له‌ زه‌ینمدا ته‌نیا كه‌مپی كابینه‌كان ده‌بینم

زۆری سه‌قفه‌ ته‌واونه‌كراوه‌كان و گنه‌داره‌كان

گیاكه‌ڵه‌[1]و گابه‌رده ‌له‌گیاداپۆشراوه‌كانیی نێو چاڵئاوەكه ‌و‌[2]

 شڕوشیتا‌ڵه‌ ئاڵۆزكاوه‌كان كه‌ له‌سه‌ر كاشییه‌كان ده‌دره‌وشێنه‌وه‌[3]

بۆدلێر شاعیری مه‌زنی شاره‌. ئه‌و ناوه‌ڕۆكی شیعره‌كانی له‌ سه‌رده‌می ئێستا و ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌‌ی كه‌ زاڵه‌به‌سه‌ریدا وه‌رده‌گرێت، شاری گه‌وره‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ته‌واوی دونیای سه‌رده‌می نوێیه‌، شوێنێكی “قه‌ره‌باڵخ” و “پڕله‌خه‌ون” له‌گه‌ڵ ئه‌و تارمایییانه‌ی كه‌ له‌ ڕۆژی ڕووناكدا چنگاوشی[4] ڕێبواران ده‌كه‌ن‌”. لێره‌دا چیتر باس، باسی گوڵ و باخچه‌ و كه‌ژ و ده‌شت نییه‌، ته‌نانه‌ت باسی دیمه‌نه‌ دڵگیره‌ شاعیرانه‌كانیش. له‌ شیعری “ئه‌نگۆره‌دا[5]” بۆدلێر وێنه‌یه‌ك له‌ ناشیرینییه‌كانی شار ده‌نه‌خشێنێت:

له‌شفرۆشی شه‌قامه‌كان ڕووناك ده‌كاته‌وه‌ 

له‌شفرۆشی وه‌ك مێرووله‌ گشت شوێنه‌كانی هاتووچۆی ده‌كاته‌وه‌

له‌شفرۆشی له‌ هه‌موو شوێنێك ڕێگایه‌كی نهێنی ده‌كاته‌وه‌

وه‌ك دوژمنێك ده‌ستی هاوكاری بۆ ببا

له‌شفرۆشی له‌ هه‌ناوی ئه‌م شاره‌چڵپاوه‌ خۆی ده‌له‌قێنێ

وه‌ك كرم له‌ مرۆڤی ده‌دزێ ئه‌و شته‌ی كه‌ ده‌یخوا

بۆ بۆدلێر پاریس پایته‌ختێكی كۆنه‌ كه‌ به‌ هه‌ڵاتنی خۆر چالاكییه‌ تاقه‌تپڕووكێنه‌كانی ده‌ست پێ ده‌كاته‌وه‌:

       كازیوه‌ی له‌رزۆك به‌ كراسی سوور و سه‌وزه‌وه‌

       له‌سه‌رخۆ به‌ره‌و ڕووباری چۆڵی سێن مل ده‌نێ

       پاریسی تاریك چاو هه‌ڵئه‌گڵۆفێ

       كه‌ره‌سته‌كانی به‌ده‌ست ده‌گرێت، پیره‌مێردی ئیشكه‌ری چالاك[6]

بۆدلێر به‌ گۆڕانكاری  له‌ وێنه‌ی هه‌ژاری و ناشیرینی كه‌ له‌ شاری گه‌وره‌دا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌‌ تا ئاستێكی سوریالی به‌رز ده‌كاته‌وه‌. دیمه‌نه‌كانی شار، كه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی دونیای مۆدێرنن، به‌و گۆڕانه‌ی كه‌ شاعیر ده‌یكات ده‌بنه‌ دونیایه‌كی تر. هه‌ڵبه‌ت له‌و سه‌رده‌مه‌ی كه‌ بۆدلێر تێیدا ده‌ژیا گۆڕان و گۆڕانكاری له‌ ڕه‌هه‌ندێكی تره‌وه‌ له‌ پرۆسه‌ی گۆڕانی شاری سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست بۆ شاری مۆدێرن ڕوویدا.

ئه‌و پاریسه‌ی كه‌ هه‌وێنی ئافراندنی باشترین به‌رهه‌مه‌كانی بۆدلێر بوو، به‌ تایبه‌ت په‌خشانه‌شیعره‌كانی له‌ كۆبه‌رهه‌میی “وه‌ڕه‌سییه‌كانی[7]“دا، په‌یوه‌سته‌ به‌ سه‌رده‌مێكه‌وه‌ كه “جۆرج ئۆژن هۆسمان” به‌ فرمانی ناپلیۆنی سێیه‌م، پاریسی به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی دیاریكراو و به‌ مه‌به‌ستی به ‌مۆدێرنكردنی شار، سه‌ره‌تا ڕووخاند و دواتر سه‌رله‌نوێ دروستی كردەوه‌. هۆسمان كۆمه‌ڵه‌ بوولڤارێكی[8] فراوانی له‌ ناوه‌ڕاستی به‌شه‌ كۆنه‌كه‌ی شاردا دروست كرد كه‌ بڕیار بوو ئه‌م بوولڤارانه‌‌ ڕۆڵی شاده‌ماره‌ سه‌ره‌كییه‌كان له‌ سیستمی شاردا ببینن. دروستكردنی ئه‌م بوولڤارانه‌‌، ڕووخاندنی ته‌واوی ناوچه‌ له‌چینكۆدروستكراوه‌كان و زۆرێك له‌ بیناكان، ئاواره‌بوونی دانیشتووانه‌كانیان و لەو‌ناچوونی هه‌ندێك له‌ گه‌ڕه‌كه‌ كۆنه‌كانی شاری لێ كه‌وته‌وه‌، ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆكاری تێكشاندنی ئه‌و په‌ڕژینه‌ی كه‌ تا ڕاده‌یه‌ك به‌ چوارده‌وری جیهانه‌ هه‌ژارنشینه‌كانی شاردا كێشرابوو. به‌م شێوه‌ هه‌ژاره‌كان بۆ یه‌كه‌مجار به‌ره‌و به‌شه‌كانی تر شار ڕۆیشتوون و هه‌نگاویان نایه‌ نێو ئه‌م میوانی و خوانه‌ تازه‌یه‌وه‌. له‌ هه‌ردوو به‌ری گه‌ڕه‌كه‌كاندا، فرۆشگا و نووسینه‌گه‌ی بازرگانی و بینای شووشه‌یی و چه‌نده‌ها ڕێستۆران و كافتریا به‌ چرا و گڵۆپی غازی و د‌ره‌وشانه‌وه‌ فریوده‌ر و ڕازاوه‌یییه‌‌ سیحرئاساكه‌یان دروست بوون، ئیدی به‌م شێوه‌یه‌ ژیانی شه‌وانه‌ی پاریس له‌گه‌ڵ شانۆكان و جوانكارییه‌كانی و عه‌یش و نۆشه‌كانی شه‌وانه‌ی ده‌ستی پێ كرد و خوو و خولیای خه‌ڵكی به‌ره‌به‌ره‌ تووشی گۆڕان كرد. ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌م وێنه ‌و دیمه‌نانه‌ به چه‌ندین جار له‌ به‌رهه‌مه‌كانی بۆدلێردا به‌دی ده‌كه‌ین. بۆ نموونه‌ له‌م پارچه‌یه‌ی “چاوی هه‌ژاران[9]“دا وه‌سفی دیمه‌نه‌ دره‌و‌شاوه‌كه‌ی شار به‌م شێوه‌یه‌یه‌:

بوولڤارێكی پڕ له‌ داروپه‌ردوو كه‌ شكۆی خۆی له‌ كافتریایه‌كی نوێدا ده‌خاته‌ ڕوو. شه‌وقی ڕووناكی به‌ د‌ره‌وشاوەیییه‌وه‌ دیمه‌نێكی شكۆمه‌ندی دروست كردووه‌… ڕووناكییه‌ك كه‌ به‌ هه‌موو هێزیه‌وه‌ سپیایییه‌‌ به‌رچاوه‌كه‌ی دیوار و ئاوێنه‌ گه‌وره‌كان و پێچوخواری سه‌قف و ئاوێنه‌كان ئاشكرا ده‌كات…[10]

خستنه‌ڕووی ئه‌م دیمه‌نانه‌ له‌گه‌ڵ وه‌سفی ڕازاوه‌یی به‌رچاوی فه‌زای نێو كافتریاكان له‌گه‌ڵ وێنه‌ و په‌یكه‌ری زۆری خواوه‌نده‌كان، خواوه‌ندی ژن، ساقییه‌كان، باز و تانجییه‌كان پێكه‌وه‌ ته‌واو ده‌كرێت. دواتر ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌م دیمه‌نه‌ ڕازاوه ‌و پڕله‌شكۆیه‌ له‌نێو چاوی حه‌په‌ساو و ساكاوی ماڵباتێكی هه‌ژاری شڕپۆش ده‌بینین كه‌ به‌ نیگا حه‌په‌ساو و واقوڕماوه‌كه‌یان، ده‌ڕواننه‌ ئه‌م جیهانه‌ دره‌وشاوه‌. نه‌ ڕق و كینه ‌و تووڕه‌یییه‌كیان له‌ دڵدایه‌ نه‌ یاخیبوونێكیان له‌ مێشكدایه‌‌، ته‌نیا ده‌یانه‌وێت ئه‌وانیش له‌م خوان و میواندارییه‌ بێوێنه‌یه‌ ئاماده‌ بن و به‌شێكیان هه‌بێت له‌م هه‌موو نووره‌ فریوده‌ر و دڵڕفێنه‌.

شار له‌ زاتی نووسینی بۆدلێردا، ئاماده‌بوونێكی جیدی هه‌یه‌ و به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ تانوپۆی نووسینی ئه‌و. ئه‌و به‌ كتێبێكی شیعری لیریك وه‌ڵامی هه‌موو گۆڕانه‌ گه‌وره‌ كۆمه‌ڵاییه‌تییه‌كان و گۆڕانی بیناسازی شار ده‌داته‌وه‌ كه‌ له‌ سه‌رده‌می خۆیدا ڕوو ده‌دات و، هه‌موو ناوه‌ڕۆكه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌م گۆڕانانه‌، له‌ خه‌م و دڵگیری نامۆ و سه‌یری شاری نوێ، هه‌مووی به‌ ته‌نیا له‌م كتێبه‌ بچووكه‌ به‌ڵام به‌نرخه‌دا شوێن ده‌كاته‌وه‌. شاعیر ڕوو له‌ هه‌رچی شتی ئاشنا و باوه‌ وه‌رده‌گێڕێت. چه‌ند وشه‌یه‌كی وه‌ك ڤاگۆنی ئه‌سپ، تراموا، چرا و گڵۆپی غازی بۆ یه‌كه‌مجار له‌ قامووسی شیعره‌كانی بۆدلێردا به‌دی ده‌كه‌ین. پۆل كلودل[11] هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ شیعری بۆدلێر به‌ پێكهاته‌یه‌ك له‌ شیعری ڕاسین[12] و په‌یامهێنه‌ری ده‌زانێت.

پرۆژه‌ و پێكهاته‌ی نوێی پاریسی گه‌وره‌، فه‌زایه‌كی دروست كرد بۆ كۆبوونه‌وه‌ی خه‌ڵكانێكی زۆر و به‌ركه‌وتنی تایبه‌تی نێوانیان و دروستبوونی په‌یوه‌ندیی ناكۆتای نێوانیان، كه‌ ئه‌م شتانه‌ ته‌نیا له‌ نێو ئەم فه‌زایه‌ی شاردا ده‌سته‌به‌ر ده‌بوو. به‌م شێوه‌یه‌ بوو كه‌ چه‌مكی چین و توێژه‌كان له‌ سه‌ر بنه‌مای ڕووخساری شار دروست بوو و بووه‌ یه‌كێك له‌ ناوه‌ڕۆكه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی شیعری بۆدلێر. چین و توێژه‌كان له‌ شیعری بۆدلێردا مه‌به‌ست چینێكی تایبه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی نییه‌ به‌ڵكوو ڕه‌نگدانه‌وه‌ی چین و توێژێكی بێ فۆرمن له‌ ڕێبواران و پیاسه‌كه‌ران و خه‌ڵكانی سه‌ر شه‌قام، دانیشتووانێكی زۆر له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی بۆدلێر هه‌رگیز خۆی له‌ بوونی ئه‌واندا بێبه‌ری ناكات به‌ڵام به‌ تایبه‌ت باسی هیچكامیشیان ناكات.

بۆ بۆدلێر شار نه‌ ڕه‌هه‌ندێكی عاتیفی هه‌یه‌ و نه‌ تایبه‌ته‌مه‌ندییه‌كی ڕاسته‌قینه‌ و دڵڕفێن، به‌ڵكوو شوێنی هاتووچۆی لێقه‌وماوان و به‌دبه‌خته‌كان و نائومێدان و كوێره‌كان و پیره‌ژنه‌ ناشیرینه‌كانی نێو قومارخانه‌كانه‌. قسه‌ی ئه‌و ڕووی له‌ “دایكێكی جه‌رگ سووتاوه‌” ئیتر “له‌شفرۆش بێت یا قه‌دیس”، ڕووی ده‌می له‌وانه‌یه‌ كه‌ كه‌س نایانناسێته‌وه‌ ئه‌گه‌رچی “هێشتا ڕۆحیان تیاماوه‌”، ڕووی ده‌می له‌ “تارمایییه‌كی لاواز و تێكشكاوه‌”، له‌وانه‌ی “له‌ نێو فرمێسكدا تێراو” ده‌بن و “له‌ مه‌مكی ده‌ڵه‌گورگی میهره‌بان ئازار ده‌مژن”، بۆ ئه‌و “هه‌تیوه‌ له‌ڕولاوازانه‌یه‌ كه‌ وه‌گ گوڵ ده‌ژاكێن” بۆ “ئه‌و ژنه‌ ڕه‌شه‌ لاواز و داهێزراوه‌یه‌”، بۆ “مێشكی مرۆڤه‌كان”، بۆ “زیندانییه‌كان، شكستخواردووه‌كان…. و بۆ زۆرێكی تریش!”

لێره‌دا بۆدلێر له‌گه‌ڵ زۆرێك له‌ هه‌ژاران و نائومێده‌كان هاوسۆزی ده‌رده‌بڕێت و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی وێنه‌ی ئه‌وان له‌ ڕۆحی خۆیدا به‌دی ده‌كات. به‌ سه‌ره‌نجدان بۆ كوێره‌كان، به‌ خه‌مه‌وه‌ بیر له‌م نوقسانییه‌ی ئه‌وان ده‌كاته‌وه‌ و گله‌ییی ئه‌وه‌ له‌ شار ده‌كات كه‌ “تا ئاستی سته‌مكاری فریوی چێژی خواردووه‌”، ئه‌مه‌ ده‌ڵێت و پێده‌كه‌نێت و نه‌ڕه‌ ده‌كات. ته‌نانه‌ت ڕووی ده‌می له‌ ته‌رمێك ده‌كات كه‌ هه‌ڵیانواسیووه‌ و هاوخه‌می خۆی وا باس ده‌كات:

 له‌سێداره‌دراوی گاڵته‌جاڕ، ئازاركانت هی منن!

له ‌سیمای ئه‌ندامه‌كانت

وه‌ك ڕشانه‌وه‌یه‌ك كه‌ هه‌ڵده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای ددانه‌كانم

هه‌ستم به‌

ڕووباری درێژی تاڵاوی ئازاره‌ دێرینه‌كان كردبوو![13]

به‌زه‌یی و هاوسۆزییه‌ك كه‌ له‌ قووڵاییی ڕۆحی شاعیره‌وه‌ هه‌ڵده‌قووڵێت، له‌ شارێكی لێوانلێو له‌ پاشماوه ‌و زبڵی‌ مرۆیی، هه‌ستی “هاوسۆزییه‌كی به‌ ئازار” له‌ ئه‌ودا به‌ خه‌به‌ر دێنێت كه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی له‌ شیعره‌كانییدا، له‌ ڕاستیدا كاریگه‌ره‌ و بیرهێنه‌ره‌وه‌ی سۆز و عاتیفه‌یه‌كی مرۆیی و پاكه‌.

من برین و چه‌قۆم

زلله ‌و ڕوومه‌تم

زنجیر و كه‌ره‌سته‌ی ئه‌شكه‌نجه‌م

 قوربانیم و ئه‌شكه‌نجه‌ده‌ر

له‌ نێو دڵی خۆمدا ئه‌و خوێنمژه‌م

یه‌كێك له‌و ئاواره‌ گه‌ورانه‌م‌

كه‌ مه‌حكوومی پێكه‌نینێكی سه‌رمه‌دین و

‌ ناتوانن زه‌رده‌خه‌نه‌ بكه‌ن.

بۆدلێر به‌ هەمان شێوه‌ له‌و بڕگه‌ شیعره‌ی “چین و توێژه‌كان”دا باسی ده‌كات، شاعیر به‌ هه‌ڵگری به‌هره‌یه‌كی ناوازه‌ ده‌زانێت كه‌ ده‌توانێت ڕۆ بچێته‌ نێو به‌رگی هه‌ر دیارده‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ بیه‌وێت و شێوه‌ و حاڵه‌تی  خۆی بگۆڕێت و به‌م شێوه‌یه‌ له‌ سێڵاوی پڕ له‌ شه‌پۆلی چین و توێژه‌كاندا به‌ ئاسانی قووت بخواته‌وه‌.[14]

شاعیر خاوەنی ئه‌و پله‌ ناوازه‌یه‌ كه‌ ده‌توانێت به‌پێی ویستی خۆی هه‌م خۆی بێت و هه‌م ئه‌وی تریش. هاوشێوه‌ی ئه‌و ڕۆحه‌ سه‌رگه‌ردانانه‌ی به‌دوای جه‌سته‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێن، شاعیر ده‌توانێت هه‌ركاتێك بیه‌وێت ڕۆبچێته‌ نێو هه‌ركه‌سێكه‌وه‌ كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت. بۆ شاعیری ته‌نیا، هه‌موو شوێنێك به‌تاڵه‌. ئه‌گه‌ر شوێنێكیش له ‌به‌رانبه‌ریدا داخرا بێت هۆكاره‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تیپه‌ڕین به‌وێدا هیچ نرخێكی بۆی نییه‌. ڕێبواری ته‌نیا و نوقمبووی نێو بیركردنه‌وه‌، له‌م هاوسۆزییه‌ جیهانگره‌ ده‌گاته‌ سه‌رمه‌ستییه‌كی تایبه‌ت. له‌وێدا كه‌ له‌گه‌ڵ هه‌مووان ببێت به‌ یه‌ك، له‌ چه‌ند چێژێكی تاهێنه‌ر تێده‌گات، كه‌ كه‌سێكی خۆپه‌ره‌ستی وه‌ك سندووق داخراو، یان كه‌سێكی ته‌مه‌ڵی وه‌ك گیاندارێكی لیق و نه‌رم و گۆشه‌گیر، تا ئه‌به‌د بێ به‌شه‌ له‌م شتانه‌‌. ئه‌و هه‌موو ئیش و كاره‌كان و هه‌موو چێژ و ڕیسوایییه‌كان كه‌ ڕه‌وتی ڕووداوه‌كان دروست ده‌كه‌ن ده‌كات به‌ هی خۆی.

ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی به‌ عه‌شقی ده‌زانن، زۆر بچووك و سنووردار و هیچه‌ به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌رزه‌بوونه‌ وه‌سف نه‌كراوه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌م سۆزانیبوونه‌ پیرۆزه‌ی ڕۆح، كه‌ خۆی به‌ ته‌واوه‌تی له‌ قاڵبی شیعر و چاكه‌ ته‌سلیمی هه‌ركه‌سێك ده‌كات كه‌ كه‌مجار خۆی ده‌رخات یان بێگانه‌یه‌ك.

بۆدلێر له‌ شیعری جوان و به‌ناوبانگی “بۆ ژنه‌ ڕێبوارێك”، عه‌شقێكی ڕاگوزه‌رمان پیشان ده‌دات كه‌ له‌ به‌ركه‌وتنێكی كتوپڕدا چه‌خماخه‌ ده‌دات، ده‌دره‌وشێته‌وه‌ و گڕ ده‌گرێت و دواتر نامێنێت. عه‌شقێكی به‌م شێوه‌یه‌ ڕه‌نگه‌ ته‌نیا له‌ قه‌ره‌باڵخی و هه‌راوهوریای شارێكی گه‌وره‌دا بشه‌كێته‌وه‌. چڕی دانیشتووان له‌ شیعری بۆدلێردا وه‌ك په‌رده‌یه‌كی جووڵاوه‌ كه‌ شاعیر له‌ نێو چرچ و لۆچه‌كانیدا له‌ پاریس ده‌ڕوانێت. له‌ شیعری “ژنه‌ ڕێبوارێك”دا ئه‌گه‌رچی ئاماژه‌یه‌كی ڕاسته‌خۆ بۆ دانیشتووان یان شار ناكرێت به‌ڵام له‌ ڕاستیدا سروشتی دانیشتووان و چینوتوێژه‌كانی شاره‌ كه‌ گوڕ و جموجۆڵ به‌ شیعره‌كه‌ ده‌به‌خشێت، هاوشێوه‌ی بایه‌ك كه‌ چارۆكه‌كه‌ ده‌جووڵێنێت:

شه‌قام پڕله ‌ژاوه‌ژاو به‌ چوارده‌ورم ده‌ینه‌ڕاند

به‌رز، باریك، له‌ پرسه‌ی ئازارێكی شكۆدار

تێپه‌ڕی ژنێك كه‌ به‌ده‌ستی ڕازاوه‌ی

دامێنه‌ نه‌خشینه‌كه‌ی ته‌نووره‌كه‌ی هه‌ڵده‌كرد

……………………………………………..

برووسكه‌ و ڕووناكییه‌ك ………. پاشان شه‌و! ــ جوانییه‌كی هه‌ڵاتوو

نیگای له‌ ناكاو سه‌رله‌نوێ زیندووی كردمه‌وه‌

ئایا جارێكی تر له‌ ئه‌به‌دیه‌تدا ده‌تبینمه‌وه‌‌؟[15]

سه‌رچاوه‌:

“جنون هوشیاری”، داریوش شایگان، موسسه‌ فرهنگی پژوهشی چاپ و نشر نظر، تهران، چاپ سوم 1395، صص. 75 – 81 .

[1] گیای هه‌رزه‌

[2] چاڵی سه‌ر شۆسته‌ وشه‌قام كه‌ ئاوی تێدا بوه‌ستێت.

[3] خوێنه‌ری به‌رێز هه‌موو ئه‌و شیعرانه‌ی بۆدلێر كه‌ له‌م ده‌قه‌دا هاتووه‌، ڕاسته‌وخۆ له‌ فره‌نسییه‌وه‌ وه‌رمگێراون نه‌ك له‌ سه‌ر وەرگێڕانە‌كه‌ی داریۆش شایگان، هۆكاره‌كه‌شی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ هه‌ندێك شوێن سه‌لیقه ‌و له‌ هه‌ندێك شوێنیش هه‌ستم به‌وه‌ كردووه‌ وه‌رگێرانه‌كه‌ی شایگان ئافراندنه‌وه ‌و نزیكردنه‌وه‌ بووه‌ له‌ شیعری فارسی. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ده‌قه‌ فارسییه‌كه‌دا جیاوازی له‌ شیعره‌كاندا هه‌بوو‌ هۆكاره‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌م دوو بابه‌ته‌‌.

[4] چنگاوش، واته‌ ده‌ست و چنگ بۆ كه‌سێك ده‌وه‌شێنێت یان دوو كه‌س كه‌ ده‌ستیان له‌ یه‌خه‌ی یه‌كتر گیر ببێت، وشه‌كه‌ ، وشه‌یه‌كی ڕه‌سه‌نی كوردییه‌ و له‌ گه‌رمیان به‌كاردێت.

[5] Le Crépuscule du soir

[6] Le Crépuscule du matin

[7] Le spleen de Paris ئه‌م به‌رهه‌مه‌ هه‌موو په‌خشانه‌ شیعره‌كانی بۆدلێر له‌ خۆ ده‌گرێت.

[8] boulevard  له‌ بیناسازی شاردا به‌و شوێنه‌ ده‌وترێت كه‌ چوار شاڕێگه‌ی سه‌ره‌كی یان زیاتری ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر و به‌ چوارده‌وریدا باخچه‌ هه‌یه‌ و بیناكان له‌مبه‌ر و ئه‌وبه‌ری به‌ درێژی و یه‌كئاستی دروست كراون و كافتریاكانیش له‌ ڕوكنه‌كاندا دروست كراون، كه‌ له‌ شیعری بۆدلێردا زۆر به‌ری ده‌كه‌وین، له‌ كوردیدا هیچ ناوێكم بۆی نه‌دۆزییه‌وه‌ بۆی به‌م شێوه‌یه‌ وه‌ك خۆی دامنایه‌وه‌.

[9] les yeux des pauvres

[10] له‌م بڕگه‌یه‌ی كه‌ داریۆش شایگان  له‌ “وه‌ڕه‌سییه‌كانیی پاریس ” هه‌ڵیبژاردووه‌  چونكه‌ مه‌به‌ستی پیشاندانی ئه‌م دیمه‌نه‌یه‌ به‌ جۆرێك تێكه‌ڵ و پێكه‌ڵی كردبوو كه‌ من نه‌مده‌توانیی ڕاسته‌وراست له‌ فره‌نسییه‌كه‌ بیكه‌م، چونكه‌ ئه‌م كافتریایه‌ له‌ لایه‌ن چه‌ند كه‌سێكی هه‌ژاره‌وه‌ سه‌رنج ده‌درێت و شایگان لێره‌ حیكاتخوانی په‌خشانه‌ شیعره‌كه ‌و بڕگه‌كانی گۆرێوه‌ بۆیه‌ وه‌ك خۆی كه‌م به‌ ده‌ستكاری و سه‌ره‌نجدانی بۆ ده‌قه‌كه‌ بێ ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستی شایگان بگۆرم دامناوه‌.

[11] paul claudel (1868-1955)

[12] ژان ڕاسینی شاعیری سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌یه‌می فره‌نسا.

[13] Un Voyage à Cythère

[14] كه‌وتنه‌ ژێر ئاو و قووتخواردنه‌وه‌ له‌ ئاودا.

[15] À une passante

The post شاعیری شار، سه‌رده‌می پیشه‌سازی، چین و توێژه‌كان appeared first on ژنەفتن.

لە سەرووی گۆمەکان، لە سەرووی دۆڵەکانەوە

لە کێوەکان، دارستانەکان، هەور و شەپۆلی دەریا

لە پشت پەردەی هەتاوەوە، لەودیو ئاسمانی بەرین

لەودیو کەناری کۆتاییی گەردوونی پڕ ئەستێرە

ڕۆحی من،

چەشنی مەلەوانێک بە نەشئەوە لە باوەشی شەپۆلدا دەتوێتەوە

 بە کەیفخۆشییەوە لەناو ئەو بێسنوورییە قووڵەدا ڕێ دەکات

بە لەزەتێکی مەستانەی پیاوانە و بێوێنە.

باڵ بگرە و بڕۆ، دوور لەم ژەنگارە مەرگەساتە[1]؛

بفڕە و خۆت لە هەناسەی ئاسمانەکان بسازێنەوە

وەک بادەی پاکی خوداوەندانە، بینۆشە

ئەو بڵێسە ڕوونەی بۆشایییە بێگەردەکانی تەنیوە.

سەرەڕای بێزاری و ناڕەحەتییەکان

کە بە باری گرانیان ژینی لێڵمان زیاتر دەشێوێنن

بەختەوەرە ئەو کەسەی بە باڵێکی گڕئاساوە[2]

بەرەو ئەو دەشتە ڕۆشن و هێمنانە دەفڕێ؛

ئەو کەسەی ئەندێشەی، هاوشانی فڕندەکان

لەگەڵ گزنگی بەیانییاندا، بەرەو ئاسمانەکان دەفڕن،

سوکەڵانە و پۆل پۆل بەنێو ژیندا گوزەر دەکەن،

لە چرپەی خونچە و ڕازی شتە خامۆشەکان تێدەگەن!

سەرچاوە:

“Élévation” لە “Les Fleurs du Mal“ـی شارڵ بۆدلێر، چاپی ساڵی 1857.

پەراوێز:

[1](ژەنگارە مەرگەسات) ئەم دەستەواژەیە وەرگێڕانێکی داهێنەرانە و قووڵی (miasmes morbides)ی فەڕەنسییە، کە بە واتای “هەڵمی نەخۆشیهێنەر” یان “گازی ژەهراویی نەخۆشی” دێت. لەبری وەرگێڕانێکی وشەبەوشە، دوو چەمکی لە ڕواڵەتدا دژبەیەکم تێکەڵ کردووە کە پێکەوە وێنەیەکی بێوێنە دروست دەکەن: “مەرگەسات” ئاماژەیە بۆ ڕووداوێکی خێرا و لەناکاو (وەک تەقینەوەیەک). “ژەنگار” پرۆسەیەکی هێواش و درێژخایەنی داخورانە. پێکەوەبەستنیان ئەم مانایە دەبەخشێت: کارەساتە گەورەکە ڕوو دەدات و تەواو دەبێت، بەڵام ژەنگارەکەی واتە ئاسەوارە خەماوییە داخورێنەرەکەی بۆ ماوەیەکی درێژ دەمێنێتەوە و بەردەوام ڕۆح دەڕزێنێت. بەم شێوەیە، دەستەواژەکە لە بیرۆکەیەکی ئەبستراکتەوە دەبێتە وێنەیەکی زیندوو و هەستپێکراو؛ خوێنەر دەتوانێت “ژەنگار” ببینێت و هەست بە ساردی و داخورانەکەی بکات، کە ئەمەیش قووڵایی و کاریگەریی شیعرەکەی چەند هێندە زیاد کردووە.

[2] “باڵێکی گڕئاسا”: ئەمە وەرگێڕانێکی وێنەیی و نوێیە بۆ une aile vigoureuse (باڵێکی بەهێز/توند). وشەی “گڕئاسا” لەبری “بەهێز” وێنەیەکی پڕ تامەزرۆییتر دەبەخشێت، وەک ئەوەی ئەو باڵە توانای سووتاندنی خەمەکانی هەبێت و بە گڕوتینەوە بەرەو ئاسمان بفڕێت.

 دووانەی “بڵندبوونەوە” و “داڕزان” لە شیعرەکەدا

شیعری “بڵندبوون” دوو جیهانی دژ بەیەک پیشان دەدات کە ناوکی فەلسەفەی بۆدلێرە: جیهانی سەرەوە (Ideal) و جیهانی خوارەوە (Spleen).

جیهانی خوارەوە (داڕزان): بریتییە لە “گۆمەکان، دۆڵەکان، ژەنگارە مەرگەسات، بێزاریی، ناڕەحەتییەکان، باری گران، ژینی لێڵ.”

جیهانی سەرەوە (بڵندبوون): بریتییە لە “ئاسمانی بەرین، بۆشاییە بێگەردەکان، هەناسەی ئاسمانەکان، بادەی پاک، دیتنی دەشتی ڕۆشن و هێمن.” وەرگێڕانەکە بە سەرکەوتوویی ئەم دوو جەمسەرەی گواستووەتەوە و وای لە خوێنەر کردووە بە تەواوی هەست بکات کە شاعیر بانگەشەی بۆ دەکات: فڕین و هەڵاتن لە زەلکاوی ژیان بەرەو ئاسمانی بێگەردی ئەندێشە و ڕۆح.

The post بەرزبوونەوە appeared first on ژنەفتن.

His giant’s wings hinder him from walking.

“باڵە گەورەکانی ڕێگە نادەن بە پێ بڕوات”.

ئەلباترۆس ئەو جۆرەی بۆدلێر باسی دەکات باڵندەیەکی زلە بە باڵانێکی گەورەوە. ماڵی ئەوەیە کاتی تۆفان بە ئاسماندا بفڕێت. کاتێ باڵ دەگرێتەوە و لە ئاسماندایە پادشای ئاسمانە، بەڵام کاتێ دەپێکرێت و دەکەوێتە دەست کەشتیوانەکان، لە سەر تەختەی کەشتییەکە لەبەر باڵە زلەکانی کە ڕێگەی ڕەوتێکی ئاسایی نادەن و ڕەوتی ناقۆڵا و ناشیرین دەکەن، دەبێت بە گاڵتەی کەشتیوانەکان.

بۆدلێر لە شیعرەکەدا دەڵێ شاعیر چەشنی پادشای هەورەکان واتە ئەلباترۆسە. بەڵام دروستترە بڵێین ئەلباترۆسی ناو کەشتی _ کە باڵە زلەکانی ڕێگەی نادەن ڕەوتێکی ئاسایی بەڕێوە بچێ _ نە تەنیا شاعیر بەڵکوو سیمبۆلی هەر مرۆیەکە کە لەبەر بیرێکی گەورە، هونەرێکی گەورە، دنیایەکی گەورە کە هەیەتی ناتوانێت ئەرکانێکی سووک و بچووک کە پێی دەسپێردرێت بە ئاسانی ئەنجام بدات.

زۆر جار لە کاتی ڕاپەناندنی* ئەرکێکی سووک و بچووکدا ــ کە ئەوانی تر بە ئاسانی و زۆر ئاسایی ئەنجامیان دەدا ــ ئەلباترۆسم دەهاتە پێش چاو کە دەیەویست بە ڕێدا بچێ و باڵەکانی دەکیڕان بە کەشتیدا و ڕێوەڕینی ناقۆڵا دەبوو.

ئەمەی گوتم بۆ ڕاکێشانی سەرنج بۆ سەر خۆم نییە، زۆرتر بۆ نزیککردنەوەی خوێنەرە لە شیعرەکە و لە هونەری بۆدلێر.

ئەوەی ئاگاداری ئەدەبی کوردی بێت؛ دەزانێت بۆدلێر لە ئەدەبی کوردیدا بە وەرگێڕانی ئەحمەدی مەلا ناسراوە. ئەوەی وەک من چاوێکی بە وەرگێڕانەکاندا گێڕا بێت و هەوڵی دابێت لە شیعرایەتی دەقەکان بگات، دەزانێت ئەحمەدی مەلا چ پەنێکی بەسەر بۆدلێردا هێناوە. پێش ئەوەی بپەرژێمە سەر وەرگێڕانەکە ئەوەش زیاد بکەم:

لە زمانی کوردیدا بەزۆری هەر لێکۆڵینەوەیەک لە شیعری بۆدلێر کرابێت؛ پشتی بە وەرگێڕانی هەڕۆڵی ئەحمەدی مەلا بەستووە.

لێرەدا من بەپێی وەرگێڕانە فارسی و ئینگلیزییەکان وەرگێڕانێکی نزیکی دەقەکە ئەنجام دەدەم و لە کۆتاییدا تەنیا باسی هەڵە زەقەکان دەکەم:

دەریاوانان گەلێکجار بۆ بێتاقەتی

باڵندەی گەورەی دەریا ــ ئەلباترۆس ــ دەگرن

ئەلباترۆس هاوڕێیی ڕێبواران

شوێنیان دەکەوێ

ئەو دەمانەی کەشتی بەسەر گەرداوە تاڵەکاندا دەخزێ.

هەر کە لەسەر تەختەبەندی کەشتی

ئەو پاشای ئاسمانەیان، دانا

دەستوپێ سپی و شەرمێون

بەزەیی‌بزوێنانە باڵە گەورە سپییەکانی

بەر دەداتەوە و وەک دوو سەوڵ دەیانکێشێ.

ئەم ڕێبوارە باڵدارە چەند سست و خەشیمە

بەو هەموو جوانییەی جارانییەوە

چەند ناحەز و گاڵتەجاڕە

یەکێک بە سەبیلێکی دەسک‌کورت

یاری بە دەنووکی دەکات

یەکێک شەلەشەل

لاساییی ڕەوتی سەقەتی دەکاتەوە.

شاعیر هەر وەکوو شازادەی هەورە،

کە لەگەڵ بۆران، هاومۆشۆی هەیە و لاقرتی بە ڕاوچییان دەکات.

لە  ئاسمانەوە دوور خراوەتە بۆ ناو هەرای زەوی،

باڵە گەورەکانی ڕێگە نادەن بە پێ بە ڕێوە بڕوات.

سەبارەت بە شیعری ئەلباترۆس دەبێ بزانین ئەو شیعرە لە زمانی فەڕەنسیدا لە ناو قاڵبە شیعرێکی باوی ئەو زمانەدا نووسراوە. شیعرەکە کێش و سەروادارە. کەوابوو لە وەرگێڕاندا ئەو جوانی و چێژەی ئەو کێش و سەروا و قاڵبە دروستیان کردبوو تا ڕادەیەک دەفەوتێت. کێش و سەروا بڕێکجار دەستی شاعیر دەبەستنەوە و ڕەنگە ئەگەر ئەو بەربەستانە نەبن، شاعیر بڕێک لە وشەکانی بگۆڕێت. بەڵام بڕێک شیعرایەتی هەیە کە کاکڵەی شیعرەکەن و دەبێت وەرگێڕ دەستیان لێ بپارێزێت. بە ڕای من بڕگەیەک کە سەرەڕای فەوتانی کێش و سەروا هێشتا ڕەوایی بە وەرگێڕانی ئەو شیعرە دەدات ئەم بڕگەیە:

باڵە گەورەکانی ڕێگە نادەن بە پێ بە ڕێوە بڕوات.

دەکرێ بڵێین هەموو بڕگەکانی دیکە ئامادەکارین بۆ ئەوەی ئەو بڕگەیە مانا پەیدا بکات.

وەرگێڕانەکەی ئەحمەدی مەلا نەیتوانیوە ئەو شیعرایەتییە بگوێزێتەوە. شیعرایەتییەکە لەوەدایە خوێنەر ئەو باڵە گەورانەی کە ناهێڵن ئەلباترۆس ڕەوتێکی ئاسایی بکات، بهێنێتە بەر چاوی خۆی.

ئاماژەم کرد کە شاعیر بۆ خۆیشی لەبەر کێش و سەروا لە هەڵبژاردنی وشەدا دەستی ئاوەڵا نەبووە، کە وابوو گۆڕینی بڕێک لە وشەکان و وەفادار نەبوون بە دەقە سەرەکییەکە ــ ئەگەر ژیرانە بکرێت ــ نە تەنیا خەوش نییە بەڵکوو کارێکی باشە. بۆ نموونە زۆربەی وەرگێڕە فارس و ئینگلیزەکان سیفەتی “تاڵ”یان بۆ “گەرداو” هێناوە بەڵام ئەحمەدی مەلا “سەرشێت”ی هێناوە. من ئەمە بە خەوش نازانم چوون پێم وایە شاعیر یان لەبەر کێش و سەروا دەستی بەستراو بووە کە ئەو وشەیە هەڵبژاردووە یان ئەو وشەیە چەندین مانای هەیە و وەرگێڕەکانی تر نەیانزانیوە چۆن لەگەڵیدا مامەڵە بکەن.

ئەم پاراگرافەم نووسی کە بڵێم لە وەرگێڕانی دەقێکی وسادا گرنگتر لە وشەیەک کە ڕۆڵێکی گرنگی لە شیعرەکەدا نییە، ڕاگرتنی تۆکمەیی و ڕەوانی شیعرەکەیە. گرنگە خوێنەر بزانێت شیعرەکە باسی چی دەکات.

ئاخۆ خوێنەر لە وەرگێڕانەکەی ئەحمەدی مەلادا دەزانێت باسی چی دەکرێت؟ وەڵامی ئەم پرسیارە “بەڵێ” هیچ بە “ئا” و “ئم”یشەوە ناوەستێت.

سەرنجتان بۆ ئەم بڕگانە ڕادەکێشم:

یەکێکیان دەنووک دڕدۆنگ بە سەبیلەوە

ئەوی تر شەلەشەل خۆی نیشان دەدا، سەقەتە، دەفڕێ

لێرەدا ئەگەر لە هەڵبژاردنی وشە چاو بپۆشین ناتوانین لەوە چاو بپۆشین کە وەرگێڕ هەر نازانێت شیعرەکە باسی چی دەکا.

شاعیر لێرەدا باسی کەشتیوانەکان دەکا کە یەکێکیان یاری بە دەنووکی ئەلباترۆس دەکا و ئەوی تریان لاساییی ڕەوتی سەقەتی ئەلباترۆس دەکاتەوە کەچی وەرگێڕ جۆرێک وەریگێڕاوە چمان بکەر ئەلباترۆس بێت نەک کەشتیوانەکان.

لەبەر ئەوەی من بۆ خۆم فەڕەنسی نازانم و تەنیا لە پشتی پەردەی وەرگێڕانە فارسی و ئیگلیزییەکاندا پەلکوتانەکانی ئەحمەدی مەلا دەبینم حەز ناکەم بە وردی باسی ئەو هەمگە هەڵەیە لە هەڵبژاردنی وشەدا بکەم.

بە کورتی ئاماژە بەمانە دەکەم:

بەکارهێنانی وشەی “پانوپۆڕ” کە تا ڕادەیەک بارگەیەکی نێگەتیڤی هەیە لە جێی “گەورە” یان “مەزن” لە شوێنکدا کە خوێنەر دەتوانێت هەست بکا “گەورە”یی بۆ ئەلباترۆس لەم شیعرەدا بارگەیەکی پۆزەتیڤی هەیە.

هەر بەم جۆرە هەڵبژاردنی “زەبەلاح” کە دووبارە بارگەیەکی نێگەتیڤی هەیە لە شوێنێکدا کە دەبوو پۆزەتیڤ بێت.

وەرگێڕ “پادشای ئاسمانەکانی” بە “ئەو پادشا لاژەوەردیانە” وەرگێڕاوە. ئەمە هەڵەی تێ پەڕاندووە. کەسێک کە فەڕەنسی بزانێت بەجێترە ئەمە بڵێت، بەڵام پێ دەچێ ئەحمەدی مەلا بێجگە ناشارەزایی لە شیعردا، لە کاتی وەرگێڕانی ئەم دەقەدا تەنانەت فەڕەنسییەکی ئاساییشی نەزانی بێت. ئەمە جێ دێڵم بۆ ئەوانەی فەڕەنسی دەزانن، چون پێم وایە دوای ئەم نووسینەی من کەسێک هەر پەیدا دەبێت لەسەر فەڕەنسی نەزانینی وەرگێڕ قسە بکات.

دەمەوێ جارێکی تر و ئەم جارە ڕوونتر بڵێم:

لە وەرگێڕانی دەقێکی لەم جۆرەدا وەفاداری بە وشە و ڕستەبەندی و دێڕبەندییی دەقە سەرەکییەکە مادام لەتمە لە ڕوونی و ڕەوانی بدات هەڵەیەکی گەورەیە.

کێشەیەکی گەورەی وەرگێڕانەکەی ئەحمەدی مەلا ناڕوونی و ناڕەوانییە کە بەشێکی لەبەر وەفادارییەکی خەشیمانەیە بە ڕستەبەندی و دێڕبەندی دەقی یەکەم.

کۆتایی:

بۆ من گرنگ بوو بڕێک لە شیعرایەتیی ئەو شیعرە بە خوێنەر نیشان بدەم تا بزانێت پێشتر ئەگەر ئەو شیعرەی بە وەرگێڕانی ئەحمەدی مەلا، بەرچاو بکەوتایە و بیخوێنایەتەوە، کردەکەی نەک شیعرخوێندنەوە بەڵکوو کات بە فیڕۆدان دەبوو، لەمەیشەوە دەمەوێت خوێنەر پێ بحەسێ کە چەنێک بە ناوی شیعر خوێندنەوە لەم‌لاو و لەولا کاتی خوی بە فیڕۆ دەدات.

بۆم گرنگ بووم خوێنەر بزانێت کتێبی کوردی چەنێک جێی متمانە و بەقا پێ کردنە.

بۆ بەراوردکاری خوێنەر لە خوارەوەدا شیعری ئەلباترۆس لە ئەم چەند نموونەیەدا هاتووە:

یەکەم بە ئینگلیزی:

دووەم بە فەرەنسی

سێیەم بە فارسی”

چوارەم بە کوردی بە وەرگێڕانی ئەحمەدی مەلا:

The Albatross

Often, to amuse themselves, the men of the crew

Catch those great birds of the seas, the albatrosses,

lazy companions of the voyage, who follow

The ship that slips through bitter gulfs.

Hardly have they put them on the deck,

Than these kings of the skies, awkward and ashamed,

Piteously let their great white wings

Draggle like oars beside them.

This winged traveler, how weak he becomes and slack!

He who of late was so beautiful, how comical and ugly!

Someone teases his beak with a branding iron,

Another mimics, limping, the crippled flyer!

The Poet is like the prince of the clouds,

Haunting the tempest and laughing at the archer;

Exiled on ea

rth amongst the shouting people,

His giant’s wings hinder him from walking.

— Translated by Geoffrey Wagner

L’Albatros

Souvent, pour s’amuser, les hommes d’équipage

Prennent des albatros, vastes oiseaux des mers,

Qui suivent, indolents compagnons de voyage,

Le navire glissant sur les gouffres amers.

À peine les ont-ils déposés sur les planches,

Que ces rois de l’azur, maladroits et honteux,

Laissent piteusement leurs grandes ailes blanches

Comme des avirons traîner à côté d’eux.

Ce voyageur ailé, comme il est gauche et veule!

Lui, naguère si beau, qu’il est comique et laid!

L’un agace son bec avec un brûle-gueule,

L’autre mime, en boitant, l’infirme qui volait!

Le Poète est semblable au prince des nuées

Qui hante la tempête et se rit de l’archer;

Exilé sur le sol au milieu des huées,

Ses ailes de géant l’empêchent de marcher.

— Charles Baudelaire

آلباتروس (L’Albatros)

1  مسافران، غالباً برای سرگرمی خویش

2  «آلباتروس»، پرنده عظیم دریاها را شکار می‌کنند

3  آلباتروس، همسفر بیخیال مسافران است و به دنبال زورق در گردابهای

4  تلخ آب روان…

5  همین که او را بر کف تخته‌های کشتی نهادند

6  این پادشاه پهنه آسمان، ناشی و شرمگین

7  بالهای بلند سپید خود را همچون پاروهای کشتی که در کنار آن

8  فروافتاده‌اند،‌ رها می‌کند.

9  این مسافر بالدار، چه ناشی و بی حال است!

10 او که از این پیش، آنهمه زیبا بود، اکنون چه زشت و مسخره‌انگیز است!

11 یکی منقارش را با «پیپ» می‌تراشد

12 و دیگری لنگ‌لنگان ،‌تقلید پرنده ناتوان را درمی‌آورد!

13 شاعر نیز همانند این پادشاه ابرهاست

14 با توفانها همراه است و بر تیراندازان می‌خندد

15 اما برروی زمین، در میان هیاهوی فراوان تبعید شده است

16 و بالهای غول آسایش او را از ره‌پیمایی باز می‌د‌ارد.

(ترجمه از حسن هنرمندی)

گەلێ جار، بۆ سوعبەت دەریاوان

لەگەڵ خۆ ئەلباترۆس دەبەن، باڵندەی پان و پۆڕی دەریا

بێ باک دوایان دەکەوێت، ڕێبواری سەفەر

پاپۆڕیش بەسەر گێژەڵووکە سەرشێتەکاندا دەخزێ.

هەر کە لەسەر تەختەکان دایننان

ئەو پاشا لاژەوەردیانە، مل کەچ و بێ دەسەڵات،

باڵە گەورە سپییە میهرەبانەکانیان ڕادەخەن

چەشنی سەوڵەکانی ئەم لا و ئەو لا

ئەو ڕێبوارە باڵدارە، چونکە سست و دەغەزارە!

جاران شەنگ ئێستاش کۆمیک و دزێو!

یەکێکیان دەنووک دڕدۆنگ بە سەبیلەوە،

ئەوی تر بە شەلەشەل خۆ نیشان دەدا، سەقەتە دەفڕێ!

شاعیر چەشنی شازادەی هەورانە

کە هامۆشۆی باهۆز دەکا، گاڵتەش بە تیر و کەواندار،

دوور خراوەی سەر زەوی، لە نێو هۆیها

باڵە زەبەللاحەکانی ڕەوتی لێ قەدەغە دەکەن.

گوڵی خراپە، لاپەڕەگەلی ۲۰ و ۲۱

*ڕاپەناندن: (ڕاپەڕاندن+پەن)

The post بنجێک لە بژوێنێک appeared first on ژنەفتن.

ئاهـ چین چین! ئاهـ عەتری پڕ ئەفسوون و ئاسوودەیی!

چ تاقانەیییەکە! چ نەشئەیەك!

بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەم ژوورە تاریکە بەو یادەوەرییە کپ و بێدەنگانەی لەنێو ئەم قژەدان،

ئەمشەو چەشنی ئاڵایەک لە سروەدا دەیشەکێنمەوە!

ئاسیای هێور و ئەفریقای سووتێنەر،

جیهانی بێشوومار دوور، ون، تەنانەت لەناوچوو، لە قووڵایییەکانی تۆدا دەژین، باغی بەرامەخۆش!

ئەو دەمەی ڕۆحی ئەوانی تر لەسەر ئاوازی مۆسیقا سەوڵ لێ دەدەن،

ڕۆحی من، ئەی دڵدارم! لەنێو گوڵاوی تۆدا مەلە دەکات.

دەچمە ئەوێ، دەڕۆمە ئەو جێیەی کە درەخت و مرۆڤ، پڕن لە تەڕی،

لەژێر تینی هەوا و کەشدا مەست مەست دەبن بەقووڵی؛

قژی بەهێز، ببە ئەو شەپۆلەی کە بەرەو دوور ڕاپێچمەکا

لە تۆدایە، زەریای ڕەش، خەونی بەرشەوارەکەوتووی چارۆکەکان، کەشتیوانان، بڵێسە و ستوونگەی پاپۆڕان:

کەناری پڕ لە شەپۆل کە ڕۆحم دەتوانێت لە تەوژمەکانی، بۆن، دەنگ، ڕەنگ بخواتەوە

ئەو شوێنەی کەشتییەکان لەسەر شەپۆلە زێڕین و ئاوریشمییەکان دەخلیسکێن

باڵە فراوانەکانیان کە هاڵاوی ئەبەدییان لێهەڵدەستێ، بۆ لەباوەشگرتنی شکۆمەندی ئاسمانی بێگەرد دەکەنەوە.

عاشق بە مەستبوون سەری خۆم نوقوم دەکەمە نێو ئەم ئۆقیانووسە ڕەشەی کە ئەوی تری زیندانی کردووە؛

ڕۆحی پێگەیشتووم کە شەپۆلەکانت نازی بەسەردا دەکەن

دەزانێت چۆن بتدۆزێتەوە، ئەی مەستی بەپیتوفەڕ،

لەنێو ڕاژەنینی بێکۆتا لە پشووی بۆندار!

قژی ڕەنگ شەوەزەنگ، کۆشکی تاریکاییی چڕ

تۆ تاریکیی ئاسمانم بەرینتر و بێگەردتر بۆ دەردەخەیت؛

لە سەرتاڵەکانی زوڵفە لێکئاڵاوەکەتدا

لە بۆنی تێکەڵاوبووی ڕۆنی کاکاو و میسک و تاردا سیامەست دەبم.

ساڵانێکی زۆر! بۆ هەمیشە! لەنێو قژە قورسەکەتدا

دەستی من یاقووت، مرواری و ئەڵماس پەرش دەکاتەوە،

تا بەرامبەر ئارەزووی من هەرگیز تۆ نەژنەوا نەبیت!

تۆ دواکانیاوی بیابان نیت کە من خەونی پێوە دەبینم؟ لێی دەخۆمەوە؟

لە قومی قووڵدا هەڵدەمژم شەرابی یادەوەری؟

تێبینی: ئەم وەرگێڕانە بەراورد کراوەتەوە بە هەر حەوت دەقە ئینگلیزییەکە بۆئەوەی بتوانین لە شیعرییەتی دەقە ئەسڵییەکە نزیکتر ببینەوە. وەرگێڕانەکەی جێفری واگنەر-١٩٧٤، کەمێک زیاتر لەبەرچاوگیراوە.

The post قـژی appeared first on ژنەفتن.