدانی پارچەکانی هەڵگری زانیاری بە یەکترەوە، شوێن بۆ چالاکیی خوێنەر دێڵێتەوە.
٩- کەلێن و زانیاریی ناتەواو؛ خوێنەر بۆچی ناچارە بەشداری بکات؟
کاتێک گێڕانەوە لەلایەن گێڕەرەوەیەکی تەواو زانا و زاڵەوە نەکرێت، زانیارییەکان بەشێوەیەکی یەکسان و تەواو ناگەنە خوێنەر. هەر کەسایەتییەک تەنیا ئەوە دەگێڕێتەوە کە دەیزانێت، واتە ئەوەی بیری دێتەوە یا بەشێوەیەکی تایبەتی خۆی لێی تێدەگات. بەمەش کەلێنی زانیاری دروست دەبێت. بەڵام ئەم کەلێنانە نیشانەی لاوازیی دەق نین؛ بە پێچەوانەوە، دەکرێت ببنە ئامرازێکی هونەری؛ خوێنەر دەبێت لەنێوان دەنگەکاندا پەیوەندی بدۆزێتەوە، زانیارییەکان بەراورد بکات و هەندێک لەو شتانەی دەق بە ڕاستەوخۆ نایڵێت، خۆی لێیان تێبگات. لەم ڕووەوە، شێوازی پازڵیی ڕۆمانەکە، تەنیا شێوازێکی جوانیی فۆرم نییە؛ ئەم شێوازە ئەرکی خوێنەر دەگۆڕێت.
١٠- نووسەر لە پشت دەنگەکانەوە
دەکرێت یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ئەم ڕۆمانە بەم شێوەیە کورت بکرێتەوە:
نووسەر لە چیرۆکدا دیار نییە و لە پشت چیرۆکەکەوە کار دەکات.
دەنگی نووسەر بەشێوەی ڕاستەوخۆ نابیسرێت، بەڵام هەڵبژاردنی دەنگەکان، داڕشتنی گفتوگۆکان، دابەشکردنی زانیاری و بەستنەوەی چیرۆکی کەسایەتییەکان بە یەکەوە، هەموویان نیشانەی ئامادەییی چالاکانەی نووسەرن.
لەبەر ئەمە، نابێ لە «دیارنەبوونی نووسەر» بە مانای ئامادەنەبوونی نووسەر تێبگەین؛ چونکە ئەوە گۆڕینی شێوازی ئامادەبوونی نووسەر پێشان دەدات. نووسەر پێش خوێنەر ناکەوێت و ناڵێت: «چی ڕاستە و چی هەڵەیە». لەبریی ئەوە، دەنگەکان دەخاتە بەرامبەر یەکتر و خوێنەر و وادەکات خوێنەر خۆی
لە نێوانیاندا بە تێگەیشتنی تایبەتی خۆی بگات.
ئەم شێوازە لە ڕوانگەی باختینەوە گرنگە، چونکە پۆلیفۆنی بەو واتایە دێت کە دەنگە جیاجیاکان تەنیا دەنگی دووبارەبووەوەی نووسەر نەبن.
١١- فۆکالیزەیشن؛ کێ دەدوێت و کێ دەبینێت؟
لە تیۆری ژێرار ژۆنێتدا، «کێ دەدوێت؟» و «کێ دەبینێت؟» دوو پرسیاری جیاوازن. فۆکالیزەیشن پەیوەندی بەوەوە هەیە کە زانیاریی چیرۆک لە ڕێگەی کام دیدگا و کام ئاگایییەوە دەگاتە خوێنەر.
ئەگەر ئەم چەمکە لەسەر ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە» جێبەجێ بکەین، دەبینین کە گێڕانەوە بە یەک دیدگاوە سنووردار نەکراوە و هەر کەسایەتییەک پەنجەرەیەکە بۆ بینینی بەشێک لە جیهانی چیرۆک.
ئەوەی کەسایەتییەک دەیزانێت، لەوانەیە کەسایەتییەکی‌تر نەیزانێت.
ئەوەی کەسایەتییەک بە «ڕاستی» دەبینێت، لەوانەیە کەسایەتییەکی‌تر بەشێوەیەکی تەواو جیاواز لێی تێبگات. بەم شێوەیە، ڕۆمانەکە لە ڕاستییەکی گێڕدراوەوە دەگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵێک ڕاستی لای کەسایەتییەکان.
١٢- زمان و دەنگ؛ کەسایەتییەکان چۆن خۆیان دەنووسن؟
کاتێک ڕۆمان بە دیالۆگ و مونۆلۆگ بەرەو پێش دەچێت، زمان دەبێتە بەشێک لە دروستکردنی کەسایەتی.
کەسایەتی هەر بەوە ناناسرێتەوە کە چی دەکات؛ بەوەش دەناسرێتەوە کە چۆن قسە دەکات.
وشە هەڵبژێردراوەکان، درێژی و کورتی ڕستەکان، شێوازی وەڵامدانەوە، دوودڵی، بێدەنگی، تووڕەبوون و هەستەکانی‌تر، هەموویان دەتوانن دەنگی تایبەت بە کەسایەتی دروست بکەن.
لەبەر ئەمە، دیالۆگ لە ڕۆمانەکەدا دوو کاری سەرەکی دەکات:
یەکەم: چیرۆک دەگێڕێتەوە.
دووەم: کەسایەتی دروست دەکات.
ئەم دوو ئەرکە یەکێک لە خاڵە فۆرمییە بەهێزەکانی ڕۆمانەکە پێک دەهێنن.
١٣- کات و یادەوەری؛ ڕابردوو چۆن دێتەوە بۆ ئێستا؟
کاتێک کەسایەتییەکان چیرۆکی خۆیان دەگێڕنەوە، ڕابردوو بەشێوەیەکی سروشتی دێتەوە بۆ ئێستا.
لێرەدا یادەوەری تەنیا گەڕانەوە نییە بۆ ڕووداوێکی کۆن؛ بەڵکوو شێوەیەکی نوێی ڕێکخستنەوەی ژیانە. مرۆڤ ڕابردووی وەک خۆی بیر نایەتەوە؛ بەڵکوو لە ئێستاوە سەیری ڕابردوو دەکات.
لەبەر ئەمە، ئەوەی کەسایەتی لە ڕابردووی دەگێڕێتەوە، تەنیا ئەوە نییە کە «ڕووی داوە»؛ بەڵکوو تێگەیشتنی ئێستایشە لە ڕابردوو. ئەم پەیوەندییەی نێوان یادەوەری و ئێستا، ڕۆمانەکە لە گێڕانەوەیەکی سادەی ڕووداوەکان دوور دەخاتەوە و دەیکات بە گێڕانەوەی ئەزموونی مرۆڤ.
١٤- لە تاکەوە بۆ کۆمەڵ؛ کەسایەتی و واقیعی کوردی
لە پشت ئەم تەکنیک و شێوازە فۆرمییەوە، بابەتێکی گەورەتر هەیە: ژیانی مرۆڤی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.
کەسایەتییەکان هەرچەندە چیرۆکی تایبەت بە خۆیان هەیە، بەڵام لە جۆرێک لە نامۆییدا، ژیانیان به بارودۆخی کۆمەڵگا و مێژوو و خەمە گشتییەکانەوە گرێ دراوە. ئەمەش وا دەکات خەمی کەسایەتییەک لە ئاستی تاکەکەسدا قەتیس نەمێنێ و ببێتە هێمای خەمێکی فراوانتر. بەم شێوەیە، ڕۆمانەکە لەنێوان ژیانی تاک و یادەوەریی کۆمەڵدا پەیوەندی دروست دەکات.
١٥- چاپی دووەم؛ دەرفەتی دووبارە خوێندنەوە
چاپی دووەمی «رۆمانی کە تاوس فریشتەی ساوانە» تەنیا بڵاوکردنەوەی دووبارەی کتێبێک نییە؛ دەکرێت دەرفەتێک بێت بۆ ئەوەی دەقەکە لەژێر ڕۆشناییی خوێندنەوەی نوێدا ببینرێت.
هەر دەقێکی ئەدەبی لەگەڵ هەر خوێنەرێکدا پەیوەندییەکی نوێ دروست دەکات. بەتایبەتی ئەم ڕۆمانە، کە زانیارییەکانی بەشێوەی پارچەپارچە و لە ڕێگەی دەنگی کەسایەتییەکانەوە دەگاتە خوێنەر، لە هەر خوێندنەوەیەکدا دەتوانێت پەیوەندییە نوێیەکانی نێوان ئەو پارچانە زیاتر ئاشکرا بکات.
لە چاپی دووەمدا، ئەوەی گرنگە تەنیا ژمارەی چاپ نییە؛ گرنگ ئەوەشە کە دەقەکە بتوانێت خوێنەرێکی نوێبخاتە ناو ئەو جیهانەی کە لە نێوان دەنگە جیاجیاکاندا دروست بووە.
١٦- کۆتایی: ڕۆمانێک کە خوێنەر بەشێکە لە گێڕانەوەی
ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە» لە ڕووی بابەتەوە گێڕانەوەی بەشێکە لە ژیانی خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان؛ بەڵام لە ڕووی فۆرمەوە، گرنگییەکی تایبەتی لە شێوازی گێڕانەوەدا هەیە.
ڕۆمانەکە پشت بە مونۆلۆگ و دیالۆگ دەبەستێت و کەسایەتییەکان بە دەنگی خۆیان بەشە جیاوازەکانی چیرۆکەکە بەرەوپێش دەبەن. دەنگی ڕاستەوخۆی نووسەر نابیسرێت و نووسەر لە پشت دەنگەکانەوە کار دەکات. کەسایەتییەکان هەر یەکەیان پارچەیەک لە واقیع لەگەڵ خۆیان دەهێنن و خوێنەر دەبێت ئەو پارچانە پێکەوە بلکێنێت. واتە ڕۆمانەکە وەک پازڵێک وایە کە تیایدا هەر کەسایەتییەک پارچەیەکە، هەر مونۆلۆگێک بەشێکە، هەر دیالۆگێک نیشانەیەکە، و خوێنەر ئەو کەسەیە کە دەبێت وێنە گشتییەکە تەواو بکات.
لە ڕوانگەی باختینەوە، ئەمە ڕێگەیەکە بۆ نزیکبوونەوە لە پۆلیفۆنی و دیالۆگاییزم؛ لە ڕوانگەی ژۆنێتەوە، گۆڕینی دەنگ و فۆکالیزەیشنە؛ و لە ڕوانگەی بەردەنگەوە، بانگهێشتکردنی خوێنەرە بۆ ئەوەی لە دروستکردنی مانای دەقدا بەشدار بێت.
لە کۆتاییدا، بەهای ڕۆمانەکە تەنیا لەوەدا نییە کە چی دەگێڕێتەوە، بەڵکوو لەوەشدایە کە چۆن دەیگێڕێتەوە.
لە ڕۆمانی «کە تاوس فریشتەی ساوانە»دا، ئەم «چۆنیەتییە بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش بەوە گرێدراوە کە چەندین دەنگ لەگەڵ یەکدا کۆ دەبنەوە، پارچە پارچەی واقیع دەهێننە ناو دەق و لە کۆتاییدا وێنەیەکی گەورەتر لە ژیان دروست دەکەن و لە ناو ئەم پڕۆسەیەدا، خوێنەر لە دەرەوەی چیرۆک نییە، بەڵکوو دەبێتە بەشێک لە دروستکردنی چیرۆکەکە.
پەراوێز:
١. پۆلیفۆنی (Polyphony): فرەدەنگی؛ شێوازێکی گێڕانەوەیە کە تێیدا دەنگ و دیدگای جیاجیای کەسایەتییەکان سەربەخۆیانە دەردەکەون و دەنگی نووسەر بەسەر هەموویاندا زاڵ نییە.
٢. میخائیل باختین (Mikhail Bakhtin، ١٨٩٥–١٩٧٥): فەیلەسوف و تیۆرسیەنی ئەدەبی، خەڵکی ڕووسیا، بە تیۆریی پۆلیفۆنی و دیالۆگاییزم و لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ڕۆمان ناسراوە.
٣. ژێرار ژۆنێت (Gérard Genette، ١٩٣٠–٢٠١٨): تیۆرسیەنی ئەدەبی، خەڵکی فەڕەنسا کە یەکێکە لە گرنگترین دامەزرێنەرانی تیۆریی گێڕانەوەی نوێ؛ بەتایبەتی لە بواری کات، دەنگی گێڕەرەوە و فۆکالیزەیشن.
٤. فۆکالیزەیشن (Focalization): ئەم زاراوەیە لە تیۆریی گێڕانەوەناسی ژێرار ژۆنێتدا لەسەر ئەوە چڕ دەبێتەوە کە دەق لە ڕێگەی کام ناوەندی دید و زانیاری و تێگەیشتنەوە جیهانی چیرۆک دەخاتە ڕوو؛ بە واتایەکی ڕوونتر، کێ دەبینێت؟
٥. فۆکالیست (Focalizer): ئەو گێڕەرەوە یان کەسایەتییەیە کە ڕووداوەکان لە ڕێگەی دید و تێگەیشتنی ئەوەوە باس دەکرێن؛ واتە ئەو کەسەیە کە «دەبینێت».
٦. دیالۆگاییزمی باختین (Bakhtinian Dialogism): وەک چەمکێکی سەرەکی لە هزری باختیندا، پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە هەر دەنگ و وتەیەکی ناو دەق لە پەیوەندی و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دەنگ و دیدگاکانی‌تردا مانا پەیدا دەکات؛ واتە دەق جیهانێکی داخراو و تاکدەنگ نییە، بەڵکوو پێک دێت لە گفتوگۆی بەردەوامی نێوان دەنگ و دیدگا جیاجیاکان.