پیتەر سینگەر
پیتەر سینگەر

بۆچی ده‌نگ بده‌ین؟

24ی ئه‌یلول، 2021

به‌و پێیه‌ی هاوڵاتییه‌كی ئوسترالیاییم، له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ فیدڕاڵییه‌كه‌ی ئه‌م دواییانه‌دا ده‌نگم دا([1]). هه‌روه‌ها ٩٥٪ ئه‌و ئوسترالیایانه‌ش كه‌ ناویان تۆماركراوه‌ بۆ ده‌نگدان ده‌نگیان داوه‌. ئه‌م ژماره‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو جیاوازه‌ له‌و ڕێژه‌یه‌ی له‌ ولایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا هه‌یه‌، پێشوازیكردنی خه‌ڵكی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆكایه‌تی ساڵی ٢٠٠٤ی ئه‌مریكا زۆر به‌ ئا‌سته‌م ‌گه‌‌یشته‌ ٦٠٪.، هه‌روه‌ها له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی كۆنگرێسدا كه‌ له‌ ماوه‌ی…

دەیخوێنمەوە
blank

ڕێگری له‌ له‌ناوچوونی مرۆڤ

3ی ئایار، 2021

زۆر له‌ زاناكان بڕوایان وایه‌ كه‌ هۆكاری له‌ناوچوونی به‌كۆمه‌ڵی دا‌ینه‌سوڕه‌كان پێداكێشانی هه‌سارۆكه‌یه‌ك بووه‌ به‌ زه‌وییدا، ئایا ده‌كرێت چاره‌نووسێكی هاوشێوه‌ ڕووبه‌ڕووی مرۆڤ ببێته‌وه‌؟ ئه‌مه‌ ئه‌گه‌رێكه‌ ڕێی تێ ده‌چێت. ناسا چاودێری زۆرینه‌ی هه‌سارۆكه‌ گه‌وره‌ و زۆر له‌ هه‌سارۆكه‌ بچوكه‌كانیش ده‌كات كه‌ نزیكن له‌ زه‌وییه‌وه‌. ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت كه‌ هه‌سارۆكه‌یه‌كی گه‌وره‌ له‌ ڕێگادایه‌ خۆی به‌ زه‌وییدا بكێشێت، ئه‌م زانیارییه‌‌…

دەیخوێنمەوە
blank

تێچووی تراژیدیی پابه‌ند نه‌بوون به‌ زانسته‌وه‌

25ی نیسان، 2021

تابۆ مبێكی به‌ درێژای ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تی كردنی ئه‌فریقای باشوور، ئه‌و كۆده‌نگیه‌ زانستییه‌ی ڕه‌تده‌كرده‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت‌ ڤایرۆسی نه‌مانی به‌رگری مرۆڤ (HIV) هۆكاره‌ بۆ‌ توشبوون به‌ ئایدز، و ڤاكسینه‌كانی دژ به‌م ڤایرۆسه‌ له‌ توانایاندایه‌ ژیانی ئه‌وانه‌ ڕزگار بكات كه‌ تووشی ئه‌م ڤایرۆسه‌ بوون. له‌ بری ئه‌وه‌، مبێكی چووه‌ پشتی كۆمه‌ڵێكی بچووك له‌ زانایانی دژبه‌ر‌ كه‌ هۆكاری دیكه‌یان…

دەیخوێنمەوە
blank

ئایا هاوڕه‌گه‌زخوازی لادانە لە ئەخلاق؟

3ی نیسان، 2021

له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، هۆڵه‌ندا، به‌لجیكا كه‌نه‌دا و ئیسپانیا دانیان نا به‌ هاوسه‌رگیری نێوان كه‌سانی هاوڕه‌گه‌زدا. ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ش هه‌ن ڕێگه‌ ده‌ده‌ن به‌ بوونی سه‌ندیكا مه‌دەنییه‌كان كه‌ كاریگه‌ریی یاسایی هاوشێوه‌یان هه‌یه‌. هه‌روه‌ك ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ش زۆرن یاساگه‌لێكیان داناوه‌ كه‌ دژایه‌تی هه‌ڵاوێردنی ڕه‌گه‌زی ده‌كه‌ن له‌سه‌ر بنچیینه‌ی ئاراسته‌ی سێكسی كه‌سه‌كان، له‌ بواره‌كانی وه‌ك نیشته‌جێبوون و دامه‌زراندندا (خستنه‌ سه‌ركار). له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا،…

دەیخوێنمەوە

بیركردنه‌وه‌ له‌باره‌ی مردووەكانه‌وه‌

29ی ئازار، 2021

به‌م نزیكانه‌ كتێبێكم له‌باره‌ی باپیرم له‌ سه‌ری دایكمه‌وه‌، ده‌یڤید ئۆبنهایم، بڵاوكرده‌وه‌([1]). كه‌ ڤێناییه‌كی به‌ ڕه‌گه‌ز یه‌هودییه‌ و یه‌كه‌م ئه‌ندامی بازنه‌ی سیگمۆند فرۆید و دواتر بازنه‌ی ئالفرد ئادله‌ر بووه‌. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام هه‌وڵیداوه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی ده‌روونناسی مرۆیی، به‌ڵام خراپ هه‌ڵسه‌نگاندنی بۆ مه‌ترسی نازییه‌ت كردبوو، هه‌روه‌ك به‌ په‌له‌ ڤێنای جێنه‌هێشت له‌ كاتی داگیركردنی نه‌مسادا له‌ لایه‌ن…

دەیخوێنمەوە
blank

په‌یكه‌ر بۆ ستالین؟

15ی ئازار، 2021

هیتله‌ر و ستالین دوو دیكتاتۆری دڕنده‌ بوون، كه‌ له‌سه‌ر ئاستێكی فراوان تاوانی كوشتنیان ئه‌نجامداوه‌. به‌ڵام، له‌ كاتێكدا مه‌حاڵه‌ خه‌یاڵی ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ په‌یكه‌رێك بۆ هیتله‌ر له‌ به‌رلین، یان هه‌ر شوێنێكی تری ئه‌ڵمانیا دابنرێت، به‌ڵام په‌یكه‌ره‌كانی ستالین دووباره‌ له‌ زۆر جێگای جۆرجیا (شوێنی له‌دایكبوونی) دانرانه‌وه‌، واش چاوه‌ڕوان ده‌كرێت وه‌ك به‌شێك له‌ كاری وه‌بیرهێنانه‌وه‌ی سه‌رجه‌م سه‌ركرده‌كانی سۆڤیه‌ت،…

دەیخوێنمەوە
blank

گورچیله‌ بۆ فرۆشتن؟

10ی كانونی دووه‌م، 2021

له‌ مانگی ڕابردوودا، لیڤی ئیزهاك ڕۆزنباومی بازرگانی برۆكلین له‌لایه‌ن پۆلیسی شاری نیونیۆركه‌وه‌ ده‌ستگیر كرا، پۆلیس تۆمه‌تی ئه‌وه‌ی خستبووه‌ پاڵ، كه‌ نێوه‌ندگیرییه‌كی ڕێكخستووه‌ بۆ كڕینی گورچیله‌یه‌ك‌ له‌ به‌رامبه‌ر ١٦٠ هه‌زار دۆلاردا، ئه‌م ڕووداوه‌ هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ده‌رچوونی یاسایه‌ك له‌ سه‌نگافوره‌، كه‌ هه‌ندێك ده‌ڵێن ئه‌م یاسایه‌ ده‌بێته‌ هۆی كردنه‌وه‌ی ڕێگا بۆ بازرگانیكردن به‌ ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌وه،‌ له‌و وڵاته‌دا.…

دەیخوێنمەوە
blank

ئایا ده‌توانین تێكڕای گشتی به‌خته‌وه‌ری نه‌ته‌وه‌یی زیاد بكه‌ین؟

15ی كانونی یه‌كه‌م، 2020

له‌ سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی مه‌مله‌كه‌تی بچووكی بۆتان له‌ شاخه‌كانی هیمالایه‌ به‌ دوو شت ده‌ناسرێته‌وه‌: نرخی به‌رزی ڤیزه‌ی ئه‌و وڵاته‌، كه ئه‌مه‌ش‌ ڕێژه‌ی گه‌شتكردنی بۆ ئه‌و وڵاته‌ كه‌مكردۆته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌و سیاسه‌ته‌ی كه‌ پشتگیری به‌هێزكردنی “تێكڕای به‌خته‌وه‌ری نه‌ته‌وه‌یی” ده‌كات له‌ بری گه‌شه‌كردنی ئابووری.  له‌ ڕاستیدا ئه‌و دوو شته‌ په‌یوه‌ستن به‌ یه‌كه‌وه‌، گه‌شتكردنی زۆر بۆ ئه‌و وڵاته‌ ئابووری…

دەیخوێنمەوە
blank

شه‌مپانزییه‌كانیش خه‌ڵكن

6ی كانونی یه‌كه‌م، 2020

تۆمی تەمەنی ٢٦ ساڵە. له‌ زیندانێكی تاكه‌كه‌سیدا لەنێو‌ قه‌فه‌سێكی ته‌لیندا ڕاگیراوه‌‌. ئه‌و هه‌رگیز به‌ هیچ تاوانێك سزا نه‌دراوه‌، به‌ڵكوو هیچ تاوانێكیشی نه‌كردووه‌. ئه‌و له‌ گوانتانامۆ ده‌ستبه‌سه‌ر نه‌كراوه‌، به‌ڵكو له‌ گلۆفرسفیله‌ له‌ نیویۆرك. چۆن ده‌بێت شتی وا ڕووبدات؟ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی‌ تۆمی شه‌مپانزییه‌. پرۆژه‌ یاسای مافه‌كانی نامرۆڤه‌كان ئێستا پشتی به‌ستووه‌ به‌ ڕێوشوێنێكی یاسایی دێرین كه‌ خۆی…

دەیخوێنمەوە
blank

ئایا هیچ شتێك گرنگه‌؟

5ی كانونی یه‌كه‌م، 2020

ئایا ده‌كرێت بڕیاره‌ ئه‌خلاقییه‌كان دروست یان هه‌ڵه‌ بن؟ و ئایا ئه‌خلاق له‌ جه‌وهه‌رییدا به‌ بابه‌تێكی خودی په‌تی داده‌نرێت كه‌ تاكه‌كان هه‌ڵیده‌بژێرن، یان پێده‌چێت په‌یوه‌ندیدار بێت‌ به‌ كو‌لتووری ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌وه‌‌ كه‌ مرۆڤ تێیدا ده‌ژیی؟ ده‌شێت هه‌ر ئێستا گه‌شتبین به‌ وه‌ڵام. له‌ سییه‌كانی سه‌ده‌ی ڕابردوه‌وه‌ ئه‌و ڕایه‌ باوه‌ به‌سه‌رچوو،‌ كه‌ له‌نێو فه‌یله‌سوفه‌كاندا هه‌بوو، بڕوای وابوو كه‌ بڕیاره‌…

دەیخوێنمەوە
blank

به‌های خاڵه‌ شینه‌ كزه‌كه‌

28ی تشرینی دووه‌م، 2020

فه‌یله‌سوفی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌ی ئه‌ڵمانی ئیمانوێل كانت ده‌ڵێت: “دوو شت هه‌ن هزر پڕ ده‌كه‌ن له‌ ترس و سه‌رسامی كه‌ هه‌میشه‌ تازه‌ ده‌بنه‌وه‌ و به‌رده‌وام ده‌بن، كاتێك به‌رده‌وام بیری ئێمه‌ به‌ خۆیانه‌وه‌ سه‌رقاڵ ده‌كه‌ن؛ ئاسمانی پڕ ئه‌ستێره‌ له‌ سه‌رووی منه‌وه‌، له‌گه‌ڵ یاسای ئه‌خلاقی له‌ ناو مندا”. ئه‌مساڵ كه‌‌ یادی چوارسه‌د ساڵه‌ی یه‌كه‌مجار به‌كارهێنانی ته‌له‌سكۆبه‌ له‌لایه‌ن گالیلۆوه،‌ دانرا…

دەیخوێنمەوە
blank

ئه‌خلاقی بێ خودا

26ی تشرینی دووه‌م، 2020

ئایا ئایین پێویستییه‌كه‌ كه‌ ئه‌خلاق ده‌یخوازێت؟ زۆر كه‌س وای ده‌بینن كه‌ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ڕیشه‌ خوداییه‌كه‌ی ئه‌خلاق نه‌نگییه‌، به‌ڵكوو كوفریشه‌. ئه‌وه‌ی هه‌ستی ئایینی بۆ دروستكردووین بوونه‌وه‌رێكی ئاسمانییه‌، یاخود له‌ ڕێنماییه‌كانی ئایینێكی ڕێكخراوه‌وه‌ به‌ ده‌ستمان هێناوه‌. له‌ هه‌ر یه‌ك له‌و دوو حاڵه‌ته‌دا، ئێمه‌ ئایینمان پێویسته‌ بۆ سه‌ركوتكردنی ڕه‌زیله‌ته‌كانی سروشت. به‌ وه‌رگرتن له‌ كاسرین هیبۆرن له‌ فیلمی شاژنی ئه‌فریقی،…

دەیخوێنمەوە