خەڵک شێوازی کەشوهەوا لەگەڵ هەستە تایبەتەکانیان پەیوەست دەکەن، کەوایە زۆر گرنگە کە فۆتۆگرافەر هەوڵ بدات لەگەڵ کەشوهەوا کار بکات، بۆ دەستخستنی وێنەیەکی فۆتۆگرافیی جیاواز.

ڕوونە کە “کات و شوێن” دوو پێکهاتەن، بینەر زوو ڕادەکێشن و وا دەکەن پەیوەندییەکی خێرا دروست بێ لە نێوان چاو و هزری بینەر، لەگەڵ خودی وێنەکە.

زۆر ڕێگە هەن بۆ ئەوەی فۆتۆگرافەر بتوانێ کات و شوێنی وێنەیەک ڕێک وەک خۆی بگوازێتەوە. لێ قسەکە ئەوەیە تا چەند ڕێگەکان هونەرین و لایەق بەوەن؛ بینەر بوەستێنن.

ئەتمۆسفێری وێنە، باشترین بژاردەیە کە فۆتۆگرافەر بتوانێ کاری لەسەر بکات و لەم ڕێیەوە بینەر تێکەڵ بە هەمان هەست و دۆخی ئەو کات و شوێنە بکات، کە وێنەی تێدا گرتووە و لێیدا گرتووە.

چەند ڕێگەیەک هەن، بۆ ڕاکێشانی سەرنجی بینەر، تا وایان لێ بکەین هەست بەوە بکەن کە ڕاستەوخۆ لەگەڵماندا وەستاون. لێرەدا “کات” و “شوێن” وەک دوو نموونەی زیندوو باس دەکەم:

کات

پێناسەی کات لە فۆتۆگرافیدا پێناسەیەکی ئاڵۆزە. چونکە لە کامێرادا مامەڵەکردن لەگەڵ کات، مامەڵەیەکی تەکنیکییە. دەتوانیت وێنەیەک بە کەمتر لە چرکەیەک بگریت، هەمان وێنە، دەتوانیت بۆ گرتنی سی چرکەت پێ بچێت. بۆیە لە فۆتۆگرفیدا کات بریتییە لەوەی ساتەکان لە کاتەکان دابڕین و وێنەیان بگرین.

هەندێک کات هەن، هەڵگری پەیام و لێکدانەوەی تایبەتن بە مرۆڤ، پێناسەی تایبەت و ئاماژەی دیاریکراوی بۆیان هەیە.

هەندێک کات بە نموونە:

(تەم)

 فۆتۆگرافەران، لە کاتە تەماوییەکان، تایبەت دەردەچن بۆ ئەوەی بتوانن وێنەیەکی کاریگەر و پڕ لە مانا بگرن. تەم، بژادرەیەکی زۆر باشە بۆ دروستکردنی نهێنی. هەروەها دەتوانێت ئاماژە بە تەنیایییش بکات.

(باران)

بە باران، دەتوانیت هەستێکی دڵتەنگ و خامۆش دروست بکەیت لە وێنەکەتدا. هەروەها ئامرازێکی زۆر باشە کە فۆتۆگرافەر بتوانێت لەم ڕێیەوە ڕیتم بۆ وێنەکانی دروست بکات بە شێوازێکی  سروشتی.

(بەفر)

هیچ شتێک هێندەی بەفر، وا لە مرۆڤ ناکات هەست بە ئارامی بکات.

(خۆر)

تیشکی خۆر دەتوانێت هەستی دڵخۆشی و گەرمی  دروست بکات. بە دەرکەوتنی تیشکی خۆر لە وێنەکەتدا، دەتوانیت ئەم هەستانە باشتر بگەیەنیت.

(هەورەکان)

دیاردەی دروستبوونی پەڵەهەور لە ئاسمان، دیاردەیەکی سەرسوڕهێنەرە، هەمیشە کە سەیری ئاسمان دەکەین بە بوونی هەورەوە، جگە لەوەی سەرنجڕاکێشترە، شکۆی زیاترە. بۆیە دەکرێت ئەو سەنگینی و شکۆردارییە بخزێنیتە ناو وێنەکەت، وێنەکەت بەهای زیاتر بکات.

(خۆرهەڵاتن و خۆرئاوابوون)

لەم دوو کاتەدا، ڕووناکییەکی نەرم بڵاو دەبنەوە، ڕووناکییەک بەرهەم دێت، کە درەوشاوەیەکی گەرم و جوانە. لەگەڵ بوونی کۆنتڕاستێکی سەرنجڕاکێش لەم کاتەدا، هەستێکی دراماتیکی بە وێنەکەت دەبەخشێت.

(نیوەڕۆی ڕۆژ)

خۆری نیوەڕۆی بەهێز، سێبەری قورس دروست دەکات. گەر ورد بینەوە لەو وێنانەی لە نیوەڕۆدا گیراون، بەهۆی جیاوازی توندی نێوان ڕووناکی و سێبەر، دەتوانیت حاڵە گرژ و ئاڵۆزەکان بگوازیتەوە. بۆ نموونە لە وێنەی پۆرترێتدا، دەکرێ ئەو سێبەرە چڕە وەک تەکنیک سوودی لێ ببینی بۆ شاردنەوە و ئاڵۆزکردنی هەندێک لایەنی نێو وێنەکە.

(ئاسمانی ڕەش، یان خۆڵەمێشی)

ئەم جۆرە ڕەنگانە لە ئاسمان، نیشانەی توڕەیین. دەکرێ کەشێکی ترسناکیشیان پێ دروست بکەیت. یان حاڵەتێکی فریودەرانە! بە شێوەیەک کە مرۆڤ لە بەرانبەر ئەو ئاسمانە گەورە و توڕەیەدا، خۆی

وەک کائینێکی بچووک ببینێت.

(مانگ)

مانگ زۆر لە شیعر دەچێت، تەنیا ئەوانە تێی دەگەن، کە سەری بۆ بەرز دەکەنەوە. کەوایە بوون و دەرکەوتنی مانگ لە ناو وێنەدا ئیمکانی نییە چاوی بینەر وەک موگناتیس ڕانەکێشێت. ئەو وێنانەی مانگیان تێدان جگە لە وێنەیەکی فۆتۆگرافی، پتر وەک وێنەیەکی ئەدەبییش دەبینرێن.

مانشانۆن ئێڵ دەڵێت: مانگ بۆیە زۆرینەی کات لە تاریکیدا دەژیت، بۆ ئەوەیەتی تا ببینێرێت.

(تۆز و خۆڵ)

هەستێکی دڵتووندکەرە کاتێک دێیتە دەرەوە، دەبینی کەشوهەوا پیسە. نائومێد دەبیت لە دەرەوە، بینینی هیچ شتێک شادمانت ناکات. کەوایە دەرفەتێکی گونجاوە تا فۆتۆگرافەر لەم کەشەدا، وێنەیەکی خەماوی بگرێت.

“شوێن”

شوێن، دەکرێ تەوەرێکی سەرەکی بیت لەو پەیامەی کە فۆتۆگرافەرەکە کاری لەسەر دەکات. یان دەکرێت بابەتێکی لاوەکی بێت. هەروەها دەتوانرێت یارمەتیدەر بێت لە بنیاتنانی گێڕانەوە لە وێنەدا، تا هاوکارێکی زۆر باشی بینەر بێت تا لە مەبەستی پشت وێنەکە تێ بگەن.

هەندێک شوێن بە نموونە:

یەکەم: هەندێک شوێن، دروستکەری هەستن. بە شێوازێک، هەستەکە بووەتە هەستێکی جیهانی.

بۆ نموونە: زۆربەی خەڵک، کەشوهەوای کڵێسا، بە ڕێزگرتنێکی بێدەنگ پەیوەست دەکەن.

دووەم: نەخۆشخانە، یەکێکە لەو شوێنانەی کە هەمیشە ژینگەیەکی ڕەق و ترسناکی هەیە. بۆیەش هەمیشە ئیدیتۆرە جیهانییەکان، ئیدێتی ئەم جۆرە وێنانە بە ڕەش و سپی دەکەن. تا زیاتر ئەو هەستەی تێدا ببینرێ.

سێیەم: کۆڵان و گەڕەکەکان.

دەرکەوتنی کۆڵانەکان و یاریکردنی منداڵان تێیدا لەنێو وێنەکاندا، مانا بۆ چیرۆکی وێنەکە زیاد دەکەن. هەر خۆی بینینی منداڵ، هیواخواستن و گەڕاوەنە و ئومێدی گەورەکانە.

چوارەم: هەندێک شوێنی تر هەن، پەیوەندییەکی تایبەتیان لەگەڵ خودی فۆتۆگرافەرەکە هەیە، واتا دەکرێ زۆر کەسییش بن بۆی، بەڵام زۆر جار بیرەوەریی هاوبەش دروست دەکات لەگەڵ بینەراندا.

بۆ نموونە ئەم وێنەیە، ماڵی باپیرەمە، هەستێکی دڵخۆشانە و نۆستالژیا دەگوازێتەوە.

پێنجەم: زانایانی دەروونزانی دەڵێن: یەکێک لە هۆکارەکانی دڵنەرمی، سەیرکردنی شوێنە ڕووخاوەکانە. سەیرکردنی دیمەنی دیوارە ڕووخا و داتەپیوو و دەڵزبردووەکان، گەڕانەوەیە بۆ نۆستالژیا.

شەشەم: دارستانە چڕەکان.

دیمەنی دارستانەکان، ئەگەرچی دیمەنی سروشتی و ڕیاڵیستین، بەڵام کە لەوێ پرۆسەی بینین دەست پێ دەکات لەوێ، بینینەکە بینینێکی ئاسایی نابێت.

کاتێک تۆ لەژێر دارە بەرز و چڕەکان سەیری سەرەوە دەکەیت تا باڵای دارەکان ببینیت، هەستێکی سەیرت بۆ دروست دەبێت، وەک ئەوەی دارەکان بیانەوێت بڕۆن و ئەو شوێنە جێبێڵن.

ئەگەر بە پێچەوانەوە لە سەرەوە بڕوانیتە دارەکان، وا هەست دەکەیت تۆ دەتەوێ بڕۆیت و بەرز بیتەوە.

حەوتەم: کەنارەکان

قەراغ ئاوەکان، لە ئازادترین شوێنەکانی دنیان کە مرۆڤ تێیدا هەست بە ئازادی بکات. یەکێکە لەو شوێنانەی مرۆڤ دەگەڕێنێتەوە بۆ ناوەوەی خۆی.

هەشتەم: بیابان

مرۆڤ کە گوێی لە وشەی بیابان دەبێت، چۆڵی، تێنوێتی، زریان و ڕەشەبا دێتە خەیاڵی. بینینی وێنەی بیابان، هەستێکی تاقەتپڕوکێنە، بێ ئومێد دەبیت و هیلاک…

The post “ئەتمۆسفێری وێنە” appeared first on ژنەفتن.

وێنەی شەقام

وێنەی شەقام، وێنەگرتنی خەڵکی سەر شەقامە. ئەگەر چی لە هەموو کاتدا مەرج و پێویست نییە خەڵک تێیدا  نیشان بدرێت. قەتیسکردنی چرکەساتی شوێنێک، دەرخستنی شوێنە قەرەباڵغەکان لە کاتی چۆڵدا، شێوەی بازاڕ و شەقامەکان لە درەنگانی شەو، یان بەرەبەیان، بێ بوونی هیچ فیگەر و سەبجێکتێکی دیاریکراو و زەق، هەر دەچێتە قاڵبی وێنەی شەقام.

ئەم شێوازی وێنە، جیاوازی لەگەڵ وێنەی ئاساییدا ئەوەیە؛ فۆتۆگرافەر چیرۆکێکت بۆ دەگێڕێتەوە. یان حاڵەتی دەگمەن و نامۆ دەگوازێتەوە. هەڵبەت ئەوانە وا دەکەن ببن بە دیمەنێکی سەرنجڕاکێش بۆ بینەر و فۆتۆیەکی ڕاگوزەر نەبێ بۆیان. وێنە واتا ئەو بوونەی کە بەپێی سروشتی خۆی، خۆی نیشان دەدات و دەردەکەوێ. چیەتیی وێنە، حەتمەن هەر لەناو دەرکەوتنەکاندایە. ئەم قسەیە تەنیا بۆ وێنە فیزیکییەکان ڕاست نییە، بەڵکوو بۆ هەموو وێنە خەیاڵییەکانیش دروستە. ئەو وێنانەی کە لە ئەندێشە و هزرمان وێنایان دەکەین، لە پرۆسێسێکی خەیاڵئامێزانەدا، دەیخەینە نێو فرێمێک لە خەیاڵدانمان و ئەمەیش ئۆتۆماتیکی دەبێتە وێنەیەکی زهنی.

 پێچەوانەی ئەوانە، ناکرێ هەر وێنەیەک لە شەقامدا بگیرێت، بخرێتە ژێر ڕۆشناییی ئەو ستایلە. دەبێ جووڵەیەک، پەیامێک، مەبەستێک و هۆکارێک هەبێ. ئەوانە وا دەکەن بە وێنەیەک بڵێین؛ وێنەی هونەری. فۆتۆگرافی وەک چۆن زانستە، ئاواش هونەرە. دەشبێ تێیدا بەرجەستە بێت و ببینرێ. هونەر لە وێنەدا، ئەرکی ئەوەیە مامەڵەیەکی جۆرایەتی لەگەڵ خودی وێنەکە بکات، بە چۆنیەتیی دەرخستنی وردەکارییەکانی ناوی.

وێنەگرتنی ڕۆژانەی خەڵک لە ژینگەکەیان، کارێکی ئاسان نییە. پێویستی بە خۆڕاگری و ماندووبوون و زۆر جاریش ئازایەتی هەیە. چونکە لە هەندێک وێنەدا، پێویستە فۆتۆگرافەر تەواو نزیک بێتەوە لە خەڵک، تا گۆشەیەکی جیاواز و پەیامدار بگرێت.

گێڕانەوەی چیرۆکی کەسەکان بە وێنە، جیاوازە لەگەڵ گێڕانەوەیان بە نووسین. هیچ کاتێک نووسین وێنەی کتومتی شتەکان ناتوانێ نیشان بدات، بەڵکوو هێزی ئەو بریتییە لە بەدەنگکردنی شتەکان. بە پێچەوانەوە وێنە؛ بریتییە لە خودی شتەکان وەک ئەوەی کە هەن. بەڵام هیچ کات وێنە نابێ بگیرێت بۆ ئەوەی دیمەنەکان بگوازێتەوە، ئەوە دەبێتە لەبەرگرتنەوە و گرنگی و بەهاکەی لەدەست دەدات. دەبێ وێنە بۆ ئەوە بگیرێت کە دیمەنەکان بگۆڕێت. گۆڕینیان بۆ دۆخی دیکەی وەک؛ ئیستاتیکا، یان بۆ شێوازێک لە سوریالی و یانیش بە فۆڕمێکی زانستی نیشانی بدات.

هەر بۆیە ئەم شێوازی وێنەگرتنە لایەق بەوەیە کە دەڵێن “یەکێکە لە قورسترین ژانرەکانی فۆتۆگرافی.”

٢

فۆتۆگرافەری شەقام و دزینی ساتە جوانەکان

شەقامەکان تژین لە ڕووداو و بابەت، لێ کەسێکی دەوێت کۆیان بکاتەوە. فۆتۆگرافەر گونجاوترین کەسە کە بتوانێت ئەرکی ئەو کۆکردنەوەیە لە ئەستۆ بگرێت و لە فرێمێکی هونەری نیشانی بدات. گومانیش لەوەدا نییە گرتنی هەر وێنەیەکی شەقام، خزمەتکردنە بە خەڵک و هونەری ئەو شارە. بۆیە شارەزایانی بواری فۆتۆگرافی دەڵێن: بەو پێیەی شەقام موڵکی گشتییە، شەقام و ئەوەشی تێیدایە، دەبێ بۆ فۆتۆگرافەر موڵکی گشتی بێت و حەڵاڵ بۆ ئەو ببینرێت.

هەموو ئەو فۆتۆیانەی پەیامدەرن، یان سەرنجڕاکێشن و بینەر لەسەریان دەوەستێ، فۆتۆگرافەر لە هەموو کەس باشتر دەزانێ بە چ شێوازێک دەڕۆستیان دێت. بۆیە پێویستە بزانین، کە فۆتۆگرافەری شەقام پێویست نییە و ئیشی ئەویش نییە، فۆتۆی دڵخوازی کەس بگرێت. بەڵکوو گواستنەوەی دیمەنێک و قەتیسکردنی چرکەساتێک ئیشی ئەوە، ڕەنگە دواتر بۆ کەسانی ناو فۆتۆکەش جێی سەرنج بن.

زۆربەی ئەو وێنانەی بە نائاگاییەوە گیراون، بە یەکێک لە جوانترین وێنە گیراوەکان پۆلێن دەکرێن. لە زۆر حاڵەتدا پێویست بەوە ناکات کەسانی ناو فۆتۆکە ئاگادار بکرێنەوە. چونکە سیحر و جوانی و چیرۆکی ناو فۆتۆکە دەشێوێ، یان دەگۆڕدرێ.

بیرمان نەچێ مرۆڤ گەر تێبینیی ئەوە بکات، کامێرایەک هەیە و هەوڵی گرتنی وێنەی دەدات، خۆی دەخاتە حاڵەتی ئامادەیی. ڕوانینی لە وێنەکەدا جۆرێک و شێوازێکە؛ بینەر ئاسان درک بەوە دەکات کە ئاکتە، یان پێکەنینەکەی ساختەیە. یان…

بۆیە لەم حاڵەتانە ناحەز بەدیار دەکەون. کەسەکان نا، بەڵکوو چیرۆک و پەیامەکە!

ڕۆژانە چەندین دیمەن دەبینرێن کە تایبەتن و سەرنجڕاکێشن بۆ کەسانێک، ئەوانیش چێژەکە بەش دەکەن و بۆ کەسانی دیکەی دەگێڕنەوە، یان ئەگەر توانستی ئەوەیان هەبێت دەشێ لە دەقێکی ئەدەبی جێی بکەنەوە. بۆ فۆتۆگرافەریش هەمان شتە. ئەوەی دەیبینێ بە گۆشەیەکی جوان، فیگەر و کات و ڕەنگ و حاڵەتەکان دەکاتە وێنەیەکی دیجیتاڵی و پەبڵیکی دەکات.

ئەوە مانای ئەوەیە وێنە، گێڕانەوەی چیرۆکێکە و وێنەگرەکەش گێڕەرەوە. چۆنیەتیی گێڕانەوە لە ڕێگای دوو شتەوە دەکرێ:

یەکەم: گۆشە، کە بە خاڵێکی گرنگی ئەو ستایلە دادەنرێ، بۆیە پێویستە فۆتۆگرافەری شەقام زۆرترین زانیاری لەسەر یاساکانی گۆشە هەبێ و بیانکاتە پراکتیک.

دووەم: وردبینی فۆتۆگرافەر. بریتییە لە بینینی ئەو شتانەی کە خەڵکی ئاسایی نایبنیێ، یان دەیبینن و هەستی پێ ناکەن. بەڵام بینین بەو مانایە نا کە شتە ئاشکرا و دیارەکان ببینێت، بەڵکوو وەک ئەوەی هایدێگەر دەڵێت “بینین ئەوەیە هەرچی شتە شاراوە و پەنهانەکان هەیە، ببینرێت و بکرێتە بینراو”.

جیاوازتر لەوانەش؛ ئیشکردنە لەسەر شتە پەراوێزخراوەکان. وەک “سێبەر، حاڵەتە پاڕادۆکسییەکان، پانتایی، نێگەتێڤ سپەیس، هەروەها ڕەنگە لێکچوو و دژەکان.”

٣

فۆبیای خەڵک لە کامێرا.

کامێراکان چونکە داهێنانێکی تا ڕادەیەک نوێن، بۆیە تا ئێستا پێناسەیەکی تۆکمە بۆ فۆبیای وێنەگرتن نەکراوە. بەڵام فۆبیای هاوشێوەی ئەو هەیە، کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ. بۆ نموونە: “سکۆپۆفۆبیا” جۆرە ترسێکە دروست دەبێ لە کاتی سەیرکردنی کامێرا. هەروەها “ئایسۆپترۆفۆبیا” کە ترسی خەڵکە لە بینینی ڕەنگدانەوەی خۆیان. هەندێک لە کولتوورەکان ترسیان لە کامێرا هەیە لەبەر هۆکاری ئایینی، یانیش ڕۆحی. بەشێکیشیان باوەڕیان وایە کە وێنەکان دەتوانن ڕۆحی کەسێک بدزن یان ڕێگری بکەن لە تێپەڕبوونیان بۆ دوای ژیان.

ئێستا تا ڕادەیەک سۆشیاڵ میدیا ئەو ترسەی شکاندووە، بەو پێیەی وێنە؛ زۆر دەگیرێ و دەبینرێ. لێ بەداخەوە میدیای نەرێنی بەربڵاوترن. بۆیە لە ئێستادا خەم و ترسی گەورەی خەڵک لە وێنەگرتنیان لە شەقام، ترسی بەدناوبوونە. لێرەدا ئەوە ئیشی فۆتۆگرافەرە ئەوە ترسە نەهێڵێت و ئەوە بسەلمێنێ نیشادانی هەر کەسێک و حاڵەتێکی شەقام، مانای بەدناوکردنی نییە! بەڵکوو هونەر نیشاندانییەتی…

بۆ کەمکردنەوەی ئەم فۆبیایە، فۆتۆگرافەران پێویستە ڕەچاوی ئەم خاڵانە بکەن.

یەکەم: بوونی کامێرا و لێنزێکی بچووک ترسی خەڵک لە فۆتۆگرافەر کەمتر دەکاتەوە. چونکە خەڵک وا ڕاهاتوون، کەسەکان بە کامێرایەکی بچووکەوە، زیاتر وەک گەشتیار ببینن.

دووەم: سڵاوکردنی فۆتۆگرافەر لە خەڵک و زەردەخەنەکردن بە ڕوویانەوە، ڕێگایەکی زۆر باش و بەجێیە بۆ زووتر و زیاتر نزیکبوونەوە لێیان.

سێیەم: پێویستە گرتنی وێنەکان لە ڕێگای سکرین “شاشە”ـەوە بێت، نەک دەرچەی بچووک”viewfinder” بەم شێوازە فۆتۆگرافەر ئەوەندە ترسناک دەرناکەوێ.

چواەم: لە هەمووی گرنگتر بێدەنگکردنی کامێرایە “selnd”، چونکە دەنگی شەتەر “shutter” دەنگێکی تۆقێنەرە بۆ ئەو کەسەی کامێرات ڕوو تێ کردووە. تەنانەت ئەوانەیشی لە نزیکتن و یان لە دەوروبەرتن، هەمانشت ئەو ترسەیان لێ دەنیشێ! بۆیە زۆر گرنگە فۆتۆگرافەر ئەو شتانە بزانێت و پەیڕەویان بکات لە وێنەی شەقامدا.

The post فۆتۆگرافەری و وێنەی شەقام appeared first on ژنەفتن.

 ئاگایی چییە؟

ئاگایی بە مانای هۆشمەندی دێت بە نەست (inconscience ).  وەک فرۆید دەڵێت: من (خود) ساحێب ماڵ نییە لە ماڵی خۆیدا، لەسەدا هەشتای ئەو کارانەی کە ڕێ بەڕێی دەکەین لە ژیانی ڕۆژانەماندا، لەلایەن بەشی نائاگایی هزرەوە بڕیاری لەسەر دەدرێت، بەبێ ئەوەی ئێمە پێی هۆشمەند بین.

نەست چییە؟

نەست بەشێکی دانەبڕاوە لە هەست، واتە هەست و نەست یەک لەشن، پێکەوە بەستراونەتەوە. فرۆید هەست و نەست دەچوێنێت بە ئایس بێڕگ (aisberg)ێک، بەشە قوچەکەی کە لە دەرەوەی ئاوەکە دەبینرێت، بریتییە لە هەست، بەشەکەی کە لە ژێرەوەی ئاوەکەیە و قەبارەیەکی گەورەی ئایسبێرگەکەیە، شاراوەیە و نابینرێت، پێی دەڵێین؛ نەست (نائاگایی)ە.

هۆشمەندبوون بە نەست، واتە بازدان بەسەریدا. چۆن ئێمە دەتوانین هۆشمەند بین بە نەستی خۆمان؟ ئەوە کاری بیرکردنەوە و خوێندنەوە و تێڕامان و لێکدانەوەی ڕووداوەکانە بە بێوچان، کەڵچەر هاندەرێکی سەرەکییە. کاری فەیلەسوفان ئەوەیە کە خەڵکی بە ئاگا بهێننەوە، ئاگامەندیان بکەن بە نەستیان. بێگوومان، ئاگایی بوون بە نەست، ئەوەی پێی دەڵیین؛ هۆشمەندی، بێ سنوورە. ئەقڵی ئاوێتە، بریتییە لە ئەقڵێک کە ئاشنایی بە نەست هەبێت، چەندە ئەو ئەقڵە ئاشنایی بە نەست هەبێت، هێندەش ئاوێتەترە، بۆیە لای سۆفیگەری لە کوردستان وێنەی تاووس بۆتە هیمایەکی گرنگ بۆ ئەوان، یەکێک لە هۆکارە سەرکییەکان ئەوەیە کاتێک تاووسەکە پەڕی کلکی ئەکاتەوە، نەخشەکانی وەک چەندەها چاو دەبیرێن، ئەمەش گوزارش لە ئەقڵی ئاوێتە دەکات، بریتییە لە تێڕوانینی جیاواز بۆ باسێک، کە هەقیقەت بە چاوێک نابینرێت.

بۆ گەیشتن بە هەقیقەت، ئەبێت ئێمە هۆشمەند بین بە نەستمان، تێپەڕبوونە بە نۆتی نەشازدا، ئیتر ئەو نۆتە هەرچییەک بێت، یارمەتیدەری سەرەکییە بۆ گەیشتن پێی. بە باوەڕی هیگڵ، لەگەڵ هاتنەکایەی هەر بیرۆکەیەک، بیرۆکەیەکی دژ بە خۆی دێتەکایەوە، وەک ئەوەی سنوورێک هەبێت لەنێوان هەست و نەستدا و نۆتی نەشاز پاسپۆرتی ئەو تێپەربوونەمان پی بدات لەم دیو سنووی هەستەوە بۆ ئەو دیوی سنووری نەست. هەموو بیرۆکەیەک، بۆ ئەوەی بگات بە هەقیقەت، دەبێت بە دژ خۆیدا تێپەڕبێت، بە ناکۆکیدا تێپەڕێت، ناکۆکیش لێرەدا بە مانای نۆتی نەشاز دێت، بە مانای ئەو سنوورە دێت لەنێوان هەست و نەستدا، بۆیە فروغ فروخزادە دەڵێت: (من لەو کەسانە نیم، کاتێک دەبینم کەسێک سەری دەدات بە بەردا و سەری خۆی دەشکێنێت، من ئەو کارە نەکەم، من دەبێت خۆم سەر بدەم بە دیواردا، هەتاوەکو بزانم سەر شکاندن چییە)، پێ دەچێت خاتوو فروغ هەستی بەو سسنوورە کردبێت، ئەو سنوورەی دەبێت بە شۆک پێیدا تێپەڕ بین. بوداش بە جۆرێکی تر دەڵێت: (کاتێک مانگت پیشان دەدەم، سەیری دەستم مەکە، سەیری مانگ بکە)، واتە خۆت بەدوای هەقیقەتا بگەڕێ، ڕستە و باسی کەسانی تر بە ئۆتۆماتیکی دووبارە مەکەوە.

سێنێک (فەیلەسوفی ڕەوتی ستۆیسیسزم) دەڵێت: کاتێک تۆ وشەی ئەسپ و عەرەبانە گۆ دەکەیت، دەبێت بزانیت کە ئەسپ و عەرەبانە بە دەمتا تێپەڕ دەبن.

هەزارپێ لە چیرۆکی؛ ئەلیس لە جیهانی قەشەنگا

بۆیە، ( Lewis Carrol )، نووسەری چیرۆکی، ئەلیس لە جیهانی قەشەنگا، هەمان قسەی سێنێک دووبارە دەکاتەوە بە چیرۆک؛ کاتێک هەزارپێکە، لەگەڵ ئەلیسدا دەدوێت، هەر وتەیەک کە گۆی دەکات؛ ناوەکان، وشەکان، دەبن بە شکڵ و لە دەمیەوە دێنە دەرێ. ئەم هونەرمەندە  ؛Lewis Carroll، لە سەردەمێکی ژیانیدا، سەتها فۆتۆگرافی کیژۆڵە دەگرێت بە نیمچە ڕووتی، وەک کارێکی هونەری فۆتۆگرافی، زۆر لە بەرهەمەکانیشی بۆ کچانی کیژۆڵەن، و باسی خەونی ئەوان دەکەن، بێگوومان هەرجارێک فۆتۆگرافی ئەم کیژۆڵانەی گرتووە، لەسەر داوا و ڕەزامەندی باوک و دایکی کیژۆڵەکە بووە و هیچ کارێکی نەشیاویشی نەکردووە لەگەڵیان، بە ئاگایی خۆی هیچ مەبەستێکی خراپیشی نەبووە لە کارە هونەرییەکەیدا. فۆتۆگرافییەکانی لوی کارۆڵ، بۆ مێژوو گرنگیان زۆرە. بەڵام کوتووپڕ، ڕۆژێک لوی کارۆل، دەست دەکات بە سووتاندنیان، هەرچەندە بەشێکی ئەو فۆتۆگرافیانە ڕزگار کراون. بەڵام بۆچی هەندێک لە هونەرمەندەکان، لە ساتێکی ژیانایندا بەرهەمەکانیان دەسووتێنن؟

بۆچی لوی کارۆل فۆتۆگرافییەکانی سووتاند؟

زۆر لە هونەرمەندان لە ساتێکی ژیانیانادا بە پێچەوانەی نووسەرانەوە، هەموو بەرهەمەکانیان دەسووتێنن،چونکوو هونەرمەند لە ساتێکی ژیانیدا بە بەردەوام بوون لە کاری هونەری، ڕووبەڕووی ئاگاییەکی کوتووپڕ دەبێتەوە، واتە ئاگایی بە نەست. لەبەر ئەوەی شکڵ و هێڵکارییەکانی لە ساتێکی ژیانیدا بە بێ ئاگایی کراون؛ بە بێ ئاگایی بە نەست، لەژێر هەر شکڵێکەوە نەست خۆی حەشارداوە، شکڵەکان لە پەیوەندییەکی دیالێکتیکی وەها پاشروندان کە هزر بەئاگا دەهێننەوە. هونەرمەند سەرنج دەدات هەرجارێک کە کارێک بەرهەم دەهێنێت، بە تایبەتی لە هونەری شیوەکاریدا، دەگاتە ئەو بڕوایەی کە کارەکانی بەرهەمی ئاگایی ئەو نەبوون، یەک ناگرنەوە لە گەڵ بۆچوونی ئەودا.

ئێمە مرۆڤین، مرۆڤی ساپیانین، ئیمە بوونەوەری بێ گوناح نین، مەبەستم لە گوناحباری بە مەفهومی مەسیحیەت نییە، چونکوو مەسیحیەت بە ڕاستەوخۆ باسی نەست ناکات، هەر لە بنەڕەتەوە بە شەیتانی دەچوێنێت، وەک بەشێک لە هزری نەفرەتلێکراو ڕەچاوی دەکات،  لێرەدا مەبەستمان لە (inconscience)ە بە مەفهومی مۆدێرن.

کاتێک لوی کارۆل، فۆتۆگرافی کیژۆڵەکان دەگرێت، بە بێ مەبەست، بە بێ گوناح دەیانگرێت، واتە ئەو ئاگامەند نەبووە بەو کارەی کە کردوویەتی، چ هۆکارێک بۆتە دینامیکێکی پاڵنەر. وەک هونەرمەندێک بە بێ هۆشی بە بێ لێکدانەوە بۆ کارەکەی، بۆیە کاتێک بە هۆش خۆیدا دێتەوە و دەبێتە مرۆڤێکی ئاگامەند، تووشی شۆک دەبێت بە بینینی کارەکەی، ئاراستەیەکی تر دەبینێت لە کارەکەیدا، بە جۆرێکی  تر ڕاڤەی بۆ دەکات. تێدەگات کە نەست پاڵنەری سەرەکی کارەکەی بووە و خۆی بڕیاردەری سەرەکی نەبووە، بۆی ڕوون دەبێتەوە کە هەوەسێکی شاراوە لە نەستیدا ئەو بڕیارەی داوە و ئەو پێی هۆشمەند نەبووە، خۆ ئەگەر لوی کارۆل ئەگامەند بوایە، ئەوا ئەو کارەی بە شێوەیەکی تر دەکرد و تووشی شۆکیش نەدەبوو، فۆتۆگرافییەکانیشی نەدەسووتاند.

 ئەگەر کەسانێک لە ئێمە، لە پرخەی خەودان، ئەوا ڕێی تێناچێت ئێمە وەک مرۆڤی ساپیان بە نائاگایی بمێنینەوە. ئێمە مرۆڤی ساپیانین، ئێمە بوونەوەری بێ گوناح نین، لەبەر ئەوەی ئێمە لە مێژەوە سێوەکەمان خواردووە. سەردەمەکەمان سەردەمی زانیاری بێ شومار و زانستە، بە کرتەیەک دەتوانیت زانیاری وەرگریت لە زۆر بواردا، هەر هۆکاری ئەو زنیارییە بێ شومار و کوتووپڕانە بوون کە جیهانایان شڵۆقاند. سیستەمی پەیوەندی خێرا و زانیاری بێشومار دەمانگەیەنن بە ئاگامەندیەکی ڕەها.

The post ‌هونەر و هونەرمەند و ئاگایی<br> و ئەلیس لە جیهانی قەشەنگا appeared first on ژنەفتن.

لە پێناو گەیشتن بە پیرۆزی

واڵتەر بنیامین (١٨٩٢-١٩٤٠)

بنیامین لە کتێبێکیدا بە ناوی (مێژویەک لە وێنەی فۆتۆگرافی) کە لە ساڵی ١٩٣١ نووسیوێتی، دەڵێت: هەموو شتێک لە وێنە کۆنەکاندا ئامادەکراوە بۆ ئەوەی بمێنێتەوە، تەنانەت لۆچ و شوێنەواری قەدکردنی جلەکانیش دەتوانن بۆ ماوەیەکی زۆر بمێننەوە، با بڕوانینە پاڵتۆکەی شیلین (La redingote de Schelling)، ئەم پاڵتۆیە بۆی هەیە بگاتە ئاستی نەمریی. وێنەی سەردەمە کۆنەکان بە شێوەیەکی نایاب دروست دەکران، دیمەنێکی تایبەتی هەبوو، هەروەها دەخرایە چوارچێوەیەکی هێلکەییەوە، وەکوو ئەوەی ئێمە چاپی ڕەسەن مەزن بکەین.

ئەگەر ئێمە ئارەزووی وێنە کۆنەکان بکەین (وەکو ئە وێنانەی کە لەساڵی ١٨٨٠ گیراون، کاتێک وێنەی فۆتۆگرافی لە بارودۆخی دروستکردندا بوو)، ئەوە مانای ئەوە نییە کە ئێمە هەست دەکەین پێشکەوتنی تەکنەلۆجیا بووەتە هۆی داڕمانی وێنە، لە ڕێگەی تاکگەرا و جێگیرکردن و کۆپیکرن و سڕینەوە.

لە پێناو دەرخستنی ئازادییەکەمان

ژان پۆل سارتەر (١٩٠٥-١٩٨٠)

سارتەر لە کتێبێکیدا بە ناوی (ئەندێشەیی)، کە لە ساڵی ١٩٤٠دا نووسیوێتی دەڵێت، کاتێک ئێمە لە وێنە کۆنەکان دەڕوانین، ئەوە لە ئەزموونێکی هاودژ و ئازاددا دەژێین. تێدا ئامادەبوو و ئامادەنەبوو تێکەڵ دەکەین. وێنەی (بێیر)ی هاوڕێیم کە ساڵی ڕابردوو لە پاریس گرتوویەتی وای لێدەکات لێرە ئامادەبێت، بەڵام جیای دەکاتەوە، چونکە جێگیر بووە، لەبەر ئەوەی جیهانی وێنە جیهانێکە هیچ شتێکی تێدا ڕوونادات، کەچی مادەکە وێنەکەیە، وەکوو نیمچە گیانەوەرێکە (چونکە بەرجەستەی واقیعێک دەکات کە بوونی نییە)، ڕێگە بە ئازادییەکەم دەدات خۆی خۆی بدۆزێتەوە، وەکوو هەر وێنەیەک کە لە هزرمدایە، وێنەی ئێستای جیهانم بە شێوەیەکی غیاب بۆ ئاشکرا دەکات، هەر کاتێک لێی بڕوانم دەورووبەرم دیار نامێنێت، وەکوو ئەوەی لە زیندانی ئێستا ئازادم بکات.

ئایە ئارەزوومان بۆ وێنە کۆنەکان جۆرێک نییە لە دانپێدانان بەوەی قەرزاری مردنین؟ ئایە هەوڵێک نییە بۆ ئەوەی تەمەنی خۆمان لە دوای خۆمان درێژتر بکەینەوە؟

بۆ ئەوەی دوای مەرگیش بژێین

ژاك دێريدا (١٩٣٠-٢٠٠٤)

دێڕیدا لە کتێبێکیدا بە ناونیشنی (ماڵ)، لە ساڵی ١٩٩٦ لە ئەسینا نووسیوێتی دەڵێت: وێنەی فۆتۆگرافی کاری ئەوە نییە ڕابردوو هەمار(عەمبار) بکات، بەڵکو داهاتووش هەمار دەکات، بەو پێیەی دواتر سەیرکردنێک هەیە توانای ئەوەی هەیە وێنەی فۆتۆگرافی شی بکاتەوە، چونکە وێنە ڕکابەری زەمەن دەکات.

ئەم وێنەیەم کە لە تەمەنی هەشت ساڵیم، لە کاتی پشوومدا لە شاری نیس گرتوومە، وەکو شایەدحاڵێکە لەسەر ئەو دۆخەی کە تێیدا بووم، هەروەها شایەدحاڵێک بۆ ئەوانەی کە لە دوای من دەژێن. بەم شێوەیە وێنە لەناوچوونی سەرچاوە دوادەخات، بە مەرجێک لە ئایندەدا ئەگەر لەلایەن کەسێکەوە سەیر بکرێت و ئێمە نەتوانین کۆنتڕۆڵی ئەو کەسە بکەین.

ئایە ئارەزومان بۆ وێنە کۆنەکان جۆرێک نییە لە دانپێدانان بەوەی قەرزاری مردنین؟ ئایە هەوڵێک نییە بۆ ئەوەی تەمەنی خۆمان لە دوای خۆمان درێژتر بکەینەوە؟

بۆ ئەوەی هەست بەو شتانە بکەین کە کەسانی تر نایبینن

ڕۆلان بارت (١٩١٥-١٩٨٠)

بارت، بە هۆی مردنی دایکییەوە زۆر خەمبار بوو، هەوڵی دەدا لە ڕێگەی سەیرکردنی وێنەکانییەوە بیهێنێتەوە بۆ ژیان، لەوەدا بوو هەوڵەکانی شکست بێنێت، تا ئەو کاتەی کە بە ڕێککەوت وێنەیەکی دۆزیەوە بە ناوی (باخچەی زستان)، ئەو وێنەیە هەستێکی بەهێزی پێی بەخشی.

لە چوارچێوەی ئەزمونەکەیدا بارت لەساڵی ١٩٨٠ کتێبێکی نووسی بە ناونیشانی (ژوورە ڕووناکەکە)، تیێدا دەڵێت: هەندێک وێنە توانایەکی تەمومژاوییان هەیە، جگە لەوەی لەمسەیەکی نایابی لازەمەنی دەخاتە سەر چیرۆکی کەسایەتی نێو بابەتی وێنەکە، ئەوە ئەو وێنەی ئەو کەسایەتییە تاک دەکاتەوە. پێدەچێت ئەوەی وامان لێدەکات کە ئارەزوی وێنە کۆنەکان بکەین ئەوە شتانە بێت، کە لەلای وێنەگرەکە دەرنەکەوتوە.

بارت ئەو حاڵەتی ناوناوە بۆنكتۆم (Le punctum) (بەلاتینی “کون”، “پەڵەیەکی بچووک”)، ئەو وردەکاریانە هەستی قوڵ دەوروژێنێت. بۆنکتۆمی وێنە ئەو ڕێککەوتەیە کە وەکوو دڕک دەچەقێت، ئازاری هەیە.


سەرچاوە:

The post بۆچی ئارەزووی وێنە کۆنەکان دەکەین appeared first on ژنەفتن.

“من وێنە دەگرم. وێنەیەک دروست دەکەم… بەڵێ، من هەوڵدەدەم شتێک بگەیەنم لەڕێگەی فۆتۆکانمەوە، بەڵام بەدڵنیایەوە ئاواتی ئەوە ناخوارم کە پێت بڵێم بیر لەچی بکەیتەوە”

جیمی نێڵسن  

جەیمس جیمی فلیپ نێڵسن ناسراو بە جیمی نێڵسن فۆتۆگرافەری ئینگلیز، بە هۆی پۆرترێتەکانی لە هۆز و خەڵکە ڕەسەنەکان ناسراوە. جیمی دەڵێ “باوکم جیۆلۆجیست بوو لەبەر کارەکەی تەواوی جیهان دەگەڕا، منیش بەوە دڵخۆشبووم کە لەنێو خەڵکی جیاوازدا بژیم، دواتر لە ئینگڵاند چووم بۆ خوێندنگه و هەر بە پەرۆشەوە بووم بۆ ئەوەی دووبارە سەردانی ئەو شوێنانە بکەمەوە کە بە منداڵی بینیبوونم”. جیمی لە تەمەنی ١٦ ساڵی تووشی سەر ڕووتانەوە هات و هەموو قژی هەڵوەری، و لە تەمەنی ١٧ ساڵیشدا خوێندنگەی جێهێشت و دەستیکرد بە گەشتکردن بە پێ بۆ تیبت، کامێرایێکی بچوکیشی پێبوو وێنەی گەشتەکەی دەگرت و دوای دوو ساڵ کە گەڕایەوە وێنەکانی لە نەشناڵ جوگرافی ئینگلیزی بڵاوکرایەوە و دواتریش ناوبانگێکی نێودەوڵەتی بە دەست هێنا. دوای ئەوەش دەستی کرد بە گەشت کردن و دۆکیومێنتکردنی ئەو ناوچە جیاوازانەی جەنگی لێبوو وەک ئەفغانستان، کشمیر، یۆگۆسلاڤیا، سۆماڵیا و سەلڤادۆر، هەروەها دەستی کرد بە کارکردن وەک فوتۆجۆڕناڵیستێکی کارامە تاوەکو تەمەنی ٢٤ ساڵی، و دواتریش لە ساڵی ١٩٩٢دا لەگەڵ ژنەکەی دەستی کرد بە گەشتکردن بە تەواوی چیندا، کتێبێکیش بەناوی پۆرترێتەکانی چین بڵاوکردەوە.

لە ساڵی ٢٠١٠ نێڵسن دەستی کرد بە کارکردن لەسەر کتێبی دووەمی بە ناوی (پێش ئەوەی ئەوان کۆچی دوایی بکەن) کە لە ماوەی سێ ساڵدا گەشتی بۆ ئەوروپا، ئاسیا، ئەفریقا، باشووری ئەمریکا، و زەریای هێمن کردبوو و وێنەی زیاتر لە ٣٥ لە هۆزە ڕەسەنەکان گرتبوو. نێڵسن دەڵێ؛ “ئیلهامی کارەکەم لە وێنەی (ئەمریکییە ڕەسەنەکان)ی فۆتۆگرافەری ئەمریکی ئێدوارد شێریف کێرتیسەوە بۆ هات”. نێڵسن لە تێد تۆک باس لەوەش دەکات کە بە مانگ هەوڵیداوە تا خەڵکە ڕەسەنەکان بدۆزێتەوە و بە هەفتەش خایاندوویەتی تاوەکو ڕازیان بکات و مۆڵەتی پێبدەن وێنەیان بگرێت.

جیمی لەڕێگەی ئەم کتێبەوە زنجیرەیەک لە پۆرترێتە جوانەکانی خەڵکە نادیارەکانی جیهان نیشان دەدات. گرتنی وێنەی ساتە مێژووییەکان، و پاراستنی یادەوەری کولتوورە کۆنەکان پێش ئەوەی لە چاوی گەردەلولی بڵاوەبووی جیهانگەرییەوە بیگیرێن و لە ڕێگەی ئەمەشەوە دەتوانین شتێکی بنچینەیی فێربین دەربارەی خواستەکانمان بۆ تێگەیشتن لە یەکتری و لە خۆشمان. 

لەساڵی ٢٠١٨ نێڵسن کتێبی سێیەمی خۆی (ڕێزگرتن بۆ مرۆڤایەتی) بە چاپ گەیاند، کتێبەکەی زیاتر لە ٤٠٠ فۆتۆی ٣٠ی لە کولتوورە ڕەسەنەکان بوو، هەروەها چاوپێکەوتنی ئەندامی هۆزەکان و زانیاری شوێن و کولتووریانیشی لە خۆ گرتووە.

جیمی دەربارە فۆتۆکانی دەڵێ  see the bige picture مەبەست لەو قسەیەی ئەوەیە کە ڕاستییەکان ببینرێن. لەو کاتەی دەڕوانرێتە خەڵک و هۆزە جیاوازەکان .

The post “من کە وێنە دەگرم. وێنەیەک دروست دەکەم” appeared first on ژنەفتن.

    ‌                                                               فان هۆ

دەگمەنن ئەو فۆتۆگرافەرانەی کە لە کارکردنیاندا ستایلێکی تایبەت بە خۆیان هەیە،  ستایلەکەشیان دەبێتە شوناسیان. ئەمە لەوانەیە بۆ فۆتۆگرافەرانی فۆتۆ ستریت قورس بێت، بەڵام کەمیش نین ئەو فۆتۆگرافەرانەی هەر لەگەڵ بینینی فۆتۆکانیان دەزانین فۆتۆی چ  فۆتۆگرافەرێکن. (فان هۆ) لەناو هەموو فۆتۆگرافەرەکان وردتر دەیناسینەوە، بە حوکمی ئەو ستایلە ئەندازەسازییەی لە فۆتۆکانی هەن. فۆتوکانی فان هۆ، چرکەی دراماتیکی و ئەندازەسازییان هەیە. پەیوەندی و هارمۆنیی لەنێوان ڕووناکی و تاریکی ڕێک دەخەن. بەشێکی زۆر لەو کارانەی پێی ناسرا فۆتۆکانی شاری “هونگ کونگ”یەتی، کە لە ساڵانی پەنجا و شەستەکانی سەدەی ڕابردوو چرکێندراون. فۆتۆکانی جگە لە بە دیکۆمێنت کردنی ڕوژانەی هونگ کۆنگ و گێڕانەوەی ئەو قۆناغە مێژووییەیە؛ وردەکاری و هونەرکاری لە فۆتودا کردووە، وەک ئەوەی جگە لە فۆتۆگرافەری، تەلارسازیش بێت! جیاواز لەم ئەندازەسازییە، خەتی درامیی سینەمایی لە فۆتۆکانی دەبینین، بە حوکمی ئەوەی حەزێکی زۆری بۆ سینەما هەبووە و چەندین هەوڵی فیلمسازیشی هەبووە، بەڵام زیاتر بەفۆتۆکانی ناسرا. ڕۆحی گرتە فیلمەکانی لە فوتۆدا جێ و جێ کردەوە.

‎ لەوانەیە قەدەری “فان هۆ”بوون بە فۆتۆگرافەری بێت، چونکە نەخۆشی سەرئێشە وای لێ کرد کاری فۆتۆگرافەری بکات، کاتێک تووشی سەر ئێشە هات و دکتۆرەکان پێییان گوت کە دەبێت بە شەقامەکانی هۆنگ کۆنگدا بگەڕێیی، تا باشتر دەبیتەوە، ئەویش نەیدەتوانی بێ ئامانج و تەنیا بە شەقامەکاندا بسووڕێتەوە، بۆیە کامێرایەکی ڕۆڵیفلێکسی بەدەست خست و کەوتە فۆتۆگرتنی ئەو خەڵکەی کە لە شەقامەکاندا لە هاتوچۆدا بوون؛ هەڵبەتە پێشینەیەکی فۆتۆیی هەبوو و فان هۆ کاری فۆتۆگرافەری لە باوکییەوە بۆ مابووەوە و باوکی لە تەمەنی چواردەساڵییەوە کامێرایەکی کۆداکی بۆ کڕیبوو.

‎فان هۆ شارێکی گەورەی وەک هۆنگ کۆنگی هەڵبژارد، بەشێکی لەژێر جەبری ژیانکردنی خێزانەکەی بوو. ئەو شارمان بە جەنجاڵی پێ پیشان نادات، بەڵکوو فۆتۆکانی جۆرێک لە هێمنی پێوە دیارە و مەنفەزێکی بۆ بینەر هێشتوەتەوە کە دەکرێت لەناو ئەو جەنجاڵییە شتی تر بینین؛ ئەویش ئارامییە. شاری گەورە بەرلە هەموو شتێک بوونەوەرێکی نائارامە، بەڵام فۆتۆکانی ‘فان هۆ’ شتێکمان پێ پیشان دەدات ناوی ئارامییە، بەڵام ئارامییەکی ماندوو.

یەکێکی تر لە توخمە گرنگەکانی فۆتۆکانی ناوبراو بە پاڵەوان کردنی مرۆڤە، واتە لە کارەکانیدا مرۆڤ سەنتڕاڵە. لەگەڵ ئەوەشدا سرووشتی پشتگوێ نەخستووە بەردەوام فەزا و دیمەنی سرووشتی پێ پیشانداوین وەک؛ ئاسمان و دەریا و درەخت و … هتد

‎ئێستا کە سەرەنجی فۆتۆکانی ‘فان هۆ’ دەدەین، گۆڕانکارییە خێراکانی ئەو سەردەمەی هۆنگ کۆنگ دەبینین، گۆڕان لەنێوان دوو دونیا، دونیای کۆن و دونیای نوێ، دونیای سادە و بێ مەکینە، لەگەڵ دونیای تازە و پێشکەوتنی پیشەسازی و زۆربوونی ڕێژەی دانیشتوان.

‎هەموو فۆتۆکانی ‘فان هۆ’ بە شێوەی ڕەش و سپی پیشان دراون، لەفۆتۆی ڕەش و سپییدا کاتێک ئێفێکت لەفۆتۆیەک دەدەیت فۆکسی بینەر لەسەر زۆر شت لا دەدەیت و دەیبەیتە سەر ئەو ڕەگەز و پۆینتانەی فۆتۆگرافەر یان ئیدیتۆر دەیەوێ، هەر بۆیە وردەکارییەکان بەرجەستە دەکات، بەتایبەت لە بابەتی تاریکی و ڕووناکیدا. فان هۆ لە داڕشتنی فۆتۆکانییدا ئەو وردەکارییانەی بە تەکنیکی تاریکی وڕووناکی پێ پیشانداوین. لە فۆتۆکانیدا هۆ جۆرێک لە ئارامی و هەست بزواندنی تیایە، تەنانەت هەندێک فۆتۆی هەیە دەڵێی پێشتر ئامادەسازی بۆ کردووە، چونکە زۆر تایبەت فۆتۆکەی گرتوە، کە ئەمە ئەستەمە لە فۆتۆستریتدا، ڕێک ئەو دۆخە بە ڕاستەقینە بە کامێراکەی بۆی چرکاندووین.

‎فان هۆ کاتێک لەبارەی ‘فۆتۆ’وە دەدوێ، فۆتۆ تەنیا و موجەڕەد وەک فۆتۆ نابینێت، هەروەها ڕەهەندی فۆتۆکانی تەنیا بە تەکنیک و چرکە ڕاوکردن نابێنێت، بەڵکوو دەیبەستێتەوە بە شیعر و میوزیکیشەوە. ئەو دەڵێت: “شیعری ‘چین’یم خوشدەوێ، کاریگەری بەسەر فۆتۆکانمدا هەبووە، بە تایبەت شیعرە کۆنەکان، کە رۆح و بوونیان تێدایە. هەروەها مۆسیقای کلاسیکیش وەک سەمفۆنیاکانی جوهان برامز و گوستاف مالەر و  دیبۆسی و ئیگۆر سترافینسکی ئیلهامیان لەشوێنی کارکردنم لەژوورە تاریکەکەم پێ بەخشیووم”. فان هۆ فێرمان دەکات؛ دەبێت فوتۆگرافەر روئیای هونەری هەبێت و کارەکەی خۆش بوێت و راستگۆبێت لەتەک کارەکەییدا و هەستە ڕاستەقینەکانی بگوازێتەوە ناو فۆتۆکانی. لە هەمووی گرنگتر باوەڕبوونە بە داهێنانی هونەریی، کە ئەم ئەزموونە ئیتر هەموو شتێکە.

‎فان هۆ فۆتۆگرافەر و ئەکتەر ودەرهێنەری سینەماییە، ساڵی ١٩٣١ لە شاری شەنگەهای چین لە دایکبووە. لە تەمەنی هەژدە ساڵییەوە دەستی بەکاری فۆتۆگرافەری کردووە. فان هۆ بە(هێنری کارتیە بریسۆن)ی ڕۆژهەڵات ناسراوە. خاوەنی چەندین فیلم و کتێبە، هەروەها دەیان خەڵاتی ناوخۆیی و نیودەوڵەتی لەبواری فۆتۆگرافی بردووەتەوە، ساڵی ٢٠١٦ لە ‘سان خوسێ’ی  ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا کۆچی دوایی کرد.

*ھینری کارتیە بریسۆن، فۆتۆگرافەرێکی بەناوبانگی فۆتۆستریتی فەڕەنسیە، دیکۆمێنتی فۆتۆیی کوچە و شەقامەکانی پاریسی کردووە.

The post مامۆستا مەزنەکە appeared first on ژنەفتن.