بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونی ئەو خەباتە هەمیشەیییە بەرانبەر بە هەموو ئەو زوڵمانە و بەرزبوونەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی ژنان و ئاشنابوونی زیاتریان بە مافەکانیان، هەر رۆژی ناشتنی ژینا لە گۆڕستانی ئایچی ژنان هاتنە ڕیزی پێشەوەی خەباتەوە و بێدەنگیان شکاند و بە دروشمی ژن ژیان ئازادی لەچکەکانیان فڕێ دا و هەر ئەو بێدەنگی شکاندنە بووە بە چەخماخەیەک بۆ تەقینەوەی ناڕەزایەتییەکانی هەموو چین و توێژەکان و هەموو ستەملێکراوەکان. لە ڕاستیدا ژنان و بزاڤەکەیان بوونە چرای ڕێنوێنی ئەم شۆڕشە بە هەموو پێکهاتە و داخوازی و چین و توێژەکانییەوە کە بۆ مافخوازی هاتوونەتە مەیدان. بوونی ژنان بە ویستی پێشکەوتووەوە کاریگەری لەسەر ڕادیکاڵیزەبوونی ناوەرۆکی شۆڕشەکە و دروشمەکانی و داواکارییەکانی دانا، بۆیە زۆر جار باس لەوە دەکرێ کە ڕاپەڕینی ئەم جارە شۆڕشێکی فێمینیستییە.

ئەگەر لەم شۆڕشە یان هەر شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی و کولتووریدا لایەنەکان و تاکەکانی بەشدار تەنها هەوڵەکەیان ئەوە بێت کە ببنە خاوەنی دروشمەکان و ناویان دەرکەوێ و نەتوانن لەگەڵ ناوەرۆک و ناوئاخنی شۆڕشەکەدا بێنەوە و هەوڵ بۆ ڕادیکاڵ کردنەوە و پێشکەتووترکردنی ئاخێزەکە و دروشمەکانی بدەن لە کۆتاییدا هەم شۆڕشەکە لەبار دەچێ و هەم تاک و لایەنەکان قازانجێکی لێ ناکەن. نابێ بیرمان بچێ هیچ کەس بە بیری پیاومەزنی ناتوانێ خۆی بکاتە خاوەنی ئەو شۆڕشە چونکە دروشم و خواستەکانی ئەم بزووتنەوەیە لەگەڵ فیکری ئەو کەسانە نایەتەوە کە هەڵگری بیری چەقبەستووی باوک/پیاوسالار بن. لە ڕاستیدا هەر تاک و لایەنێک هەوڵ بۆ خۆ بە خاوەنکردن و داگیرکردنی شۆڕشەکە بدا دەریدەخا کە هەڵگری خەسڵەت و تایبەتمەندییەکانی سیستەمی باوک/پیاوسالارە چونکە لەو سیستەمە بەردەوام هەوڵ بۆ بە موڵکردنی کەس یان شت دەدرێ. تێگەیشتن لە ناوەرۆکی دروشمەکە یەکەمین هەنگاوە کە هەموو تاک و لایەنەکان دەبێ هەڵیگرن.

 ئەم شۆڕشە بزووتنەوەیەکی گشتگیرە و ژنانێک دەتوانن چالاک و کارامە و شوێندانەر تێدا دەرکەون کە خاوەنی هزر، جەستە و بڕیاری خۆیان بن و بیسەلمێنن و بۆیان بسەلمێندرێ کە هەڵگری ئەو پێناسەیەی کە کۆمەڵگای باوکسالار بە درێژاییی مێژوو بۆیانی دیاری کردووە، نین. هەموو کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو پێویستی بە وزەی گشت تاکەکانی هەیە و تاکی کۆیلە و ژێردەستە ناتوانێ لە خزمەت کۆمەڵگەکەیدا بێ. ئەم شۆڕشە هەوڵێکی هەمەلایەنەیە، بۆ لەناوبردنی دیکتاتۆر و حکوومەتێک کە مافی مرۆڤ بە تایبەت ژن و کەمینەکانی هیچ کات نەپاراستووە، حکوومەتێک کە تا سەر ئێسقان هەڵگری بیری پیاومەزنی دژە مافی مرۆڤ بووە.

ئەرکی یەکسانیخوازان و هەموو مرۆڤە پێشکەوتنخوازەکانە کە پارێزگاری لە ناوەڕۆکی فێمینیستی شۆڕشەکە بکەن و هەوڵی بەهێزکردنی بدەن. نابێ ڕێگە بدرێ لە ژێر هیچ پاساوێکدا پرسە گرنگەکانی کۆمەڵگا وەکوو مافی ژنان پەراوێز بخرێن.

کاتێک تماشای ناوەرۆکی بزووتنەوەکە و دروشمەکان و گۆڕانگارییەکان لە سەرەتای ئاخێزەکە تا ئەمڕۆ دەکەین هەموو شتێک وا نیشان دەدات کە شۆڕشی ژینا لە بواری یەکسانیخوازییەوە وەکوو زۆر بواری دیکە پڕ دەسکەوت بووە و هەر لەم ماوە کورت و پڕ ئازار و قوربانییەدا هەوڵی جددی بۆ گۆڕانگاری لە نۆرم و کولتووری زاڵی نایەکسان دراوە. بۆ نموونە لە چلەی ژینا کاتێک لە سەقز کچان و کوڕان دەست لەناو دەست یەکتر بەشدار بوون هیچ کەس وەک جاران رەخنەی لێ نەگرتوون و بەریان پێ نەگرتوون. زۆرێک لە ژنانی ڕۆژهەڵات هەست بەو ترسە هەمیشەیییە لە دەرەوەی ماڵەکانیان ناکەن و ئەمە دەکرێ بە سەرەتای شۆڕشێکی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی پێناسە بکرێ.

ژنان لەم ئاخێزە هاوکات لەگەڵ بەشدارییان لە شۆڕش لە دژی حکوومەتی دیکتاتۆر و داگیرکەری کۆماری ئیسلامیی ئێران وەکوو نوێنەری بیر دواکەوتوو و دژە ژن، شەڕیان لەگەڵ سیستمی پیاو/باوکسالار کردووە کە مێژووەکەی لە حکوومەتی ئێران کۆنترە. بیرمان نەچێت کە هاوکات لەگەڵ هەوڵ بۆ ڕووخاندنی حکوومەتێکی دیکتاتۆری فاشیستی داگیرکەر دەکرێ و دەبێ پێکەوە و بە هەوڵی بەردەوامی هەموو یەکسانیخوازەکان و ئەو کەسانەی باوەڕیان بە یەکسانی و مافی مرۆڤ و پێکەوەژیان هەیە، پەرەپێدەری شۆڕشێکی فیکریش بین بۆ دانانی بناغەی کۆمەڵگایەکی تەندرووست و یەکسان کە مافی هەمووان تیایدا پارێزراو بێت.

The post شۆڕشی ژینا و ڕۆڵی ژنان appeared first on ژنەفتن.

تەق… تەق… شریخە… خرمەی شووشەیەک هات کە بووە هەزاران هەزار لەت. خەڵک پەنا دەگرن… پشت لە دەنگەکە دەکەن… سەر دادەخەن. تەواوی شەقامی مەجبوورئاوا دووکەڵێکی چڕ دایگرتووە. شەقام بووەتە کەلاوە… پڕە لە دار… لە بەرد… لە ئاسنەواڵە… لە نایلۆنی زبڵ و تگەری ئاور دراو. دوو کچ و کوڕێک وردە وردە خەریکن لەتە ئاسنێکی گەورە ڕادەکێشنە نێوەڕاستی شەقام. تەق… تەق… دەنگی گازدانی ماتۆڕ… قرچە قرچی سووتانی تگەر… فیکە فیک و دەنگی چەپڵە… تەواوی شەقام دادەگرێ.

زستان لە پاییزدا هاتووە. سەرما… کزەبا… نمە‌باران… دەست لە گیرفان…

_ شیلان شیلان بەڕێوە… جاشان دەگێین بەپێوە.

خەڵکە دەیکەنە فیکەلێدان، چەپڵەلێدان، عیوکێشان. لە ئاورەکان نزیکتر دەبنەوە… ساردە. دەنگێک لە دوورەوە دێ.

_ وەرن بچین دایکیان بگێین. دە نەفەرن… دە نەفەر. وەرن بچین بیان تۆپێنین.

دەنکێک لەپشتەوە بە دەنگێکی گڕ دەنەڕێنێ؛ جاشە ڕاوە، جاشەڕاو.

ژنێک لە کۆڵانێک دێتە سەرێ، تگەرێک دەخاتە سەر شەقام و دەگەڕێتەوە. خێرا دوو کوڕ دەیبەن و دەیخەنە سەر ئاورەکە… گڕ دەگرێ.

خش… خش… ئەحم… تەقەیەک… دەکۆخێ. دەنگێک لە بڵیندگۆی مزگەوت دێ. گەرووی ساف دەکات و هاوار دەکات.

_ خەڵکینە… خەڵکی بەشەڕەفی بۆکان…

وەک شێربەگی* قسە دەکات… دەنگێکی بەهێز… نە پیرە نە لاو… دەنگێکی قورس و قایم.

_ خەڵکی بەشەڕفی کوردستان… سەرنج بدەن… سەرنج بدەن.

خش… خش… خەڵک کۆ دەبوونەوە بەر مزگەوت. چەند کسێکیش لە پەنجەرەکانەوە مل دەکێشن.

_  خەڵکینە، ئێمە تۆڵەی خوێنی شەهیدەکان دەستێنین و ناهێڵین بە زایه بچێ.

عیو… چەپڵە… فیکەفیک و دەست هەڵێنان. چەند کەس هاوار دەکەن: ((شەهید نامرێ، شەهید نامرێ))

_ ئێمە نەوەی پێشەواین و سەر بۆ کەس داناخین. خەڵکینە… ئێمە ئێستا لەنێو جەرگەی شۆڕشداین…

لە بەر درگای مزگەوت چەند کەسێک بە چەقۆ و تێڵاوە ڕاوەستاون تا کەس نەچێتە ژوورێ. خەڵک تا دەهات زیاتر دەبوون لە بەر مزگەوت. کۆ تر دەبوونەوە.

_ شەقام شۆڕشە… کۆڵان شۆڕشە… شار شۆڕشە… ئاو شۆڕشە… کوردستان شۆڕشە… بۆکان شۆڕشە… کورد شۆڕشە… شۆڕش، شۆڕشە… خاک و ماڵ و دووکان و نامووس، هەموو شۆڕشە…

دەنگی ئاوا بەهێز! قورس و قایم… هەموو حەپەسابوون… بۆ ساتێک دەنگی هیچ نەدەهات، بێدەنگی. سەرما… کزەبا… تینی ئاور… خش… خش… دواتر چەپڵەلێدان و فیکە فیک… ئەحم…

_ ئەی شەهیدان… ئەی شەهیدان…

هەموو دەیانکوتەوە… هەموو پێکەوە: ((ئەی شەهیدان… ئەی شەهیدان…))

_ نامرێ ناو و نیشانتان… نامرێ ناو و نیشانتان…

تەق… تەق… هەموو… پیر… لاو… کوڕ… کچ … ژن… پیاو… منداڵ… هەموو پێکەوە: ((نامرێ ناو و نیشانتان…))

حاجی لەق لەقێک لەسەر منارەی مزگەوتەکە لەجێوە باڵی لێ دەدا. کوڕێک بەهەڵاتن هات و جەماعەت بەرەو ڕووی چوون. نەدەناسراوە. ڕوخساری داپۆشیبوو. هەناسەی دەرنەدەهات.

_ هاتن… ها…تن… دوو… سێ… ماشێنن… زۆرن…

هەر کەس لە لایەک پەنای دەگرت. خش… خش…

*****

پەردەی دووهەم:

((مەترسە ژنەکە. مەترسە… ئێمەش وەک ئەو عالەمە. خودا کەریمە… ڕەحیمە….))

دۆینێ دەمەو کاتی بانگی عەسر… لەم پاییزە کورتەدا… دەنگی گۆرانییەکەم زۆر کرد… بەرەو مزگەوت چووم. شەقامەکان نیوەی گیرابوو. دووکەڵێکی چڕ لە چەند شوێنێکەوە بەرە ئاسمان دەچوو. شەقام زۆر قەڕەباڵغ بوو. پەنا بۆ خودا دەتکوت ڕۆژی حەشەرە… حەشرە ئەم ڕۆژانە. لەم لا شەڕ و لەولا شەڕ و لە هەموو لایەک شەڕە لە کوردستان. زانکۆ و قوتابخانەکان هەمووی داخراوە. دووکان و بازاڕ نیوەی داخراوە. خەڵک دەڵێن، شۆڕشە شۆڕش.

کەوتمە شەقامی ئینقلابی ئیسلامی. گەڵای دارەکانی شەقام هێواش هێواش دەوەرین و دەکەوتنە ژێر پێ و تگەری ماشێنەکان. لە قەراغ شەقامەکە لەنێوان هەر سەد متر دەستەیەک هێز وەستا بوون. دموچاویان دیار نەبوو، دەتکوت ڕوباتن.

((نابێ… نابێ چاو لە چاویان کەی دەنا دەتگرن و دەتبەن.))

ئاوا کە ڕاوەستاون وەک دەستەی گورگ دەهاتنە بەرچاوم. چاوەڕێی گرتن و خواردن. ناگەمێ… نەگیشتمە مزگەوت. گەڕامەوە. بیب… بیب… بـــــــــیب…. مەغزی سەرم چوو. کاسەی سەرم هاتە لەرزین.

کاکم دەیکوت؛ ((شەوانە کۆڵانەکانی سی میتری دەگەڕن و کەس ناوێرێ تەکان بخوات.)) دەیکوت؛ ((دوو سێ ماڵی جیرانم ماڵیان چۆڵ کردووە لە ترسا چوونەتەوە بۆ دێهات.)) دەیکوت؛ ((شووشە و پەنجێرە و ماشێنی خەڵک وەک ئاو خواردن دەشکێنن.)) دەیکوت… شتی سەیری دەکوت.

((هەموومان؟! ئا منیش وەک هەمووتان… ئێوەیان گرت با منیش بگرن… لەگەڵتانم… خودا کەریمە…))

((دەی بە ئومێدی خودا جومعە بەیانی کۆ دەبینەوە.))

((ئینشائەڵڵا. وەزعی لای ئێوە چۆنە!؟))

((فەلەکە پڕە لە خەڵک. لە ناشتنی تەرمی شەهید هەژارەوە بە درووشم و شوعارەوە بەرەو فەلەکە هاتوون)).

((چەند کەس شەهید بوون!؟))

((نازانم… یەک دەڵێ سێ، یەک دەڵێ چوار. کوڕێکێکیان ئاشنایە، نێوی میلادە، خەڵکی کۆسەیە. سوارکارە.))

دۆینێ شەو هەورێکی ڕەش و چڕ هات و بارانێکی بەخۆڕ شەقامە خوێناوییەکانی شوشتەوە. باری… تاکوو درەنگانێک. باری… گولە و ساچمە و گازی فرمێسکڕێژ. دەنگە دەنگ و تەقەتەق تاکوو نیوەشەو هەر دەبیسرا. درەنگانێک دوو کوڕ لە دیوارەکەی ڕووبەڕووی ماڵ ئێمە دەیاننووسی، #ژن_ژیان_ئازادی.

)) لە کوێیە؟!))

((کێ! سەدرا!؟ لەگەڵ محەممەد و شەهریار چوونەتە دەرێ.))

نازانم بۆ هێشتی بڕوات. شتێکی لێ بهاتبایە تا قیامەت قوڕی دەپێوا. باران لێی نەدەکردەوە. گرمەیەک تەواوی شووشەکانی لەرزاند. پەنجەرەکەم کردەوە. دەنگی تەقە تەق و خرمەی باران تێکڵاو بوو. خەڵک هەر دەنگەیان دەهات. سەدرا دیار نەبوو. کچ و کوڕێکی مێرمنداڵ بە کوڵاندا هەڵدەهاتن و زوو زوو ئاوڕیان دەداوە… بە دوایانەوە بوون.

((ناڕەزایەتییەکانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە سێهەم مانگی خۆیدا هەر بەردەوامە.))

((مۆبایلەکەی هەر خامۆشە!؟))

((بەپێی هەواڵەکان، دۆینێ شەو لە شاری بۆکان، چوار هاونیشتمانی بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە ئەمنییەکان شەهید بوون.))

((زەنگ بۆ ئەو کوڕانە لێدە… خودا کەریمە…))

((ئەمە ڤیدیۆی دوایین دیداری دایکی میلادە کە لەسەر تەرمەکەی دەڵێ؛ میلاد کوڕی کوردستانە)).

((نیمە. من شومارەی ئەوانم لە کوێ بوو.))

((فواد حەقیقی، ڕووداو))

قەتم ئاوا زەبوون نەدیبوو. ڕەنگ پڕووکاو بوو. ئەمە فریشتەیە… فریشتەی خێزانم. کەی ئاوا کز ببوو!؟ کوا ئاوا تێک چەما بوو!؟ دەترسا… دەترسام… بۆ ساتێک وەک غەریبە هاتە بەرچاوم.

ئەم بەیانییە دوای بانگی بەیانی جا توانیم کەمێک بخەوم. سەدرا هێشتا نەهاتبووەوە ماڵێ.

((دەچمە ماڵی شەهریار بۆ خەوتن.))

((هیچت لێ نەهاتووە؟!))

((نا جارێ. منیش وەک کوڕی ئەو عالەمە…خەمی منت نەبێ. ئێوە چاک خۆتان بشارنەوە.))

نەدەبوایە پێم بکوتبایە، گونی دەوڵەتیش ناگرن چ بگات بیڕووخێنن. نەدبوایه ئاوم بە ئاوردا کردبایە. زڕا بوو… خەوم لە چاوم… درووشمی جاشەڕاو لە شار. کاکم دەیکوت؛ ((لای ماڵ ئێمە خەڵک ماڵی دوو جاشیان ئاور داوە.)) دەیکوت؛ ((دۆینێ شەو ئەوانش وێڕای پۆلیس هاتوون ماڵی کابرایەکی داماویان ئاور داوە و لەسەر دار و دیواری ماڵەکە جنێویان نووسیوە.)) دەیکوت؛ ((خەڵک ماڵی عەزیزی نانەوا و جەعفەرە ڕەشیان ئاور داوە و چەکیان لێ ستاندوون.)) دەیکوت… شتی عەجیب و غەریبی دەکوت.

((مەترسە… ناهێڵم بمناسنەوە… خودا کەریمە… مەترسە تۆ… لەبەر سەدرا دەچم. لەماڵێ بوون بەسە.))

کزەبایەکی ساردی دێ. ئەو شەقامە پڕە لە دار و بەرد. جەماعەتێکی زۆر بەسەر شەقامدا بڵاو بوونەتەوە. دەنگی گاز دانی ماتۆڕ و فیکە فیک تەواوی شەقامی ئاخنیوە. نمە‌بارانێک… کزە‌بایەک… تیشکی خۆر… بە نۆبە دێن. ماشێنەکەم لە دوور ڕاگرت و ئاوقێی جەماعەتی شەقام بووم.

((نا هیچم نییە… منیش وەک ئەو عالەمە. یان دەمرم یان دەمێنم.))

((ڕۆڵە… کوڕم… باوکت خەمی تۆیەتی… دەڵێ نەوەک…))

((خەمی من!؟ مەلا محەممەدیش ڕفیقی باوکمە مانگێکە گیراوە… من پێم عەیبە بڵێم ئەوە…))

لە بەر درگای مزگەوت ڕادەوەستم. خۆم داپۆشیوە. تەنیا گلێنەکانم بەدیارەوەیە. دوو کچ و کوڕێک ئاسنێکی کۆن ڕادەکێشن. چەقە دووکەڵ… دەنگی تەقە… ((شیلان شیلان بەڕێوە…)) تەواوی شەقام دەگرێتەوە. جەماعەت تاکوو دێ زۆرتر دەبن. زۆرن. کاکم دەیکوت؛ ((دوو ڕۆژە تەواوی دونیا باسی بۆکان دەکات.)) دەیکوت؛ ((ئەم بەیانییە دوو سێ تەیارە لەو بنکەی سەر کێوەکەی لای ماڵ ئێمە نیشتنەوە.)) دەیکوتت؛ ((دۆینێ خەڵک لە جادەحەسار دوو دووکانی دەوڵەتیان ئاور داوە.)) دەیکوت… شتی وای دەکوت.

((وەک سێڵاو وایە کوڕم… هەر کەسیان وەگیر کەوێ دەیبەن و مەیتەکەشی نادەنەوە.))

_ چۆن بچینە ژوورێ!؟

_ وەرن… لەگەڵ من وەرن… خێرا کەن.

_  ئەو کوڕە دێ. ئێمە لێرە ڕادەوەستین کەس نەیەتە ژوورێ.

_ باشە ئاگاتان لێ بێ… خودا کەریمە.

چووینە ژوورێ… میکڕۆفۆنەکەم بۆ هەڵکرد… دامە دەستی… هاتمەوە دەرێ.

خش…. خش… ئەحم… تەق… کۆخەیەک…

_ خەڵکینە…

*****

پەردەی هەوەڵ:

((هەناسەبڕکێم بوو. چاوەکانم دەبرژاوە. تەپەی پۆتینەکانیان لە پشت سەرمەوە دەهات. ماندوو ببووم. ئارەقە و خوێنم تێکەڵ ببوون. ئەو شەقامە تەنیا یەک گڵۆپی مابوو نەسووتێ. خەڵک لەسەر پەنجەرە و سەربانەوە چاویان لێ دەکردین. بەردەکەی نێو مشتم توند توند دەگووشی و ڕام دەکرد. لاقم بەرەو شل بوون دەچوو. چۆکم دەلەرزی. نمە‌بارانێک دەباری و تەواوی گیانم خوسابوو. تەنیا بووم و ئەوان زۆر…))

دوو سێ ڕۆژە هەر بیر لەوە دەکەمەوە ئەگەر ئەو شەوە یەکیان نەکەوتبا بەعەرزدا چم لێ دەهات؟! دەکوژرام!؟

دەستگیر دەکرام!؟ هەڵ دەهاتم لە دەستیان؟! نازانم… نازانم هیوا. جێگای ساچمەکەی سەریشم هەر دێشێ. هیوا بە شەوق و خۆشییەوە کوتی:

_ ئەی چۆن. ئاوایە. ئەمە شۆڕشە، شۆڕش. ڕۆڵەی دەوێ. وانێکە… شەڕ خوێنی دەوێ. هەر کەس تامی خوێنی نەچێژابێ بۆ شەڕ نابێ. ئەوەت قەت لەبیر نەچێ. شۆڕش ئاوایە. ئەلان شتێکت نیشان دەدەم… ڕاوەست…

خێرا دەستی کرد بە گیرفانی دا و مۆبایلەکەی دەرهێنا. کەمێک خەریکی بوو. دواتر کوتی:

_ ئەوەتا… چاوکە… وەرە چاوی لێکە.

مۆبایلەکەی هێنا بەرچاوم. ڕاوەستاین. وێنەی ڕوخساری پیاوێکی سمێڵ سووری چاوگەش بوو. پێچ و کڵاوێکی قاوەیی لەسەردایە و گۆشەی چاوی چەپی خاڵکی ڕەشی چکۆڵەی تێدایە. لەو وێنانەیە سەد ساڵی دیکەش چاوی لێکەی دەزانی هی کام سەردەمە.

_ دەزانی چۆن شەهید بوو؟

((سەرما وەک مار خۆی خزاندووەتە جەستەمەوە. هەر چاوم لە کولانجەکەیە  جارجار دەنگی قیژەی دایکم دەبیستم. پەیتا پەیتا دەنگی تەقە دێ. ئاوریان بەرداوەتە هۆڵەکەی ئەو بەرم و دووکەڵەکەی هێواش هێواش خۆی ئاوقێی ئەم دیوەش دەکات. دەنگیان دێ بە فارسی قسە دەکەن. یەک دوو نەفەریشیان کوردی و فارسی تێکڵاو دەکات. دەنگی مامم لە حەوشەوە دێ و پێم دەڵێ؛ ((حەوڵڵا منم. تەقە نەکەی.))

هەر چاوم لە کولانجەکەیە. سەرمامە. مامم خۆی بە هۆڵەکەدا دەکات. سپی سپی هەڵگەڕاوە. لێیان داوە وا دمی خوێناوییە. کوتم لێیان داوی مامە!؟ هات لە پەنام هەڵترووشکا.

_ نا… نا…. دایکت و گوڵاڵەی… خەریکە بۆت شێت بن. چ دەکەی؟! حەوڵڵا دەتهەوێ چی بکەی!؟ کوتیان نیروی دیکەش دە ڕێدایە…

دەنگی دایکم هات، هاوار دەکات: ((بیکەن بەخاتری ئەو قوڕحانەی… لێیگەڕێن، دەسگیران دارە… هاتووە لەگەڵ خۆی بیبات و بڕواتەوە… تکاتان لێ دەکەم… بیکەن بەخاتری ئەو قوڕحانەی…))

_ زۆریان لێ کوژراوە مامە؟

_  ئەرێ… ئەرێ… شەش حەوتێکیان بەلادا هاتن. خۆت چ دەکەی! حەوڵڵا منیان ناردووە تەسلیم بی؟! دایکت و گوڵاڵەی دەڵێن خۆت تەسلیم کە با نەکوژرێی!

_ بڕۆ مامە..با بیری لێ بکەمەوە. جارێ گولەم هەیە. بە گوڵاڵەی بڵێ خۆشم دەوێ… ئەتۆ بڕۆ مامه… بڕۆ

ژوورەکەم پڕ بووە لە دووکەڵ. سەرما پەنجەکانمی لەگۆ خستووە. یەک فیشەکم پێ ماوە… ))

_ ئەی چۆن. مامم ئاوا شەهید بوو. تەسلیم هەر نەبوو. نازانم من بکەومە ڕۆژێکی ئاوا چ دەکەم. بریا بمزانیبا.

هیچم نەکوت. هیوا تازە لە زانکۆ دەرکرابوو. لەبەر قسەی سیاسی دەریان کردبوو. چ بووە بەر دەستی باوکی مکانیکی دەکرد. وەڕێ کەوتین. جارجار نمە بارانێک دەباری. لە دڵی خۆمدا دەمکوت شکوور ئەو گازە فرمێسک ڕێژانە کار ناکەن. هیوا خەریک بوو دەمامکی لێ‌دەدا. بڕۆ پانەکانی زیاتر لە چاوی دەدا. لە هەموو کۆڵانەکانەوە خەڵک ئاوقێی شەقامەکە دەبوو. لە شەقامی سنە پۆلێک منداڵ بە دەوری ماشێنێکی سووتاودا سەمایان دەکرد. دواتر کوتیان ماشێنی عەزیزی نانەوایە خەڵک ئاوریان داوه.

_ ئەرێ دەڵێم ئەمشەو بچین بۆ سوعار نووسین؟

_ ئەگەر نەباری دەچین. لەبیرتە دۆینێ شەو لە دیواری ڕووبەڕووی ماڵ مەلا نووسیمان! لە دڵی داوم دیتوومانی. ئەم شەو ئەگەر چووینەوە دەچینە لای کانی باقر و ئەندیشە، باشە. نابێ هەڕەمەکی خۆی پێدا دەین.

_ کوڕە هەر زانیمان گوزارش و شت دەدا، دەیکەین بە قوربانی یەک کۆکتێل. مەترسە.

لە جەماعەتەکە نزیک دەبووینەوە. چەقە دووکەڵێکی ڕەش و بۆگەن بە تەواوی شەقامدا بڵاو بووەتەوە. لە پەنای دیوارێک کڵاوەکەم لەسەر کرد و بە ڕووسەری دموچاوم داپۆشی. دەنگی درووشمدانی خەڵک تا ئێرەش دەهات.

((کوردستان کوردستان… گۆڕستانی فاشیستان))

هیوا پەلەقاژەی بوو بچینە نێو جەماعەتەکەی لای مزگەوت. باران لێی کردەوە. کزەبایەکی سارد چەقە دووکەڵی تگەرە سووتاوێکی خول دا و بە چاومانی داکرد. هەڵاتینە ئەوبەری شەقامەکە. جارجار دەنگی تەقە دێ. هیوا لە پێشەوە دەڕوات. لە گیرفانی چەقۆیەکی زەلام دەردێنێ و لەحەوا ڕایدەوەشێنێ. خرمەی شکانی شووشەیەک بە باوە هات. هیوا لای دووسێ کوڕی دیکەی وەک خۆمان ڕاوەستا. نەچوومە پێشێ. حاجی لەق لەقێک لەسەر منارەی مزگەوتەکە چەقابوو.

((هەتا کوردێک بمێنێ… کوردستانش دەمێنێ))

لە بیرم نییە کام وڵات بوو، بەڵام لە ئەمریکای لاتین بوو. فیلمەکەی هەیە و زۆر کەسیش ئەو ڕۆژە گوێیان لە دەنگی بووە. پێشکەشکاری هەواڵەکانی ڕادیۆ دوای ئەوەی دەڵێ؛ ((من تەنیا دەنگم هەیە و لێرە دەنگم دەخنکێنن بۆ ئەوەی دەنگی خەڵک نەبم.)) کۆڵتێک دەردێنێ و گولەیەک لەسەری خۆی دەدا و خۆی دەکوژێ.

کەوتمە بیری قسەکانی خاڵم کاتێک زانی دەنگم خۆشە بەڵام ناوێرم هیچ بڵێم. دەیکوت؛ ((دەنگ شتێکی زۆر بەهێزە. دەتوانێ ئەو کەسانەی خەوتوون، بەخەبەریان بێنێ. دەنگی بەهێز وەک سوڕ وایە، مردوو زیندوو دەکاتەوە. بەڵام ئەگەر دەنگ هەڵنەبڕی هیچ ناکرێ… ئەگەر دەنگت نەبێ مردووی. چاو لە دایکت کە، ڵاڵە، بۆیە وەک مردوو وایە…))

تەقەیەک هات. بە هەڵەداوان خۆم گەیاندە لای هیوا. قۆڵیم گرت و چووینە پێشتر. تاو دەرکەوت. چووینە بەر درگای مزگەوت.

((شیلان شیلان بەڕێوە… ))

_ دا وەرە بزانم چۆن دەتوانین بچینە نێو مزگەوت.

_ مزگەوت! شێت بووی! ئەوێ بۆ دەچی.

_ قسە دەکەم… لەو بڵیندگۆوە شتێک دەڵێم.

ئارەقەم کردووە لەو سەرمایەدا. دوو کچ و کوڕێک ئاسە کۆنێکیان دەکێشا. دیسان هەوری هێناوە.

_ ها! قسەی چی دەکەی؟! لەگەڵ تۆمە!؟

_ نازانم جارێ… تۆ بڵێ چۆن بچینە ژوورێ.

چاوم لە درگای مزگەوت کرد. لە دیوارەکەی. هیوا دەسووڕاوە. دەگەڕێ ۆ جێگایەک بچینە ژوورێ.

_ دەتانهەوێ بچنە نێو مزگەوت؟!

_ ئەو دەنگە تیژە لە پشت دەمامکی کابرایەکی باڵا بەرزەوە دەهات. تەنیا گلێنەی چاوی دیار بوو. هیوا لێی چووە پێشێ و لێی ورد بوەوە. کەمێک ترسام. هیوا دەستی لە نێو قەدی دا بزانێ هیچی پێ نییە. یەک دوو کوڕ لەوانەی کەمێک پێش لای هیوا ڕاوەستابوون، هاتنە لامان.

((جاشە ڕاوە، جاشەڕاو))

هیوا کوتی چۆن بچینە ژوورێ؟

کابرا خێرا کوتی:

_وەرن. لەگەڵ من وەرن. خێرا کەن.

هیوا پاڵی بەمنەوە نا و لەجێی خۆیەوە کوتی:

_ ئەو کوڕە لەگەڵت دێ. ئێمە لێرە ڕادەوەستین کەس نەیەتە ژوورێ.

بە دوای کابرا دا ڕۆیشتم. منی بە درگای پشتەوە بردە نێو مزگەوت. یەکمجار بوو دەچوومە مزگەوت. لە پێشەوە ڕۆیشت. میکڕۆفۆنەکەی دا دەستم و خۆی بە خێرایی هەڵاتە دەرێ. نەمدەزانی دەبێ چ بکەم.

خش… خش… تەق… دەنگم دەڕوات. تۆزێک گەروومی گرتبوو. کۆخەیەکم کرد.

_  خەڵکینە… خەڵکی بە شەڕەفی بۆکان….

The post ئەگەر دەنگت نەبێ، مردووی appeared first on ژنەفتن.

 نزیک پەنجا ساڵ بەر لە ئێستا، هونەرمەندی گەورەی کورد حەسەن زیرەک، لە یەکێک لە تۆمارە دەنگییەکانیدا، کوردی باشوور بە کوردی ئێراقی ناو دەبات، بە هەمان شێوە باشوورییەکان، وەک کوردی ئێرانی، ڕۆژهەڵاتییەکانیان بانگ دەکرد.

ئەم پرسە، لانی کەم لە مێژووی سەد ساڵی ڕابردوودا، رەهەندێکی قووڵی کۆلۆنیالیستی هەیە.

دەبێت سوپاسی هەوڵە سەرکەوتووەکەی ئۆجەلان بکەین، کە شوناسە کۆلۆنیالیستەکەی لە کوردانی هەردوو لا کردەوە و لە جێی ئێراقی و ئێرانی، باشووری و ڕۆژهەڵاتی جێگیر کرد.

بەڵام گلەیی و گازندە و تۆمەتبارکردنی یەکتر لەنێوان بەشێک لە کوردانی هەردوو لا، بە دیاریکراوی لە چەند ساڵی ڕابردوو، تا کاتی نووسینەکەی کاک عەدنان، تەنها دەرهاویشتەی کۆلۆنیالیزم نییە، بەڵکوو ڕاستەخۆ پێچراوە بە ململانێی ناوخۆییی نێوان پارتی و یەکێتی و بێدەربەستی حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

ساڵانێک پێش ئێستا، پارتی بە هاوکاری هەندێک کادر و ئەندامی بێهیوای حیزبە ڕۆژهەڵاتییەکان، وەک سیاسەتێکی داڕێژراو، بیرۆکەی دروستکردنی دووبەرەکی لە سۆسیال میدیا خستە گەڕ. لە قۆناغی یەکەمدا بە گلەیی و گازندەی کوردانی ڕۆژهەڵات لە باشوورییەکان دەستی پێ کرد. لە گەرمەی ململانێی نێوان نەوشیروان مستەفا و بنەماڵەی بارزانی، پرسەکە چووە قۆناغێکی نوێوە! ڕەنگە دیارترین پەرچەکرداری لایەنگرانی نەوشیروان مستەفا، لە بەرامبەر ڕۆژهەڵاتییەکانی نزیک لە پارتی، ناتۆرەی “فاسۆلیاخۆرەکان” بێت، وەک ئاماژەیەک بۆ کامپی کۆیە و هەردوو باڵی ئەوکاتی حیزبی دیموکرات.

دوای ڕووداوەکانی ڕیفراندۆم و شازدەی ئۆکتۆبەر، پرسەکە بە دیاریکراوی بۆ سەر کوردانی سلێمانی و دەوروبەری، لە ژێر ناوی دژایەتی “میحوەری مقاوەمەت” چڕ کرایەوە.

خراپ نییە لەم پەیوەندەدا، ئاماژە بە نووسینێکی خۆم بە ناوی “پارتییەکانی حیزبی دیموکرات” بکەم، کە لە دیسەمبەری ساڵی ٢٠٢١ لە سایتی ئاوێنە بڵاو بووەوە.

دوای مەرگی ژینا و بۆمببارانکردنی بارەگای حیزبەکانی ڕۆژهەڵات، لە کۆیە و زڕگوێز و هەندێک ناوچەی سنووری، خەڵکی باشوور بە پەرۆشێکی زۆرەوە، هاوکاری خێزانە دوو جار ئاواربووەکانی ڕۆژهەڵاتیان کرد. هاوسۆزی و هاوکاری کوردانی باشوور بۆ کوردانی ڕۆژهەڵات، تەنها پەیامی پشتیوانی نەبوو، بەڵکوو پەیامێکیش بوو دژ بە دروستکردنی درزو کەلێنی زیاتر لەنێوان کوردانی هەردوو لا.

بۆ دەستخستنی بەڵگەی پەرۆش و هاوکاری باشوورییەکان بۆ کوردانی ڕۆژهەڵات، دەتوانین بگەڕێینەوە بۆ راگەیاندنی ناوەندی هاوکاری حیزبە کوردستانییەکانی ئێران، لە هەشتی ڕەزبەری ١٤٠١ی هەتاوی، بە ناوی:‌ سوپاسی بێ پایانی جەماوەری خەڵکی باشووری کوردستان دەکەین.

 حەسەنپوور نووسیویەتی “بە داخەوە، باشوور لەم دۆخە سەخت و پڕکارەساتەدا نەك تەنها هیچ یارمەتییەکی ڕۆژهەڵاتی نەداوە و نادات، بەڵکوو بووەتە مایەی شێواندنی مێشک و تووڕەکردنی جەماوەری ستەملێکراوی ئەو دیوەی کوردستانیش”

ڕوونە لەنێوان سوپاسنامەکەی ناوەندی حیزبەکانی ڕۆژهەڵات و نووسینەکەی کاک عەدناندا، دوو گەواهی و دوو دیدی دژ بە یەک هەن!

با بگەڕێینەوە پێش مەرگی ژینا و  دوو پرسیاری گریمانەیی، لەسەر  دۆخی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بکەین!

ئایا ڕێژەی جاش و بەسیج و پاسداری کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، چەندجار لە ژمارەی پێشمەرگەی حیزبەکانی ڕۆژهەڵات زیاترە؟

ئایا گونجاوە ڕۆژهەڵاتییەکان بە هاوکاری جمهوری ئیسلامی تۆمەتبار بکەین، لەبەر ئەوەی ژمارەی جاش لە پێشمەرگە زۆرترە؟

وەڵامەکە ڕوونە، بێگومان نەخێر.

بەڕێز حەسەنپور ساڵانێک باشووری کوردستانی وەک پەناگە و ویستگەی پەڕینەوە بۆ ئەوروپا هەڵبژاردووە. لەو ماوەیەی لە باشوور نیشتەجێ بووە، پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و ئەدەبی و چالاکوانییەکانی خۆی درێژە پێ داوە.

چۆن دەبێت کەسێک لە زەبروزەنگی جمهوری ئیسلامی هەڵاتبێت و باشووری کوردستان و خەڵکەکەی وەک پەناگەیەکی ئارام هەڵبژاردبێت، بەڵام لە یەکەم دەرفەتی گەیشتنی بە ئەوروپا، هێرش بکاتە سەر باشوورییەکان و بە هاوکاری جمهوری ئیسلامی تۆمەتباریان بکات!

دەبوا کاک عەدنان، بەر لەوەی حوکم بەسەر خەڵکی باشووردا بدات، کەمێک وردتر لە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و ئایدۆلۆجیا دژبەرەکان و کارکردی حیزبەکانی باشووری بڕوانیبا!

بوونی کەمینەیەکی چالاک، بە باکگراوینی ئایدۆلۆجیای ئایینی، لە تۆڕە کۆمەڵایەیەتییەکان، کە کەوتنی خۆی لە کەوتنی جمهوری ئیسلامیدا دەبینێت، هەرگیز یەکسان نییە بە کۆی کۆمەڵگای باشوور!

ساڵی ١٩٤٧ بۆ یەکەمجار فکری ئیسلامی سیاسی، لە حەسەن بەنای ڕابەری ئیخوانەکان لە میسرەوە، بۆ بەغداو دواتر بۆ هەڵەبجە گواستراوەتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، تا پێش هاتنە سەرکاری جمهوری ئیسلامی، یەک حیزبی ئیسلامی لە باشووری کوردستان نەبووە، هەموو ئەو حیزبە ئیسلامییانەی ئێستا هەن، ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، بەرهەمی هەناردەی شۆڕشی جمهوری ئیسلامین، ئەوانەش نزیکایەتییان لەگەڵ ئێران نییە، پەرچەکارداری سعودییەکانن دژ بە جمهوری ئیسلامی لە ناوچەکە!

لە بەشێکی دیکەی نووسینەکەیدا عەدنان دەڵێت “ئەم هاونیشتمانییانە کە بەردەوام باس لە گەندەڵیییەکێتی و پارتی دەکەن، بۆ مەگەر نازانن دەسەڵاتدارانی باشوور لە دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە فێری دزیکردن و بەتاڵانبردنی سامانی گشتی و لە تورکیاوە فێری کردنەوەی شوێنی لەشفرۆشی و بەکاڵاییکردنی هەموو سێکتەرە کولتوورییەکانی کۆمەڵگا بوون؟! “

ئەم  خوێندنەوەیە بۆ مێژووی پارتی و یەکێتی، گوایە ئەگەر ئێران و تورکیا نەبوونایە، ئەوان دەبوونە فریشتە، بێجگە لە خەونێکی ڕۆمانسی بەدینەهاتوو، شتێکی تر نییە!

لە سێ دەیەی حوکمڕانی کوردی لە باشووری کوردستان، بە هۆی بێدادی و نادادپەروەری و گەندەڵی و شەڕە ناوخۆیییەکان و پەیوەندییە گوماناوییەکانی حیزبەکانی باشوور، لەگەڵ دەزگا سیخوڕی و هەواڵگرییەکانی دەوڵەتانی دراوسێ، گۆڕانکاریی بەرچاو بەسەر فکر و تێگەیشتنی باشوورییەکاندا هاتووە. لانی کەم سێ نەوە لەو دۆخە خراپەدا پەروەردە بوون.

لە باشوور، هەر گروپ و توێژێکی کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئایدۆلۆجی، بە گوێرەی تێگەشتن و بەرژەوەندییەکانی خۆی هەڵوێست وەردەگرێت. زۆربەی هەڵوێست وەرگرتنەکانیش لە دۆخی تایبەتدا وەک پەرچەکردار دەردەکەون، ڕەنگە هەر لەبەر ئەو هۆکارانە بێت، باشوورییەکان، تا ئاستێکی دیارکراو،  لەسەر پرسە هاوبەشەکان، کۆدەنگیان لە دەست داوە.

شۆڕشی ژینا و خەباتی دەیان ساڵە و نەپساوەی ڕۆژهەڵاتییەکان دژ بە دەوڵەتی کۆلۆنیالیستی ئێرانی و پەیوەندیی ڕۆژهەڵاتییەکان لەگەڵ پارچەکانی دیکەی کوردستان، قووڵبوونەوە و وردەکاری و شارەزایی گەرەکە! پرسێکی وا گرنگ و هەستیار، پێوستە بەرپرسیارانە تاووتوێ بکرێت! دەبوا کاک عەدنان کاتی زیاتر و توانای باشتری بۆ ئەم پرسە بڕەخسانایە، نەک بە وتارێکی گشتگیر و بێ وردەکاری، بە هەناسەیەکی پۆپۆلیستییەوە، دیوارێکی تر لەنێوان کوردانی ڕۆژهەڵات و باشوور هەڵچنێت.

The post ئایا کۆمەڵگای باشوور یەکسانە بە حکوومەتی هەرێم؟ appeared first on ژنەفتن.

دەیانپارێزم لە شیوەنگێڕان.

پێیان دەڵێم

ئێوە لەسەر نیشتمانێک لە هەور و درەخت،

لە سەراب و ئاو ڕادەبن.

پیرۆزباییان لێ دەکەم لە ڕووداوی مەحاڵ

لە بەهای زێدەیی قوربانگە.

کات دەدزم بۆ ئەوەی لە کاتم بدزن،

ئایا هەموومان شەهیدین؟

^{مەحموود دەروێش}

دوانیوەڕۆی یەکشەممە ١٧ی گەڵاڕێزانی ١٣٨٨ی هەتاوی، هەواخۆری(حەوشە)ی بەندی زیندانییانی سیاسیی زیندانی سنە:

چەند ڕۆژێک دەبوو لەو چاوە گەورە و گەشانەدا هەستم بە پەشێوی و ناڕەحەتییەک دەکرد، بێئەوەی خۆی بزانێت پرسیبووم و هەندێ شتم دەست کەوتبوو، ڕۆژانی پێشتری هەوڵی ناڕاستەوخۆم دابوو بۆ ڕەواندنەوەی تەمی خەم لەسەر چاو و لە نێو دڵی، نەکرابوو. ئەو دوانیوەڕۆیە وەک هەمیشە بانگم کرد:

«هاوڕێ ئێحسان، بڕۆین بۆ پیاسەیەک و جگەرەیەک؟»

بەرەو «هەواخۆری»یەکە چووین. پێشەکیم داڕشت و وردەوردە دواندم، هاتبووم خەمی بسڕمەوە نەک زیاتری بکەم، دەبوو بە ئەسپایی دەروونی بدوێنم. دەرگای پەژارەکانی کردەوە و ئێشەکانی درکاند. زیاتر لە دوو کاتژمێر پیاسەیەکی پڕ لە هاوڕێیەتی، پڕ لە هیوا و لێوانلێو لە ئیمان؛ ئیمان بە سەرکەوتن و لەناوچوونی ستەم. لەو ساتەوەختە دیاریکراوەدا، لە هەمووی گرنگتر، بزە و پێکەنینی سەر لێوانی بوو؛ سەرئەنجام دڵی هاوڕێ شۆڕشگێڕەکەم تۆزێک کرایەوە و کردمانە گاڵتەوگەپیش. گەلێ شادمان بووم.

لەپڕ سیمای هەڵبزرکاوی هاوڕێیەکی هاوچارەنووسی ترمان دڵی داخورپاندم؛ «حەبیب لەتیفی» بە پڕتاو خۆی بە هەواخۆرییەکەدا کرد و بانگی کردم. داوای لێبوردنم لە ئێحسان کرد و ڕۆیشتم.

خۆشحاڵییەکەم زۆری نەخایاند، حەبیب وتی:

«ئێستە تەلەفۆنم بۆ دەرەوە کرد، ئەڵێن وا بڕیارە ڕۆژی چوارشەممە حوکمی لەسێدارەدانی ئێحسان جێبەجێ بکرێت».

دەنگی ئەلەرزا، چاوی تەژیی پەژارە. هەمان حاڵی ئەو منیشی داگرت. سەیری کاتژمێرم کرد، نیوکاتژمێری تر تەلەفۆنەکان دادەخران. وتم با تەلەفۆنێک بکەم بزانم ڕاستە یان دەنگۆ. تەلەفۆنم بۆ «کاوە جەوانمەرد» کرد، دوای دوورخستنەوەی بۆ زیندانێکی تر توانیبووی مۆڵەتی پشووی کاتی (مورەخەسی) وەربگرێت و ئێستە لە سنە بوو. جوابی دامەوە، وتم دەنگۆیەک بڵاو بووەتەوە، پێویست نەبوو هیچی تر بڵێم، وتی لە نووسینگەی پارێزەرەکەیم، کەمێ تر تەلەفۆنم بۆ بکەرەوە با هەواڵی ڕاستت پێ بڵێم. کاوەیش بیستبووی و یەکسەر تا لای پارێزەرەکەی نەوەستابوو.

پێنج دەقەی مابوو بۆ داخستنی تەلەفۆن، بۆم کردەوە، ئەم جارە هەمان حاڵی خۆم و حەبیبم لە دەنگی ئەویشدا بیست؛ هەواڵەکە ڕاست بوو…

نائومێدانە بەرەو حەبیب گەڕامەوە، دۆش دامابووین کە دەبێ چی بکەین، دواجار بە ناچاری بڕیارمان دا پێی بڵێین، دەبوو خۆیشی ئاگادار بوایەت. وتم من پێی ئەڵێم، بەڵام تۆیش لامەوە دانیشە، ئەگەر شێوام و خراپ وتم تۆ کۆی بکەرەوە.

کاتی «ئاماری ئێواران» بوو، ژماردینیان و دەرگای هەواخۆرییان داخست. بانگم لێ کرد:

«هاوڕێ ئێحسان وەرە بۆ لای ئێمە، کارێکم پێتە».

لێدانی بەپڕتاوی دڵ ئاوێتەی دڵپڕییەکی پەنگخواردوو، هەوڵم دا پەشۆکان فڕێ بدەم و بەسەر خۆمدا زاڵ بم، زۆر ئەستەم بوو. لە نێوان تەختەکەی من و حەبیبدا دانیشتین، چەند هاوڕێیەکی تریش لە نزیکمان بوون:

«هاوڕێ ئێحسان، ڕاسییەکەی دەنگۆیەک بڵاو بووەتەوە کە دەیانەوێ چوارشەممە حوکمەکەت جێبەجێ بکەن، ئەڵبەت بێگومان ئەمە بەو مانایە نییە کە هیچ ڕێگایەک نەماوە و ناتوانین بەری پێ گرین، هەر ئێستە دەست پێ دەکەین و لە دەرەوەیش خەریکن و…»

دەموچاوی نەگۆڕدرا، بزە شیرینەکەی هاتەوە سەر لێوی:

«منیش ئەچمە ڕیزی شەهیدانی کۆمەڵەوە».

یەکەم ڕستەی بەبڕستی دوای بیستنی هەواڵی مەرگی نەگریس، کوژران بە دەستی دوژمن، بەڵام مردن لە پێناو بەها و باوەڕدا… دڵنیام تەنها یەکەم ڕستەمی بیست، هیوابەخشینەکان هێندەی نەهێنابوو بیشیانبیسێت.

دەربڕینە پتەوەکەی ورەی بە ئێمەیش بەخشییەوە، کەوتینە ڕاوێژ و ڕاگۆڕینەوە. بڕیاری مانگرتنی دا، ئێمەیش بە کۆ هەمان بڕیارمان وەرگرت. هەمان شەو مانگرتنی خۆی ڕاگەیاند، پێکەوە ڕاگەیاندنی مانگرتنەکەیمان نووسی و دامان بەو بەرپرسەی ناو زیندان کە ئەو شەوە نۆبەتی مانەوەی بوو، بێئاگا بوو لە هەواڵەکە، سیمای ئەویش بێبەش نەما لەو ئازارە. هەمووان خۆشیان دەویست، زیندانییان و بەشێکی زۆر لە زیندانبانەکانیش.

بۆ ئەوەی بتوانین دواهەواڵی هەوڵەکانی دەرەوە وەربگرین و هەواڵی مانگرتنی خۆیشمان بگەیەنینە دەرەوە، بڕیارمان دا سبەینێ مانگرتنە گشتییەکەی خۆمان ڕابگەیەنین، چونکوو دڵنیا بووین ڕاگەیاندنی مانگرتن مانای داخستنی هەموو پردەکانی پێوەندی لەگەڵ دەرەوەدا: تەلەفۆن و دیداری بنەماڵە و تەنانەت ڕەنگە هاتوچۆی نێوان بەندەکانی زیندانیش. کاتێکمان پێویست بوو بۆ جووڵاندنی خەڵک، بەڵکوو ڕێگا بە کوشتنی شۆڕشگێڕی خۆشەویستی خەڵکی کرماشان بگیرێت.

ئێستە ئیتر هەموو زیندانییانی سیاسی هەواڵەکەیان زانیبوو، کپی و بێدەنگییەکی ناخۆش باڵی بەسەر بەندەکەدا کێشابوو.

حەزی کرد دواپەیامی خۆی ئاڕاستەی خەڵکەکەی بکات، پێکەوە دانیشتین و نووسیمان؛ ڕەنجنامەی ئێحسان فەتاحیان. لە نامەکەیدا ئەزموونی خەباتی خۆی گێڕایەوە، لە شوناس و چیرۆکی ژیانی دوا و بوێرانە گاڵتەی بە مەرگ و بە دەسەڵات کرد. تا درەنگانی شەو قسەمان کرد، شەوێک هەڵگری دوو جەمسەری دژوازی وێناهەڵنەگر:  تاریک و تاڵ لە چاوەڕوانیی ماڵئاوایییەکی ستەمکارانەدا، لەو لاشەوە مەزن و مێژوویی لە تۆمارکردنی ئەو ساتەوەختە مێژوویییە دەگمەنانەی کە مەزنێتیی گەردوون لە جەستەی مرۆڤێکدا باڵا دەکا و بەرز دەفڕێت.

سەرلەبەیانیی دووشەممە ١٨ی گەڵاڕێزان:

وام دەزانی ئەو شەوە خەو وشەیەکی نامۆیە و لای هاوڕێ ئێحسان بزرە و نەناسراو، بەڵام خەوت، هێندە ئارام کەسێکی بێخەبەر دیبای وای دەزانی هەر هیچیش لە ئارادا نییە. لەگەڵ بەخەبەرهاتندا یەکسەر پێکەوە جووتی چووینە بەندێکی تر کە تەلەفۆنەکانی زووتر دەکرانەوە، ڕێمان لێ نەگیرا و هاوکاریمان کرا. سێ تەلەفۆنمان کرد: بۆ پارێزەرەکەی، بۆ بنەماڵەکەی، بۆ کاوەی جەوانمەرد. هەرسێ لا هەوڵیان بوو هیوامان پێ ببەخشن کە هێشتا دەرفەت ماوە و ئەکرێ بەری پێ بگیرێت، نەوەستابوون و هەریەکە لە شوێنێکەوە و بە میکانیزمێک خەریکی کار بوون. کە گەڕاینەوە بۆ ناو بەندی خۆمان، وتی: «کاوە لە دەرەوەیە، دڵنیام ئیمکانێک هەبێ کاوە ئەنجامی دەدات.» ئەو دڵنیایییەی بە بوونی کاوە هەیبوو بە هیچی تر نەیبوو؛ کاوەی باش دەناسی و دەیزانی چەند خەمخۆرە و پڕ لە تێکۆشان؛ هێمای نەوەستان.

ئەو ڕۆژە دیداری بنەماڵەم هەبوو، لە دیدارەکەدا پەژارەیەکی نەبڕاوە دایگرتبووین، چاوانی دایکم پڕ بوون لە فرمێسک.

بە ڕێگایەکی قاچاخدا ڕەنجنامەکەی ئێحسانم ناردە دەرەوە، گەیاندمە دەستی کاوە و ئەویش دابوویە دەستی هاوڕێیەکمان کە ئێستەیش لە سنەیە و ئێستەیش وەک هەموو تەمەنی بەردەوامە لە خەبات. ئەو بڵاوی کردبۆوە.

لەم مەودایەدا ئێحسان چەند جارێکی تر تەلەفۆنی بۆ بنەماڵەی کرد، لە هەوڵدا بوون بەڵکوو «توقف حکم»ی بۆ بگرن هەتا ئەو کاتەی لە دیوانی باڵای ئێراندا سەرلەنوێ لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکەی دەکرێت. کاتی نانی نیوەڕۆ مانگرتنی گشتیمان ڕاگەیاند، بەشی هەرەزۆری زیندانییانی سیاسیی زیندانی سنە بەشدارییان لە مانگرتنەکەدا کرد. وەک پێشبینیی پێشووترمان، یەکسەر تەلەفۆن داخرا و پردی پێوەندی لەگەڵ دەرەوە بەتەواوی بڕا. کاتێک مەنجەڵە گەورەکەی خواردنمان ڕادەستی بەرپرسان کردەوە و مانگرتنەکەمان ئاشکرا کرد، ئێحسان سەیرێکی یەکگرتووییی زیندانییەکانی کرد و وتی: «ئێستە ئیتر ئێعدامیشم بکەن خەمم نییە».

بەرپرسێکی نابەرپرسیار و ناوخراپی زیندان هاتە ناو بەند، کابرایەکی درۆزن و پیلانگێڕ کە ئەودەم بەرپرسی بەشی پاراستنی زیندان بوو و بەردەوام لەسەر زیندانییانی سیاسی ڕاپۆرتی بە دامودەزگا ئەمنییەکان دەدا. هەوڵی دا بابەتەکە سووک بکات و فریومان بدات کە هیچ شتێک لە گۆڕێدا نییە، وەڵامی ڕەق و پێویستمان دایەوە و نەمانهێشت لەوە زیاتر لەوێ بمێنێتەوە. دیسانەوە لەگەڵ هاوڕێ ئێحسان درێژەمان دا بە پیاسەی هەواخۆری و جگەرە، هەموو هەوڵی من و هاوڕێیانی تریش ببوو بە هیوابەخشین کە حوکمەکە ڕادەگیرێت. چەندە ورەی بەرز بوو بە هەمان ئەندازە پڕ بوو لە داخ و حەسرەتیش. ئەوە دواساتەکانی پێکەوەبوونمان بوو. دیداری مرۆڤێکی یاخی لە کۆتاساتەکاندا دەرفەتێکە تاقانە و دەگمەن، قووڵ بە ناخدا ڕۆ دەچێت و دەمارەکان دێنێتە خرۆش. کاریگەرییەکەی بێکۆتایییە و یادەوەرییەکەی هەرمێن و ئەبەدی. وێناکردنی سیمای «بەرزەمرۆڤ» لە دواساتدا هاوتایە لەگەڵ نەخشاندنی گەورەترین تابلۆدا لە مرۆڤێتیی مرۆڤ: کڵپە و هەڵچوونی هەست و ئاوەزی هاوکات، لێکئاڵانی جەستە و ئەندێشە لە لووتکەدا، حەزی گەورەی ژیان و بێباکبوونی تەواو لە ئاست مەرگدا، خۆشویستنی خود لەبەر ئەویدی، لە واتایەکی کورتدا «خۆفیداکردن بۆ خێری گشتی».

لەو نێوانەدا چەند جارێک بانگیان لێ کرد، ئەچووە دەرەوەی بەندەکە و ئەهاتەوە، وا دیار بوو بەرپرسانی زیندان هەوڵ ئەدەن بەر بە ئاڵۆزبوونی فەزای زیندان بگرن. لە جارێک لەو جارانەدا ڕۆیشت و ئیتر نەهاتەوە، بە زۆر توندی ژووری تاکەکەسییان کردبوو کە ڕێک لە بەرانبەری بەندەکەی خۆماندا بوو. لەو ساتەوە ئیتر پێوەندیمان تەنها لە ڕێگای کارمەندانی زیندانەوە بوو؛ دواهەواڵەکانمان بۆ ئەنارد کە لە قاچاخەڕێکانەوە پێمان دەگەیشت، چەند جارێکیش پاکەتی جگەرەمان بۆ نارد.

سەرۆکی زیندان و بەرپرسانی تر هاتن و هەوڵیان دا مانگرتنەکەمان بشکێنن، وەڵامی پێویستمان دانەوە و داواکارییەکانمان خستە بەردەستیان کە بریتی بوو لە ڕاگرتنی دەستبەجێی حوکمی لەسێدارەدانی هاوڕێکەمان و مۆڵەتدان بە لێکۆڵینەوەی دووبارە لە دۆسیەکەی لە دیوانی باڵادا. وەک هەڕەشەیەک وتی ئەبێ هەمووتان بە تاک نامەی مانگرتن بنووسن و ئیمزای بکەن، چونکوو ئەینێرینە سەر دۆسیەکانتان. نامەکانمان نووسی، بۆ زۆربەی هاوڕێیان هەر خۆم نووسیم، ئیمزامان کردن و دامانە دەستیان.

ئێمەی دابڕاو لە هەردوولا، لە هاوڕێی ژێر سێدارە و لە دونیای ئەودیوی دیوار، دوو شەوی تاریک و قاقڕ ژیاین. لە لایەکەوە دەبوو بە ڕێگا شاراوەکاندا پێوەندیمان لەگەڵ دەرەوە و بەتایبەت بنەماڵەی نەپچڕێت، لەو لایشەوە دەبوو ورە و وزە ببەخشین بە «مرۆڤی یاخی»، هەوڵێک بە ڕێگای ناڕاستەوخۆدا، گەلێ ئەستەمتر و دژوارتر لە کاتی پێکەوەبوون…

لە پێشترەوە کەلوپەلەکانی هاوڕێ ئێحسانمان پشکنیبوو و دەفتەری نووسراوەکانیمان شاردبۆوە، نەکا بیبەن و دەستی بەسەردا بگرن.

شەوی سێشەممە، بەرەبەیانی چوارشەممە ٢٠ی گەڵاڕێزان:

بەشێکی زۆری زیندانییانی سیاسی تا بەرەبەیان بەخەر بوون، هەوڵمان ئەدا لە ڕێی کارمەندەکانەوە خەبەر بگرین ئایا ئامادەکارییە هەمیشەیییەکانی شەوانی لەسێدارەدان، ئەمشەویش لە ئارادایە یان نە. وەڵامێکی دروستمان وەرنەدەگرت، بەشێکی لەبەر قەدەغەبوونی گواستنەوەی ئەو هەواڵە بوو بۆ زیندانییان و بەشێکیشی لەبەر ئەوەی دڵیان نەدەهات حەقیقەتمان پێ بڵێن. زۆربەی فەرمانبەرانی کوردی زیندان نەتەنها دوژمن نەبوون بەڵکوو هاوخەم بوون.

بەرەبەیان، پێش خۆرهەڵات، لە پشتی دەرگای ئاسنین و ئەستووری بەندەوە خڕەی زنجیرەکانمان بیست؛ دەنگی پێبەند بوو، زنجیرەکان بەسەر عەرزدا دەخشان و زایەڵەی ئازاردەری زرینگانەوەیان تا لای ئێمە دەکشا. ئێحسان بەرەو پەتی سێدارە دەبرا و ئێمەیش لەم دیوی دەرگای داخراوەوە دەستەوەستان و بێهێز، ئۆقرەبڕاو وەک لەشکرێک لە چاوەڕوانیی شکستدا، کەس نەیدەوێرا سەیری چاوی ئەوی تر بکات، خۆمان لە یەکتر و لە خۆیشمان دەدزییەوە. بەڵام لە کونجی دڵماندا هێشتا سووکەهیوایەکمان مابوو کە لە دواساتدا لەبەر ترس لە کاردانەوەی جەماوەری حوکمەکە ڕابگرن. یان ڕەنگە هیوایش نەبوو، گۆڕینی حەز بوو بۆ واقیع، وەهم بوو…

بە کاتژمێر تەنها دوو کاتژمێرێک تێپەڕی، بەڵام لەو دونیا ژینکراوەی ئێمەدا چەندین سەدە تێپەڕی. نزیک حەوتی بەیانی چەند کارمەندێک دەرگایان کردەوە، دوور نەبووم لە دەرگاکە، چاوەڕێی ئەم ساتەوەختە بووم. هەرچی زیاتر زەمەن تێدەپەڕی زیاتر هیوامان بە گەڕانەوەی یار ڕووی لە کزی دەکرد، بەڵام نەماندەوێرا و نەماندەویست باوەڕ بە کۆچ بکەین. من و «وەکیل بەند»یان بانگ کرد. سیمایان پڕ بوو لە خەم. یەکیان هاتە گۆ و وتی: «بە داخەوە، سەرەخۆشیتان لێ ئەکەم»…

هەموو گیانم داڕووخا، شل بووم، خۆم پێ نەگیرا و دامە پڕمەی گریان. یەکیان پاکەتێکی نیوەپڕی جگەرە و دەفتەرچەیەکی تەلەفۆنی پێ دام، وتی ئەوانە لە گیرفانیدا بوو، دوایادگارەکانی مرۆڤی یاخی، مرۆڤێک چەند ساتێک پێشتر «چووبووە ڕیزی شەهیدانی کۆمەڵەوە».

بە چپە پێیان وتم «نەیهێشت ئەوان پەتەکەی بکێشن، خۆی هەڵدایە خوارەوە».

چەند هاوڕێیەک هاواریان هەڵێنا: «بڕووخێ کۆماری ئیسلامی»، «شەهید نامرێ»…

چەند کاتژمێر دواتر ڕێوڕەسمی بەرزڕاگرتنی یادی شەهیدمان هەر لەناو بەندەکەی خۆماندا بەڕێوە برد، بە پێچەوانەی نموونەکانی تر نەمانبردە مزگەوتەکەی زیندان. هەموو زیندانییانی ئاساییش دەستە دەستە هاتن، بە دروشم و چەپڵەیەکی ئاوێتە بە گریان و تووڕەیی یادی «شەهید ئێحسان»مان کردەوە و بۆ تا هەتایە سپاردمانە قووڵترین قووڵاییی دڵمان و هێندەی تر مکوڕ بووینەوە لەسەر درێژەدان بە نەوەستان.

……………………………………………………….

ئێستە سێزدە ساڵ بەسەر ئەو سەردەمە تاڵ بەڵام پڕ لە بەهایەی ژیانمدا تێدەپەڕێت.

«کاوەی جەوانمەرد»، ئەو دواهیوایەی ئێحسان، چەند ساڵ دواتر لە بەرگی پێشمەرگە و لە داستانێکی حەماسی بەڵام تراژیکدا شەهید بوو؛

«سەیوان ڕەحیمی» کە دروشمی «شەهید نامرێ»ی لەو بەیانییەدا چڕی، لە بەرگی گەریلادا بە برینداری کەوتە دەستی دوژمن و تا ئێستەیش چارەنووسی نادیارە، گەرچی پێدەچێ ئەویش شەهید بووبێت؛

«حەبیب لەتیفی» ئێستەیش لە هەمان ئەو زیندانەدا بەندکراوێکی ئازادژینە و پازدە ساڵە ڕۆژانە چیرۆکی بەرخۆدان دەنووسێتەوە…

ئێستەیش هەمان ساڵ و هەمان ساتە، بەڵام لەو ڕۆژانە نزیکترین بە ئازادی و لەناوبردنی ستەم. بریا «ئێحسان و کاوە و سەیوان و ئارگەش و سمکۆ و فەرماندە دلێر» کە ڕۆژانێک لە زیندانی سنە پێکڕا خەونی ئازادیمان دەدی و تامەزرۆی ڕاپەڕین بووین، ئێستە ببان و «شۆڕشی ژینا» ژیابان و وزەی سەرهەڵدانیان دیبا. لێ ئاخۆ ئەگەر مەزنایەتیی ئەوان لە خۆفیداکردندا نەبا، ئێمە قەت ئەم ساتانەمان دیبا؟!

The post ڕۆژانی سێدارە و ژیان appeared first on ژنەفتن.

قۆناغی یەکەم، قۆناغی سەرهەڵدان و هاوپشتی بوو. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی هەواڵی گیان لەدەستدانی ژینا ئەمینی لە گرتووخانەی پۆلیسی شەریعەت لە تاران، ئەگەرچی هاوکات کۆبوونەوەی ناڕەزاییی کۆمەڵێک چالاکوانی لە بەردەم نەخۆشخانە لێکەوتەوە، بەڵام یەکەم چەخماخەی شۆڕشی ژینا بریتی بوو لە بەشداریی هەزاران کەسیی خەڵکی سەقز لە مەراسیمی ناشتنی تەرمی ژینا و خۆپیشاندانی ناڕەزایی لەناو شار و دوابەدوای ئەو دەستپێکردنی خۆپیشاندانی پشتیوانی و هاودەنگی لەگەڵ خۆپیشاندەرانی سەقز، لە سنە و دیواندەرە و شارەکانی دیکەی کوردستان و هاوکات تاران و ڕەشت و چەند شارێکی دیکەی ئێران.

مانگرتنی سەرتاسەری لە کوردستان لەسەر داوای ناوەندی هاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران و دوابەدوای ئەویش ڕێکخستنی خۆپیشاندانی بەرین لە هەموو شارەکانی کوردستان و چەندین شاری ئێران، لەگەڵ پەرەپێدانی خۆپیشاندانەکان، دیاردەیەکی نوێی خستەوە کە بریتی بوو لە پشتیوانی و هاودەنگییەکی چاوەڕواننەکراو کە لە شارەکانی دیکەی ئێرانەوە ڕوو لە کوردستان سەری هەڵدا.

قۆناغی دووهەم لەگەڵ بۆمبارانی بارەگاکانی حیزبەکانی کوردستان لە باشوور دەستی پێ کرد کە بریتی بوو لە مانگرتن و خۆپیشاندانی بێوێنە لە کوردستان و ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی بەرین لە شارەکانی دیکەی ئێران و لەوانە تاران و مەشهەد و شیراز و ئیسفەهان و تەورێز، وەک شارە هەرە گەورەکانی ئێران. ئەم قۆناغە هاوکات قۆناغی پووچەڵکردنەوەی یەکجارەکیی سیناریۆی مێژووییی حکوومەت بوو لەژێر ناوی جیاییخواز و دژەئێرانی بوونی خەڵکی کوردستان، بۆ لەباربردنی ئەو هاوپشتییەی لەنێوان پێکهاتەی گەلانی ئێراندا پشکووتبوو. لەم قۆناغەدا جیا لە بەرینتربوونەوەی پانتاییی جوگرافیایی و پێکهاتەی بەشداربووانی خۆپیشاندانەکان، سەرنجی میدیای جیهانی و دەسەڵاتدارانی ڕۆژئاوایی کەوتە سەر ئەوەی لە ئێران لە ئارادایە. گەورە بیرمەندانی وەک نوام چامسکی و سڵاڤۆی ژیژەک باسیان لە گرینگیی ڕۆڵی کورد لە ڕاپەڕینی ئازادیخوازانەی خەڵکی ئێران کرد. لەم قۆناغەدا دەرکەوت هێزی سەرکوتگەری حکوومەت توانای کپکردن و کووژاندنەوەی شۆڕشەکەی نییە و ئیتر ناتوانێت دۆخەکە بگەڕێنێتەوە کاتی پێش گیانبەختکردنی ژینا.

قۆناغی سێهەم و نوێترین قۆناغی ئەم شۆڕشە، لەگەڵ چلەی ژینا دەستی پێ کرد و بەشداریی بەرین و دەیان هەزار کەسی لە ڕێوڕەسمەکە لە زۆر شار و ناوچەی جیاجیای کورددستان و ئێرانەوە، گوڕوتینێکی بێوێنەی بە خۆپیشاندانەکان لە هەموو ناوچەکانی ئێران بەخشی. هەر لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوودا مەراسیمی چلەی گیانبەختکردووان لە شارە جیاجیاکان بووەتە هۆی سەرهەڵدانی خۆپیشاندانی بەرینتر و درێژماوەتر لە زۆربەی ناوچەکان. خۆپیشاندانەکان لە هەموو شارەکان، ئێستا بەرینتر و درێژماوەتر و بە بەشداریی جەماوەرێکی زیاترەوە بەردەوامە. بەڵام ئەوەی لێرەدا بەرچاوە، گۆڕانی زۆر خێرای ئاست و ڕێچکەی خۆپیشاندانەکانە لە کوردستان.

هەر لە ڕۆژی چلەی ژینا و دوابەدوای ڕێوڕەسمی سەر مەزار، بە هەزاران خۆپیشاندەر لە شارەکانی سەقز و مەهاباد و بۆکان و سنە و شارەکانی دیکە ڕژانە سەر شەقامەکان و لە ماوەیەکی کەمدا ڕێڕەوی خۆپیشاندانەکان گۆڕا بۆ شەڕێکی نابەرابەری هێزی تەیار و پۆشتەی سەرکوتگەر و لاوانی دەست بەتاڵ بەڵام ورە بەرز و وەزاڵەهاتوو. ترۆپکی ئەم شەپۆلە چاوەڕواننەکراوە هێرشی خۆپیشاندەران بوو بۆ سەر بنکەکانی هێزە سەرکوتگەرەکان و لەوانە فەرمانداریی مەهاباد و چەند بانک و ناوەندی دیکەی سەر بە سپای پاسداران و جاش و خەیانەتکارەکان. ئەم هەڵچوونە لە ناکاوە لە لایەکەوە بووە هۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر زیاتر لە خۆپیشاندەران، بە بەراورد لەگەڵ ماوەی زەمەنیی دوو قۆناغەکەی پێشووتر، گیان بەخت بکەن و ژمارەیەکی زۆریش بریندار بن. بەرزبوونەوەی لە ناکاوی ئاستی خۆپیشاندانەکان، بووە هۆی بەکارهێنانی زۆر زیاتری چەک و تفاقی شەڕ لەلایەن هێزەکانی حکوومەتەوە. لووتکەی ئەم حاڵەتە لە مەهاباد بینرا و ئەگەرچی بەخۆشحاڵییەوە هاتنە سەر شەقامی خەڵکی شارەکانی دەوروبەری مەهاباد و بەتایبەت میاندواو، بوونە لەمپەر لەسەر ڕێی ناردنی هێزی سەرکوت لەو شارانەوە بۆ مەهاباد، بەڵام گەیاندنی زۆر خێرای خۆپیشاندانەکان بەو ئاستە و ناهاوئاهەنگ لەگەڵ شوێنەکانی دیکەی ئێران، زەنگی مەترسیی هەرە گەورەی لەسەر کوردستان لێ دا. لێرەوە خوێندنەوەی وردی هۆکار و لێکەوتەکانی ئەم پێشڤەچوونە چاوەرواننەکراوە، پێویستیی هەرە لەپێشی ئێستایە.

ئەم ئاستە لە خۆپیشاندان بەو خێرایییە بۆچی ڕووی دا؟

بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە دەکرێت لە هەر گۆشەنیگایەکەوە کۆمەڵێک هۆکار بخرێتە بەرچاو و شرۆڤە بکرێت. من هەوڵ دەدەم لە دیدی خۆمەوە گرینگترین هۆکارەکان باس بکەم.

یەک- بەردەوامیی خۆپیشاندانەکان بۆ ماوەیەکی زۆر: بۆ یەکەمجار خۆپیشاندانی سەرتاسەری لە ئێران و کوردستان لە دژی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی، بۆ ماوەی ٤٠ ڕۆژی بێ بڕانەوە و پەرەسەندنی ڕۆژانەی بۆ شار و ناوچەی جیاجیا و تەنانەت تاڕادەیەک دوور لە باوەڕ، درێژەی کێشا (هەڵبەت هەتا ئێستاش درێژەی هەیە، بەڵام مەبەست تیشک خستنە سەر کاتی هەڵچوونی خێرای جەماوەرە لە ڕۆژی چلەی ژینا و چەند ڕۆژی دوای ئەو). توانای جەماوەری ڕاپەڕیو بۆ مانەوە و بەربەرەکانێ لەگەڵ هێزی تەیار و دوور لە هەر بەهایەکی مرۆڤایەتی، هەستی ئەوەی لە کوردستان جووڵاند کە دەتوانن بە ڕۆیشتن بەرەو ناوەندە حکوومییەکانی ناو شارەکانی کوردستان، گورزی کاریگەر لە دەسەڵات بوەشێنن.

دوو- ماندوویی و داماویی هێزی سەرکوتگەر لە خەواندنەوەی ڕاپەڕینەکە: بەردەوامیی خۆپیشاندانەکان و بڵاویی کۆبوونەوەکان هاوکات لە چەندین شوێن و گەرەکی جۆراوجۆر لە یەک شاردا، بووە هۆی ماندووبوون و لە کزیدانی توانای هێزەکانی حکوومەت بە جاشەکانیشەوە. ئەم لاوازی و ماندوویەتییە لە چاوی خەڵکی ڕاپەڕیو ون نەبوو و هەر ئەمە بووە هۆی بەرزبوونەوەی هەرچی زیاتری ورەی جەماوەر و گەیشتن بە بڕیاری دەستبردن بۆ ناوەندەکان و هێماکانی دەسەڵات.

سێ- ئەزموونی مێژوویی: بە درێژاییی تەمەنی کۆماری ئیسلامی، کوردستان پێشەنگی بەگژداچوونەوە و تەنانەت ساڵانێکی زۆر تەنیا سەنگەری دژایەتیکردن و ملنەدان بە حکوومەتی ئیسلامی بوو لە هەموو ئێران. خاوەندارێتیی ئەم مێژووە و پێشەنگ و دەستپێکەربوونی کوردستان لە ڕاپەڕینی ژیناشدا، هەستی بڕوابەخۆییی خۆپیشاندەرانی کوردستانی بۆ نزیکبوونەوە و دەستبردن بۆ ناوەندە حکوومییەکان، بەهێزتر و کوورەی خەباتی زیاتر نێڵ دا.

چوار- ئاستی سەرکوت لە کوردستان: لەگەڵ پێشەنگایەتیی کوردستان لە مەیدانی خەبات لە دژی کۆماری ئیسلامیدا، هاوکات ئاستی سەرکوت و قوربانیدان لە کوردستانیش هەمیشە زیاتر و توندتر و نامرۆڤانەتر لە شوێنەکانی دیکەی ئێران بووە. ئەم حاڵەتە ڕاپەڕینی ئەمجارەش دەگرێتەوە و دیسانیش یەکەمین گیانبەختکردووانی ڕاپەڕینەکە لە شارەکانی کوردستان بوون، سەرەڕای ئەوەی چەندین شاری دەرەوەی کوردستان و لەوانە تارانی پایتەختیش دەستیان دایە خۆپیشاندان. سەرکوتی بێبەزەییانە و دوور لە هەموو مرۆڤایەتییەک، هاوتەریب ئاستی دژکردەوە و پەرچەکرداری خۆپیشاندەرانیش دەگۆڕێت. هەر بۆیە لە کوردستانیش لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی سەرکوت و گیانبەختکردنی ١٦ کەس تەنیا لە ماوەی ٢ ڕۆژی دوای چلەی ژینا، کە ١١ کەسیان تەنیا لە دوو شاری سنە و مهاباد بوون، خۆپیشاندەرانی بەرەو گەمارۆدان و دەستبردن بۆ ناوەندە حکوومییەکان هاندا بەو زانیارییە پێشوەختەوە کە بەتایبەت فەرمانداری وەک ناوەندی دابینکردن و ناردنی هێزی سەرکوت بۆ کوشتنی خەڵک دەبینرێت و بانک وەک هێمای دەسەڵات و دابینکەری پێداویستیی مادیی ئەم سەرکوتە پێناسە دەکرێت.

پێنج- وەستانەوەی جاشەکان لە بەرانبەر خەڵک: قەرەبووکردنەوەی ماندوویەتی و کەمیی هێزی سەرکوت، یەکێک لەو هۆکارانە بوو کە حکوومەتی هێنایە سەر ئەوەی لە ئاستێکی بەریندا جاشەکان بە چەک و تەقەمەنییەوە بەرەوڕووی خەڵک بکاتەوە. دیارە بەشداریی چەکدارانەی جاش لە سەرکوتی خۆپیشاندەراندا، بێگومان ئاگری تووڕەییی خەڵک چەند هێندە بەتین دەکات. بە وتەی شایەتحاڵەکان و بەشدارانی خۆپیشاندانەکان، گیانبەختکردنی بەشێکی بەرچاوی کوژراوەکانی چەند ڕۆژی دوای چلەی ژینا لە کوردستان لەسەر دەستی جاشەکان، تەشەنا بوونەوەی دووبارەی برینی کۆنی بزووتنەوەی کوردستان بوو بە خەنجەری خەیانەت و خۆفرۆشیی جاش. وتنەوەی دروشمەکانی ساڵانی سەرەتای بزووتنەوەی کوردستان لە دوای سەقامگیربوونی کۆماری ئیسلامی بۆ بەتاوانبارناسینی جاش لە بەفیڕۆدانی ڕەنجی خەباتی جەماوەری کوردستان، ئەوپەڕی بێزاریی خەڵک و کاریگەریی ئەم فاکتەرەیە لە هەڵچوونی چاوەڕواننەکراوی ڕۆژانی دوای چلەی ژینا.

شەش- نەبوونی ئەزموونی خەباتی هاوبەش: یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی شۆڕشی ژینا، گشتگیربوونە لە ئاستی هەموو ئێراندا. ئەمە یەکەمجارە کە لە ئاستێکی بەرین بە پانتاییی هەموو ئێران، ڕاپەڕینێکی جەماوەری لە دژی کۆماری ئیسلامی سەرهەڵدەدات. ئەگەرچی کوردستان خاوەنی ئەزموونی بەنرخ و مێژوویییە لە بەگژداچوونەوەی کۆماری ئیسلامی و دژایەتیکردنی ستەم و چەوسانەوەی حکوومەتی ناوەندی، بەڵام لە بەشێکی هەرە زۆر و تەنانەت نزیک بە هەمووی ئەو ئەزموونەدا تەنیا بووە. ئەمە واتە نەبوونی ئەزموونی خەباتی هاوبەش و هاوئاهەنگ لەگەڵ ناوچە و پێکهاتەکانی دیکەی گەلانی ئێران. کوردستانی خاوەن ئەزموون لە خەباتدا، لەبەر نەبوونی ئەزموون لە خەباتی هاوبەش، لە سەرەتای ڕێگای ناسین و شیکردنەوەی تایبەتمەندییەکانی خەباتی هاوبەش لەگەڵ گەلانی دیکەی ئێراندایە و بۆیە بێ سەرنجدان بەو هاوخەباتییە کاڵ و کرچ بەڵام ڕوو لە گەشەیە، ئەسپی شۆڕشی لینگ دا و چەند مەنزڵ لە هاوخەباتە نوێ و کەم ئەزموونەکانی دوور کەوتەوە و لە ڕاستیدا چەند مەنزڵ لە پێشەوەی ئەوان بە تەنیا مایەوە. ئەم هەنگاوە بەپەلەیەی کوردستان، لەگەڵ ئەوەی بووە هۆی گیانبەختکردنی کۆمەڵێک ڕۆڵەی ئازیز و خەباتکاری لاو، هاوکات هاوخەباتەکانیشی بەتایبەت لە پایتەخت و شارە گەورەکان تا ڕادەیەک تاساند و تووشی سەرلێشێواوی و جۆرێک لە ترسی کردن؛ ترسی ئەوەی کە ئەگەر بۆ گەیشتنەوە بە کوردستان، بازی گەورە بدەن، لەوانەیە نەگەن بە مەنزڵ.

چی بکرێت؟

وردبوونەوە لەو خاڵانەی سەرەوە، بەم ئەنجامانەی خوارەوەمان دەگەیەنێت:

یەک- بزووتنەوەی ئەمجارە نەک هەر لە کوردستان بەڵکوو لە هەموو ئێران، جیاوازە لە هەموو خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکانی پێشوو. هاتنە سەر شەقامی ئەمجارەی جەماوەر هەم لە ڕووی ڕێژەی بەشداربووان و هەم لە ئاستی داخوازییەکان و هەم لە ڕووی پانتاییی جوگرافی و هەم ماوەی بەردەوامبوونەوە، فەیلەسووف و کۆمەڵناس و پسپۆڕانی هێناوەتە سەر ئەو بۆچوونەی کە خۆپیشاندانەکان لە بوون بە شۆڕشێکی گشتگیری کۆمەڵایەتی و سیاسی نزیک بووەتەوە و تەنانەت هەندێک کەس بە شۆڕش ناوی دەبەن. شۆڕش لە دژی دەسەڵاتێکی ئایدیۆلۆژیکی تا سەر ئێسک تەیار بە چەک و ئامرازی سەرکوت، لە وڵاتێکی پان و بەرینی وەک ئێران و بە پێکهاتەیەکی جەماوەریی فرەڕەنگ و فرەجۆر لە هەموو ڕوویەکەوە، پێویستی بە پشوودرێژی و بەهێزکردنی ڕێکخستنەکان لەلایەن چالاکانی مەیدانی و خاوەن ئەزموون بۆ بەردەوامیدان بە خۆپیشاندانەکان هەیە.

دوو- بەشێکی زۆری ئەو هێزەی ئێستا دەستی داوەتە سەرکوتی جەماوەر، ئەگەر هێزێکی باوەڕمەند بە ڕێبازی حکوومەتیش نەبێت، وەها ترسێندراوە کە پێی وایە لە ئەگەری ڕووخانی ڕژێم، بەبێ ئەملاولا بە دەستی خەڵک دەکوژرێت و لەناو دەچێت. بەکورتی دەسەڵات هەوڵ دەدات هەموو پردەکانی پشت سەری ئەو هێزە بڕووخینێت. لە وەها حاڵەتێکدا، ئەم هێزە هەرچەندەش ماندوو بێت، مان و نەمانی خۆی لە سەرکوتی ڕاپەڕینەکەدا دەبینێتەوە. بەرپەرچدانەوەی ئەم سیاسەتەی حکوومەت و هەوڵی بە بەرنامە بۆ دابڕان و هەڵوەرینی ئەم هێزە، کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر خەساری گیانی و ماوەی بە ئەنجام گەیشتنی شۆڕشی ژینا هەیە.

سێ- ئەزموونی زیاتر لە چوار دەیەی ڕابردوو دەیسەلمێنێت کە کۆماری ئیسلامی بە سەرکوتی خوێناویی کوردستان، ناوچەکانی دیکەی ئێرانی ترساندووە و هەمیشە هەوڵی داوە کوردستان وەک نموونە بۆ چاوترسێنکردنی گەلانی دیکەی ئێران بخاتە بەر دیدەی خەڵک. هۆکاری هەڵبژاردنی کوردستان بۆ ئەم مەبەستەش زۆر ئاشکرایە و لەوانەیە هەر ئەوەندە بەس بێت کە بڵێین کوردستان هەر لە ڕۆژی یەکەمەوە ناخی ئەو ڕژیمەی ناسی و دەنگی پێنەدا و دژی وەستایەوە و ڕێگای خەباتی دژی کۆماری ئیسلامیی نیشانی خەڵکی ئێران داوە.

چوار- کوردستان لە سەرهەڵدانی ئەمجارەیدا تەنیا نییە و هەموو گەلانی دیکەی ئێرانیش دوابەدوای خەڵکی کوردستان ڕژاونەتە سەر شەقام. ئەمە خاڵێکی بەهێزە بۆ بزووتنەوەی کوردستان و دەرفەتیکی زێڕینە بۆ ئەوەی کوردستان ئەزموونی خەباتکاریی خۆی لە مەیدانی خەباتی مەدەنی و سیاسی و ڕێکخراوەییدا بخاتە بەر دەست جەماوەری ڕاپەڕیوی هەموو ناوچەکانی ئێران. درووشمە سەرەکییەکانی ئەم شۆڕشە و هێما و ڕەمز و سیمبۆلەکانیشی هەر لە کوردستانەوە گشتگیر بوونەتەوە و ئێستا بە هەموو مانایەک کوردستان چرای ڕێنوێنی شۆڕشی ژینایە. ئەم تایبەتمەندییە نوێیە دەبێت بەرەو ئەوەمان ببات وردبینتر و پشوودرێژتر بڕوانین و خۆمان لە بەرگی پێشەنگایەتیدا ببینین و وەک سوارچاکی ئەم مەیدانە، پێ بە پێی تازەسواران بڕۆین و مەنزڵ بە مەنزڵ هەنگاو هەڵگرین و پەلە نەکەین لە گەیشتنی بە نیوە و ناتەواوی. بیرمان نەچێت ئەم هاودەنگی و پشتیوانییەی ئێستا لەگەڵ ساوابوونی، گەلێک نەیار و دوژمنی سوێندخواردووی هەیە، کە شەو و ڕۆژ بۆی لە بۆسە دان و لە دەرفەتێک دەگەڕێن لە باری ببەن.

پێنج- ئەگەرچی ڕووخانی حکوومەتی دیکتاتۆریی ناوەندگەرا، ئەگەر لە ناوەندەوە دەست پێ بکات زۆر خێراتر ڕوو دەدات، بەڵام من پێم وایە لە ئاستی زۆر پەرەگرتووی شۆڕشدا، دەکرێت ڕووخانی حکوومەت لە ناوچەکانی دیکەوە بەرەو ناوەند دەست پێ بکات و لە پایتەخت بە یەکجاری کۆتایی بێت. لە هەر دوو ئەگەرەکەدا خاڵی بێ ئەملاولا ئەوەیە کە حکوومەت بە تەنیا بە کوردستان ناڕووخێت. ئەمە بە مانای شلبوونەوە و ساردبوونەوە نییە، بەڵکوو بە مانای واقیعبینی و لە پێناو ڕێکخستنی هێزی خۆپیشاندەردایە لەگەڵ ڕاستییەکانی ناو مەیدانی شۆڕش. ئەگەر بڕوا بەو ڕاستییە بهێنین کە دەبێت لەگەڵ هاوخەباتە نوێیەکانمان لە ناوچەکانی دیکەی ئێران پێ بە پێی یەکتر بەرەو ڕووخاندنی ڕژیم بڕۆین، بێگومان ناکەوینە پەلەی دەست بردن بۆ ناوەندەکانی حکوومەت لە شارەکانی کوردستان. هێزی سەرکوت هێشتا هێندە دانەڕووخاوە کە توانای توندوتیژی نواندنی نەمابێت لە کاتی بەرگریکردنی لە دامودەزگاکانی حکوومەت. هەربۆیە هەر پەلەیەک لەم حاڵەتەدا توندوتیژیی لێ دەکەوێتەوە. توندوتیژیش خەساری گیانی و ترسانی کاتی بەدواوەیە.

شۆڕشی ژینا شۆڕشی پاراستنی ژیانە.

The post توندوتیژین یان بەپەلەین؟ appeared first on ژنەفتن.

یەک لەو ڕێگایانەی ڕژێمی ئێران بۆ سەرکوتکردنی شۆڕشەکە گرتوویەتە بەر، بریتییە لەوەی ئۆباڵی هەموو کێشەکە بخاتە ئەستۆی کورد و لەژێر ناوی «پاراستنی یەکپارچەییی خاکی ئێراندا» پاڵ بە هەموو ئێرانییەکانەوە بنێت دژ بە کوردستان بوەستنەوە و بەم جۆرە لە ڕێگای سەرکوتکردنی کوردستانەوە گەرەنتیی مانەوەی خۆی بکات. ئەڵبەت ئەم پلانە زۆر خێرا فەشەلی هێنا و خەڵکی ئێران بە پێچەوانەی ٤٣ ساڵ لەمەوپێش، زۆر هۆشیارانە و بگرە تەنانەت بە چاوی ستایشەوە مامەڵەیان لەگەڵ کوردستاندا کردووە. ئاشکرایە شۆڕشەکە چ وەک دەسپێکردنی کرداری و چ وەک گوتارە ستراتیژیکەکەی کە «ژن، ژیان، ئازادی»یە، لە کوردستانەوە سەرچاوەی گرتووە و ئێستەیشی لەگەڵ بێت، دینامیزم و وزەی خۆی هەر لە کوردستانەوە وەردەگرێت. هۆکاری تووڕەبوونی لەڕادەبەدەری کۆماری ئیسلامییش لە کوردستان، هەر بۆ ئەم حەقیقەتە ئاشکرایە دەگەڕێتەوە.

کۆماری ئیسلامی سەرەتا بە هێرشکردنەکانی بۆ سەر کامپ و باره‌گای حیزبەکانی ڕۆژهەڵات ویستی پلانە سەرکوتکارانەکەی یەکلایی بکاتەوە کە سەرەڕای شەهیدبوونی چەندین پێشمەرگە و خەڵکی مەدەنیی ڕۆژهەڵات، ئەم پلانە سەری نەگرت. بەڵام ئێستە دەیهەوێ لە ڕێگای حکوومەتی هەرێم و هەردوو حیزبە دەسەڵاتدارەکەی باشوورەوە بەشی دووەمی پلانەکەی جێبەجێ بکات کە وا دیارە حکوومەتی هەرێم ملی بەم خواستە داوە و خەریکە بە چەند قۆناغێک جێبەجێی دەکات.

لە قۆناغی یەکەمدا کێشەی جیدییان بۆ ئیقامەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات دروست کردووە؛ یان بۆیان تازە ناکەنەوە یاخود هەر لێیان وەردەگرنەوە. هاوکات ئاسایش مۆڵەت بە کوردانی پەنابەری ڕۆژهەڵات نادات لە ناو گەڕەکەکاندا خانوو بە کرێ بگرن و ناچاریان دەکات لە ناو پرۆژەکاندا شوقە بە کرێ بگرن، کە هەم گرانترە و هەم لەژێر چاودێریی بەردەوامی کامێرادایە. دەوترێت ئەمە هەنگاوێکە بۆ ئەوەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات بە تەواوی لە شارەکان دەربکرێن و لە کۆمەڵێک کامپی دەورگیراوی چاودێریکراوی دەرەوەی شارەکاندا نیشتەجێ بکرێن.

لە ئاست حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتیشدا دەیانەوێ چەکیان بکەن و بنکە و بارەگاکانیان پێ کۆ بکەنەوە و ناچاریان بکەن بڕۆنە ئەو کامپانەوە، یاخود بەرەو ئەورووپا و ئامریکا کۆچ بکەن. بەم چەشنە، شۆڕشی ڕۆژهەڵات کۆتایی پێ بێنن و دڵی کۆماری ئیسلامی ڕابگرن!

مخابن، ئاماژەکان دەڵێن ئەم پلانە دزێو و پاساوهەڵنەگرە نەك تەنها قبووڵ کراوە، بەڵکوو بە شێنەیی چووەتە بواری جێبەجێکردنیشەوە.

ئەمە لە حاڵێکدایە کە کۆماری ئیسلامی قەت توانایەکی وا گەورەی نییە کە حکوومەتی هەرێم ناچار بە شپرزەکردنی کوردانی ڕۆژهەڵات بکات، بەڵام وا دیارە مەیلێکیش لە ناو خودی باشووردا هەیە کە هیچ «نا»یەک بە ئێرانییەکان نەڵێن و هەر ئەمرێکیان پێ کرا، یەکسەر جێبەجێی بکەن. ئەشیانەوێ لە ناو میدیاکاندا بڵێن ئەمە ناچارییە و پاراستنی یاسا جیهانییەکانە و دەسەڵاتی دژایەتیکردنی خواستەکانی دراوسێی گرنگی خۆمانمان نییە! ئەم پاساوە هێندە لاواز و بێبنەمایە کە لای هیچ مرۆڤێکی ئاقڵ تەنانەت سووکەباوەڕێکیش دروست ناکات کە ڕەنگە حکوومەتی هەرێم ڕاست بکات و لە دەسەڵاتیدا نەبێت بێگوێیی کۆماری ئیسلامی بکات.

بەڵام ئاخۆ ئەم مەیلە ناوەکییە لە کام چاوگ ئاو ئەخواتەوە و پشتی بە کام بنەمای جەماوەری بەستووە؟

کوردی ڕۆژهەڵات دەمێکە خێری یەکێتی و پارتی بەخشیوەتەوە و وەک دوو لایەنی گەندەڵ چاویان لێ دەکات، بەڵام لە ئاست کۆمەڵگای باشووردا بەردەوام خەمخۆر بووە، خۆی بە خاوەنی شادی و تاڵییەکانی زانیوە و لە هەموو ڕووداوەکاندا بە ئاشکرا پاڵپشتیی باشووری کردووە. کەچی مخابن لەم ڕاپەڕینە گەورەیەی ڕۆژهەڵاتدا کە هەموو جیهان ستایشی دەکات، جیا لە یەک دوو هەوڵی خەمخۆرانە نەبێت کە ئاسایش بە قورسی ڕووبەڕووی بوویەوە و بە گازی فرمێسکڕێژ هێرشی کردە سەر بەشداربووان و دەنگی کپ کردن، ئیدی ورتەیەکیش چییە بۆ هاوسۆزیکردنی ڕۆژهەڵات لەو کۆمەڵگای باشوورەوە نابیسرێت. کەچی لە بەرانبەردا ڕۆژانە بە سەدان کۆمێنت و پۆستی ناشیرین لەسەر شۆڕشی ڕۆژهەڵات ئاڕاستەی مێشک و دەروونی خەڵکە ڕاپەڕیوەکەی «ئەودیوی سنوور» دەکرێت، تەنها لەبەر ئەوەی «لەچکی زۆرەملێی حکوومەتێکی ستەمکار دەسووتێنن!!» خەڵکی باشوور پێیان وایە مافی خۆیانە بە بیرکردنەوەیەکی تەسکی بارگاویکراو بە خوێندنەوەیەکی ڕووکەش و چەواشەی ئایینی کە بەرهەمی شکستی حکوومەتە گەندەڵەکەی یەکێتی و پارتییە، نەك تەنها چاو له‌ هەموو ستەمکارییەکانی ڕژێمی ئێران بپۆشن، بەڵکوو خەڵکی ڕاپەڕیوی ڕۆژهەڵاتیش لۆمە بکەن کە بۆچی دژی ئیسلام و «نامووس» هاتوونەتە سەر جادە؟! قەت بە خەیاڵی خەڵکی ڕۆژهەڵاتدا نەئەهات ئەو باشوورەی لە ڕۆژهەڵات زیاتر خۆشیان ویستووە، ڕۆژێک لە ڕۆژان هەم لە ئاستی حکوومەت و هەم لە ئاستی کۆمەڵگادا بچێتە بەرەی نەیارانەوە. ئەوەی باشوورییەکان لە سۆشیاڵ میدیادا بە خەڵکی ڕاپەڕیوی ڕۆژهەڵاتی دەکەن، دیوی ئەودیوی هەمان ئەو نادادی و ستەمەیە کە حکوومەتی هەرێم بە پەنابەرانی ئەو پارچەیەی دەکات. باشوور کە سەردەمانێک بنکەی ڕۆشنبیری و مەڵبەندی هیوای هەموو کوردستان بوو، ئێستە بە ئاستێک بەرەوپاش گەڕاوەتەوە کە خەڵکەکەی بۆ مەرگی «ژینا» ئەڵێن «دەستیان خۆش بێ کوشتیان، لەسەر حیجاب و باڵاپۆشی و ئیسلام کوژراوە…». لە باشترین هەڵوێستیشیاندا ئەڵێن «کورە وەک ئێمە لە خۆتانی تێک مەدەن، ئەوەتا حکوومەتی کوردییش گەندەڵە و پڕە لە زوڵم و زۆر». وەک ئەوەی قبووڵکردنی ستەمی ناکورد «ڕەوا» بێت و قبووڵکردنی ستەمی کورد «ناڕەوا»! ئیتر ناڵێن قبووڵکردنی هیچ جۆرە ستەمێک لە لایەن هیچ کەسێکەوە ڕەوا نییە.

خۆ هەر بەمەشەوە نەوەستاوە؛ بە داخەوە باشوور دەمێکە بووه‌ به‌ مۆڵگه‌ی ئیتلاعاتی ئێران و میتی تورکیا و ڕۆژانە تێکۆشەرانی ئەو دوو پارچەیە ئەکوژرێن و ئازار دەدرێن. هەروەها بووەتە بازاڕی ساغکردنه‌وه‌ی کاڵای بێکوالیتی و نزمی كولتووری و بازرگانیی ئەو وڵاتانە، بازرگانییەک نەك تەنها بچووکترین خاڵی ئەرێنی و بەهاداری بۆ باشوور زیاد نەکردووە، بەڵکوو تاکە دەرئەنجامی بریتی بووە لە شێواندنی کولتووری باشوور و لەخشتەبردنی ئەو بەشە لە بەها کۆمەڵایەتییە ڕەسەنەکان کە کۆمەڵگای لەسەر بونیاد نراوە.

کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشوور بەردەوام خەریکی بڵاوکردنەوەی فیلمی سەخیف و موبتەزەلی تورکین کە هەر هەموویان بە پلانێکی تەواو حکوومی و بە پشتیوانیی حیزبە ئیسلامییەکەی ئەردۆغان دروست دەکرێن، کەچی بەشێک هەر لەو خەڵکە ئیماندارەی باشوور کە لەبەر لەچک سووکایەتی نەماوە بە خەڵکی ڕۆژهەڵاتی نەکەن، بوونەتە ستایشکەری ئەردۆغان و هەندێ جار لە مزگەوتەکاندا دوعای خێری بۆ دەکەن! هەر ئەم هه‌یمه‌نه‌ كولتوورییەی لە ڕێگای‌ موزیك و فیلمەکانەوە دروست كراوه‌، نەك تەنها کولتوورەکەی شێواندووە، بەڵکوو وای لە باشوور کردووە له‌ ئاستی به‌ندیخانه‌كان و كوشتاری كۆڵبه‌ره‌كان لە دوو پارچەی کوردستاندا كوێر و نابینا بێت‌.

بەرزبوونەوەی ڕێژه‌ی بەکارهێنەرانی مادە هۆشبەرەکان له‌ باشوور پێوەندییەکی قووڵی بە بازرگانیی ڕەشی ڕژێمی ئێرانەوە هەیە

یان بە بارێکی تر و لە ئاستی حکوومەتە ئیسلامییەکەی تری ناوچەکەدا، واتە ئێران، بۆ مەگەر نازانین یەکێکە لە گەورەترین بازرگانەکانی مادە هۆشبەرەکانە لە هەر هەموو جیهاندا؟ بەرزبوونەوەی ڕێژه‌ی بەکارهێنەرانی مادە هۆشبەرەکان له‌ باشوور پێوەندییەکی قووڵی بە بازرگانیی ڕەشی ڕژێمی ئێرانەوە هەیە؛ حکوومەتێک کە لەژێر گەمارۆیەکی قورسی ئابووریدایە و بۆ بەدەستهێنانی پارە دەست لە هیچ بازرگانییەکی قێزەون و نامرۆڤانە ناپارێزێت. ئەم چەند ساڵەی ڕابوردوو ڕێژەی هەناردەکردنی مادەی هۆشبەر بۆ ناو باشوور له‌ ڕێگه‌ی دزه‌پێكردنی سنووره‌ دەستکردەكانه‌وه‌، له‌ڕادەبەدەر‌ زیادی كردووه‌ و هه‌ر ئه‌م ماوه‌یه‌ی پێشوو له‌ ناوچه‌ی ڕانیه‌ ده‌ست به‌سه‌ر ٨٤ كیلۆ مادەی هۆشبەردا گیراوه‌.

کەچی خەڵکی ئیمانداری باشوور ئەم دیاردە نامرۆڤانە ئاشکرایانە نابینن، بەڵام بۆ سووتاندنی لەچکی زۆرەملێی ڕژێمی ئێران ڕەگی مل با دەدەن و جنێو بە ژنانی ڕۆژهەڵات دەدەن! ئەمە لە حاڵێکدایە کە چەندین ساڵە تەنانەت لە ناو خەڵکی فارسی ئێرانیشدا ئاگامان لە دەنگێکە ستایشی کۆمەڵگای ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان دەکات، لەبەر ئەوەی بەردەوام پێشڕەو بووە و قەت ملی بۆ ستەم نەوی نەکردووە، لەم ڕاپەڕینەدا ڕۆژانە لە هەموو میدیا ئێرانییەکانی دژ بە ڕژێمی تاراندا (جیا لە میدیا جیهانییەکان) باس لەوە دەکرێ کە هەموو ئێرانییەکان پێویستە چاو لە کوردان بکەن و گوێ لە گوتار و کردار و دروشمەکانی ئەوان بگرن.

بە داخەوە، باشوور لەم دۆخە سەخت و پڕکارەساتەدا نەك تەنها هیچ یارمەتییەکی ڕۆژهەڵاتی نەداوە و نادات، بەڵکوو بووەتە مایەی شێواندنی مێشک و تووڕەکردنی جەماوەری ستەملێکراوی ئەو دیوەی کوردستانیش و ڕۆژانە تۆوی نائومێدی و تووڕەیی بە ناو ئەو خەڵکەدا بڵاو دەکاتەوە. جا کۆماری ئیسلامی لەمە زیاتر چیی لە باشوور ئەوێت: حکوومەتەکەی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات لە کامپەکاندا زیندانی بکات و کۆمەڵگاکەیشی سووکایەتی و جنێو بە خەڵکە ڕاپەڕیوەکەی ئەودیوی سنوورە دەستکردەکان بدات.

ئەگەر خەڵکی باشوور بیرکردنەوەیەکی دروست و واقیعی لە ئاست ئەم دەوڵەتانەدا ژیابان، بێگومان دەبوو زیاتر لە کوردی ڕۆژهەڵات و باکوور حەز بە ڕووخانی ئەم دەوڵەتە ستەمکارانە بکەن.

ئەم هاونیشتمانییانە کە بەردەوام باس لە گەندەڵیی یەکێتی و پارتی دەکەن، بۆ مەگەر نازانن دەسەڵاتدارانی باشوور لە دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە فێری دزیکردن و بەتاڵانبردنی سامانی گشتی و لە تورکیاوە فێری کردنەوەی شوێنی لەشفرۆشی و بەکاڵاییکردنی هەموو سێکتەرە کولتوورییەکانی کۆمەڵگا بوون؟! بۆ نازانن سەرچەشن و مۆدێلی حوکمکردنی سەری ڕەش و دەباشان دەقاودەق لەم دوو دەوڵەتە گەندەڵەی ناوچەکەوە وەرگیراوە؟ بێگومان بوونی کۆماری ئیسلامیی ئێران و کۆماری تورکیا لەملاولای باشووردا یەکێک بووە لە گەورەترین هۆکارەکانی بەتاڵبوونەوەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە هەموو خاڵێکی ئەرێنی و سەردەمییانە. یان مەگەر باشوورییەکان، بە کۆمەڵگا و حکوومەتیشەوە، نازانن ئەو دوو دەوڵەتە بە گرتنەوەی ئاوەکان چۆنچۆنی خەریکن باشوور دەکەنە بیابان و تا چەند ساڵی تر کەمئاوی و بگرە بێئاوی خودی ژیان لە کوردستاندا دەخاتە بەر مەترسیی زۆر جیدییەوە؟ ئەگەر خەڵکی باشوور بیرکردنەوەیەکی دروست و واقیعی لە ئاست ئەم دەوڵەتانەدا ژیابان، بێگومان دەبوو زیاتر لە کوردی ڕۆژهەڵات و باکوور حەز بە ڕووخانی ئەم دەوڵەتە ستەمکارانە بکەن. کەچی مخابن نەك تەنها وا نییە، بەڵکوو تاکە دیارییان بۆ خەڵکی ئەو دوو پارچەیە، بێهیواکردن و دژایەتیکردنی شۆڕشەکانیانه‌.

خه‌ڵكی ڕۆژهه‌ڵات خۆیان له‌سه‌ر پێن و خۆیان گیان ده‌به‌خشن، وه‌ك چۆن چاوه‌ڕێی یارمه‌تییه‌كی ئه‌وتۆ نین له‌ باشوور، چاوه‌ڕێی دژایه‌تیكردنیش نین. خه‌ڵكی ڕۆژهه‌ڵات برینی سه‌رده‌می قیاده‌ موه‌قه‌ته‌یان له‌ بیر نه‌چووه‌، بۆ ئەبێ دیسان کردارێکی هاوشێوە ئەزموون بکەنەوە؟! ڕۆژێک بەم نزیکانە تەمەنی کۆماری ئیسلامی دێتە کۆتایی و خەڵکی ڕۆژهەڵات و ئێران ڕزگار ئەبن. هیوایەک بە مافیاکانی دەسەڵاتی باشوور نییە تاکوو داوای گۆڕانکارییان لێ بکەین، لانیکەم تا ئەوکات با خەڵکی باشوور تۆزێک دەست بە کۆمێنت و قسەڵۆکە ناشیرینەکانیانەوە بگرن و لەوە زیاتر ئازاری ئەو خەڵکە ڕاپەڕیوە ستەملێکراوە نەدەن. بێگومان ئەمە داواکارییەکی گەورە نییە: تەنها بێدەنگ بن و هیچ مەڵێن، هەر ئەوەندە.

The post بۆچی حکوومەت و کۆمەڵگای باشوور بوونەتە هاوکاری کۆماری ئیسلامی؟ appeared first on ژنەفتن.

ترس لە فەوتان و لەناوچوون و نەمان، وای کردووە کورد تا کاتێک نەکەوتووەتە بەر مەترسیی ڕاستەوخۆی تێداچوون، کەناری ئارامی جێنەهێشتووە و لە پێویستیشدا تەنیا ئەوەندە لەو لێوارە دوورکەوتووەتەوە کە مەترسییەکە بۆ ماوەیەک بڕەوێنێتەوە. بەکورتی گوتاری مانەوەی کورد هێندەی ترسی لە فەوتان و نەمان بەرهەم هێناوە و دەهێنێت، ئەوەندە ڕێنوێنی کورد نەبووە بەرەو ئارامی و ئاسایش و حەسانەوە. ژیان لە لێوار هەمیشە مەترسیی کەوتنەخوارەوەی لەسەرە.

سەرهەڵدانی بزووتنەوەی بەرینی جەماوەریی ئەمجارەی ئێران، لە کوردستانەوە دەستی پێ کرد و یەکەمین گیانبەختکردوو و یەکەمین کۆبوونەوە و یەکەمین خۆپیشاندان و یەکەمین درووشمەکانیش لە کوردستان بوون و لەوێوە زۆر زوو پەلی هاویشتە زۆربەی ناوچە و هەرێمەکانی دیکەی ئێران. پەرەسەندنی خێرا و بێوێنەی درووشمەکانی ڕاپەڕینەکە لە کوردستانەوە بۆ هەموو ئێران، جیا لە بەخشینی ڕواڵەتێکی سیکۆلار و داخوازیی ڕوون و ئاشکرا بە بەراورد لەگەڵ خۆپیشاندانەکانی ساڵانی پێشتر، زۆر خێرا کوردی خستە ناوەندی خرۆشی ئەمجارەی ئێران و پێگەیەکی بێوێنەی بە کورد بەخشی. یەکەم ڕۆژەکانی سەرهەڵدانەکە ترۆپکی هاوپشتی و شانۆیەکی نوێ بوو لە هەنگاوی جەماوەر بەرەو یەکگرتوویی و پاڵپشتبوون بۆ یەکتر. درووشمی پشتیوانی لە کوردستان، خۆپیشاندانەکانی تاران و تەورێز و باکووری ئێران و زۆر شار و ناوچە و هەرێمی گرتەوە. بانگەوازی مانگرتنی گشتی لە کوردستان و ڕژانە سەرشەقامی شارەکانی ئێران بۆ پشتیوانیی مانگرتن و خۆپیشاندانی کوردستان، دەریخست درووشمە سەرەتایییەکانی بەرگری لە کوردستان، بەرهەمی هەڵچوونێکی لەناکاو و نەخوازراو نەبووە. ئەم دیاردەیە لە ئێران کە بە پێچەوانەی پڕوپاگاندای هەردوو ڕژێمی پاشایەتی و ئیسلامی بە درێژاییی نزیک بە سەد ساڵی ڕابردوو، شتێکی نوێ و چاوەڕواننەکراو بوو، هاوکات لەگەڵ شۆک و وڕبوونی هەموو پان ئێرانیست و سەڵتەنەتخواز و ناسیۆنالیستی ئێرانخوازی بەڕواڵەت چەپ و هەموو ئەوانەی سوود لە پێشێلکردنی مافە ئیتنیکی و نەتەوەیی و کولتووری و سیاسییەکانی پێکهاتەکانی ئێران دەبینن، سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستانی بەجۆرێک کرد بە ڕێنیشاندەری خەبات لە دەرەوەی کوردستانیش. ترۆپکی ئەم پشتیوانییە کاتێک بوو، دوای بۆردوومانی شوێن و جێگەی حیزبەکانی کوردستان لە باشوور لەلایەن سوپای پاسدارانەوە، ناوەندی هاوکاری مانگرتنێکی گشتی لە کوردستان ڕاگەیاند و داوای پشتگیریی ناوچەکانی دیکەی ئێرانی کرد بە خۆپیشاندان. هەر بەپێی هەواڵەکان، هاوکات لەگەڵ مانگرتنی گشتیی کوردستان، بەرینترین ئاستی خۆپیشاندان لە ئێران لەو کاتەدا ڕوویدا و ئەمە وەڵامێکی ڕوون بوو بۆ داواکەی سەرکردایەتیی سیاسیی کورد. لێرە بەدواوە هەڵوێستی مەیلە سیاسییە جۆراوجۆرەکانی کورد لە ناوخۆ و دەرەوە وردە وردە دەردەکەوێت و دوای شۆکی ڕۆژانی یەکەم، بەرەو بیچم گرتن و خۆڕێکخستن و کاری پڕوپاگاندا دەڕوات.

هێزی ساتەوەختە مێژوویییەکانین یان نا؟

من پێم وایە یەکێک لە گرینگترین ئامرازەکانی هەڵسەنگاندن و شرۆڤەی هێزە سیاسییەکان، شیکردنەوەی هەڵسوکەوتی ئەو هێزانەیە لە ساتەوەختە مێژوویییەکاندا؛ ئەو ساتەوەختانەی تێیاندا هێزێک و ڕەوتێکی سیاسی دەبێت بڕیاڕ بدات و تێڕوانینی خۆی بۆ ئەو ساتەوەختە لە ڕێی هەڵوێست و چۆنیەتیی مامەڵەکردنیەوە ئاشکرا بکات. لە وڵاتانی دیکتاتۆری و داگیرکراودا، ئەوە ئەو ساتەوەختانەیە کە چالاکیی سیاسیی ڕێکخراو و پیشەیی، لە حەشارگەی شانە و دەستە و گرووپە نهێنییەکانەوە دەگوازێتەوە سەر شەقام. لێرەوە هەر ڕەوتێک هەوڵی ئاراستەکردنی ساتەوەختەکە و کارتێکردنی دەدات بەپێی بەرژەوەند و بنەما فکرییەکانی خۆی.

بینین و خوێندنەوەی گۆڕانکارییە لە چاو ون بەڵام گرینگەکانی ژێر توێژی ڕووکەشی کۆمەڵگا، فاکتەری هەرە گرینگی چۆنیەتیی هەڵوێست و کردەی سیاسییە لە ساتەوەختە مێژوویییەکاندا. لە چرکەساتی یەکەم چەخماخەدا ئیتر دەرفەتی شیکاری و هەڵدانەوەی لاپەڕە و لێکدانەوەی هۆ و بەرهۆ نامێنێت و یەکەم هەنگاو لەسەر خوێندنەوەکانی پێشووتری کاتی کش و ماتی و بێجووڵەی ئاشکرا، دەنرێت.

هێزی ساتەوەختە مێژوویییەکان، بەردەوام بە خوێندنەوە و شیکاریی توێژی نەدیوی کۆمەڵگا، گۆڕانکارییە بەڕواڵەت ونەکان شی دەکاتەوە و توانستی ئەم گۆڕانکارییانە بۆ بەرەوپێشبردنی خەبات تاوتوێ دەکات. یەکەم نیشانەکانی ساتەوەختەکە دەناسێتەوە و هەر بۆیە لەگەڵ ساتی ڕووداندا ناشڵەژێت و تۆکمە و ئامادە، لە کەمترین کاتدا هێزی مادی و مەعنەویی خۆی بەڕیز دەکات و دەکەوێتە سەر ڕێڕەوی کرداری. یەکەم نیشانەکانی ناسینەوەی ئەم هێزانە هەوڵەکانیانە بۆ ڕێکخستنی جووڵەی جەماوەری و مەدەنی و گوشارخستنە سەر لایەنی بەرامبەر بۆ سەندنەوەی توانای پەرچەکرداری خێرا و دامرکاندنەوەی ڕاسانەکە. هاوکات بە بینین و لێکدانەوەی نیشانە سەرەتایییەکانی ساتەوەختەکە، کار بۆ پەرەپێدان و بەرینکردنەوەی دەست پێ دەکەن و ڕێگای پەرەپێدانی تا سنووری مومکین دەگرنە بەر. لە نموونەی ڕاسانی ئێستای کوردستان و ئێراندا، هێزی سیاسیی سەرەکیی کوردستان (لێرەدا ناوەندی هاوکاری) بە وشیارییەوە خواستیی هاوپشتی و داکۆکیکردن لە کوردی، لە ناو جەماوەری ناوچەکانی دیکەی ئێران بینی و هاوکات لەگەڵ بەرجەستەکردنەوەی ئەم نیشانە گرینگە، هەلی بۆ ڕاکێشانی شەپۆلی پشتیوانی لە کورد قۆستەوە. پەرەسەندنی درووشمی پشتیوانی کردن لە کوردستان لە تارانەوە بۆ ناوچەکانی دیکە و لەوانە باکووری ئێران و بەتایبەت بۆ تەورێز و هەرێمی ئازەرییەکان، گورزێکی کاریگەر بوو لە جەستەی نەیاران و دژبەرانی کوردستان درا. بۆمبارانکردنی ناوەندەکانی حیزبەکان لە باشوور و بەدەنگەوەهاتنی بەرینتری خەڵکی دەرەوەی کوردستان بۆ داوای پشتگیرییەکەی ناوەندی هاوکاری، سەلماندی کە سیاسەتی دووبەرەکی نانەوە لەنێوان پێکهاتە جۆراوجۆرەکانی ئێران، لەناو نەوەی نوێدا گۆڕاوە بۆ هەستی هاوپشتی و یەکترویستن. سڵاڤۆی ژیژەک زۆر بە درووستی ئاماژە بەوە دەکات کە خەڵکی ئێران تێگەیشتوون بەبێ ڕزگاربوونی کوردستان لەژێر ستەم، هیچ کەس لە ئێران بە ئازادی ناگات. ئەمەش بەڵگەیەکی دیکەیە بۆ ڕەوابوونی هەڵوێستی سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستان.

ئەمجارەیان کورد، خۆویست یان نەخوازراو، خراوەتە ناوەندی گەمەکەوە و هێزی سیاسیی سەرەکی لە کوردستان بە خوێندنەوەی زانایانەی ساتەوەختە مێژوویییەکە، بڕیاری دوورکەوتنەوە لە لێواری داوە و قۆڵی بۆ ڕەواندنەوەی یەکجارەکیی ترسی مان و نەمان هەڵماڵیوە. پێداگریی ئەم هێزە لەسەر درێژەدان بە خەباتی مەدەنی و تێکەڵنەکردن و بەلاڕێدانەبردنی بە خەباتی چەکداری، نیشانەی خوێندنەوەی درووستە بۆ خواستی هێشتا ساوا بەڵام لەگەشەی هاوپشتی و یەکگرتووییی نێوان هەموو پێکهاتەکانی ئێران بۆ ڕاماڵینی ستەم بە هەموو جۆرەکانییەوە.

هاوکات بەرەیەکی سیاسیی دیکە لە مەیداندا هەیە کە بەجۆرێکی دیکە لەگەڵ ساتەوەختە مێژوویییەکاندا بەرەوڕوو دەبێتەوە. ئەم بەرەیە کە بەگشتی تەنیا خۆی و فکری هاوشێوەی خۆی بە هێزی گۆڕانکاری و کار و چالاکی دەبینێت، لە ناسینەوەی نیشانەکانی بەر لە هاتنی ساتەوەختەکە کڵۆڵە و هەر بۆیە لەگەڵ سەرهەڵدانی یەکەم شەپۆلەکان دەتاسێت و سەرەتا بە بێبایەخکردن و نەگونجاندنی لەناو بەرنامەی هەرە لەپێشی ڕۆژانەیدا، هەوڵی نکۆڵیکردن و حاشالێکردن و لەم ڕێگەیەوە دامرکاندنەوەی دەدات. لەگەڵ بەردەوامبوونی دۆخەکە، ئەم هێزە ئامرازی خوێندنەوەی پێشوەختی ساتەوەختەکە و ڕووداوەکانی دواتری پێ نییە و تاسان و حاشاکردنەکەی سەرەتاش هێندەی وزە پێ نەهێشتووە کە بپەرژێتە سەر خۆڕێکخستن لەگەڵ ڕووداوەکان. لێرەوە هەوڵ بۆ بەلاڕێدابردنی ڕەوتی ڕووداوەکان و وەبیرهێنانەوەی باوەڕەکانی خۆی دەدات وەک تاکە ئەڵتەرناتیڤی گەیشتن بە مەبەست. ئەم هێزە دژ بە ساتەوەختە مێژوویییەکان دەوەستێتەوە و دەکرێت لە خانەی هێزە کۆنسەرڤاتیڤەکاندا پۆلێن بکرێت کە بوون و مانەوەیان لە مەیین و چەقبەستووییدا دەبیننەوە و گۆڕانکاری، گۆمی مەندی ئاسوودەیییان دەشڵەقێنێت. نائامادەبوونی ئەم هێزە بۆ ئەو ساتەوەختانە لە ئەنجامدا دەیخاتە سەر دژایەتیکردنی نائاشکرا و ناڕاستەوخۆی ڕەوتی ڕووداوەکان لە ڕێگەی جۆراوجۆرەوە. بەرژەوەندیی تاقم و دەستە و حیزب لەناو ئەم بەرەیە، پاڵنەرێکی بەهێزە بۆ دژوەستانەوە. لە ڕاپەڕینی ئێستای کوردستان و ئێراندا، کۆماری ئیسلامی و سەڵتەنەتخواز و پان ئێرانیست و ناسیۆنالیستە ئێرانییەکان لەم بەرەیەدان. ترسی سەرەکیی ئەوان هەمان دیاردەی سەرەکیی ڕاپەڕینەکەیە کە بریتییە لە درووشمی هاوپشتی و یەکگرتوویی و پێویستیی قبووڵکردنی یەکتر. فەلسەفەی سەرەکیی بوون و مانەوەی ئەم هێزانە هەتا ئێستا بڵاوکردنەوەی ڕووحی دژبەیەکی و ناتەبایی و بێمتمانەیی بووە لەناو خەڵک و بەتایبەت نەتەوەی باڵادەست. نەوەی ڕاپەڕیوی ئێستا لە درووشمەکانیدا وەڵامی تەواو ئاشکرا و ڕوون و بێنیاز لە ڕاڤە و تەفسیر، بە سیاسەتی دووبەرەکی نانەوە دەداتەوە. ئەم نەوەیە بە دەنگی بەرز خوازیاری لەگۆڕنانی هەموو ستەمگەرێکە لە هەر چوارچێوەیەکدا: مەرگ و نەمان بۆ ستەمگەر، جا چ شا بێت و چ ڕێبەر. ئەمە لە چەندین درووشمی دیکەشدا هەتا ئێستا ڕۆژانە و لە شوێنی جیاواز دەوترێتەوە.

ئەم تێڕوانینە بۆ ساتەوەختی مێژوویی، تەنیا تایبەت بە هێزی داگیرکەر و چەوسێنەر نییە. بەشێک لە کوردیش هاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی ڕاپەڕینەکە، لەسەر جیاکردنەوەی ڕێڕەو و ئاراستەی خۆپیشاندانەکانی کوردستان لە شوێنەکانی دیکەی ئێران پێدادەگرێت. ئەم پێداگرییە هەندێک جار تا ئاستی هەوڵ بۆ دامرکاندنەوە و لە خشتەبردنی داخوازییەکانی سەر شەقامیش دەڕوات. ئەم بەشە لە کورد بێ بڕوا بەو هاوپشتی و پشتیوانی و یەکڕیزییەی لە ئاستی ناوخۆدا سەری هەڵداوە و لە درووشم و هەڵوێستی بەشێکی زۆری چالاکانی ناوخۆدا ڕەنگی داوەتەوە، لە ڕاستیدا ترسێکی گەورەی لە بەجێهێشتنی لێواری مانەوە هەیە و بە زەقکردنەوەی کۆمەڵێک ڕەخنەی ناو ڕاپەڕینەکە، هەوڵ دەدات کورد لە ناوجەرگەی یارییەکە دوور بخاتەوە و لە باشترین حاڵەتدا لە پەڕاوێزی ڕووداوەکاندا بیهێڵێتەوە. ئەو ترسەی گوتاری مانەوەی مێژووییی کورد، لەو بەشەدا هێندە بەهێزە کە بەسەر هیوای ڕزگاری و ئازادی لە ڕێگەی یەکڕیزی و هاوپشتی لەگەڵ باقیی پێکهاتەکانی دیکەی ئێراندا زاڵە. ئەم هێزە مانەوە لە لێواری مان و نەمان و خۆحەشاردان لە بەستێنێک دوور لە چەقی ڕووداوەکان و بەرهەمهێنانەوەی ترسی لەناوچوون، بە باشتر دەزانێت لە دابەزینە ناو چەقی ساتەوەختەکە و بەهێزکردنی ئەو لایەن و تایبەتمەندی و خەسڵەتەی کە مەیلی ڕەواندنەوەی ستەمی هەیە و خەونی گەیشتن بە ئارامی و ئاسوودەیی دوور لە ترسی مان و نەمان، لەگەڵ ئەودا ئەگەری وەدیهاتنی زیاترە.

هێزی سەرەکیی ئەم بۆچوونە لەناو کوردی تاراوگە دەبینرێت، ئەگەرچی بەشێک لە هێزی ئینسانیی لایەنە سیاسییە کانی کوردستانیش پێک دەهێنن. بەشداریی کەم و نابەرچاو و شەرمنانەی کوردی تاراوگە لە کۆبوونەوە و خۆپیشاندانی هاوبەش بۆ پشتیوانیکردن لە ڕاپەڕینەکە، دەرفەت و مەودای لەباری بۆ نەیارانی کورد و لەوانە سەڵتەنەتخواز و پان ئێرانیست و ئیستەکانی دیکە ڕەخساندووە و دوای شۆکی سەرەتای هاواری نەویستنیان لە ناوخۆ، خەریکن ڕوخساری ڕاپەڕینەکە و خواستەکانی، بەجۆرێک بە ڕای گشتیی ڕۆژئاوا نیشان دەدەن کە دوورە لە ڕاستیی ڕووداوەکان و تەنیا ئامانجە ئایدیۆلۆژیکی و سیاسییەکانی خۆیان دەپێکێت.

پێداگری لەسەر پەڕاوێز مانەوە و لە لێواردا بەردەوام بوون، لە هەلومەرجی ئێستادا کەمترین سوودی بۆ دۆزی کورد لە ڕۆژهەڵات نییە و ئەگەرچی زۆریش نەخوازراو و بەپێچەوانەی ویستی هەڵگرانی ئەو بۆچوونە، بەڵام سوودەکەی دەچێتە گیرفانی بەرەی دژ بە هاوپشتی و هاودەنگی و یەکڕیزیی نوێ و ڕوو لە گەشەی نەوەی ڕاپەڕیوی ئێستا.

زۆرترین زیانی هاتنە ناو ناوەندی ڕووداوەکە و دوورکەوتنەوە لە لێواری مان و نەمان، شکست و گەڕانەوەمانە بۆ هەمان لێوار بە ئەزموونێکی زیاترەوە، بەڵام کەمترین دەرکەوتەی مانەوە لە لێوار، بوونی بەردەوامی ترسی کەوتنەخوارەوەیە بە دیوی لەناوچوون و فەوتاندا.

کاتی ئەوە هاتووە لەو لێوارە دوور بکەوینەوە.

The post کورد و زەروورەتی دوورکەوتنەوە لە لێواری مان و نەمان appeared first on ژنەفتن.

 دەقی بەیانەکە بە هەرسێ زمانی کوردی، فارسی، ئینگلیزی

پەیامی پشتگیریی ٨٨مین کۆنگرەی نێونەتەوەییی پێن بۆ ژنان و خەڵکی ئێران

مەرگی مەهسا(ژینا) ئەمینی، کچە کوردی ٢٢ ساڵانی ئێرانی، چەخماخەی ناڕەزایەتییەکی گشتی و بەردەوامی لە سەراسەری ئێران لێ دا، دوای ئەوەی کە لەلایەن “پۆلیسی ئەخلاق”ی ئێرانەوە گیرا.

مەهسا لە ١٣ی سێپتامبر لە تاران لەبەر ئەوەی گوایە قژی بە تەواوەتی دانەپۆشراوە، گیرا. بەپێی وتەی ڕاپۆرتی میدیاکان، لە کاتی دەستبەسەرکردنیدا ئەشکەنجە دراوە، بەڵام پۆلیس حاشای لێ دەکات. مەهسا دەگوێزرێتەوە بۆ نەخۆشخانەی کەسرا لە تاران ، لەوێ چوار ڕۆژ لە کۆما دەمێنێتەوە و دوایی مەرگی ڕادەگەیەنن.

پۆلیس بەردەام لە سەر ئەوە پێ دادەگرێت کە مەهسا جەڵدە یان سەکتەی دڵ لێی داوە، داستانێک کە بنەماڵەی مەهسا لەگەڵی نین.

کاتێک کە تەرمی دەبریتەوە شارکەی خۆی لە سەقز، خەڵکی شار بۆ پشتیوانی بنەماڵەکەی لە گۆڕستان چاوەڕیی دەکەن. ئەم کۆبونەوەیە خاڵی دەستپێکی خۆپیشاندانە گشتییەکان لە سەراسەی ئێران بوو. خۆپیشاندەران لە شەقامەکاندا پۆستەر بە دەست درۆشم دەدەن، “ژن، ژیان، ئازادی”، و “نەمان بۆ دیکتاتۆری!”

رژیم دڕندانە هێرشی کردووەتە سەر خۆپیشاندەران- بە پێی ڕاپۆرتە نافەرمییەکان خەڵكێکی زۆر کوژراون و هەزاران کەسی تر گیراون. حەفتەی رابردوو راپۆرتە میدیاییەکان نیگەرانی خۆیان سەبارت بە بچڕان و بەرتەسککردنەوەی ئێنتێرنێت دەربڕی کە دەستڕاگەیشتن بە زانیاری سەبارەت بە سەرکوتی بێبەزییانەی دەوڵەت بەسەختی بەرتەسک دەکاتەوە.

بەپێی راپۆرتە سەرەتایییەکان بە هۆی هێرشی مووشەکی و درۆنی ئێران بۆ سەر هەرێمی کوردستانی عێراق لە ٢٨ی سێپتامبر، بە لانی کەمەوە ١٣ کەس کوژراون و ژمارەیەکی تریش بریندار بوون. بەرپرسانی ئێران دەڵێن گوایە ئەم هێرشانە بۆ سەر گرووپە کوردییەکان بوە کە لە پشت نارەزایەتییە بەربڵاوەکانن کە لە دوای مەرگی مەهساوە درێژەی هەیە.

لە ماوەی چڵ ساڵی رابردوودا رژێمی ئیسلامی ئێران دەسەڵاتی خۆی لە رێگەی کۆشتنی بەکۆمەڵ، ئەشکەنجە، زیندانیکردن، سانسۆڕ و یاساخ کردنی زۆر لە ئازادییەکان راگرتووە. چالاکوانانی سیاسی، نووسەران، شاعیران، هونەرمەندان، کرێکاران، مامۆستایان و قوتابیان گیراون، ئەشکەنجە دراون و کوژراون.

ئێمە ئەندامانی پێنی نێونەتەوەیی لە کۆنگرەی ٨٨ی خۆماندا لە ئۆپسالای سوید، پێکەوە بە توندی دڕەندەیی رژیمی ئێران لە سەرکوتکردنی ئازادی دەڕبڕین سەرکۆنە و محکوم دەکەین. ئێمە بۆ هاوپشتی لە خەباتی ژنان و خەڵکی ئێران بۆ ئازادی و یەکسانی و عەدالەت، رادەوەستین و لە داواکارییەکانیان بۆ داهاتوویەکی بەبێ ستەمگەر و دیکتاتۆر پشتیوانی دەکەین.

ئێمە داوا دەکەین کە کۆتایی بە سەرکۆتکردنی ئازادی دەربڕین لە ئێران بهێنرێت و بکوژانی مەهسا بەرەوڕوی عەدالەت بکرێنەوە و بە خێرایی هێرشی سەربازی ڕابگێرێت .

٣٠ی سێپتامبری ٢٠٢٢

پیام حمایت هشتاد و هشتمین کنگره پن بین‌الملل 

به زنان و مردم ایران

مهسا(ژینا) امینی زن ۲۲ ساله‌ی کرد ایرانی است که مرگ وی در زندان پس از بازداشت بوسیله “پلیس اخلاق” ایران جرقه‌ی اعتراضات گسترده و مداومی را در سراسر ایران زد.

مهسا در ١٣ سپتامبر به دلیل گویا رعایت نکردن حجاب در تهران بازداشت شد. بنا به گزارش رسانه‌ها وی در زمان بازداشت شکنجه شد، ادعایی که پلیس آن را انکار می‌کند. وی به بیمارستان کسرا در تهران انتقال داده می‌شود پس از آنکه چهار در کما باقی می‌ماند در ١٦ سپتامبر مرگش را اعلام میکنند.

پلیس اصرار دارد که مهسا بر اثر حمله قلبی درگذشته است، داستانی که خانواده وی قبول ندارند.

هنگامی که جنازه مهسا به شهرش، سقز منتقل می‌شود، مردم شهر برای حمایت خانواده در محل دفن منتظر بودند. این تجمع نقطه آغاز اعتراضات عمومی در ایران بود. معترضان در خیابان‌ها تجمع کرده و پوسترها را حمل کرده و شعار سر دادند، “زن، زندگی، آزادی” و “مرگ بر دیکتاتور!”

رژیم به طور وحشیانه ای به تظاهر کنندگان حمله کرده است. گزارشات غیر رسمی حاکی از آن است که شماری از مردم کشته مجروح و هزاران نفر بازداشت شده‌اند. هفته‌ی گذشته گزارش‌های رسانه‌ای نگرانی در مورد قطع و محدودیت گسترده‌ی اینترنت ابراز داشته است که دسترسی به اطلاعات در مورد برخورد بیرحمانه‌ی رژیم را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.

بر اساس گزارشات اولیه در ٢٨سپتامبر، حداقل ١٣ نفر بر اثر حملات موشکی و پهپادی ایران به اقلیم کردستان عراق کشته و شماری دیگر زخمی شده‌اند. مقامات ایرانی ادعا کرده‌اند که آنها گروه‌های کرد را هدف قرار داده‌اند که در پس اعتراضات بعد از مرگ مهسا هستند. 

در چهار دهه‌ی گذشته، رژیم اسلامی ایران از طریق کشتار جمعی، شکنجه، زندانی کردن، سانسور و ممنوع کردن بسیاری از آزادی‌ها قدرت خود را بر کشور حفظ کرده است. فعالان سیاسی و نویسندگان، شاعران، هنرمندان، کارگران، معلمان و دانشجویان دستگیر، شکنجه و کشته شده‌اند. 

ما اعضای پن بین الملل در کنگره‌ی ٨٨ خود، دراپسالای سوِئد، همصدا، قویأ سبعیت رژیم در سرکوب آزادی بیان در ایران را محکوم می‌کنیم. ما درهمبستگی با زنان و مردم ایران در مبارزه‌ی آنها برای آزادی و برابری و عدالت ایستاده و از خواسته‌های آنان برای آینده‌ای فارغ از ستمگری و دیکتاتوری، حمایت می‌کنیم. 

ما خواستار پایان سرکوب آزادی بیان در ایران و آوردن قاتلان مهسا به پای میز عدالت و توقف فوری حملات نظامی هستیم.

٣٠ سپتامبر٢٠٢٢

PEN International 88th Congress: 

A Message of Solidarity with the Women and People of Iran

Mahsa (Zhina) Amini was a 22- year-old Kurdish Iranian woman whose death in custody following her arrest by Iran’s “morality police” has sparked continuing mass protests across Iran. 

Mahsa was arrested on September 13 in Tehran for allegedly not following the country’s dress code for women. According to media reports, she was tortured while in custody, an allegation the police deny. She was taken to Kasra Hospital in Tehran where she remained in a coma until pronounced dead on September 16.

The Iranian authorities maintain that Mahsa suffered a heart attack, an account that is not accepted by her family.

When her body was taken to her hometown of Saqqez, people were waiting to support the family at the funeral. This gathering was the starting point for the mass protests across Iran. Protesters gathered in the streets carrying posters and shouting the slogans, “Woman, Life, Freedom”, and “Down with the Dictator!” 

The authorities have brutally cracked down on protests — unofficial reports claim many people have been killed or injured and thousands have been arrested. Last week, media reports raised concerns over widespread internet outages and restricted internet services which severely affected access to information regarding the government’s brutal response.

According to the initial report at least 13 were killed and many others were injured following Iranian missiles and drones’ attacks on the Kurdish region of northern Iraq on 28 September. Iranian authorities claim that the attacks targeted Kurdish groups behind the widespread protests that followed Mahsa’s death.

For the past four decades, Iran’s regime has maintained its grip on the country through mass killing, torture, imprisonments, censorship, and curtailing of essential freedoms. Political activists, writers, poets, artists, workers, teachers, and students have been arrested, tortured, and killed. 

We, the members of PEN International at the 88th Congress, together in Uppsala, Sweden, strongly condemn the brutal crackdown on freedom of expression in Iran. We stand in solidarity with the women and people of Iran in their fight for freedom, equality and justice and support their demands for a future without tyranny and dictatorship. 

We call for an end to the crackdown on freedom of expression in Iran, and demand that Mahsa’s killers be brought to justice we also call for an immediate halt to military strikes.

30 September 2022

The post پەیامی پشتگیریی ٨٨مین کۆنگرەی نێونەتەوەییی پێن بۆ ژنان و خەڵکی ئێران appeared first on ژنەفتن.

بۆ وەڵامی ئەم پرسیارانە، دەشێت لە چەند لایەنێکەوە بڕوانینە ئەم پرسە، بەش بەش و لێکدابڕاو، تا بتوانین زیاتر و نزیکتر لە ڕەهەندە جوداکانی بابەتەکە تێبگەین، هەڵبەت هۆکاری دیکەش هەن لە پشتی ئەم بێدەنگی و دژبوونە باشوورییەوە و بەشێکی گەورەشیان سیاسین، بەڵام من لێرەدا تەنها ویستوومە بەدووی وەڵامی بەشێک لەو پرسیارانەدا بڕۆم کە زیاتر پەیوەستن بە کولتوور و دونیابینیی کۆمەڵگەی کوردییەوە لە باشوور. هەڵبەت ئەم پرسیارانە پرسیارگەلێکن لەم ڕۆژانەدا بوونەتە جێی سەرنجی زۆرێک لە ڕۆژهەڵاتییەکان، بەتایبەتی کاتێک لە ڕێی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بەر پەلاماری ئەو عەقڵیەتە باوەی باشوور دەکەون و له ناخەوە ئازاریان پێ دەگات، چونکە نازانن چ تارمایییەک باڵی بەسەر دونیابینیی باشوورییەکاندا کێشاوە و ئاسۆکانی ڕۆژهەڵاتی لێ شاردوونەتەوە.

    
١.  بێئاگایی لە مێژوو:

کوردی باشوور لەبەر ئەوەی گەلێکە تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم بیری لە نووسینەوەی مێژووی دێرینی خۆی نەکردبووەوە، دواییش کە هەندێک کەسی تیا هەڵکەوتن و چەند بەشێکی ئەو مێژووە نەنووسراوەیان نووسییەوە، ئەم گەلە ئاوڕی لە هەوڵی ئەو کەسانە نەدایەوە و بەلایەوە نەبووە جێی سەرنج؛ بۆیە گەلێکە لە دەرەوەی ئاگاییی مێژوودا دەژی. گەلێکە تا ئێستاش ئاشنای مێژووی دوور و نزیکی خۆی نییە، ڕووداوەکانی ڕووداوگەلێکن زوو ڕوو دەدەن و زوویش بیر دەچنەوە؛ کارەسات و شۆڕش و ڕاپەڕینەکانی کاتێک سەر هەڵدەدەن زۆر بە خێرایی ڕوو دەدەن و بە هەمان ئەو خێرایییە و بێ ئەوەی هیچ پەندێکیان لێوە فێر بن، ڕاگوزەرانە تێپەڕ دەبن و ناویان لەناواندا نامێنێت. ئەمەش وا دەکات کە مرۆڤی ئێرە هیچ کات وەها سەیری خۆی و دەوروبەرەکەی و ئەو خاکەی لە سەری دەژێت نەکات، کە خودان بنەچەیەکی دێرینترە و دەبێت داکۆکی لەو بنەچە دێرینەی خۆی بکات، وەک دارێکی بێڕیشەیە و بە ئاسانی بای دەوروبەر لق و پۆپەکانی تێک دەشکێنێت. نازانێت و بێئاگایە لەوەی مێژووی ئەم گەلە لە خاکێکەوە دەست پێ دەکات کە سەردەمانێکی زۆر خاوەندارێتی کردووە و لە ڕێی زمان و کولتوور و سروشتێکی تایبەت بە خۆیەوە پاراستوویەتی، بەڵام وردە وردە و بەهۆی زاڵبوونی گەلانی دەوروبەرییەوە، بووەتە کۆڵۆنیایەکی نێودەوڵەتی (بە دەربڕینە تایبەتەکەی ئیسماعیل بێشکچی). مرۆڤانی نێو ئەم کۆڵۆنیا نێودەوڵەتییە کە کوردن، بە زەبری هێز و جەهلێکی موقەدەس، دابڕێنراون لە ڕابردووی دوور و نزیکی خۆیان و بەتەواوی لە ئێستایەکی بێ سەروبەردا دەژین. ئەوان لە بری ئەوەی مێژوو بخوێننەوە و ئاشنای ئەو دابەشکارییە مێژووییە بن که وای کردووە لە پارچەکانی دیکە دابڕێن، کەچی تازە خەریکی نوێکردنەوەی ِوشەگەلی پڕ لە کێشەی وەک ڕۆژهەڵات بە ئێرانی کردنەن! کوردی باشوور سەرباری ئەوەی کە پشتی کردووەتە مێژووەکەی و ئاوڕ لە ڕابردووی خۆی ناداتەوە، بیانووی ئەوەیە کە خەریکی تێگەیشتن و ڕاڤەکردنی کێشەکانی ئێستای خۆیەتی و کاتی ئەوەی نییە بیر لە ڕابردووی بکاتەوە و نایپەرژێتە سەر کێشەی پارچەکانی دی و پشتی کردووەتە ئەو ڕابردووە هاوبەشەی لەگەڵیاندا هەیبووە، کەچی ئەم پشتکردنەی نەبووەتە هۆی ئەوەی بیکاتە هەبوویەکی بەئاگا لە ئێستا، ئاخر ئەو ئاگاداری ئەوە نییە کە هەموو ئێستایەک ئێستایەکی بنەچەدارە و توند گرێدراوەتە مێژوویەکی دوورترەوە، کە تۆ خۆتت لە مێژوو دابڕی، ئیدی ئەستەمە بتوانیت لە ئێستا وەک ئەوەی کە هەیه تێبگەیت و لەنێو بەدحاڵیبوونێکی گەورەدا گێنگڵ دەدەیت.

٢.  داڕمانی ئومێد و خەونە گەورەکان:

ئەوەی سەیری دۆخی ئێستای باشوورییەکان بکات دەزانێت ئەوەی هەیە دەرئەنجامی نائومێدبوونێکی گەورەیە، نائومێدبوون له خۆزگە و خەونە گەورەکانی پێشین، ئەمەش وای کردووە کە باشوورییەکان گاڵتە بەو ڕابوونە مەزنەی ڕۆژهەڵات بکەن و پێیان وابێت مانەوە لە ژێردەستەیی داگیرکەر زۆر باشترە لە چوونە ژێردەستی ستەمکاری خۆماڵیی! ئەم داڕمانە؛ ئەم پشتکردنە گەورەیە لە خەونە گەورەکانی نەتەوە؛ لە خۆبێگانەبوونێکی سەیری هێناوەتە ئاراوە، بە جۆرێک کە بووەتە هۆی ئەوەی کوردی باشوور سڵ لە هەموو شتێکی خۆییانە بکاتەوە و هەمیشە بە ڕووی ئەوی دیکەی بێگانەدا بکرێتەوە، بەدەم بانگەواز و بیروباوەڕ و دروشمەکانی ئەوی ترەوە بچێت و بە تەواوی پشت بکاتە ناسنامە کوردییەکەی خۆی، پشت بکاتە بانگەواز و بیروباوەڕ و دروشمە ڕەسەنەکانی خۆی. سیماکانی ئەم داڕمان و پشت لە خۆکردنە بە تەواوی لە سەرجەم بوارەکانی ژیانی باشوورییەکاندا ڕەنگی داوەتەوە، گەر تەماشای شێوازی بیناسازی باشوور بکەیت، هیچ مۆرکێکی ڕەسەنانەی پێوە نابینیت، تەنانەت تابلۆ و ناوی شوێنە گشتییەکانیش سەر بە کولتووری هاوردەکراوی ئەوی دیکەن. لە ڕووی هونەرییەوە، فیلمە تورکی و فارسییەکان بە تەواوی بوونەتە پڕ بینەرترینەکانی باشوور و تیڤییەکانیان مۆنۆپۆل کردووە و لەم نێوەندەدا ئەوەی پێی دەوترێت هونەری ڕەسەن لە پاشەکشەیەکی گەورەدایە، ئەم هەژموونە هونەریەی تورک و فارس بە ئاشکرا بە سەر ئەو ناوچانەوە دەبینرێت کە نزیکی هەریەک لەو دوو وڵاتە داگیرکەرەن، کاریگەرییەکە بە جۆرێکە کە لە شێوازی قژ داهێنان و جلپۆشین و قسەکردنیشدا ڕەنگی داوەتەوە و لاسایییان دەکەنەوە. لە باشوور حیزبایەتی کردنیش بە هەمان ئاڕاستەدا براوە و بە ئاشکرا ملکەچبوون بۆ ئەوی دیکەی بێگانە و داگیرکەر هەستی پێ دەکرێت. تەنانەت هەژموونە هاوردەکراوەکە چۆتە بەرگی بچووکترین وردەکارییەکانی ژیانەوە، لەوانە شێوازی دینداری و پەرستشە کەسییەکان، کە گۆڕانی ڕووکەشانەی زۆری بەسەردا هاتووە و بووە بە دیندارییەکی تەواو جیاواز لەو دیندارییەی کە پێشتر لە کوردستاندا هەبوو، هەژموونی عەقڵیەتی ئەوی دی بە تەواوی بەسەر تاکی کوردەوە دیارە لە باشوور. وەنەبێ باڵادەستی ئەم هەژموونانە توانیبێتیان لە ناخەوە کەسەکان بگۆڕن، بەڵکوو تەنها شەیدابوونێکی ڕووکەشانەیە و لە ناخەوە هەمان خودە سەرلێشێواو و ونبووەکەن کە پشتی کردووە لە مێژووی خۆی، کە هەڵهاتووە لە ناسنامە ڕاستەقینەکەی خۆی. شەیدابوونی ئەمان بەدووی ئەزموونی ڕامنەکراودا، بە تەواوی مەترسیداری کردوون، چونکە شتەکان وەک ئەوەی کە دەبێت لێیان تێبگەن، لێی ناگەن و ڕووکەشانە پراکتیزەی بڕوا کوێرانەکانی خۆیان دەکەن، شتێک کە وادەکات ئاسانتر دەستەمۆ و ڕام بکرێن و بۆ ئەجێندای جۆراوجۆری دەوروبەر خێراتر سوودیان لێ وەربگیردرێت.

٣. شەیدابوون بە ئەزموونە ڕامنەکراوەکان، ئەوەی کە تاقی نەکراوەتەوە:

کوردی باشوور زۆرێک لە شێوازەکانی حوکمڕانی بەسەردا تاقیکراوەتەوە، بەڵام لە کاتی پراکتیزەکردنی بەشی هەرە زۆری ئەو شێوازانەدا، هیچ کات هەوڵی گۆڕینی کولتوور و بیرکردنەوە وشک و دۆگماکانی نەدراوە و هەمیشە گۆڕانکارییەکانی لە ئاستی ڕووکەشدا ماونەتەوە، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە ئەم گەلە هەرگیز گۆڕانکاریی ڕیشەیییانەی بەخۆوە نەدیوە. کاتێک کوردایەتی وەک دوایین شێوازی حوکمڕانی تاقی دەکرێتەوە و دەبێتە هۆی کەڵەکەبوونی نادادی و ستەم و چەوساندنەوە و برسێتی، ئیدی خەڵکی هەوڵی دۆزینەوەی ڕێگەچارەی دیکە دەدەن، لەو نێوەندەشدا ئەو ڕێگەچارەیەی کە تاقی نەکراوەتەوە فۆرمە دینییەکانی حکومڕانییە. باشوور وا بەرەو ئەو ئاڕاستەیە دەچێت، هەر کەسێک سەیری عەقڵیەت و دونیابینیی ئێستای خەڵکی باشوور بکات، تێدەگات لەوەی کە ئایندە خەریکە دەکەوێتە دەستی ڕابەرانی ئەو حوکمە تاقینەکراوەوە. لە کاتێکدا ڕۆژهەڵات ڕێک بەپێچەوانەی باشوورەوە، حوکمی دینی تاقی کردووەتەوە و لێی هەڵدێت، چونکە ئەو حوکمە بووەتە هۆی کەڵەکەبوونی نادادی و ستەم و برسێتی و سەرکوتکردنی ئازادییە فەردییەکان، بەڵام ئەوەی لە ڕۆژهەڵات تاقی نەکراوەتەوە کوردایەتییە کە وەڵامدەرەوەی خواستە نەتەوەیی و ئینسانییەکانی تاکی کورد بێت ( ئەمە بۆ باشوورییەکان بڕێکیش مایەی پێکەنینە!). بەشێکی زۆری ئەو لێکتێنەگەیشتنەی نێوان باشوور و ڕۆژهەڵات پەیوەستە بەم دوو ئاڕاستە جیاوازە لە ئەزموونکردنی ژیاندا. کاتێک یەکێکیان بڕیار دەدات ئاڕاستەکەی بگۆڕێت چونکە دەزانێت بە هیچ کوێی ناگەیەنێت، ئەوی دی بەرەو ئەو ئاڕاستەیە دەچێت کە ئەم بەجێی هێشتووە و پێی وایە لەوێوە دەگاتە ئامانجە سەرەکییەکانی خۆی، لەمەشدا هەردوو پارچەکە بۆ تاقیکردنەوەی ئەزموونی ڕامنەکراو تا ڕادەیەکی زۆر لە یەک دەچن و تا ڕادەیەکی زۆریش لە ئاڕاستەکانیاندا ڕووەو داهاتوو پێچەوانەی یەکدی جووڵاونەتەوە.

٤. کێشەی لەچک و ئازادی:

کاتێک ستەم و زۆرداری دەگەنە ترۆپک، ئیدی خەڵکی بە دووی بچووکترین دەرفەت و بیانوودا دەگەڕێن تاکوو تۆڵە لەو ستەمکارانە بکەنەوە کە بوونەتە هۆی چەوساندنەوەیان. ئەمە شتێکە کە هوشیاری باشوورییەکان، لە دەرئەنجامی بێئاگایی لە مێژوو، تێنەگەیشتن لە ئێستا، داڕمانی ئومێدە گەورەکان و شەیدابوون بە ئەزموونی ڕامنەکراو، درکی پێ ناکات. باشوور وادەزانێت لەچک کرۆکی بابەتەکەیە و ئامانجیش لەم ڕابوونە لێدانە لە پیرۆزییەکانی ئاینی ئیسلام، لەمەشدا هەم ئەوانە تاوانبارن کە هەوڵ دەدەن ڕابوونەکە زیاتر بەرەو ئەو ئاڕاستە ئایدۆلۆژییە ڕووتە ببەن و لە مافی نەپۆشینی لەچکدا کورتی بکەنەوە، هەمیش ئەو هەژموونە خۆسەپێنە و ویستە خۆمەڵاسدەرەی هەندێک هێزی باشوور کە نیازیانە ئەم ڕابوونە مەزنەی ڕۆژهەڵات بە تەنیا لە لەچکدا کۆ بکەنەوە و ئەمە بکەنە دەرفەتێک بۆ داخرانی زیاتری کۆمەڵگە و کۆکردنەوەی زیاتری خەڵک لە دەوری ویستە لەمێژینەکەی خۆیان. ئەوە ڕوونە کە داوای ئازادی کرا دەبێت ئازادی لە پۆشیندا بەشێکی جیانەکراوە بێت لێی، بەڵام ئەوە تەنها ڕوویەکی پرسەکەیە و کێشەی کورد لە ڕۆژهەڵات زۆر لە پۆشینی جلوبەرگ و لەچک گەورەتره، کورد لەوێ ئینسانێکی بێ ماف و چەوسێنراوە، گەلێکە زمان و خاک و هونەر و کەسێتییەکەی بە بەردەوامی دەشێوێنرێت و خراوەتە بازنەی کۆڵۆنیا نێودەوڵەتییەکەوە و دەبێت خۆی لەو کۆت و بەنده زۆرانە ڕزگار بکات.

ڕابوونی ڕۆژهەڵات دژ وەستانەوەیە لەگەڵ هەموو ئەوانەی دەیانەوێت کورد دەستەمۆ بێت، یان خەباتەکەی بچووک بکرێتەوە لە چەند داواکارییەکی سەرەتایی بۆ بەدەستهێنانی هێندێک ئازادیی ڕووکەشانە. گەر لەچک بە تەنیا کێشە هەرە گەورەکەی کورد بێت، خۆ ئەوەتا باکوور ساڵانێکی زۆر بە پرۆسەی بە سێکۆلارکردندا تێپەڕی و لە زۆر شوێندا لەچک فڕێدراوە، کەچی هێشتاش کورد هەر دەستەمۆ و داگیرکراو و ستەملێکراوە! ئەم وێناکردنە شێواوه بۆ خەباتی ڕۆژهەڵات، هەڵەیەکی ئێجگار گەورەیە و شەڕێکە دژ بە کێشە ڕاستەقینەکانی کورد، کورد ناتوانێت لە یەک کاتدا هەم شەڕی دژ بە ئایین بکات و هەم شەڕی نەتەوەییش، لە کاتێکدا لای بەشێکی هەرە بەرچاوی ئەم گەلە هەم ئیسلامبوون و هەم کوردبوون دووانەیەکی لێکدانەبڕاون و وەک یەک پیرۆزن. شەڕ دژ بە بیروباوەڕە پیرۆزەکانی خەڵکی لە ئان و ساتی ڕابوونی دەستەجەمعیدا، لەبری یەکخستنی هەوڵەکان بۆ سەرخستنی ئەو ڕابوونە، پەرتەوازەیی زیاتر چێ دەکات و ئەوەندەی تر ململانێ ناپێویستەکان زەق دەکاتەوە، کە ئەمەش زۆر بە ئاسانی بە قازانجی دەسەڵاتی ستەمکار دەشکێتەوە. با ئەوە ڕوونتر بگەیەنین، ڕۆژهەڵات ئازادی دەوێ، نایەوێت کەس بیچەوسێنێتەوە، بۆ ژیانێکی باش و شایستە و ئازادانە تێدەکۆشێت، ژیانێک کە جێی هەمووانی تێدا بێتەوە و لەچک بەسەر و بێ لەچک وەک یەک تێیدا خاوەن ماف بن. ئەمە شەڕ نییە دژ به پیرۆزییە ئاینییەکانی گەلێک، ئەمە شەڕە دژ بە داگیرکەرێک کە بە بیانووی ئاینەوە دەستی ناوەتە بینەقاقای ئازادییەکان، خەڵکی ئازادیخوازی کورد کە ڕژاونەتە سەر شەقامەکان، ئازادیی کوردستانیان دەوێ، لەچک تەنیا بیانووە، ناکرێت بە پێوەری توندڕەوانی باشوور خەباتی ئەو بەشەی کوردستان بپێورێت، ئەو توندڕەوانەی دەیانەوێت لە ڕێی وروژاندنی پرسی لەچکەوە، ڕێگا بۆ بە کابولکردنی زیاتری ئێرە خۆش بکەن. لێیگەڕێن ڕۆژهەڵاتییەکان بە ڕێی خۆیاندا بەرەو ئەو ئاسۆیە بچن کە لێیانەوە دیارە و  گوێ بە تارمایییەکانی باشوور نەدەن، دێر یان زوو ئەو ئاسۆیە لێرەش بەدەردەکەوێت و تارمایییەکان ڕادەماڵێت.

The post تارماییەکانی باشوور، ئاسۆکانی ڕۆژهەڵات appeared first on ژنەفتن.

چەند خاڵێک لە پەراوێز و سیاقی ناڕەزایەتییەکانی ئێستادا

١

ئەو ناڕەزایەتییانەی بەدووی مردنی مەهسا (ژینا) ئەمینی-دا بە خێرایی پانتاییی سەرتاسەری و گشتییان گرتەوە لە لایەکەوە بەردەوام و فراوانبوونی ناڕەزایەتییەکانە دژی حیجابی زۆرەملێ لە چەند ساڵی دواییدا و لە بەردەوامی ناڕەزایەتییەکانی کچانی شەقامی ئینقلاب و جۆرەکانی دیکەی سەرپێچیی مەدەنیی هاوشێوە لە چەند دەیەی ڕابردوودا و لەلاکەی دیکەوە پەیوەندی بە ناڕەزایەتییەکانی نۆڤەمبەری ٢٠١٩ (ئابان ماهی ١٣٩٨)ەوە هەیە لە ئێران. سەرەڕای سەرکوتی فراوان، دوو هۆکاری دەرەکی کاریگەرییان لەسەر دروستبوونی مەودای زەمەنی نێوان ناڕەزایەتییەکانی ئێستا و ناڕەزایەتییەکانی نۆڤەمبەر (و دیسێمبەری ٢٠١٩ وەک ناڕەزایەتیی بەرانبەر کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەی گەشتیاری) هەبوو. یەکەم هۆکار گرژبوونەوەی قەیرانی جیۆپۆلەتیکی بوو بەدووی دەرچوونی ئەمریکا لە بەرنامەی گشتیی هەنگاوە هاوبەشەکان (بەرجام) کە لە بڕگەیەکدا ئێران و ئەمریکای تەنانەت تا بەردەم پێکدادانی سەربازی برد و هۆکاری دووەم ئەو قەیرانە بوو لە بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆناوە دروست بووبوو کە لە واقیعدا توانای پێکەوەیی و هاوپشتی و کۆبوونەوەی تاکەکان و پێکهێنانی ناڕەزایەتیی سەرتاپاگیری شاریی تەواو سنووردار کردبوو. جگە لەمە، زۆرێک لە ڕووداوەکانی دوو ساڵی ڕابردوو بە ئەگەرێکەوە دەیانتوانی زۆر زووتر مەشخەڵی ناڕەزایەتییە شارییەکان هەڵبکەن. ئەگەرچی ناڕەزایەتییە کۆیی و کۆمەڵایەتییەکان بە فۆرمی جۆراوجۆری ناڕەزایەتییە کرێکارییەکان، مامۆستایان، خانەنشینان و ژنان بەفراوانی بەردەوام بوون.

٢

ڕەگەز و نەتەوەی ژینا دوو هۆکاری کاریگەریی ناو ئەم ناڕەزایەتییانەن. ئەوەی ژینا دوای دەستگیرکردنی لەلایەن پۆلیسی ئەخلاقەوە دەمرێت، ناڕەزایەتییەکانی دوای مردنی ئەوی بە بزووتنەوەی ژنانی ئێرانەوە بەستەوە و ئەوەی کە ژینا خەڵکی کوردستان بوو، بووە هۆکاری ئەوەی خەڵکی کورد کە ئەزموونگەلی زۆرتریان لە مەیدانی خەباتە کۆمەڵایەتییەکاندا هەیە پێشڕەوی ئەم ناڕەزایەتییانە بن. گرێدانەوەی ناڕەزایەتییەکان بە بزووتنەوەی دژە حیجابی زۆرەملێ خواستێکی خستە نێو کارنامەی ناڕەزایەتییەکانەوە کە تا ئاستی جۆرێک ناڕەزایەتیی دژە سیستەم بەرزی دەکاتەوە. هەروەها کوردبوونی ژینا و ناڕەزایەتییەکانی سەرجەمی خەڵکی جۆراوجۆر و فراوانی ئێران، کەش و فەزای هاوپشتیی نەتەوەیی (لە سەرووی کورد و تورک و فارس و گیلەک و لوڕ و هتد) دروست دەکەن. ئەو فەزایەی لە ساڵانی پێشوودا تەواو زیانی بەرکەوت بوو و فۆرمگەلی جۆراوجۆری ئایدیۆلۆژییە «پان»ەکانی وەرگرتووە کە هاوشێوەی ناسیۆنالیزمی «سەنتەرخواز» لە تەنها دەریچە هەنووکەیییەکان دەبەستن.

٣

خواستی هەڵوەشاندنەوەی فەرمانی حیجابی زۆرەملێ یاخود خواستی زۆر نەرمتری وەک هەڵوەشاندنەوەی پۆلیسی ئەخلاق، ئاکامی زۆر گرنگی لە مەیدانی خەباتە دژە-هەژموونییە جەماوەرییەکاندا دەبێت. بەدیهێنانی تەواوەتیی ئەم خواستە هەژموونی حاکمییەت لە مەیدانە شارییەکاندا لەناو دەبات، کە لە دۆخی بەدیهاتندا، هەنگاوی زۆر بەرزتری ناو خەباتە دیموکراتییەکانی چوار دەیەی ڕابردوو دەبێت. بەم جۆرە، لە پراکتیکدا فەزای بنچینەییی ژیانی ملیۆنان کەسی هاووڵاتییانی ئێران لەژێر هەیمەنەی هەژموونی کولتووریی حاکمییەت ڕزگاری دەبێت. ئەو هۆکارە بنچینەیییەی کە حاکمییەت بەرگەی خواستێکی وەها ناگرێت و گۆڕانێکی ڕادیکاڵ بە «ڕیفۆرمێکی یاسایی» ڕوواڵەتی دەبەخشێت، هەر ئەمەیە. لە هەلومەرجی وەهادا، جگە لە ژینگەی خێزان (کە لە بەشی گەورە و ڕۆژانەی خێزانەکاندا، حاکمییەت هیچ کاتێک نەیتوانیوە هەژموونی کولتووریی خۆی لە چوار دەیەی ڕابردوودا پیادە بکات)، میدیاکان و سۆسیال میدیاکان (کە بەهۆی ئەو توانایەی شۆڕشە تەکنیکییەکانی زانیاری دەیخەنە بەردەستی نەیاران، حاکمییەت هەژموونی خۆی لە دوو دەیەی ڕابردوودا وردە وردە لەدەست داوە) و کۆمەڵگەی مەدەنی (کە بەهۆی بێتوانایی حاکمییەت لە پیادەکردنی هەژمووندا لە ڕاستیدا بە سنووردارکردنی هەرچەند زیاتر هەوڵی داوە لاوازی بکات)، لە مەیدانی فەزای شاریشدا هەژموونی حاکمییەت لەنێو دەچێت. بەم جۆرە تەنها پانتایییەکی پیادەکردنی هەژموونی حاکمییەت دامەزراوە سیاسییە فەرمییەکان دەبن و هەر ئەمەش حاکمییەت دەخاتە ناو ناسکترین بارودۆخەوە.

٤

هەڵبەت هەمان خواستی ڕەتکردنەوەی حیجابی زۆرەملێ چەندین بەربەرستیش دەخاتە بەردەم فراوانبوون و سەرتاپاگیربوونی ناڕەزایەتییەکانەوە بەوەدا کە خواستێکی هاوسەنگ و یەکسان نییە بۆ هەموو چین و توێژە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکانی کۆمەڵگە. بۆ هەندێک کەس ئەولەوییەتێکی یەکلاکەرەوەیە، بۆ هەندێکی دیکە خواستێکە بە ئەولەویەتێکی کەمترەوە و بۆ گروپەکانی دیکەش هەر لە بنەڕەتدا بابەت نییە. بەم هۆیەشەوە ئامادەیی ڕیزی چینە جۆراوجۆرترەکانی خۆپیشاندەرەکانی ناو شارە گەورەکان پێویستی بە گرێدانەوەی ئەم خواستە بە خواستە دیموکراتی و دادپەروەریخوازییەکانی دیکەوە هەیە.

٥

ئەو هۆکارانەی بوونە بەربەست لە بەردەم سەرکەوتن و بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکانی دیسەمبەری ٢٠١٧ و نۆڤەمبەری ٢٠١٩ کەموزۆر هەر ماون و لێرەن: پەنابردنە بەر میکانیزمەکانی سەرکوت و بێباکیی ڕووت بەرانبەر بە خواستە کۆمەڵایەتییەکان بەبێ بیرکردنەوە لە ئاکامە وێرانکارەکانی لەسەر بوونی درێژماوەی «ئێران» [نووسەر خۆی ئێرانی خستووەتە ناو کەوانەوە وەک نیشانەیەکی مشتومڕساز-وەرگێڕ]. لە ساڵانی دوای بەربەستی پێکهاتەیی و بەتایبەت لە چەند ساڵی دواییدا، دوو هۆکار کۆمەکیان بە بەردەوامیی دۆخی باڵادەست کردووە. یەکەم چڕبوونەوەی هەرچی زیاتری دەسەڵات لە دەستی دامەزراوەیەکدا و دووەم پەنابردنە بەر ململانێ جیۆپۆلەتیکییەکانی ناو پەیوەندییە جیهانییەکان. هۆکاری یەکەم جۆرێک کارایی لە سەرکوتکردندا دروست کردووە و هۆکاری دووەمیش جۆرێک هەڵاتنی کاتی بۆ ڕووبەڕوبوونەوە لەگەڵ فشارە جیهانییەکان و بەردەوامیدان بە بارودۆخی باڵادەست. بەڵام هەردوو هۆکارەکە لە هەمان کاتدا پاژنەی ئەخێلی دۆخی باڵادەستن. واتا چڕبوونەوەی دەسەڵات لە دەستی دامەزراوەیەکی تایبەتدا دەبێتە هۆکار کە ساتێکی پچڕانی نێو میکانیزمەکانی سەرکوت بە ئەگەرێکەوە ساتی کەوتنی ڕەهاش بێت و هۆکاری دووەمیش، لەجیاتی سوودوەرگرتن لە سیاسەتە هاوسەنگە ئەرێنی یان نەرێنییەکانی ناو پەیوەندییە جیهانییەکان، تەنها هاوڕایی لەگەڵ یەکێک لەو دوو جەمسەرە تازە دەرکەوتووە هەڵبژاردووە، لە ڕاستیدا بە دانانی هەموو هێلکەکان لەناو سەبەتەیەکدا، ئەگەری مەترسیی دۆخی باڵادەست بۆ حاکمییەت بەتەواوی زیاد دەکات و ژیانی درێژماوەی بەگشتی دەکاتە وابەستەی گەمەکانی زلهێزەکانی ناو مەیدانی جیهانی.

٦

زۆرینەی ڕەهای ئەکتەران و چالاکوانانی بزووتنەوە هەنووکەیییەکان نە چاوەڕوانی بۆمبارانی ئەمریکییەکان و نە «هیومانیستە» جەنگوازەکانی دیکەن و نە هێمای یەکێتیخواز و پاشا و سەرۆک کۆمار دەخوازن. ڕاستگۆیی بانگەشەکارانی ئۆپۆزیسیۆن لە ڕۆڵی دروستکەرانەیان وەک پشتیوان و هاوڕێ دایە نەک ڕێبەرایەتیکردن. بەردەوامیی بزووتنەوە هەنووکەییەکان لە بنەڕەتدا وتەبێژ و قسەکەرانی خۆیان دروست دەکەن و هەر ئەوەی پێیان لەسەر زەوی واقیعییەتە باڵادەستەکان هەیە لە بنەڕەتدا فۆرم بە ڕێنمایییە پراکتیکییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی نەزمی باڵادەستیش دەبەخشن.

٧

بەردەوامیی دۆخی باڵادەست، ئاسۆیەک جگە لە بەردەوامیی پرۆسە وێرانکارەکان بەدووی خۆیدا ناهێنێت. خێرابوونی وێرانبوونی ژینگە و لەناوچوونی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە درێژماوەدا ئەم وڵاتە دەکاتە بیابانێک کە تێیدا نە توانای ژیانی ناسراوی مرۆیی بوونی دەبێت و نە ژینگەیەکیش بۆ ژیانێکی بەردەوام. قەیرانە ژینگەیییەکان لە پێکهاتە و بەرنامە و سیاسەتە دژە-سروشتییەکانەوە خێراتر دەبن و بەشی زۆری سنووری ژیان بە ئاستی شوێن و دەروازەی ناشایستەی ژیان دەگەیەنن. ئەو قەیرانە مرۆیییەی لە قەیرانە ئابووری و کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانەوە سەرچاوەی گرتووە بۆ بەشی زۆری دانیشتوانی ئەم دەریچەیە جگە لە داوەشان و لەناوچوونی لەسەرخۆ و مردن یان کۆچ هیچی دیکە نامێنێتەوە و تەنها بیابانێک دەمێنێتەوە بەرژەوەندی و کەرەستە ژێرزەوییەکانی بۆ کۆمپانیا فرەنەتەوە خۆرهەڵاتی و خۆرئاوایییەکان دەبن.

٨

تەنها هیوا، تەنها جەوهەری ژیانبەخش بتوانێت پرۆسە وێرانکارە هەنووکەیییەکان بووەستێنێت، بەردەوامی و فراوانبوون و هەڵکشانی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانە. لە وەها بەستێن و پانتایییەکدا «ژینا» چیتر ڕەمزی ژیان نییە، بەڵکوو خودی ژیانە.

The post ژینا واتا ژیان appeared first on ژنەفتن.