<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>هونەر Archives - ژنەفتن</title>
	<atom:link href="https://jineftin.krd/besh/hunar/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://jineftin.krd/besh/hunar/</link>
	<description>ماڵپەڕێکی هزری و کولتوورییە</description>
	<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 14:10:22 +0000</lastBuildDate>
	<language>ckb</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.0.9</generator>

<image>
	<url>https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2020/08/jnaftn-logo-e1605465457630-100x100.png</url>
	<title>هونەر Archives - ژنەفتن</title>
	<link>https://jineftin.krd/besh/hunar/</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title></title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/11/21/10741/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[دیە ئازاد]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 21 Nov 2026 14:10:21 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[شێوەکاری]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10741</guid>

					<description><![CDATA[<p>پێشەکی: ئەم نووسینە بریتییە لە ڕاڤەیەکی سیمیۆڵۆجی بۆ یەکێک لە کارە هونەرییەکانی هونەرمەند ئاڤان سدیق بە ناوونیشانی &#8220;پاسیڤەکان&#8221;. لەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین وەڵامی ئەو…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/21/10741/"></a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><strong>پێشەکی</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم نووسینە بریتییە لە ڕاڤەیەکی سیمیۆڵۆجی بۆ یەکێک لە کارە هونەرییەکانی هونەرمەند ئاڤان سدیق بە ناوونیشانی &#8220;پاسیڤەکان&#8221;. لەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین وەڵامی ئەو پرسیارە بدەینەوە کە ئایا هونەرمەند تا چ ئاستێک سەرکەوتوو بووە لە بەگەڕخستنی توخمە هونەرییەکان بۆ دروستکردنی مانا و چەمک لای وەرگر؟ واتە باس لەو ئاماژانە دەکەین کە بە زمانێکی هونەری باس لە دروستکردنی چەمک (کۆنسێپت) دەکەن لە کارە هونەرییەکەدا، کە هەندێکیان ڕاستەوخۆن و هەندێکیان ناڕاستەوخۆن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">مەبەست لە هەڵبژاردنی مێتۆدی سیمیۆلۆجی ئەوەیە کە هاوکاریمان دەکات لە فەلسەفە و کۆنسێپتی کاری هونەری تێبگەین، چونکە سیمیۆلۆجی بە بڕوای فەیلەسووف و ڕۆماننووسی ئیتالی ئۆمبێرتۆ ئیکۆ پەیوەندیی بە هونەری لێکدانەوە و ڕاڤەکارییەوە هەیە، لای ئەو هونەرمەند لە ڕێگای نیشانەکانەوە جیهان پێناسە دەکات. ئیکۆ لەم بارەیەوە دەڵێت: &#8220;ئاماژە تەنها بوونێکی فیزیکی جێگیر یان بوونێکی هەمیشەیی نییە، بەڵکوو یەکتربڕینێکی کاتییە لەگەڵ ناوەڕۆکێکی کولتووریدا و لەسەر بنەمای چەند کۆدێکی هونەری دروست دەبێت&#8221;.<a href="#_ftn1" id="_ftnref1">[1]</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">هاوکات ئەم نووسینە سوود لە هونەری چەمکسازی&nbsp; (Conceptual Art) وەردەگرێت، ئەو هونەرەی کە پێێ وایە بیرۆکە یان چەمکی پشت کاری هونەری لە ڕواڵەتی فیزیکی کارە هونەرییەکە گرنگترە<a href="#_ftn2" id="_ftnref2">[2]</a>. بۆ سوودوەرگرتن لەم چەمکە هەوڵ دەدەین زیاتر باس لە مانای پشت کارە هونەرییەکە بکەین و کەمتر لەسەر پێکهاتە فۆرمالیستەکان قسە دەکەین.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>چەند زانیارییەکی دەربارەی کارە هونەرییەکە</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم کارەی ئاڤان سدیق لەژێر ناوونیشانی &#8220;پاسیڤەکان&#8221;دایە، ساڵی ٢٠١٦ لە چوارچێوەی پرۆژەی &#8220;جەستەی بینراو .. جەستەی نەبینراو&#8221; بە سەرپەرشتی گرووپی کۆنسێپت ئارت نمایش کراوە. ئاڤان خۆی خاوەنی بیرۆکە و ڕێکخەری پێشانگاکە بووە لە ژێرزەمینی مۆزەخانەی ئەمنەسوورەکە لە سلێمانی پێشکەش کراوە. کارەکە لە دەرەوەی چوارچێوە بە قەبارەی جیاواز ١١٠/١٤٠ و ١٩٠/١٧٠ لە سپەیسی کراوەدا لە چەند ژورێکدا نمایش کراوە. توخمی بەکارهاتوو بریتییە لە دە پارچەی پلاستیک بۆ بەرجەستەکردنی چەند فیگەرێک لەگەڵ بەکارهێنانی شوێنی کراوە بە یارمەتیی پرۆجێکتەر کە بە قەڵەمێکی تایبەت وێنەی فیگەرەکانی لەسەر کێشراوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>چەند دیمەنێکی کارە هونەرییەکە:</strong></p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="830" height="624" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-44.jpg" alt="" class="wp-image-10739" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-44.jpg 830w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-44-300x226.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-44-768x577.jpg 768w" sizes="(max-width: 830px) 100vw, 830px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">وێنەی ژمارە (١)</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img decoding="async" width="782" height="440" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-50.jpg" alt="" class="wp-image-10742" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-50.jpg 782w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-50-300x169.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-50-768x432.jpg 768w" sizes="(max-width: 782px) 100vw, 782px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">وێنەی ژمارە (٢)</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img decoding="async" width="784" height="524" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-55.jpg" alt="" class="wp-image-10743" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-55.jpg 784w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-55-300x201.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-55-768x513.jpg 768w" sizes="(max-width: 784px) 100vw, 784px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">وێنەی ژمارە (٣)</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="508" height="912" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-59.jpg" alt="" class="wp-image-10744" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-59.jpg 508w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-21_16-03-59-167x300.jpg 167w" sizes="auto, (max-width: 508px) 100vw, 508px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;وێنەی ژمارە (٤)</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>تێبینی</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم فۆتۆیانە لە چەند گۆشەیەکەوە گیراون بۆ کارە هونەرییەکە، دوا فۆتۆ بریتییە لە وێنەی هونەرمەند ئاڤان سدیق لە پێشانگاکەدا<a href="#_ftn3" id="_ftnref3">[3]</a>.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>وەسفی شیکاری</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم کارەدا هونەرمەند دە پارچەی پلاستیکی ئامادە کردووە بە قەبارەی جیاواز و بە بەکارهێنانی پرۆجێکتەر و بە قەڵەمێکی تایبەت وێنەی فیگەرەکانی لە سەریان کێشاوە کە پێکهاتوون لە وێنەی چەند کچ و کوڕێکی گەنج و بە پێوە وەستاون، جگە لە یەکێکیان کە لەسەر چینچک دانیشتووە. هونەرمەند کارەکانی لە ناوەڕاستی ژوورکە داناوە، بە تەلی عەمەلیات بە بنمیچی ژوورەکەوە هەڵواسیوە، بەجۆرێ کە نزیکەی ١٠ سانتیمەتر لە زەوییەکە بەرز بوونەتەوە، سیانی تریان لەپاڵ دیوارەکەی بەرامبەر دانراوە، بەو جۆرێ کە خوارەوەیان کەوتووەتە سەر زەویی ژوورەکە لە چەشنی وەستاندنی مرۆڤ بەپێوە، دووانیشی خستووەتە ناو هەردوو ژوورە بچووک و تەسکەکانەوە، لەو دووانە یەکێک لە فیگەرەکان بەپێوەیە و ئەوەی تریان لەسەر چینچک دانیشتووە. بەم جۆرە هونەرمەند سوودی لە ئەتمۆسفیری هەر سێ ژوورەکان وەرگرتووە بۆ دروستکردنی فەزایەک کە کارە هونەرییەکان و بینەرەکان بەیەکەوە کۆ بکاتەوە.<a href="#_ftn4" id="_ftnref4">[4]</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>ڕەنگدانەوەی شێواز و جیهانبینی هونەرمەند لە کارەکەدا</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لەنێوان ئەزمون و جیهانبینی هونەرمەند لەلایەک و بەرهەمی هونەریدا پەیوەندیی یەکتەواوکەر هەیە. هەرچەندە مێتۆدی سیمیۆلۆجی زیاتر لەسەر ڕەنگدانەوەی هونەر لای بینەر و وەرگر دەوەستێت؛ بەڵام بەپێویستمان زانی سەرنجێکی خێرا بدەین لە هێڵەکانی پەیوەندیی لەنێوان جیهانبینی و ئەزموونی تایبەتی هونەرمەند و کارە هونەرییەکە. ئاڤان سدیق هونەرمەندێکی هاوچەرخی کوردە و خەڵکی شاری سلێمانییە. لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی سلێمانی خوێندوویەتی و دواتر لە زانکۆی یۆهانس گوتنبێرگ ماینز لە ئەڵمانیا درێژەی بە خوێندن داوە. پراکتیکی فرە پسپۆڕییەکەی بریتییە لە ئینستێلاسیۆن، ڤیدیۆ، فۆتۆگرافی، نمایش، وێنەکێشان و نیگارکێشان. بەرهەمەکانی بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی وەک ناسنامە، ڕەگەز، یادەوەری، ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن. زۆر جار ماتریاڵ و ئەزموونی ئاسایی بەکار دەهێنێت بۆ وروژاندنی پرسیار لەسەر کۆمەڵگا و هاندانی بینەر بۆ لێکدانەوەی مانای قووڵتر. ئەزموونی ئاڤان بەشداری لە پەرەسەندنی هونەری هاوچەرخ و هونەری کۆنسێپت لە کوردستاندا کردووە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئاڤان سدیق لە دیدارێکی تایبەتدا پێی وتین: &#8220;ئەو خۆی بە هیچ جۆرە ئاڕاستەیەکی دیاریکراو و بابەتێکی دیاریکراو نابەستێتەوە، هونەر بەشێوەیەکی سروشتی لای ئەو دروست دەبێت&#8221;. سەبارەت بە ڕەخنەی هونەری لە کوردستاندا وتی: &#8220;ئەو پێی وایە ڕەخنەی هونەری کوردی زۆر لاوازە و بابەتی تیۆریی هونەریش لە ئاستی پێویستدا نییە&#8221;. سەبارەت بە ڕەنگدانەوەی فێمێنیزم لە کارەکانیدا وتی: &#8220;من هیچ کارێک بە مەبەستی ئایدیۆلۆجی یان فەلسەفی ناکەم، چونکە ئەگەر وا بکەم زۆر ڕاستەوخۆ و زەق دەردەچێت&#8221;. هەروەها وتی: &#8220;هەموو کارێکی هونەری بەستراوەتەوە بە کۆنتێکست و ژینگە جیاوازەکانی بەرهەمهێنانی کارە هونەرییەکەوە&#8221;. سەبارەت بە پەیوەندیی نێوان هونەر و جیهانبینی هونەرمەند، ئاڤان وتی: &#8220;هونەر بۆ من هەوڵێکە بۆ دەربڕینی هەموو ئەو هەستانەی کە کاریگەریی لەسەر مرۆڤ دروست دەکەن، بۆ نموونە ئەگەر بۆ ماوەیەکی زۆر هیچ کارێکی هونەری نەکەم ئیتر هەست دەکەم ئاماژەکان لەناخمدا پەنگ دەخۆنەوە، هەستکەم پێویستە بە هونەر گوزارشتیان لێ بکرێت&#8221;.<a href="#_ftn5" id="_ftnref5">[5]</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">لە چوارچێوەی نووسینێکی هونەرمەند و ڕەخنەگر گارا ڕەسوڵ، ئاڤان سەبارەت بە کاری هونەری پاسیڤەکان و هۆکاری بەکارهێنانی مەتریاڵی باغەی ڕەق و شەفاف، ئاماژە بەوە دەدات کە پەیوەندیی بە حەزێکی شەخسییەوە هەیە. هونەرمەند گارا دەڵێت: &#8220;ئەم قسەیەی ئاڤان سدیق وەڵامەکەی (مارسێل دۆچامپ)ی خستەوە بیرم، کاتێک لە ساڵی 1913 تایەی پاسکیلێکی کرد بە کارێکی هونەری و بوو بە یەکەم کاری هونەی پێشوەخت ئامادەکراو (Ready-made) لە مێژووی هونەردا. لێیان پرسی: ئەم کارە چیت پێدەگەیەنێت؟ ئەو وتی: هەستێکی خۆشم پێدەبەخشێت&#8221;.<a href="#_ftn6" id="_ftnref6">[6]</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>ڕاڤەی سیمیۆلۆجی بۆ کارەکە</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>یەکەم: ئاماژەکانی ناونیشان</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ناوونیشانی کارە هونەرییەکە &#8220;پاسیڤەکان&#8221; هەڵگری چەند ئاماژەیەکی گرنگە، گوزارشت لەوە دەکات کە مرۆڤەکان لەم سەردەمەدا خاوەن ئیرادە نین و توانایان نییە ڕووداو دروست بکەن، بەڵکوو دەکەونە ژێر کاریگەریی ڕووداوەکان و تەنها پەرچەکرداری ڕۆژانەیان هەیە و بەپێی کۆنتێکستی ڕووداوەکان ئەوانیش گۆڕان بەسەر هەڵوێست و کردارەکانیاندا دێت. فیگەرەکان گوزارشت لەم ناوونیشانە دەکەن و کاتێک بینەر بەناو فیگەرەکاندا گوزەر دەکات هەست بەو هەستە ناوەکییەی کارەکتەرەکان دەکات کە زیاتر پشتیان لە بینەرە و لەگەڵ بینەردا گفتوگۆ ناکەن.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>دووەم: شوێنی نمایشکردن و بەکارهێنانی سپەیسی کراوە لە دەرەوەی چوارچێوە</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">کارە هونەرییەکە لە ژێرزەمینی مۆزەخانەی ئەمنەسوورەکە لە سلێمانی نمایش کراوە کە هەڵگری چەندین ئاماژەی سیاسی و مێژوویییە، شوێنێک بووە بۆ زیندانیکردن و ئەشکەنجەدانی شۆڕشگێڕەکانی کورد. گرێدانی چەمکی مرۆڤی پاسیڤ و بێ ئیرادە بە شوێنێکەوە کە هێمای زیندانی و ئەشکەنجەدانە گرێدانێکی سیمیۆلۆجییە بۆ قووڵکردنەوەی ئاماژەکان لای بینەر. واتە بینەر لە یەک کاتدا گوزەر بە ناو کارە هونەرییەکەدا دەکات و گوزەر بە شوێنێکیشدا دەکات کە هێمایە بۆ زیندانی و ئەشکەنجەدان. هونەرمەند فیگەرەکان ناخاتە ناو چوارچێوە، بەڵکوو لە فەزایەکی کراوەدا نمایشیان دەکات. تەنانەت لەسەر زەوی دایان نانێت و بە تەل بە بنمیچی ژوورەکانەوە هەڵیان دەواسێت وەک ئەوەی لەنێوان زەوی و ئاسماندا بن. ئاماژەی پشت سپەیسی کراوە جۆرێکە لە ڕەخنەگرتن لە هونەری باو کە تابلۆ لەناو چوارچێوەدا بەند دەکات. ئاڤان دەیەوێت پێمان بڵێ: هونەرمەند ئەو مافەی نییە کە هەموو شت بۆ بینەر ڕوون بکاتەوە و گۆشەی بینینی بۆ دیاری بکات، بەڵکوو بینەر دەبێت خۆی ئەو کارە بکات، بینەر ئازادە لەوەی خۆی گۆشەی بینین هەڵبژێری و خۆی گوزەر بکات بە ناو پرۆژەکەدا و خۆی بەشداری بکات لە دروستکردنی فەزای بینیندا.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>سێێەم: نیگارکێشان لەسەر کەرەستەی پێشوەخت ئامادەکراو </strong><strong>&nbsp;(Ready Made)</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">بەکارهێنانی پلاستیک و کەرەستەی پێشوەخت ئامادەکراو بۆ نەخشاندنی فیگەر ئەوەمان پێ دەڵێت کە مەرج نییە هونەرمەند کەرەستەی تەقلیدی بەکار بێنێت، چونکە هەموو کەرەستەیەک ئەگەر هونەرییش نەبێت دەکرێت بەرگی ئیستاتیکی بە بەردا بکرێت و بکرێتە هونەر. ئاڤان بەم هەنگاوە زیاتر لە هونەری چەمکسازی (Conceptual Art) و هونەری پۆست مۆدێرن نزیک دەبێتەوە و ڕەخنە لە هونەری مۆدێرن دەگرێت کە هونەرێکە خولیای ئەوەی هەیە کەرەستەی تازە بەکار بێنێت و بایەخ بە شتی بەکارهاتوو نادات.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>چوارەم: هۆشیاریی ڕەخنەیی دەربارەی ژینگە </strong><strong>&nbsp;(Eco-criticism)</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئاڤان لە ڕێگای کۆکردنەوەی پلاستیک لە پێشانگاکەیدا دەیەوێت پێمان بڵێت کە ئەو کەرەستانەی ژینگە پیس دەکەن دەکرێت ڕەهەندێکی ئیستاتیکییان هەبێت و لەبری ئەوەی هونەر ژینگە پیس بکات، دەکرێت ڕیسایکڵین بۆ ژینگە بکات. بە واتایەکی تر مرۆڤەکان پاسیڤن لەبەر ئەوەی لە سروشت دابڕاون و تێکەڵ بە شارستانیەتێکی پلاستیکی بوون.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>پێنجەم: هۆشیاریی ڕەخنەی فێمێنستی</strong><strong> (Feminist Criticism) </strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">هەرچەندە لە ڕووی جێندەرییەوە ئەو فیگەرانەی کە لە پرۆژەکەدا نمایش کراون سەر بە هەردوو ڕەگەزەکەن، بەڵام فیگەری مێینە زیاتر جێگەی سەرنجە (وەک لە وێنەی ١ و ٢و ٤ دەردەکەوێ)، چونکە ژنەکان لە هەندێک دیمەندا لە پشتەوە تەماشای پیاوەکان دەکەن، وەک ئەوان لە یەک کاتدا هۆشیارن بەرامبەر دۆخی پاسیڤی خۆیان و دۆخی پاسیڤی پیاوەکانیش، بەڵام پیاوەکان تەنها دەربارەی دۆخی خۆیان هەست بەبێ دەسەڵاتی دەکەن. واتە خەمی پیاو یەک خەمە و خەمێکی سەبجێکتیڤە، بەڵام خەمی ژن دوو خەمە، خەمێکی خودگەری لەپاڵ خەمێکی بابەتی.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>شەشەم: ئاماژەکانی پشت جەستە</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">مرۆڤەکان لەم کارەدا خاوەنی جەستەی قورسن، جەستە بارێکی فیزیکیی قورسە بەسەر بوونی مرۆڤەکانەوە. فیگەرەکان لە کەسانی زیندانیکراو دەچن و زۆربەی سەریان داخستووە وەک ئەوەی هەست بە ئازاری جەستەیان بکەن یان شەرم لە جەستەی خۆیان بکەن، وەک ئەوەی بیانەوێت شتێک بڵێن بەڵام جەستەیان هاوکارییان ناکات ئەو قسەیە بدرکێنن. وەک پێشتر ئاماژەمان پێدا شێوازی وەستانی پیاوەکان بە بەراورد لەگەڵ ژنەکاندا دەریدەخات کە جەستەی پیاوەکان قورستر و پاسیڤتر دەردەکەون.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>حەوتەم: شوێنی نمایش و کۆنتێکستی کولتووری</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم کارە هونەرییە گوزارشت لە دۆخی بێدەرەتانی تاکەکان دەکات و مرۆڤی کۆمەڵگای ئێمە بەگشتی وەک بوونەوەرێکی پاسیڤ دەردەخات کە توانای نییە گوزارشت لە خۆی بکات، هەمیشە هەوڵ دەدات داوا لە کەسێکی تر بکات گوزارشتی لێ بکات. کولتوور و کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتی بەگشتی و کۆمەڵگای خۆمان بەتایبەتی لەم کارەدا ئامادەیی هەیە. بە تایبەتی شوێنی نمایشی کارەکە مۆزەخانەی ئەمنەسووەرکەیە کە هێمایە بۆ یادەوەریی ئێمە لەگەڵ ڕژێمێکی دیکتاتۆر و داپڵۆسێنەر. واتە بەرکەوتنی ئێمە لەگەڵ خۆمان و لەگەڵ ئەوانی تریش. ئاڤان لە یەکێک لە نمایشەکاندا (وەک لە وێنەی ژمارە ٤ دەرکەوتووە) خۆی بە ناو فیگەرەکاندا پیاسە دەکات وەک ئەوەی پێمان بڵێ ئەمە مێژوو و واقعی کۆمەڵگا و کولتووری منە و منیش بەشێکم لە واقع و مێژووە.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>هەشتەم: ڕیتم و جووڵە</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">جووڵەی فیگەرەکان هەموویان بەرەو ناو ژورەکەن، وەک ئەوەی بە ویست و ئیرادەی خۆیان بەرەوە یەکێک لە زیندانەکانی ئەمنەسوورەکە بڕۆن. واتە ڕیتم لە دەرەوە بۆ ناوەوە، لە ئازادییەوە بەرەو دیلێتی، بەڵام ئاڤان ئازادیمان دەداتی کە ڕەهەند- دایمەنیشنی ئەو ڕیتمە بگۆڕین و داوامان لێ دەکات داخڵی پرۆژەکە ببین و ڕیتمەکە پێچەوانە بکەینەوە. واتە ئومێدێکمان دەداتی کە ئاڕاستەی بینین خۆمان بگۆڕین، سەرەتا تەماشای مرۆڤە پاسیڤەکان بکەین هەستی ناوەکییان لەگەڵ بگۆڕینەوە، واتە بەرەو زیندانەکە برۆین بۆ ئەوەی بزانین خۆمان و مرۆڤی کۆمەڵگای ئێمە چۆن دەژین و چۆن ژیاون. پاشان داوامان لێ دەکات ئێمەش نەبین بە بەشێک لەو دیمەنە و هۆشیار بین بەرامبەر پاسیڤبوونی خۆمان، کە ئەوەش سەرەتای هۆشیاربوونەوەیە، واتە جووڵە بەرەو دەرەوی زیندانەکە کاتێ بینەر پێشناگاکە بەجێدێڵێ.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>هەڵسەنگاندن</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئاڤان سدیق سەرکەوتوو بووە لەوەی کە بە زمانی هونەر هەندێک ئاماژەمان بداتێ کە بە زمانی ئاخاوتن ناتوانین بەئاسانی گوزارشتی لێ بکەین. ئەو توانیویەتی هونەری چەمکسازی لەناو کۆنتێکستیی کوردیدا بەکار بێنێت، کە هونەرێکە هاوکاریمان دەکات ڕەخنەی هونەری وەک ئامڕازی خوێندنەوەی قووڵی واقعی خۆمان بەکار بێنین. ئاڤان هەرچەندە لەژێر کاریگەریی هونەری پۆست مۆدێرندایە، بەڵام توانیویەتی ئەو هونەرە بە شێوازێکی داهێنەرانە لەناو واقعی خۆماندا بەگەڕ بخات. بۆ خوێندنەوەی هونەری ئاڤان و کاری هاوشێوە لە هونەری هاوچەرخی کوردی دەتوانین سوود لە قوتابخانە هونەری و مێتۆدە ڕەخنەیییەکان وەربگرین، بەتایبەتی مێتۆدی سیمیۆلۆژی کە زیاتر مامەڵە لەگەڵ ئاماژەکاندا دەکات، نەک پەیامی ڕاستەوخۆ.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>دەرەنجام</strong><strong>:</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم نووسینە لەڕێگای بەکارهێنانی میتۆدی سمیۆلۆجی چەند کۆنسێپت و واتایەکی شاراوەی لە کاری هونەریی &#8220;پاسیڤەکان&#8221;ی ئاڤان سدیقدا دۆزیەوە. گرنگترین ماناکان کە چنگ کەوتوون بریتی بوون لە پەیوندیی نێوان ناوونیشان و ئاماژە هونەرییەکانی وەک شێوازی وەستانی فیگەرەکان و شوێنی نمایش و کۆنتێکستی کولتووری کارەکە کە هەوڵ دەدات بێ ئیرادەیی و پاسیڤبوون وەک کۆمەڵێک فیگەر و ئاماژەی بینراو نمایش بکات. ئاماژەیەکی تری سیمیۆلۆجی بریتی بوو لە دەربازکردنی کاری هونەری لە چوارچێوە و نمایشکردنی لە ژورێکی کراوەدا کە ئازادی دەدات بە بینەر خۆی گۆشەنیگای ڕوانین هەڵبژێرێت. هەروەها سوودوەرگرتن لە کەرەستەی پێشوەخت ئامادەکراو وەک گوتارێکی ڕەخنەیی دژی هونەری مۆدێرنیزم و نیشاندانی جۆرێک لە هۆشیاری ژینگەپارێزی. هەروەها کارەکە توانیویەتی بەشێوەیەکی سەرکەوتو ڕیتم و جووڵە و کۆنتێکستی کولتووری بەگەڕ بخات بۆ نیشاندانی جەستەی هەردوو ڕەگەزەکە و بەستنەوەیان بە پرسیارە کۆمەڵایەتی و مێژوویییەکان.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref1" id="_ftn1">[1]</a> . Semiotics according to Umberto Eco: Signs, meaning and culture.</p>



<figure class="wp-block-embed"><div class="wp-block-embed__wrapper">
https://www.allensbach-hochschule.de/en/semiotics-according-to-umberto-eco-signs-meaning-and-culture
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref2" id="_ftn2">[2]</a> What is Conceptual Art? Definition, Characteristics &amp; Main Representatives.</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-contemporary-art-issue wp-block-embed-contemporary-art-issue"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="T4xcsP3SsU"><a href="https://www.contemporaryartissue.com/conceptual-art-the-25-most-important-conceptual-artists/">What is Conceptual Art?</a></blockquote><iframe loading="lazy" class="wp-embedded-content" sandbox="allow-scripts" security="restricted"  title="“What is Conceptual Art?” — Contemporary Art Issue" src="https://www.contemporaryartissue.com/conceptual-art-the-25-most-important-conceptual-artists/embed/#?secret=cKYf4qwiwn#?secret=T4xcsP3SsU" data-secret="T4xcsP3SsU" width="500" height="282" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no"></iframe>
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref3" id="_ftn3">[3]</a> گارا، پرۆژەی جەستەی بینراو.. جەستەی نەبینراو. ماڵپەڕی کولتور مەگەزین، ٢٠١٧.</p>



<p class="wp-block-paragraph">http://cultureproject.org.uk/kurdish [https://shorturl.at/cnROe]</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref4" id="_ftn4">[4]</a> گارا، پرۆژەی جەستەی بینراو.. جەستەی نەبینراو. ماڵپەڕی کولتور مەگەزین، ٢٠١٧.</p>



<p class="wp-block-paragraph">http://cultureproject.org.uk/kurdish [https://shorturl.at/cnROe]</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref5" id="_ftn5">[5]</a> دیدار لەگەڵ هونەرمەند ئاڤان سدیق، سازدانی: دیە ئازاد، ئۆکتۆبەر، ٢٠٢٦</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref6" id="_ftn6">[6]</a> . گارا، پێشەکیەک بۆ پڕۆژەی جەستەی بینراو.. جەستەی نەبینراو، ٢٠١٧. ماڵپەڕی کولتور مەگەزین.</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<blockquote class="wp-embedded-content" data-secret="mvMJVpImSH"><a href="https://cultureproject.org.uk/kurdish/grara-sichtbar-und-unsichtbar/">پێشه‌كیه‌ك بۆ پڕۆژه‌ی (جه‌سته‌ی بنیراو &#8211; نه‌بینراو)</a></blockquote><iframe loading="lazy" class="wp-embedded-content" sandbox="allow-scripts" security="restricted"  title="“پێشه‌كیه‌ك بۆ پڕۆژه‌ی (جه‌سته‌ی بنیراو – نه‌بینراو)” — كولتور مه‌گه‌زین" src="https://cultureproject.org.uk/kurdish/grara-sichtbar-und-unsichtbar/embed/#?secret=82bIBJKELO#?secret=mvMJVpImSH" data-secret="mvMJVpImSH" width="500" height="282" frameborder="0" marginwidth="0" marginheight="0" scrolling="no"></iframe>
</div></figure>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/21/10741/"></a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>گفتوگۆیه‌کی کورت سه‌باره‌ت به‌ سینه‌ما و شانۆ</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/11/16/%da%af%d9%81%d8%aa%d9%88%da%af%db%86%db%8c%d9%87%da%a9%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%aa-%d8%b3%d9%87%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%d8%b3%db%8c%d9%86/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[پییەر پاولۆ پازۆلینی]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 16 Nov 2026 11:40:31 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[سینەما]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10728</guid>

					<description><![CDATA[<p>له‌سه‌ر چیای &#8220;ئیتنا&#8221;م. بارانه‌، به‌فره‌، ته‌مومژ تێده‌په‌ڕێت، هه‌تاو ده‌رده‌که‌وێت. باران ده‌بارێت، ده‌بێته‌‌ به‌فر، ته‌مومژه‌کان تێده‌په‌ڕن، هه‌تاو پرشنگ ده‌دات. له‌گه‌ڵ سێ ئه‌کته‌ری سه‌ره‌کیی فیلمێک[1] که‌…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/16/%da%af%d9%81%d8%aa%d9%88%da%af%db%86%db%8c%d9%87%da%a9%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%aa-%d8%b3%d9%87%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%d8%b3%db%8c%d9%86/">گفتوگۆیه‌کی کورت سه‌باره‌ت به‌ سینه‌ما و شانۆ</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">له‌سه‌ر چیای &#8220;ئیتنا&#8221;م. بارانه‌، به‌فره‌، ته‌مومژ تێده‌په‌ڕێت، هه‌تاو ده‌رده‌که‌وێت. باران ده‌بارێت، ده‌بێته‌‌ به‌فر، ته‌مومژه‌کان تێده‌په‌ڕن، هه‌تاو پرشنگ ده‌دات. له‌گه‌ڵ سێ ئه‌کته‌ری سه‌ره‌کیی فیلمێک<a href="#_ftn1" id="_ftnref1">[1]</a> که‌ ده‌بێت ده‌ست بکه‌م به‌ وێنه‌گرتنی، ئه‌م گفتوگۆیه‌ کورته‌ی خواره‌وه‌م کرد.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من : نینێ، سینه‌ما چییه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ داڤۆلی: سینه‌ما سینه‌مایه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: گۆداریش وا ده‌ڵێت، ده‌زانی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: گۆدار که‌سێکی تێگه‌یشتووه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ته‌نیا تێگه‌یشتوو؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینتۆ: پاشان گه‌نجێکه‌ که‌ که‌یفم پێی دێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: بۆچی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: چونکه‌ گه‌نجێکه‌‌ که‌ ده‌توانێت ببێت به‌ هاوڕێم، گه‌نجێتییه‌ک که‌ ده‌توانێت په‌یوه‌ندییه‌کانم [له‌ گه‌ڵیدا] دروست بکات&#8230; مرۆڤێکی ساده‌یه‌‌&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: چیت بیستووه‌ له‌م مرۆڤه‌‌ ساده‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: مانۆڕێک هه‌موو ڕۆژێک خه‌ریکی ئیشه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: گۆدار و مانۆڕ.</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: به‌ڵێ چونکه‌ که‌یفم پێی دێ.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئه‌ی فیلمه‌کانی، حه‌زت له‌ فیلمه‌کانی هه‌یه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: به‌ڵی کاتێک ده‌یانبینم حه‌زم لێیانه‌&#8230; کاتێک ته‌ماشایان ده‌که‌م&#8230; ئه‌م فیلمانه‌&#8230; له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌گه‌ر بڵێم له‌ بنه‌مادا لێیان تێده‌گه‌م، ئه‌وا نه‌خێر وانییه‌. چونکه‌ کاتێک سه‌یری فیلمه‌کانی ده‌که‌م، ئه‌وا خۆی ده‌بینم.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: که‌واته‌، ئه‌گه‌ر سینه‌ما بریتی بێت له‌ سینه‌ما. ئه‌ی شانۆ چییه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: شانۆ، بریتییه‌ له‌ شانۆ. بۆ من هه‌موو شتێک ساده‌یه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: چ جیاوازییه‌ک له‌نێوان مرۆڤێک له‌ واقیع و هه‌مان مرۆڤدا هه‌یه‌ که‌ له‌ سینه‌ما یان شانۆ نواندن بکات؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: هیچ جیاوازییه‌ک بوونی نییه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: که‌واته‌ واقیع، سینه‌ما و شانۆ، هه‌ر یه‌ک شته‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: به‌ هه‌ندێک باردا&#8230; به‌ڵێ&#8230; وه‌ک یه‌ک وایه‌&#8230; ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێت له‌ واقیعدا من گۆشت و ئێسقانی مرۆڤ ده‌بینم به‌ڵام له‌ سینه‌مادا له‌سه‌ر په‌رده‌ ده‌یبینم، له‌ شانۆش له‌سه‌ر سته‌یج.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: تۆ، کوڕێکی له‌ واقیعدا، ئه‌کته‌رێکیشی له‌ سینه‌ما، هه‌نووکه‌ش تۆ ئه‌کته‌رێکی له‌ شانۆ. له‌ کام فۆرم و شێوه‌یاندا هه‌ست ده‌که‌ی‌ راسته‌قینه‌ی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: له‌سه‌ر شانۆ.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: (ئه‌م شته‌م به‌رده‌وام پێ وتبووی). بۆچی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: چونکه‌ له‌ شانۆ وه‌ک سینه‌ما نییه‌، له‌ سینه‌مادا کردارێک چه‌ند جارێک دووباره‌ ده‌که‌یته‌وه‌، له‌ شانۆدا هه‌ر که‌ هاتیته‌ سه‌ر سته‌یج، شته‌کان پێکه‌وه‌ ده‌به‌سترێن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: که‌واته‌ تۆ له‌ سه‌ر سته‌یجی شانۆ زیاتر هه‌ست به‌وه‌ ده‌که‌ی &#8220;نینیتۆ&#8221;ی تاکوو له‌ باڕێکی بچووک له‌ place prenestino یان له‌ شه‌قامی &nbsp;Acqua Bullicante.</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: له‌ راستیدا&#8230; وه‌ک یه‌ک وان: به‌رده‌وام یه‌ک سته‌یجه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: که‌واته‌ ئه‌م جیهانه‌ سته‌یجه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: بۆ نا؟ به‌ڵکوو باشترینیانه‌! جیهان شانۆ نه‌بێت؟ ئه‌ی چییه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: که‌واته‌ ده‌ته‌وێت له‌گه‌ڵ تۆدا، له‌و فیلمه‌ی که‌ وا تۆماری ده‌که‌ین، من گرته‌یه‌کی زۆر دریژی گرته‌ی درێژ<a href="#_ftn2" id="_ftnref2">[2]</a> تۆمار بکه‌م؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: ئێ زۆر باش ده‌بێـت&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: من، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌کته‌کان دابه‌ش ده‌که‌م بۆ چه‌ند سێکانسێکی کورت، گرته‌ی نزیک<a href="#_ftn3" id="_ftnref3">[3]</a>، گرته‌ی ئه‌مریکی<a href="#_ftn4" id="_ftnref4">[4]</a>، گرته‌ی فراوان<a href="#_ftn5" id="_ftnref5">[5]</a>، واته‌ هه‌موو ئه‌زموون و هه‌موو ژێستێک کۆ ده‌که‌مه‌وه‌، ته‌نیا له‌ یه‌ک گرته‌/پلاندا. به‌ بۆچوونی تۆ بۆچی ئه‌م شته‌ ده‌که‌م؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: بێگۆمان تۆ ئه‌م ئیشه‌ بۆ پڕکردنه‌وه‌ی فیلمه‌که‌ ناکه‌ی&#8230; بۆ ئه‌وه‌ ده‌یکه‌ی شته‌کان راسته‌قینه‌ ده‌رکه‌ون.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئینجا ئه‌کتە‌ راسته‌قینه‌کان بوونیان نییه‌، وه‌ک ئه‌وه‌ی پێشتر وتت، ئه‌وانه‌ی وا ده‌بێت به‌رده‌وام بیت له‌سه‌ری، واته‌ ئه‌وه‌ی نێوان واقیع و شانۆ؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: تۆ شته‌کانم زۆر لێ ئاڵۆز ده‌که‌ی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">من : ئایا حه‌زت به‌ ناوونیشانی ئه‌و فیلمه‌یه‌ که‌ وا به‌ ته‌ماین تۆماری بکه‌ین واته‌&nbsp; <em>Porcile</em> [ئاخوڕی به‌راز 1969].</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: به‌ڵی ، به‌ڵی به‌دڵمه‌، چونکه‌ به‌سه‌رهاته‌که‌ی ده‌زانم بۆیه‌ به‌دڵمه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: فاشیست و هتد. ئه‌وان زۆر پێده‌که‌نن و هیچ هه‌لێک له‌ کیس ناده‌ن بۆ دروستکردنی نوکته‌ی رۆحی له‌سه‌ر ناوونیشانی ئه‌م فیلمه‌، بێ هێشتنه‌وه‌ی هیچ ڕێزێک&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: ئه‌ی بۆچی ئینجا، ئه‌وان گاڵته‌ ده‌که‌ن؟ له‌ کۆتاییدا ئه‌وه‌ ئه‌وانن که‌ فریو ده‌خۆن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: بۆچی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">نینیتۆ: چونکه‌ له‌ کۆتاییدا ناتوانن چیتر پێبکه‌نن.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>کات پاکی له‌ناو ده‌بات</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">من: تۆ به‌شێوه‌یه‌کی زۆر ترسناک له‌ واقیع و سینه‌مادا له‌ یه‌ک ده‌چی. له‌ هه‌مان کاتدا، به‌شێوه‌یه‌کی زۆر ترسناک جیاوازی. چۆن ئه‌م شته‌ روون ده‌که‌یته‌وه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">پیه‌ر کلێمێنتی<a href="#_ftn6" id="_ftnref6">[6]</a>: له‌به‌رئه‌وه‌ی تاکوو زیاتر ڕۆبچمه‌ نێو خۆم زیاتر رووبه‌ڕووی شتگه‌لێک ده‌بمه‌وه‌ که‌ نایانناسم. هه‌ربۆیه‌ کاتێک له‌ به‌رانبه‌ر کامێرام &#8220;خودی خۆمم له‌ گه‌ڕان&#8221; به‌دوای خۆمدا. به‌شێوه‌یه‌کی تر جیاوازییه‌کی زۆر هه‌یه‌ له‌نێوان واقیع و سینه‌ما: چونکه‌ سینه‌ما که‌ره‌سته‌یه‌کی زۆر هه‌یه‌ بۆ نواندنه‌وه‌ی واقیع. له‌ ڕیگای فیلمێک، ده‌توانرێت سه‌رله‌نوێ جیهان دروست بکرێته‌وه‌، له‌ واقیعدا ئه‌م شته‌ زۆر ئه‌سته‌مه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا سینه‌ما چه‌ند که‌ره‌سته‌یه‌کی هه‌یه‌ که‌ ده‌توانێـت مرۆڤه‌کان بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ نێو واقیع.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: بۆچی؟ ئایا پێت وایه‌ مرۆڤه‌کان له‌نێو واقیعدا ناژین؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">پییه‌ر: به‌ڵێ، به‌ڵێ، به‌ڵام پێم وایه‌ ته‌له‌ڤزیۆن یان دامه‌زراوه‌کانی تر (ئه‌وه‌ی پێی ده‌ڵێن ماسمیدیا) مرۆڤیان له‌ واقیع دوورخستووه‌ته‌وه‌&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: فرانکۆ چیتی<a href="#_ftn7" id="_ftnref7">[7]</a> ده‌ڵێت واقیع بریتییه‌ له‌ پاکی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">پییه‌ر: به‌ڵێ، ئه‌مه‌ راسته‌، به‌ڵام کات پاکی له‌ناو ده‌بات. سینه‌ما کرداری زۆر فێر ده‌کات‌ و به‌کاری ده‌بات، چونکه‌ فیلم کرداری پاکی به‌کار ده‌بات و فێرمان ده‌کات&#8230; بۆ دروستکردنی سینه‌مایه‌کی پاک، ده‌بێت که‌سی پاک وه‌ربگری&#8230; شتێک که‌ به‌ ‌دڵنیایییەوه‌ ئایا سینه‌مای بازرگانی ئه‌م شته‌ ده‌کات؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئه‌ی سینه‌مای بازرگانی نواندنه‌وه‌ی چی ده‌کات؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">پییه‌ر: ماده‌ی خه‌واڵوویی‌. فیلم ـ ماده‌ی خه‌واڵوویی‌ ـ بۆ کۆمه‌ڵگایه‌ک دروست ده‌کات که‌ لێی تێبگه‌ن. بۆ خه‌ڵکانێکی بازاڕی و تڕۆهاتی دروست ده‌کات که‌‌ بڕوایان به‌ تڕۆهاته‌کانی تره‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: به‌ بۆچوونی تۆ چ شێوازێکی ئایدیال بۆ دورستکردنی سینه‌ما بوونی هه‌یه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">پییه‌ر: سه‌فه‌رکردن به‌ مه‌به‌ستی ئامانجی کۆتاییی ژیان و مه‌رگ. بۆ نموونه‌، ده‌رچوون له‌گه‌ڵ گرووپێک که‌س که‌ یه‌ک پێویستییان هه‌بێت، هتد. گه‌یشتن به‌ دروستکردنی ئافراندنێکی هێنده‌ به‌هێز بۆ تێپه‌ڕاندنی واقیع؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: چوون بۆ کوێ؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">پییه‌ر: ده‌ی، مرۆڤ سه‌فه‌ری خۆی به‌ ته‌نیایی ده‌کات، ئه‌م واقیعه‌. خودا، نیشتمان، خێزان، هتد، واته‌ خوو و عاده‌ته‌کان، هه‌ڵگری ئه‌م هه‌ڵه‌ی&nbsp; گۆشه‌گیری و ته‌نیایییه‌. دوو ڕێگه‌چاره‌ ده‌مێنێته‌وه‌: یان چه‌ک هه‌ڵگرین و بیته‌قێنین، یان کامێرایه‌ک هه‌ڵگرین و سینه‌ما دروست بکه‌ین: به‌م شێوه‌یه‌یه‌ که‌ به‌ره‌و سه‌رووی گۆشه‌گیری و ته‌نیایی ده‌چین.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>هونه‌رمه‌نده‌کان، ئه‌زموون و خه‌یاڵ</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">من: سینه‌ما چییه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ چیتی: سینه‌ما سینه‌مایه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئه‌ی واقیع چییه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: ئه‌و شته‌یه‌ که‌ ته‌نیا لای پاکه‌کان بوونی هه‌یه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئێ به‌سه‌ریه‌که‌وه‌ ئه‌مه‌ به‌ واتای چی دێ؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: ئه‌مه‌ نادادپه‌روه‌ییه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئایا سینه‌ما به‌رده‌وام نواندنه‌وه‌ بۆ واقیع ده‌کات؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: من بڕوام وایه‌ که‌ به‌گشتی نواندنه‌وه‌ی نادادپه‌روه‌ری ده‌کات. چونکه‌ سینه‌ماکاره‌ پاکه‌کان ده‌گمه‌نن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: تۆ له‌نێو کام واقیعدا ده‌ژی؟ له‌نێو ئه‌و واقیعه‌ی که‌ له‌نێو دڵی پاکه‌کاندایه‌ یان له‌نێو ئه‌و واقیعه‌ی که‌ نادادپه‌روه‌رییه‌ (ئه‌وه‌ی من و ئێلزا مۆرانت ناومان لێ ناوه‌ &#8220;ناواقیع&#8221;)؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: من له‌نێو ئه‌و واقیعه‌م که‌ له‌نێو دڵی پاکه‌کاندایه‌، به‌ڵام ناچاریشم له‌نێو نادادپه‌روه‌ریدا بژیم.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: چ جیاوازییه‌ک له‌ تۆدا هه‌یه‌ له‌ هه‌بوونت له‌نێو واقیع و له‌نێو سینه‌مادا؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: &#8230; پێم وایه‌ سینه‌ما بژێوییه‌، و واقعی منیش به‌رده‌وام پاک بووه‌&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: به‌ڵام تۆ چ مرۆڤێکی پاکی گاڵته‌جاڕی، گه‌ر بۆ پاره ئیشی سینه‌ما بکه‌ی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: ئه‌ی ئه‌وانی تر، ئه‌وان بۆ وا ده‌که‌ن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: به‌ڵام ئه‌وانی تر بانگه‌شه‌ی پاک بوون ناکه‌ن</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: له‌ راستیدا من هه‌رگیز هیچیشم ده‌ست نه‌که‌وتووه‌&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ئه‌ی ئه‌مه‌ قسه‌ی پێچه‌وانه‌ی یه‌کتره.‌</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: به‌ڵێ، به‌ڵام خۆم ده‌مه‌وێـت قسه‌ی پێچه‌وانه‌ی یه‌ک بکه‌م.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: که‌واته‌ با هاوکێشه‌ی پرسیاره‌که‌ کۆنکرێـتیتر بکه‌ین، ئایا تۆ ئه‌و کاته‌ زۆر &#8220;ڕاسته‌قینه‌ی&#8221; که‌ فرانکۆ چیتیت یان ئاکاتۆنێ یان ئۆدیپی<a href="#_ftn8" id="_ftnref8">[8]</a>؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: کاتێک فرانکۆ چیتیم.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: ره‌نگه‌ ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ فرانکۆ چیتی زیاتر دژبه‌یه‌که‌ تاوه‌کوو &#8220;ئاکاتۆنێ&#8221;؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: من دژبه‌یه‌که‌م چونکه‌ خه‌ریکی سینه‌مام.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: کاتێک تۆ بووی به‌ ئاکاتۆنێ، که‌واته‌ تۆ به‌ته‌واوه‌تی له‌نێو &#8220;ئه‌و واقیعه‌ بووی که‌ له‌نێو دڵی پاکه‌کاندایه‌&#8221;، له‌ کاتی ئیشکردن له‌ سینه‌مادا تۆ زیاتر ده‌چیته‌ نیو واقیعه‌وه‌ تاوه‌کوو &#8220;نادادپه‌روه‌ری&#8221;: وایه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: من ده‌ڵێم له‌ کاتێک ده‌بمه‌ ئاکاتۆنێ، ئه‌وا ته‌نیا یه‌ک فیلم نییه‌ به‌ڵکوو دوانه‌، یه‌کێکیان به‌ دڵ کردوومه‌، ئه‌وی تریان پازۆلینی به‌ خه‌یاڵی خۆی. به‌ دڵ کردن واته‌ بێ ئه‌وه‌ی بزانم چیم کردووه‌ له‌ ریگای نائه‌زموونیه‌تی سینه‌ماوه‌. له‌ کاتێکدا خه‌یاڵ ئه‌زموونێکه‌ که‌ پاڵ به‌ هونه‌رمه‌نده‌کانه‌وه‌ ده‌نێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: من، تۆم به‌کار هێنا بۆ واقیعه‌که‌ت (خودی لائیرادی بوون، به ‌هەمان شێوه‌ خۆت وتت، سه‌ر به‌ دونیای پاکه‌کان) به‌ڵام کرداره‌کانی ئاکاتۆنێ (ئیشکردن به‌ ژنان، دزی، هتد) ئایا&nbsp; ئه‌کتی پاکن به‌و واتایه‌ی که‌ تۆ ناو له‌م وشه‌یه‌ ده‌نێی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: پاکێتی شتێکی کراوه‌یه‌&#8230; ئازاد&#8230; به‌کارهێنانی ژنان و یان دزی ده‌توانن به‌شێک بن لێی&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: بۆچی پێت وایه‌ فاشیست و بۆرژواکان دژ به‌ کاره‌کته‌رێکی &#8220;واقیعی/ ریاڵ&#8221;ی (پاک) وه‌ک ئاکاتۆنێن؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: ته‌نیا ده‌توانم یه‌ک شتت پێ بڵێم: نازانم چ شتێک به‌ واتای &#8220;فاشیست&#8221; دێت، ته‌نانه‌ت پاش هه‌بوونی هه‌ندێک ئازار به‌هۆی فاشیسته‌کانه‌وه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من: پێت وایه‌ که‌ هه‌مدیسان ئازار ده‌کێشین به‌هۆی فیلمی &#8220;ئاخوڕی به‌راز&#8221;ه‌وه‌؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">فرانکۆ: به‌ڵی چونکه‌ فاشیسته‌کان له‌نێو واقیعێکدا ده‌ژین که‌ نادادپه‌روه‌رییه‌.</p>



<p class="wp-block-paragraph">سه‌رچاوه‌:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pasolini, Pier paolo, écrits sur le cinéma (1957-1974), petite bibliothèque des cahiers du cinéma 2000, première éd.française, Lyon, 1987;&nbsp;&nbsp; P.7-13.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref1" id="_ftn1">[1]</a> ئه‌م گفتوگۆیه‌ی پازۆلینی له‌گه‌ڵ هه‌ر سێ ئه‌كته‌ری فیلمی &#8220;ئاخوڕی به‌رازه‌&#8221; كه‌ له‌ ساڵی 1968 له‌ كاتی تۆماركردنی فیلمه‌كه‌دا كراوه‌.</p>



<h1 class="wp-block-heading"><a href="#_ftnref2" id="_ftn2"><strong>[2]</strong></a>  Long take/ Plan-séquence</h1>



<h1 class="wp-block-heading"><a href="#_ftnref3" id="_ftn3"><strong>[3]</strong></a> &nbsp;Close-up</h1>



<h1 class="wp-block-heading"><a href="#_ftnref4" id="_ftn4"><strong>[4]</strong></a>  American shot/ Plan américain</h1>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref5" id="_ftn5">[5]</a> plan d&#8217;ensemble</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref6" id="_ftn6">[6]</a> ئه‌كته‌رێكی فره‌نسییه‌ كه‌ له‌م فیلمه‌دا ڕۆڵ ده‌گێڕێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref7" id="_ftn7">[7]</a> ئه‌كته‌ری یه‌كه‌م فیلمی پازۆلینییه‌ كه‌ ئه‌ویش له‌م فیلمه‌دا ڕۆل ده‌گێڕێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref8" id="_ftn8">[8]</a> ئۆدیپ فیلمێكی تری پازۆلینییه‌ كه‌ فرانكۆ چیتی رۆڵی تێدا ده‌بینێت.</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/16/%da%af%d9%81%d8%aa%d9%88%da%af%db%86%db%8c%d9%87%da%a9%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%aa-%d8%b3%d9%87%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%aa-%d8%a8%d9%87-%d8%b3%db%8c%d9%86/">گفتوگۆیه‌کی کورت سه‌باره‌ت به‌ سینه‌ما و شانۆ</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>لە دۆخی سنوورییەوە تا یاخیبوون:</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/11/13/%d9%84%db%95-%d8%af%db%86%d8%ae%db%8c-%d8%b3%d9%86%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c%db%8c%db%95%d9%88%db%95-%d8%aa%d8%a7-%db%8c%d8%a7%d8%ae%db%8c%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[شۆڕش فەرامەرزی]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 13 Nov 2026 12:43:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[توێژینەوە]]></category>
		<category><![CDATA[سینەما]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10705</guid>

					<description><![CDATA[<p>پوختە فیلمی سپای سێبەرەکانی ژان پیێر مێلڤیل[1]، یەکێکە لە فیلمە بەرچاوەکانی سینەمای بەرخۆدان، بەڵام بەرخۆدان و خەبات لە ڕوانگەیەکی جیاوازەوە لێک دەداتەوە: لە فیلمەکانی…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/13/%d9%84%db%95-%d8%af%db%86%d8%ae%db%8c-%d8%b3%d9%86%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c%db%8c%db%95%d9%88%db%95-%d8%aa%d8%a7-%db%8c%d8%a7%d8%ae%db%8c%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86/">لە دۆخی سنوورییەوە تا یاخیبوون:</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><a><strong>پوختە</strong></a></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>فیلمی سپای سێبەرەکانی ژان پیێر مێلڤیل</strong><a href="#_ftn1" id="_ftnref1"><strong>[1]</strong></a><strong>، یەکێکە لە فیلمە بەرچاوەکانی سینەمای بەرخۆدان، بەڵام بەرخۆدان و خەبات لە ڕوانگەیەکی جیاوازەوە لێک دەداتەوە: لە فیلمەکانی تردا دەرهێنەر زۆرتر دەمانباتە مەیدانی شەڕەوە و ئێمە خەبات و ململانێ بە شێوەی بەرچاوەکی و لە مەیدانی شەڕدا دەبینین، بەڵام لەم فیلمەدا دەچینە ژیانی ئاساییی کەسایەتییەکانەوە و دەبینین کە چۆن لەگەڵ گرنگترین و مەترسیدارترین هەڵبژاردنەکانی ژیانیان ڕووبەڕوو دەبنەوە و تووشی دۆخیک هاتوون کە بە هیچ لایەکدا دەربازبوونی «خاوێن»ـیان دەست ناکەوێت و نییە. ئەم وتارە هەوڵ دەدات بە شێوەی شیکاری و تەفسیری دەق، کۆی فیلمی سپای سێبەرەکان، واتە ڕووداو و بریار و دیمەنەکانی لەگەڵ بیردۆزەکانی سێ بیرمەندی ناوداری فەلسەفەی بوونگەرایی، یاسپێرس و سارتر و کامۆ، لێک بداتەوە. ئەنجامی توێژینەوەکە دەریدەخات کە ئەم فیلمە بەگشتی جیهانێکی بوونگەرایانە دەخاتە ڕوو و تێیدا کەسایەتییەکان بەردەوام لە دۆخی سنووریی یاسپێرسیدان و ناچارن لەگەڵ مەرگ، بەرخۆدان و خەبات، ڕەنج و ئازار و دواتر گوناح، ڕووبەڕوو ببنەوە و لەوێدا بگەنە سنووری هەبوونی خۆیان و بڕیاری هەبوونی دەربکەن؛ هەروەها لەم فیلمەدا دەبینین کە مرۆڤەکان تەنانەت لە ئەستەمترین هەلومەرجیشدا ئیمکانی هەڵبژاردنیان هەیە، ئەگەرچی بژاردەکانیان زۆر بەرتەسک و کەمیش بێت؛ کەوابوو بەم پێیە دەبێت بەرپرسیارێتیی بڕیار و هەڵبژرادنەکانیشیان بگرنە ئەستۆ. دوای ئەمانەش دەرکەوت کە تاکەکان لەگەڵ ئەمەشدا کە دەزانن بەرخۆدانەکەیان ئەگەری زۆرە تووشی تێکشکان بێت، دیسانیش دەست لە تەقەلا هەڵناگرن و دژی ئەم پووچی و بێئەنجامییە سەر هەڵدەدەن و یاخی دەبن.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>وشە سەرەکییەکان: سپای سێبەرەکان، دۆخی سنووریی یاسپێرس، ئازادی و بەرپرسیارێتیی سارتر، یاخیبوونی کامۆ</strong><strong><br></strong></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="710" height="1024" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-1-710x1024.jpg" alt="" class="wp-image-10709" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-1-710x1024.jpg 710w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-1-208x300.jpg 208w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-1-768x1107.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-1.jpg 888w" sizes="auto, (max-width: 710px) 100vw, 710px" /><figcaption class="wp-element-caption">فیلمی سپای سێبەرەکانی ژان پیێر مێلڤیل</figcaption></figure>



<ol class="wp-block-list">
<li><strong>پێشەکی</strong></li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>1-1 </strong><strong>سەرەتا و خسنەڕووی باس</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">سینەما بەهێزترین گەیێنەری هونەریی سەدەی بیستەمە و بەردەوام ئامرازێکی کارامە بووە بۆ نواندنەوە و توێژینەوە سەبارەت بە قووڵترین کەڵکەڵەکانی زەینی مرۆڤی سەردەم. لەناو سینەماکارە ناودارەکانیشدا ژان پیێر مێلڤیل بەتایبەت بەم شاکارەی دواتری بە ناوی «سپای سێبەرەکان<a href="#_ftn2" id="_ftnref2">[2]</a>»، پێگەیەکی زۆر تایبەتی هەیە. ئەم فیلمە ساڵی ١٩٦٩ و تا ڕادەیەک بەپێی نیمچەژیاننامەیەکی ژۆزێف کێسێڵ<a href="#_ftn3" id="_ftnref3">[3]</a> و ئەزموونەکانی ژیانی خودی دەرهێنەر، واتە مێڵڤیل، دروست کراوە. بابەتی سەرەکیی ئەم فیلمە بەرخۆدانی خەڵکی فەڕانسە لەبەرامبەر داگیرکاریی ئاڵمانیای نازییە، بەڵام لە ڕاستیدا تەنیا بۆ نواندنی ئەو کات و شوێن و ڕووداوە چێ نەکراوە، بەڵکوو دەچێتە ناخی هەبوونی مرۆڤەوە و کۆمەڵێک پرسی هەبوونیی زۆر بنەڕەتی دەخاتە بەر نواندن و توێژینەوە کە بینەر ناچار دەکات بیریان لێ بکاتەوە. لە هەلومەرجێکدا کە مرۆڤ بەئاشکرا نەک وڵاتەکەی، بەڵکوو هەبوونی خۆشی داگیر دەکرێت و بچووکترین دەنگهەڵبرین، دەرەنجامەکەی دەبێتە گوللەباران و کوشتنی بێئەملاوئەولا، ئیتر هیچ شتێک هەبوونی مرۆڤ ناپارێزێت و مرۆڤ دەکەوێتە دۆخێکەوە کە نە درێژەدان بە ژیان بۆی ئیمکانی دەبێت و نە بەرخۆدان ئەگەری سەرکەوتنێکی بەرچاوی هەیە؛ لێرەدا مرۆڤ دەبێت چی بکات؟ قارەمانانی ئەم فیلمە لە دۆخی هەڵبژاردنی قورسترین بژاردەکاندان و فیلم بە شێوەیەکی زەق و ڕووت پێمان دەڵێت کە قارەمانێتییەکی ڕۆمانتیک لە ئاردا نییە، بەڵکوو تەنیا سەرهەڵدانێکی بێچارەنووسە و هیچی تر. لە ڕاستیدا لێرەدا هەموو ئەو توێژە پارێزەرانەی فەرهەنگ و ڕەوشتی باو، لەناو چوونە و هیوایەکی ئەوتۆ بوونی نییە. لەم فیلمەدا هیچ نیشانە و وێنەیەکی ڕۆمانتیک لە بەرخۆدان نابینین و بە پێچەوانە، خەباتکاران کەسانێکی مرچومۆن و تەریک و مەحکووم بە تێکشکانن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">سەبارەت بە شێوازی کاری سینەماییی مێلڤیل، هەر وەک جۆنز (٢٠٢٤) دەڵێت، سینەمای مێلڤیل بە هێنانی ڕەنج و ئازاری مرۆڤ بۆ سەر پەردەی سینەما، وامان لێ دەکات سەبارەت بە ڕەنج و ئازاری ئەوی تر، هەست بە بەرپرسیارێتی بکەین؛ واتە بینەر وەک شاهید دەگیرێت بۆ ئەوەی تەمەشاچیی ئەو کارەساتە دەروونی و هەبوونییانە بێت کە بەسەر دیتران دێت، هەرچەند هیچ وڵامێکیش باشاری ئەم ڕەنج و ئازارە ناکات؛ جیا لەو، وڵۆدێک باس لەمە دەکات کە سینەمای مێلڤیل زیاتر وەک ئەزموونێکی دەروونی و ڕەوشتی دەردەکەوێت، تاکوو نمایشێکی مێژوویی و سەربازی. ئەو بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئیدعاکەی ئاماژە بە شێوازی یەکجاز سارد و بێڕووح و مینیماڵ&nbsp; و تاڵ و دوور لە هەست و سۆزی مێلڤیل لە فیلمەکانیدا دەکات. (Patrycja Wlodek, 2008)</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەر بمانەوێت بزانین فەلسەفە لەم بارەیەوە چیی کوتووە و چ نواندنەوەیەکی لەم دۆخەی بەشەر هەبووە، دەستمان بەتاڵ نامێنێتەوە و ئەدەبیاتێکی دەوڵەمەندمان لەلایەن بوونگەراکانەوە<a href="#_ftn4" id="_ftnref4">[4]</a> دەکەوێتە بەر دەست. بە شێوەی تایبەت فیلسووفانێکی وەک یاسپێرس، سارتر و کامۆ، توێژینەیەکی زۆریان لەسەر ئەم دۆخە هەبوونییانە کردووە و کۆمەڵێک بیردۆزی زۆر ڕوونکەرەوە و بەنرخیان لەم بابەتەدا خستووەتە ڕوو. کارڵ یاسپێرس<a href="#_ftn5" id="_ftnref5">[5]</a> (1883ـ1969) بە خستنەڕووی چەمکی «دۆخە سنوورییەکان<a href="#_ftn6" id="_ftnref6">[6]</a>» دەلاقەیەکی نوێی بۆ تێگەیشتن لە هەبوونی مرۆڤ لە هەلومەرجی مەترسیدار و گرنگ و دیاریکەردا کردەوە. یاسپێرس دەڵێت مرۆڤ لە حاڵەتی ئاساییدا نوقمی ئەزموونی ژیانە و هیچ ئاگای لە هەبوون نییە؛ بەتایبەت عەقڵانییەتی ئامرازی و دەمامکە کۆمەڵایەتییەکان، کارێک دەکەن مرۆڤ خۆ لە پرسە بنەڕەتییەکانی ژیان لا دەدات؛ بەڵام دۆخە سنوورییەکان، واتە کۆمەڵێک هەلومەرجی ناچار کە مرۆڤ تووشیان دەبێت، وەک مەرگ، ئازار، خەبات و بەرخۆدان و هەروەها گوناح، ئەم دەمامکانە لا دەدەن و مرۆڤ لەگەڵ هەبوونی خۆی بەرەوڕوو دەکەنەوە. مرۆڤ لەم بەرەوڕووبوونەوەیەدایە کە دەتوانێت بەرەو سەر بچێت و بگاتە کاکڵەی هەبوونی خۆی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">1-2. <strong>ئامانج و پرسیارەکان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم توێژینەوەیەدا دەمانەوێت دۆخە سنوورییەکانی فیلم بدۆزینەوە و بەم جۆرە پێوەندییەکی سیستەماتیک لەنێوان فەلسەفەی یاسپێرس و سینەمای مێلڤیل پێک بێنین و دواتریش بۆ دەوڵەمەندترکردنی بابەتەکە، لەگەڵ بیردۆزەکانی ئاڵبێر کامۆ و ژان پۆڵ سارتر بەرواردی بکەین. بەم جۆرە دیالێکتیکێک لەنێوان بیردۆزەکانی یاسپێرس و کامۆ و سارتر لە دەلاقەی ئەم فیلمەوە پێک دێنرێت و ئەندێشەیەکی ڕەخنەیی دروست دەبێت کە دەتوانێت بۆ لێکدانەوە و تێگەیشتنێکی قووڵتر لە فیلمەکە یەکجار بەسوود بێت. وەک دەزانین چەمکە سەرەکییەکانی سارتر ئەمەیە کە هەبوون بەر لە چییەتییە و مرۆڤ لە بنەڕەتدا ئازادە و هەروەها خاوەنی ئیمکانی هەڵبژاردنی بنەڕەتییە، بەڵام سەبارەت بەو هەڵبژاردنانە بەرپرسیارێتیی لەئەستۆیە؛ چەمکە بنەڕەتییەکانی کامۆش بریتین لە مەسەلەی ئابزۆرد و پووچی و سەرهەڵدان و یاخیبوونی مێتافیزیکی. ئەم دوو بیرمەندە، دوو دانە لە جەمسەرە سەرەکییەکانی فەلسەفەی فەڕانسەن کە سینەمای مێلڤیلیش لەم بەستێنەدا هەڵقوڵاوە و سەری هەڵداوە؛ بەڵام لەگەڵ ئەمانەشدا گریمانەی سەرەکیی توێژینەوەکە چەمکی دۆخی سنووریی یاسپێرسە، چونکە بە ڕای توێژەر، ئەمە زیاتر لەگەڵ بابەتەکە و دیمەن و بڕیارەکانی فیلمەکە دەیخوێنێتەوە، تاکوو بوونگەراییی سارتری. بوونگەراییی سارتر لەسەر ئەم باوەڕەیە کە مرۆڤ خاوەنی ئازادیی هەڵبژاردنی هەمیشەیییە کە هەڵبەت دەروەستی هەلومەرجیشە، بەڵام کەسایەتییەکانی ئەم فیلمە تووشی دۆخێکی ناچار و تۆقێنەر هاتوون کە لەوێدا هەڵبژاردن ئیتر نیشاندەری ئازادی نییە، بەڵکوو وەک پێویستییەکی تڕاژیک دەردەکەوێت؛ پێویستییەک کە دەیانخاتە گەرووی مەرگ و گوناحەوە و لەم ڕێگەوەیە کە بەرەوڕووی هەبوون و بەرزەشوێن دەکرێنەوە. جیا لەمەش، سەرهەڵدانی ئەم قارەمانانە دژی دۆخەکە کە چارەنووسی کۆتایییەکەی شتێک نییە جگە لە مەرگ و کوژرانی بێئەملاوئەولا، دەکرێت وەک سەرهەڵدانی مرۆڤی یاخیی کامۆ چاو لێ بکرێت و لێک بدرێتەوە. ئەم چارەنووسە بێگومان مەرگ و نەمانە، بەڵام قارەمانەکانی مێلڤیل بۆ پاراستنی کەڕامەتی مرۆڤیی خۆیان، هەر ئەو هەڵدەبژێرن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەم جۆرە گرنگترین پرسیارەکانی ئەو توێژینەوەیە بریتین لە:</p>



<p class="wp-block-paragraph">1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; دۆخە سنوورییەکانی یاسپێرس لە کام دیمەن، ڕووداو یان بڕیارگەلێکی فیلمەکەدا دەبینرێن؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; چەمکی ئازادیی هەڵبژاردن و قبووڵکردنی بەرپرسیارێتیی لە کردەوەکانی کەسایەتییەکاندا چ پێوەندییەکی لەگەڵ ڕوانگەکانی سارتر هەیە و لەگەڵیان دەگونجێت یان نا؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ئایا دەتوانین بەرخۆدانی کەسایەتییەکانی فیلمەکە وەک نموونەیەک لە یاخیبوونی کامۆیی بناسین و بزانین؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; تێکەڵکردنی ئەم سێ چەمکەی «دۆخی سنووری» و «ئازادی و بەرپرسیارێتی» و «یاخیبوون» چۆن دەتوانێت مەنتقی ڕەوشتیی بەرخۆدان لە سپای سێبەرەکاندا ڕوون بکاتەوە؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>پاشخانی توێژینەوە</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>2ـ1. پێداچوونەوە بە کارەکانی پێشوو</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">گەڕانی توێژەر بۆ دۆزینەوەی وتار یان توێژینەوەیەک سەبارەت بەم فیلمە لە وێژەی کوردیدا بە ئەنجام نەگەیشت؛ هەروەها لە زمانی فارسییشدا تەنیا یەک توێژینەوە لەبەر دەستە کە تێیدا نیابت محمد زادە بەراوردی فیلمەکە و ڕۆمانەکەی ژۆزێف کێسێل دەکات و پێی وایە مێلڤیل لە ڕاگواستنی چیرۆکی ڕۆمانەکەدا، ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوەکان دەگۆڕێت و ئەو ڕووداو و دیمەنانە هەڵدەبژێرێت کە پێی باشترن و لەگەڵ تێگەیشتنی خۆی لەو بەرخۆدانە زیاتر دەگونجێن؛ (نیابت محمد زاده، 1402الف) بەڵام لە زمانەکانی دیکەدا چەند توێژینەوەیەک لەسەر فیلمەکە دەست دەکەوێت؛ بۆ نموونە گیگۆنۆ (2001) لەسەر ئەم باوەڕەیە کە فیلمەکە سەرەڕای ئەمەی تا ڕادەیەک بە ڕۆمانەکەی کێسێل وەفادارە، ئاماژە سیاسییەکانی سڕیوەتەوە و بەرخۆدان لە فرەچەشنیی ئەندامەکانی گرووپەکەدا نیشان دەدات، لە حاڵێکدا مەرگی نزیک و بێئەملاوئەولا ئەم ئەندامانە پێکەوە گرێ دەدات؛ هەروەها باس لەمەش دەکات کە مێلڤیل پتر لەوەی کەسایەتییەکان لە حاڵی بەرخۆدان پیشان بدات، لە کاتی تێفکرین و ڕاماندا دەیانخاتە ڕوو. جیا لەو، باورێنهاس (2016) لە توێژینەوەکەیدا باس دەکات کە گێڕانەوە مێژوویییەکان دەتوانن کاریگەرییان لەسەر بیرگە و یادەوەریی گشتیی جەماوەر بێت؛ ئەنجا ژێنڕاڵ دۆگۆل وەک ئوستوورە و هێمای بەرخۆدانی خەڵکی فەڕەنسا (وەک نەتەوەیەکی یەکدەست)، دژی داگیرکاری دەناسێنێت و دەوری ڕژێمی ویشی بە کەم و سووک دادەنێت. جیا لەمەش دیمەنەکانی فیلم لەگەڵ ڕۆمانەکەی کێسێل و ڕاستیی مێژووییدا، بەراورد دەکات. نێتۆ (2019) دەڵێت مێلڤیل لە بەرهەمە پیشەیییەکەی خۆیدا لە سەرچەشنی قارەمانسازیی ڕۆمانتیک دووری دەکات و بەجێی ئەمە بەرخۆدان لە سێ حاڵەتی بەرخۆدانی خەسیو، نەکردنی بەرخۆدان و بەرخۆدانی چالاکدا تاوتوێ دەکات. لی دەڵێت ئەم فیلمە لەپاڵ دوو فیلمی شەڕی ڕێگەئاسنەکان (1946) و سپای جینایەت (2009) سێ بەرهەمی گرنگن کە سەبارەت بە بەرخۆدان دروست کراون و ئەنجا ڕوونی دەکاتەوە کە فیلمی سپای سێبەرەکان لە سەردەمێکدا دروست کرا کە «ئوستوورەی بەرخۆدانخوازی» بەرەو پووکانەوە دەچوو. (Yong-Woo Lee: 2018) لە کۆتاییشدا پەکستۆن (2011) سەبارەت بەم فیلمە هاتووە لەسەر سازکردنی پێوەندیی لەنێوان ئەم گێڕانەوەیە و واقعییەتی بەرخۆدانی فەڕانسە لە ساڵانی 1940 تاکوو 1944 کاری کردووە و پێی وایە گێڕانەوەی ئەم فیلمە سەبارەت بە بەرخۆدانی فەڕانسە زۆرتر بەلای گێڕانەوەی وەفاداران بە ژێنڕاڵ دۆگۆلدا لار دەبێتەوە و دەیەوێت نەتەوەی فەڕانسە وەک نەتەوەیەکی یەکدەست و پشتیوانی بەرخۆدان پیشان بدات، بەڵام لە واقیعدا بەشێک لە کۆمەڵگەی فەڕانسە بوونە هاودەستی داگیرکەران.</p>



<p class="wp-block-paragraph">وەک سەرنج درا توێژینەکان لەسەر ئەم فیلمە زۆر نین و ئەمانەش کە هەن، هیچیان نەهاتوونەتە سەر لێکدانەوەی فیلمەکە بەپێی بیردۆزە بوونگەرایییەکان و زۆرتر فیلمەکە و ڕۆمانەکە یان فیلمەکە و واقعییەتی مێژوویییان بەراورد کردووە؛ تەنیا کارەکەی گیگۆنۆیە تا ڕادەیەک هاتووەتە سەر کاکڵەی بابەتەکە و گومان لەوەدا دەکات کە ئایا بەڕاستی بەرخۆدان دەکرێت نمایش بکرێت یان نا؛ هەروەها پێی وایە ئەم فیلمە تەنیا فیلمێکی مێژوویی سەبارەت بە بەرخۆدان نییە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە بەرامبەردا ئەم کارەی بەردەست هاتووە فیلمەکە بەپێی دۆخە سنوورییەکانی یاسپێرس و ئیمکانی هەڵبژاردن و ئازادی و بەرپرسیارێتیی سارتر و مرۆڤی یاخی و ئابزۆردی کامۆ لێک دەداتەوە و دیالێکتیکێک لەنێوان ئەم سێ بیردۆزە گرنگە دروست دەکات تاکوو خوێندنەوە و لێکدانەوەیەکی فرەڕەهەند و چڕوپڕ بخاتە ڕوو.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>2ـ2. پاشخانی تیۆری</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">2ـ2ـ1 <strong>کاڕڵ یاسپێرس و دۆخە سنوورییەکان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">بەگشتی فەلسەفەی کاڕڵ یاسپێرس، هەوڵ و تێکۆشانێکە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەمەی کە مرۆڤ لە کام ڕێگەوە دەتوانێت لە دۆخی ئەزموونیی ژیانی ئاسایی و زەیندەوەریی خۆی (کە یاسپێرس پێی دەڵێت دازاین Dasein ، بەڵام زۆر جیاوازە لە دازاینەکەی هایدێگێر) تێ پەڕێت و سەرتر بچێت و بگاتە ئێگزیستانس یان دۆخی هەبوونی ڕەسەنی خۆی. (ثقفی و اردشیری نیا، 1400) ئەو لە کتێبی فەلسەفەی خۆیدا&nbsp; (Philosophie, 1932) پێکهاتەی هەبوونی مرۆڤ لە سێ قۆناخدا تاوتوێ دەکات: یەکەم، بوونی ئەزموونی یا دازاین کە هەمان هەبوونی جەستەییی ئێمەیە لە جێهاندا وەک زیندەوەرێکی کۆمەڵایەتی و بەرهەستی. دووەم، ئاگایی بە شێوەی گشتی کە بریتییە لە بەستێنی عەقڵانییەتی ئەوپەڕکەسی و زانستیی ئێمە. سێیەمیش ڕۆح (Geist) کە بەستێنی مانا، فەرهەنگ و چەمکە گشتییە ئایدیالەکانە؛ بەڵام ئێگزیستانس یان هەبوونی ڕەسەنی ئێمە لە هیچ کام لەم بەستێنانەدا کورت نابێتەوە. ئەم دۆخە تەنیا لەو ئانوساتانەدا دەست دەکەوێت کە مرۆڤ لەگەڵ بەرزەشوێن (Transzendenz) کە دۆخێکی سەروویی و گشتگیرە، ڕووبەڕوو دەبێتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">دۆخە سنوورییەکان لە ڕاستیدا پردێکن بۆ تێپەڕین لە هەبوونی ئەزموونییەوە بەرەو ئێگزیستانسی سەروویی. یاسپێرس خۆی دەڵێت: «دۆخگەلێکی وەک ئەوەی کە من هەمیشە لە هەلومەرجگەلێکی تایبەتدام، ناتوانم بەبێ ئازار و بەرخۆدان و خەبات بژیم، ناچارم گوناح لەئەستۆ بگرم و ناچارم دەبێت بمرم، ئەمانە دۆخی سنوورین. ئەم دۆخانە تەنیا چۆنیەتیی دەرکەوتنیان فەرق دەکات، دەنا هیچ ئاڵوگۆڕێکیان بەسەردا نایەت&#8230; ئەمانە وەک دیوارێک وان کە لەسەر ڕێمانن و تووشیان دێین، دیوارێک کە هەرگیز دەرەقەتی نایەین.» (jaspers, 1932: 203) گرنگترین تایبەتمەندییەکانی دۆخی سنووری ئەمانەن:</p>



<p class="wp-block-paragraph">ـ ناچاری: ئێمە هەرگیز ناتوانین لەدەست ئەم دۆخە سنوورییانە دەرباز بین: مەرگ کۆتاییی ناچار و بێئەملاوئەولایە؛ ڕەنج و ئازار بەشێکە لە هەبوونی ئێمە؛ ئێمە لە ژیاندا بەردەوام خەریکی بەرخۆدان و خەبات و ململانێین و هەروەها پێمان خۆش بێت یان ناخۆش، تووشی گوناح دێین.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ـ داپۆشراوبوون لە ژیانی ڕۆژانەدا: ئێمە لە ژیانی ڕۆژانەماندا بە حاڵەتی ئاسایی ئاگاداری ئەم دۆخانە نیین و بیریان لێ ناکەینەوە. ئێمە بە جۆرێک سەرقاڵی ژیانی ڕۆژانەین کە ئەم دۆخانە یان نابینین یان بەئەنقەست خۆیان لێ دەدزینەوە و حاشایان لێ دەکەین. مەرگ وەک ڕووداوێک دەبینین کە تەنیا بۆ خەڵک ڕوو دەدات؛ حەول دەدەین پاساوی زانستی بۆ ڕەنج و ئازار بدۆزینەوە و وەک دۆخێکی نائاسایی چاوی لێ دەکەین کە گوایە دەتوانین لە ژیاندا بیسڕینەوە؛ بەرخۆدان و خەبات و ململانێی ژیان، سووک دەکەینەوە و وەک ڕکابەرییەکی ئاسایی و نازەروور باسی دەکەین و گوناحیش وەک هەڵەیەک دادەنێین کە دەکرێت چاوپۆشیی لێ بکەین.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ـ وێرانگەری و ڕوونکەرەوەیی: کاتێک ڕووبەڕووی دۆخێکی سنووری دەبینەوە، لەناکاو قەڵای ژیانی ڕۆژانەمان دادەڕمێت و چاومان بەرەو واقعییەتێک دەکرێتەوە کە هەمیشە حەولمان دابوو خۆی لێ ببوێرین. ئەو مانا دەسکردانەی پێشتر بۆ ئەم دۆخانەمان داڕشتبوون، لەناکاو بێمانا دەبن و ئەو شوناس و پێناسە درۆیینە لەناو دەچێت؛ بەڵام تا تووشی ئەم داڕمان و وێرانییە نەبین، ناتوانین ڕوون بینەوە و چاومان بەرەو حەقیقەت و ڕاستیی هەبوون ناکرێتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">یاسپێرس داکۆکی لەسەر چوار دۆخی سنووری دەکات: مەرگ، ئازار، ململانێ و گوناح. لەم ناوەدا مەرگ دۆخی سنووریی کۆتایییە. مەرگ تەنیا کۆتاییی ژیانی جەستە نییە، بەڵکوو هەڕەشەیەکی هەمیشەیییە دژی هەبوونی مانا بۆ ژیان. کاتێک یەکێک لە ئازیزانمان دەمرێت، تووشی هەستی واقعیی نەبوون و لەدەستچوون دەبین و لەوێدایە کە بیر لە مەرگی خۆمان دەکەینەوە و دەزانین کە درەنگ یان زوو، تۆماری ژیانی خۆشمان دەپێچرێتەوە و ئێمەش بەرەو نەبوون و نەمان دەچین.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەنج و ئازار، ئەزموونی تێکشکان و داڕمانی کۆیەتیی جەستەیی و دەروونی و هەبوونیی ئێمەیە. لەوێدایە کە لەناکاو لەم وەهمە درۆیینە وەخەبەر دێین کە گوایە هەموو شتێکی خۆمان و دنیای دەوروبەرمان، لەژێر کۆنتڕۆڵ و دەسەڵاتماندایە؛ تێ دەگەین کە بەشێکی زۆر لە ڕەنج و ئازارەکان دەتوانن بەهاسانی تێکمان بشکێنن و هیچمان لەدەست نایەت؛ ڕێک ئالەم ساتەدایە کە هەست بەوپەڕی بێدەسەڵاتی دەکەین و دەردەکەوێت جیهان زۆر بەهێزترە لە ئێمەی وردەڵە و بچووک و ئەوە کە ئێمە کۆنتڕۆڵ دەکات، نەک پێچەوانەکەی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">خەبات و بەرخۆدان و ململانێش، واقعییەتێکی هەبوونییە. ململانێ تەنیا فیزیکی و جەستەیی نییە، بەڵکوو ململانێیە بۆ قبووڵکران و بەفەرمیناسران، بۆ ئەوین، بۆ دەسەڵات و لە کۆتاییدا بۆ پاراستنی شوناسی خۆت. لەو خەبات و بەرخۆدانەدایە کە بۆمان دەردەکەوێت جیهان پڕە لەو دژبەرانەی کە ڕێگرمانن لە گەیشتن بە حەز و ئاواتەکانمان و زۆر جار ئێمە لە دژی ئەم دژبەرانە بەتەواوی بێدەسەڵاتین و هیچمان لەدەست نایەت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە کۆتایییشدا بابەتی گوناح دێتە ئاراوە: هەڵبەت گوناحێک کە مەبەستی یاسپێرسە، جیاوازە لەو گوناحە یاسایی یان ئاکارییەی کە ئێمە لە دۆخی ئاساییدا بیری لێ دەکەینەوە: ئەمە گوناحێکی هەبوونییە. مانای ئەم چەمکە ئەوەیە کە ئێمە وەک بکەرێکی زانا و کارتێکەر، ناتوانین هەموو ئیمکانەکان کردەکی بکەین و کاتێک ئیمکانێک هەڵدەبژێرین، لە ڕاستیدا تووشی گوناح بووین دەرحەق بە ئیمکان و بژاردەکانی دیکە کە هەڵمان نەبژاردوون؛ کەوابوو ئێمە هەرگیز بێگوناح و بێتاوان نابین. هەڵبژاردن و کردەوەی من، کاریگەریی هۆکارانەی لەسەر دنیای دەوروبەرم دەبێت و کۆمەڵێک لێکەوتەی چاوەڕواننەکراوی هەیە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەلای یاسپێرسەوە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەم دۆخە سنوورییانە، دەبێتە هۆی سەرترچوونی هەبوونی و وجوودی، نەک بێهیوایییەکی خەسیو. مرۆڤ کاتێک تووشی سنووری نەبوون دێت، جا لە ئیمکانە ڕەسەنەکانی خۆی تێ دەگات و بە قبووڵکردنی تڕاژێدییی چارەنووسی خۆی، دەگاتە ئازادیی دەروونی و ئاشتیی هەبوونی. هەڵبەت وەک نۆڤاک (2018) دەڵێت ئەم دۆخە سنوورییانە لەگەڵ «قەیرانی دەروونی» فەرقیان هەیە و جیاوازن و باس لە نەخۆشی یان قەیرانێکی دەروونیی تایبەت نین.</p>



<p class="wp-block-paragraph">2ـ2ـ2. <strong>ژان پۆڵ سارتر: مەحکوومبوون بە ئازادی و هەڵبژاردنی بەرپرسیارانە</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لە ڕوانگەی سارترەوە ئازادیی مرۆڤ بە واتای ڕزگاربوون لەدەست هەموو بەربەستەکان نییە؛ مرۆڤ هەمیشە لە هەلومەرجێکی مێژوویی، کۆمەڵایەتی و ماددیدا هەڵکەوتووە، بەڵام هەر لەو هەلومەرجەشدا ناچارە پێگە و هەڵوێستی خۆی لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە ڕوون بکاتەوە؛ هەر بۆیە سارتر ئازادی و ئیمکانی هەڵبژاردن لە بەرپرسیارێتی جیا ناکاتەوە. مرۆڤ تەنیا کردەوەیەک ئەنجام نادا، بەڵکوو بەم هەڵبژاردنەی خۆی، نیشانی دەدا کە پێی وایە دەبێت چی ئەنجام بدرێت و خۆی دەیەوێت چ جۆرە مرۆڤێک بێت. لەم مانایەدا ئازادی، ئیمتیازێک نییە کە ئاسوودەییت پێ ببەخشێت، بەڵکوو بار و قورسایییەکە کە هەبوونت پێی بەخشیویت، چونکە هیچ هەلومەرجێکی دەرەکی ناتوانێت بەرپرسیارێتیی بڕیارەکانت لەسەر لا ببات. (Biswas, 2017)</p>



<p class="wp-block-paragraph">سارتر لە «بوون و نەبوون»ـدا (Sartre, 1956: 65-69) چەمکی دڵەڕاوکێ&nbsp; لەبەرامبەر ترس دادەنێت و پێی وایە ترس کاردانەوەیەکە لەهەمبەر مەترسییەکی دەرەکی، بەڵام دڵەڕاوکێ بریتییە لەوەی کە من ئاگادارم خۆم سەرچاوەی کارەکانی خۆمم و داهاتوو تەنیا کۆمەڵێک ئیمکانە کە دەبێت خۆم بڕیاریان لەسەر بدەم و کردەکییان بکەم. ئەم ئازادییە چڕوپڕە، بەرپرسیارێتییەکی تەواویشی بەدواوەیە. مرۆڤ تەنیا بەرپرسی خۆی وەک تاک نییە، بەڵکوو لەهەمبەر هەموو مرۆڤایەتییشدا بەرپرسە، چونکە بە هەر هەڵبژاردنێکی، وێنەیەک دروست دەکات سەبارەت بەمەی کە مرۆڤ دەبێت چۆن بێت. قارەمانی سارتر کەسێکە کە بە ئاگامەندیی تەواو لەم دڵەڕاوکێ و بەرپرسیارێتییە، «پڕۆژە»ی خۆی هەڵدەبژێرێت. ئەو لەڕێی کردەوەکانییەوە، کۆمەڵێک بەها دەخوڵقێنێت. لە «ئێگزیستانسیاڵیزم مرۆڤگەراییە»ـدا (Sartre, 2007) باسی خوێندکارێک دەکات کە نازانێت لەنێوان مانەوە و ئاگاداری لە دایکە پیر و نەخۆشەکەی و چوون بۆ شەڕ و بەرگری لە نیشتمانی، کامیان هەڵبژێرێت. لێرەدا باس دەکات کە لە جیهاندا هیچ نیشانەیەکی بەرهەستی، هیچ ڕەوشتێکی پیشینی یاخود سەرچاوەیەکی تایبەت بوونی نییە کە پێت بڵێت دەبێت چی بکەیت. هەڵبژاردن کردەوەیەکی داهێنەرانە و بە جۆرێک تەقینەوەی ئازادیی بێسنووری مرۆڤە. ئەم ڕوانگەیە قارەمانێکی چالاک و پڕۆژەتەوەر لە مرۆڤ دروست دەکات کە دەتوانێت بە ویستی خۆی، مانا بە مێژوو ببەخشێت. سارتر هەروەها پێی وایە مرۆڤ لەبەرامبەر جیهانی دەرەوەدا کراوەیە و پێشتردیاریکراو نییە و هەر وەک گرایدێر (2010) دەڵێت: «مرۆڤ بەو کرانەوەیەی دەناسرێتەوە و لە خۆیدا کەلەبەری هەیە».</p>



<p class="wp-block-paragraph">2ـ2ـ3. <strong>ئاڵبێر کامۆ: ئابزۆرد، سەرهەڵدان و مرۆڤی مەحکووم بە لەناوچوون</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">کامۆ بە پێچەوانەی سارتر لە ئابزۆردەوە&nbsp; دەست پێ دەکات. هەڵبەت ئەم پووچی و ئابزۆردە بە واتای پووچیی جیهان یان مرۆڤ نییە، بەڵکوو لە ڕووبەڕووبوونەوەی مرۆڤ لەگەڵ حەز و تینوێتیی ئەو بۆ مانا لەلایەک و بێباکی و بێدەنگیی جیهان لە لایەکی ترەوە، دێتە ئاراوە. بە زمانی سادە، مرۆڤ دەیەوێت جیهان مانای هەبێت و تێیدا هەست بە دڵنیایی بکات، بەڵام جیهان هیچ وڵامێک بەو ویستەی مرۆڤ ناداتەوە و هیچ گوێی لێ نییە و ڕەوتی بێباکانەی خۆی درێژە پێ دەدات. ئەم بابەتە «بێهیوایی»ـی سارتری بە دوادا نایە، بەڵکوو خاڵی دەسپێکە بۆ حەوڵدان و یاخیبوون دژی ئەم پووچییە. لە ئەفسانەی سیسیفوسدا باس لە کەسێک دەکرێت کە سەرەڕای ئەمەی دەزانێت تلدانی بەردەکە بۆ سەر کێو، هیچی تێدا بەستە نییە و بە دڵنیایییەوە خلۆر دەبێتەوە خوارێ، بەڵام کۆڵنەدەرانە و ئاگادارانە چارەنووسی خۆی قبووڵ دەکات و هەتا ماوە و هەیە، حەول دەدات و تێ دەکۆشێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">چەمکی گرنگتری کامۆ بۆ ئێمە، چەمکی سەرهەڵدان و یاخیبوونە دژی بێمانایی. کامۆ لە کتێبی مرۆڤی یاخیدا باس لەمە دەکات کە سەرهەڵدان بە «نا»گوتن دەست پێ دەکات. مرۆڤی ژێر ستەم تا ئاستێک بەرگە دەگرێت و کاردانەوەی نابێت، بەڵام لە خاڵێک و شوێنێکەوە ئیتر لە هێڵی سوور تێ دەپەڕێت و دەڵێت «ئیدی لەمە زیاتر، نا!» ئەم «نا»یە هەم ملبادانە و هەم داکۆکی: ملبادانە لە ژێرپێنانی بەهایەک و داکۆکیکردنە لەسەر گرنگی و بایەخی ئەم بەهایە. هەڵبەت سەرهەڵدانی کامۆ، کردەوەیەکی بەکۆمەڵە: «من سەر هەڵدەدەم، کەوابوو ئێمە هەین.» (هیڵمەن، وێینگێر، 2020)کەسی یاخی، بۆ ئەمە سەر هەڵدەدات کە پێی وایە بەهایەکی هاوبەش لەنێوان ئەو و خەڵکانی تردا هەیە. ڕەنگە لەم ڕێیەدا گیانیشی لەدەست بدات و بیسەلمێنێت کە بابەخی ئەم بەهایە تەنانەت لە گیانی تاکێکی وەک ئەویش، زیاترە. لێرەدایە کە تووشی لێکدژییەک دێین: ڕەنگە ئەو یاخییە بۆ بەهایەک گیانی بەخت بکات کە هەر بوونیشی نەبێت، بەڵام بە مردنی خۆی ئەم بەهایە وەدی بێنێت. (تانگ، 2024) قارەمانی سەرهەڵدانی کامۆیی، ڕێک وەک <em>دوکتور ڕیۆ</em> لە ڕۆمانی تاعووندا، بێ ئەوەی هیچ هیوایەکی بە هێزێکی سەرووسروشتی هەبێت، تەنیا بەپێی هەستی مشوورخۆری و ئەرکداربوونێکی مرۆڤانە، خەباتێکی بێکۆتایی دەکات، لە حاڵێکدا دەزانێت سەرکەوتنێک لە ئارادا نییە و بە دڵنیایییەوە تووشی تێکشکان دێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم سێ بیرمەندە هەموویان باس لە قەیرانی مانا لە ژیانی مرۆڤدا دەکەن و دەیانەوێت بزانن مرۆڤ کاتی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ قەیران چ کاردانەوەیەکی دەبێت یان دەبێت بیبێت. قارەمانی سارتر کەسێکی خۆداڕێژەر و خۆبنیاتنەرە کە خۆی بە خاوەنی هەڵبژاردن دەزانێت و لە بەرامبەردا شان وەبەر بەرپرسیارێتیی ئەم هەڵبژاردنەش دەدات. کردەوەکانی نیشانەی ئازادبوونی داهێنەرانە و خوڵقێنەرانەن. قارەمانی کامۆش لەسەر ئەم باوەڕەیە کە جیهان لە خۆیدا مانایەکی نییە و هیچ وڵامێک بە داوای مرۆڤ بۆ مانا ناداتەوە، بەڵام ئەو بۆ پاراستنی کەڕامەتی مرۆڤانەی خۆی، لە دڵی ئەم ئابزۆرد و پووچییەدا مانا دەردەکێشێت و دەخوڵقێنێت، هەرچەند بە هیچ کوێش نەگات؛ بەڵام قارەمانی یاسپێرسی کەسێکە کە ڕێک لە کاتی تووشبوون بە دۆخی سنووریدا دەست دەداتە بڕیار و کردەوە. کردەوەی ئەو بەهۆی هەبوونی ئازادیی هەڵبژاردنێکی داهێنەرانە (وەک سارتر دەڵێت) نییە، بەڵکوو وڵامێکە بە پێویستیی هەبوون کە ناچارە بیداتەوە. ئەو خۆی پێی خۆش نییە و هەڵی نابژێرێت کە قارەمان بێت، بەڵکوو هەلومەرجی ژیان و جیهان دەیخاتە دۆخێکەوە کە تەنیا ڕێگەی مومکین بۆ پاراستنی خودی هەبوونی، ئەمەیە کە هەڵبژێرێت و دەست بداتە کردەوە، تەنانەت ئەگەر ئەم کردەوەیە ببێتە هۆی مردن و گوناح یان پووکانەوە و لەناوچوونی؛ بەم کارە ئەو دەبێتە مرۆڤێکی بەرزەشوێن و ئیتر لە چوارچێوەی ژیانی بەرهەستی و خاکیدا نامێنێت. ئەم جیاوازییە وردبینانەیە، هەمان کلیلی تێگەیشتنە لە فیلمەکەی مێلڤیل. پرسیار ئەمەیە کە «ئایا ژێربیە (قارەمانی سەرەکیی فیلمەکە) خۆی هەڵی دەبژێرێت ببێتە شۆڕشگێڕ و خەباتکار؟» فیلمەکە ئەم ساتەوەختە پیشان نادات؛ ئەو هەر لە سەرەتاوە خەریکی خەبات و بەرخۆدانە و «لەم دۆخە»دایە. کردەوەکانی ژێربیە (بۆ نموونە کاتێک لەگەڵ هاوڕێکانی ئەندامێکی خەیانەتکاریان دەخنکێنن) نیشانەی ئەم ئازادییە نین کە سارتر باسی دەکات، بەڵکوو نموونەیەکن لە دۆخی سنووریی گوناحی یاسپێرس. لە دواییشدا هەڵبژاردنی بەرخۆدان لەلایەن ئەوانەوە، لەگەڵ ئەمەشدا کە دەزانن هەموویان دەکوژرێن و لەناو دەبرێن، نموونەیەکن لە مرۆڤە یاخییەکەی کامۆ کە سەرەڕای ئاگاداربوون لە بێئەنجامی و بێمانایی، دیسانیش تا دوا چرکەی تەمەن حەول دەدات. ئەم توێژینەوەیە بە تێکەڵکردنی ئەم سێ ڕوانگەیە، دەیەوێت پیشانی بدات کە جیهانی سپای سێبەرەکان پتر لە هەموو شت، تراژێدییەکی یاسپێرسییە کە قارەمانەکەی (بەگوێرەی کامۆ) سەر هەڵدەدات و یاخی دەبێت و لەم ڕێگەیەدا بەرپرسیارێتیی سارترییش قبووڵ دەکات و خۆی لێ نابوێرێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>ڕێبازی توێینەوە</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم توێژینەوەیە، توێژینەوەیەکی چۆنایەتییە و بە شێوەی شیکاری و تەفسیری دەقی فیلم ئەنجام دراوە. یەکەی توێژینەوە، کۆی فیلمی سپای سێبەرەکانە و وەک دەقێکی سینەماییی یەکگرتوو ڕاڤە کراوە. شێوازی سەرەکیی توێژینەوە، خوێندنەوە و بینینی ورد و شیکردنەوەی دیمەنەکان، دۆخەکان یان بڕیاری کەسایەتییەکانە بەپێی چەمکە فەلسەفییەکان کە لە ڕاستیدا چەمکی دۆخە سنوورییەکانی یاسپێرس، چوارچێوەی سەرەکیی شیکارییەکەیە و چەمکی ئازادی و بەرپرسیارێتیی فەلسەفەی سارتر و یاخیبوونی کامۆ وەک تەواوکەری ئەم بیرۆدزە کەڵکیان لێ وەرگیراوە، کەوابوو یەکەی شیکاری، دۆخ، دیمەن یان بڕیارە هەبوونییەکانن. بەم پێیە دۆخ و دیمەنەکانی شیکردنەوە، بە شێوەی مەبەستدار و بەپێی پێوەندییان لەگەڵ مەرگ، هەڵبژاردن، گوناح، بەرپرسیارێتی و سەرهەڵدان هەڵبژێردراون و لە چەندین جێگا ئاماژە بە کاتی داتاکان (خولەک و چرکەی ئەم بابەتانە لە فیلمدا) کراوە تاکوو داتاکان و چەمکەکانی دەسکەوت، پێوەندییان بەرهەستی و واقعی بێت. دواتر دەسکەوتەکان بەپێی سێ ڕوانگەکەی یاسپێرس و سارتر و کامۆ پێکەوە بەراورد کراون تاکوو ڕوون بێتەوە چۆن فیلمەکە بەرخۆدان، نەک وەک کردەوەیەکی سیاسی، بەڵکوو وەک ئەزموونێکی هەبوونی و ئەخلاقی دەنوێنێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>ئەنجامەکان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەدا گرنگترین ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوەیە دەخرێنە ڕوو و هاوکات باس و لێکدانەوەشیان لەسەر ئەنجام دەدرێت، واتە هەوڵ دەدرێت گرنگترین چەمکەکان دەرکێشرێن و لەگەڵ ئەم تیۆری و بیردۆزانەی کە باس کران، بەراورد بکرێن. گرنگترینی ئەم چەمکانە بریتین لە:</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ1. <strong>کۆی جیهانی فیلمەکە وەک دۆخی سنووری</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">بەر لە هەموو شت، کاتێک تەماشای ئەم فیلمە دەکەیت و دواتر بیر لە کۆی فیلمەکە دەکەیتەوە، هەست ناکەیت ڕووداو و وردەکارییە مێژوویییەکانت دیتووە، بەڵکوو زۆر زیاتر لەمە، بیر دەکەیتەوە ئەم مرۆڤانە لەو جیهانە ڕەش و تاریکەدا چۆن دەژین و بەرگە دەگرن. ئەگەر تۆزێک ورد بینەوە، گیڕانەوەی فیلمەکە بە جۆرێکە کە پتر لەوەی باس لە کات و شوێنی ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکان بکات، کەسایەتییەکانی فیلمەکە و هەڵوێست و کاردانەوەیانمان لە دۆخە ئەستەم و دژوارەکاندا پێ نیشان دەدات. ئێمە دەبینین کە ئیمکانی ژیانی ئاسایی نییە و بەتایبەت چەمکگەلێکی وەک مەرگ و گوناح و بەرخۆدان دەبنە گرنگترین پێکهێنەرەکانی هەبوونی ئەو تاکانە. ئەگەر فیلمێک بیەوێت مێژووی بەرخۆدان بگێڕێتەوە باس لە شەڕەکان و بڕیارە سیاسییەکان دەکات و هەوڵ دەدات گرنگترین ساتەوەختە سیاسییەکان بێنێتە بەر چاوی بینەر، بەڵام لەم فیلمەدا ئێمە بەجێی ئەمانە، بۆ نموونە لە ژوورێکی تاریک و تۆقێنەردا بینەری چاوەڕوانیی گیراوەکانین بۆ ئەوەی بیانبەنە داڵانێک و لەوێ ڕاویان بنێن و ئەمانیش «وەک کەروێشکێکی تۆقاو» ڕا بکەن و لە پشتەوە وەبەر ڕەشاشەیان بدەن [01:54:10ـ01:58:20]، ئەویش بەبێ ئەوەی هیچ دادگاییکردنێک و بەرگرییەک و مەنتقێک لە ئارادا بێت یان باس بکرێت؛ واتە هەر لە سەرەتاوە هەر کەسێک بگیرێت (ئیتر بە هەر بیانوویەک بێت) مەحکوومە بە کوژران و لەناوچوون؛ هەروەها دیمەنی گیرانی ژان فڕانسوا [01:09:00ـ01:09:51]، کوشتنی خاینەکە [00:35:00ـ00:40:00]، دیمەنی ژێربیە لەناو فڕۆکەکەدا کە دەیەوێت بە چەتر بێتە خوارەوە و هەر ساتێک ئەگەری هەیە فڕۆکەکەیان بکەوێتە بەر گوللە و لەو لاشەوە ترسی بەربوونەوە بە چەتر [01:13:00ـ01:18:20]، دیمەنی ژێربیە لە کاتی ڕاکردن لە گرتووخانەکە و خۆکردن بە سەلمانییەکەدا [00:25:05ـ00:27:00]، دیمەنی چوونی ماتیلدا و هاوڕێکانی بۆ ڕزگارکردنی هاوڕێ گیراوەکەیان کە هەردەم ئەگەری ناسرانەوە و کوژرانیان هەیە [01:34:52ـ01:46:30] و دەیان دیمەنی تر لەم فیلمەدا کە سەرجەم مرۆڤ لە دۆخی سنووریدا دەخەنە ڕوو. کەسایەتییەکانی ئەم فیلمە بەردەوام لە حاڵی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ مەرگ، گوناح، بەرخۆدان و خەبات یان ئازارکێشاندان و هەرگیز لێی ڕزگار نابن؛ بەگشتی و پتر لە هەموو شت، لەم فیلمەدا ئەوەی مانۆڕی لەسەر دەدرێت، چاوەڕوانیی مەرگە، نەک شەڕی سەربازیی سپای نهێنیی سێبەرەکان.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە هەموو ئەم دیمەنانەدا کەسایەتییەکان خەریکی ڕامان و بیرکردنەوەن لە دۆخەکەیان و هەڵبژاردنی قورسترین بژاردەکانی ژیانیانن. کاتێک هاوڕێکانی ژێربیە دەیانەوێت سەبارەت بە تیرۆرکردن یان نەکردنی ماتیلد، ڕێک بکەون، [02:13:50ـ02:19:52] جیا لەوەی خەریکە پێکەوە بەشەڕ بێن و تەنانەت یەکتر لەناو بەرن، هەر کامیان لە ناخی خۆیدا خەریکی ململانێیە کە ئایا ئەم بڕیارەی دەیدەم دروستە یان نا؛ لەم جۆرە دۆخانەدا بڕیاردان بە هەردوو لادا قورسە و باسی مەرگ و ژیانە. تاکەکان قورسترین ئازاری ژیانیان دەکێشن و لە هەموو حاڵێکدا هەست بە گوناحباری دەکەن. تەنانەت هەر لە نزیک سەرەتای ئەم فیلمە دوورودرێژەدا، بڕیار دەدرێت کە هەموویان هەمیشە دەبێت حەبی سیانووریان پێ بێت[00:41:00ـ00:41:15]، چونکە هەموو کات ئەگەری هەیە تووشی هەڵبژاردنی مەرگ بن و هەمیشە لەپەنا گوێیانە. ئەمە خۆی نموونەیەکی زۆر بەرچاو و زەقە کە چۆن دۆخی سنووریی مەرگ باڵی وەسەر کۆی فیلمەکەدا کێشاوە و هەموو کەسایەتییەکانی داستان، هەردەم ڕەنگە ناچار بن پێش ئەوەی بە زەجر و ئازارەوە بیانکوژن، خۆیان خۆیان بکوژن. بەگشتی مەرگ و گوناح و ئازار، بەشی دانەبڕاوی خەباتی ڕەش و تاریکی کەسایەتییەکانی سپای سێبەرەکانە و خۆیان قبووڵیان کردووە کە دەرچوون لەم دۆخە و لەم بڕیارانە بە ساخی و خاوێنی، ئیمکانی نییە، هەر بۆیە بەشێکی زۆری فیلمەکە ئێمە بینەری بێدەنگی و بیرکردنەوە و دڕدۆنگیی کەسایەتییەکانین لە فەزایەکی ڕەش و تاریک و تەنیا و تۆقێنەردا [01:28:35ـ01:30:00]. تەنانەت کەسایەتییەکان لەناو جەمعیشدا زۆر جار وەک تەنیا پیشان دەدرێن، چونکە بەردەوام بێدەنگن و بیر دەکەنەوە چی بکەن [01:28:03ـ01:28:33]. دیالۆگ لەم فیلمەدا زۆر کەمە و ئەوەندەشی کە هەیە لە خزمەت ڕاگواستنی ئەم پەیامانەدایە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کۆی جیهانی فیلمی سپای سێبەرەکان دیمەنی مرۆڤی ناچارە کە دەبێت لەنێوان ئەستەمترین بڕیارەکاندا هەڵبژێرێت و بەرپرسیارێتیی قورسی ئەم هەڵبژاردنانە و هەڵنەبژاردنی بژاردەکانی تریشی لەسەر شانە. ئەم فیلمە بەگشتی فیلمی بەرخۆدانە؛ بەرخۆدانێک کە ڕاستە پێشتر هەڵبژێردراوە، بەڵام بژاردەیەکی باشتریش لەبەر دەست نەبووە کە ژیانی کەسایەتییەکان بپارێزێت. مرۆڤەکان کەوتوونەتە جیهانی بەرخۆدانەوە کە پڕە لە دڵەڕاوکێ، هەستی هەڵواسراوی و هەڵپەسێراوی، هەڵبژاردنی قورسترین و دڕندانەترین بژاردەکان، بێمتمانەیی، بێدەرەتانی، بێڕەحمی، سووکایەتی، ڕووبەڕووبوونەوەی هەمیشەیی لەگەڵ مەرگ و هتد. هەڵبەت فەزای فیلمەکەش بەتەواوی لەگەڵ ئەمانە گونجاوە و بە تاریکیی زەمینە، سەرما، قوڕوچڵپاو، مووزیکی خەمناک یان بەرهەمهێنەری دڵەڕاوکێ و تۆقان، داڵانی تاریک، ڕەنگی سارد و بەگشتی زۆر ڕەش و سپی، مرۆڤگەلێک کە هەموو سەریان ناوەتە کۆشیانەوە و دەڵێی لە شتێک تۆقاون و ناوێرن سریوەیان بێ یاخود نەخۆشن، دیالۆگی دەگمەن، تەقەی بێپسانەوە و زۆر بابەتی تری لەم چەشنە ئەم دۆخە بەهێزتر دەکاتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ2. <strong>مەرگ لە ئیمکانێکەوە بۆ ئاسۆیەکی هەمیشەیی</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">مەرگ بۆ مرۆڤ لە حاڵەتی ئاساییدا، هەمیشە مەرگی ئەوی ترە و مرۆڤ خۆی وەک بینەری ئەو دەبینێت، نەک وەک ئەزموونێکی کەسی، بەڵام هەروەک پێشتریش ئامەژەی پێ کرا، لەم فیلمەدا مەرگ ئەگەرێکی ڕێتێچوو و بەهەڵکەوت نییە، بەڵکوو لە هەموو ئانوسات و بڕیارکاندا باڵی وەسەر ژیان و بوون و مانی کەسایەتییەکاندا کێشاوە، هەر بۆیە هەموو کەسایەتییەکان حەبێکی سیانووریان لە گیرفاندایە و ئامادەی مەرگن. هەروەها لە فیلمەکەدا ئیمکانی سەرکەوتنی بەرخۆدان&nbsp; بە هیچ شێوەیەک زەق ناکرێتەوە و کەسایەتییەکان بە جۆرێک دەنوێنرێن کە هەردەم ڕێی تێ دەچێت بکوژرێن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">جگە لەمە، ئەگەر سەرنج بدەین کەسایەتییەکان بە جۆرێک و لە دۆخێکدا نانوێندرێن کە ئیمکانی هەڵبژاردنیان لەنێوان بەشداریکردن یان نەکردن لە بەرخۆداندا هەبێت، بەڵکوو فیلمەکە ئەم حاڵەتە و ئەم بوونە لە بەرخۆداندا، وەک بابەتێکی پێشینی دەنوێنێت کە هەر لە سەرەتاوە تێیدان و ئیمکانی هەڵبژاردن یان نەبووە، یان ئەگەریش بووبێت، ئەم بژاردەیەیان باشتر هاتووە بەرچاو؛ هۆکارەکەش ئەمەیە کە مەرگ پێش بڕیاری ئەوان لە پێکهاتەی دۆخەکەدا ئامادەیە و توانا و ئیمکانی هەڵبژاردنی دەربازبوونی سەندووە. بەپێی یاسپێرس تاک کاتی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ مەرگ، بوون و نەبوونی دەبێتە پرسیار و بڕیار و ئەمە هەمان دۆخی هەبوونی و وجوودییە؛ لێرەدایە کە تاک دەزانێت دەبێت بیر لە چییەتی و چۆنیەتیی ژیانی بنێتە ئەولاوە و خودی هەبوون یان نەبوونی مەسەلەیە. مەرگ گرنگترین ڕووداوی ژیانی تاکە و دیوارێکە کە مان و نەمان لێک جیا دەکاتەوە. لەم دۆخی سنوورییەدا ئیتر مانای ژیان هەڵدەپڕووکێت و ڕووداوێک کە لە حاڵەتی ئاساییدا هەمیشە داپۆشراوە و خۆمانی لێ دەبوێرین بیری لێ بکەینەوە، دێت ئێخەمان دەگرێت و قەڵای ئاوات و هیواکانمان دادەڕمێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">وەک باس کرا، ئەم فیلمە پڕە لە دۆخی مەرگی نزیک و بیرکردنەوە لەوەی کە هەردەم ئەگەری هەیە بمگرن و بە ئەشکەنجە و ئازار بمکوژن، یاخود هەڵم واسن، یان گوللەبارانم کەن. (نیابت محمد زاده، 1402ب) یەکێک لە سەرنجڕاکێشترینی ئەم ساتانە، ئەم ساتەیە کە بە ژێربیە و هاوڕێکانی دەڵێن ڕا بکەن تا لە پشتەوە وەبەر ڕەشاشەیان دەن. ژێربیە سەرەتا هەڵنایە و بە جۆرێک مەرگ و ترس لە مەرگ لە لایەک و تەماح بۆ قۆستنەوەی دەرفەت و ئیمکانی تۆزێک ژیانی زیاتر لە لایەکی تر، دەکەونە بەرامبەر یەک. هەروەک فیلمەکە پیشانی دەدات، جاری یەکەم ژێربیە دوای تۆزێک تێڕامان، بڕیار دەدات ئەم دەرفەتە کەمەش تاقی بکاتەوە و هەڵبەت بەهەڵکەوت وەبەر گوللەی سەخت نایەت و تەنیا تۆزێک بریندار دەبێت و بە نەخشەی ماتیلد دەتوانێت ڕزگاری بێت، بەڵام لە کۆتاییی فیلمەکەدا باس لەمە دەکات کە بۆ جاری دووەم کە دەیگرن و دەکەوێتە هەمان دۆخەوە، ئەمجار ڕا ناکات و مەرگ هەڵدەبژێرێت بەسەر ترس و تۆقاندا. ئەگەر بەپێی سارتر بڕوانین بابەتێک کە لێرەدا جێی سەرنجە، هەڵبژاردنە لەنێوان ئەوەی کە ڕا بکات و ئەگەری لاوازی تۆزێک ژیانی زیاتر بەڵام ترسەنۆکانە تاقی بکاتەوە، یان ڕا نەکات و بوێرانە چاو لە چاوی مەرگ ببڕێت؛ بەڵام جێی سەرنجە کە بەپێی سارتر لە هەردوو حاڵدا خۆی بەرپرسیاری بڕیارەکەیەتی. لە دۆخە سنوورییەکانی تریشدا هەر وایە. مرۆڤ لە هەموو ئەو دۆخانەدا دەتوانێت هەڵبژێرێت، بەڵام بەرپرسیاری ئەو هەڵبژاردنەیە و دەبێت «گوناح»ـی ئەو هەڵبژاردنەش لەئەستۆ بگرێت. بەگشتی لەم فیلمەدا مەرگ دۆخی سنووریی هەمیشەیییە و لە حاڵەتی تایبەت و تاکوتەرا دەرچووە و ئیتر ئیمکانێکی ئاوارتە نییە، بەڵکوو ئیمکانێکی تا ڕادەیەکی زۆر بێئەملاوئەولایە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ3. <strong>گوناح: ئەو شوێنەی ڕەوشت تێیدا دادەڕمێت</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم فیلمەدا چەمکی گوناح و هەستی گوناحباری، هەستێکی زاڵە بەسەر بەشێکی زۆر لە بڕیارە سەرەکییەکاندا کە وەک نموونە دەتوانین باس لە سێکانسی کوشتنی خاینەکە [00:35:00ـ00:40:00]، سێکانسی بڕیار لەسەر تیرۆرکردن و کوشتنی ماتیلد و خودی ساتەوەختی کوشتنەکەی [02:13:50ـ02:19:52]، سێکانسی بڕیاردان لەسەر ڕزگارکردنی فیلیکس کە ژێربیە دەڵێت نامەوێ کەسانی تریش تێدا بچن [01:26:58ـ01:29:25] و زۆر سێکانسی تر بکەین کە هەڵبەت ڕەنگە گرنگترینیان هەر ئەو دوو سێکانسەی کوشتنی خاینەکە و ماتیلد بێت. لە سێکانسی کوشتنی خاینەکەدا ئەندامان لەبەرامبەر دوو بژاردەی تاڵدان: یان هاوڕێ خاینەکەیان نەکوژن و چاوەڕێ بن هاوڕێکانی تریشیان ئاشکرا بن و بەکوشت بچن، یان ئەوەی ئەو هاوڕێ دێرینەیان ـ کە هەڵەی کردووە ـ بە دەستی خۆیان بکوژن و گوناحی ئەو کارە بۆ هەتا هەتایە لەئەستۆیان بێت و ببنە بکوژ و قاتڵێکی هەمیشەیی؛ ئەمە ڕێک دۆخێکە کە یاسپێرس پێی دەڵێت دۆخی سنووریی گوناح، چونکە لە هەردوو حاڵدا ژێربیە و هاوڕێکانی هەست بە گوناحباری دەکەن و ناتوانن لەم هەستە دەرباز بن. ئەو ساتانەی کە لە خانووەکەدا کۆ بوونەتەوە و دەیانەوێت بڕیار بدەن هاوڕێکەیان چۆن بکوژن، بینەریش وەک ئەوان دەکەوێتە دڵەکوتە و دڵەڕاوکێوە و نیگەرانە چی بکرێت باشترە، بەڵام هەرچی دەکات هیچ ڕێگەیەکی پێ شک نایە کە بە «خاوێنی» دەرچێت و گوناحێک ڕوو نەدات؛ هەروەها دۆخی تاوانبارە خاینەکەش یەکجار دڵتەزێنە و لە هەموو ڕوخسار و جەستە و هەڵسوکەوتییەوە، ئەم دڵەڕاوکێ و ئازارە بەدی دەکرێت و بینەر دەکەوێتە ئەم فکرەوە کە ڕەنگە خودی ئەویش کاتێک تووشی ئەم خیانەتە بووە، لەنێوان دوو گوناحدا گرفتار بووبێت و تووشی ئەم گوناحەیان هاتبێت کە ئێستا دەبێت بە دانی گیانی، تێچووەکەی بداتەوە؛ بەڵام ئەمەی کە لێرەدا خودی کردەوەکەشی پڕئازارتر کردووە ئەمەیە کە هاوڕێکانی ناتوانن بڕیار بدەن بە چ شێوازێک بیکوژن کە تووشی دەردیسەر و گیران و ئاشکرابوون نەبن. لەو ماوەیەدا کە ئەندامان لەسەر شێوازی کوشتنی خاینەکە خەریکی ڕاوێژن و هیچ کامیان ئامادە نین بۆ وەئەستۆگرتنی گوناحی کوشتنی پێشقەدەم بن، تاوانبارەکە بەوپەڕی دڵەڕاوکێ و نیگەرانییەوە چاویان لێ دەکات و چاوەڕێیە لەسەر چۆنیەتیی کوشتنی بڕیار بدەن. ئەمەی کە جێی سەرنجە ئەمەیە کە تاوان و گوناحەکەشی قبووڵ کردووە و هیچ دەنگ و هەرا و پەلەقاژەیەک بۆ ڕزگارکردنی خۆی ناکات و تەنانەت لەو حاڵەشدا وا دیارە بەزەییی بە هاوڕێ دێرینەکانیدا دێت؛ ئەمە ئیتر ئەوپەڕی دۆخی سنووریی گوناحێکە کە یاسپێرس ئاماژەی پێ دەکات و ڕەنگدانەوەی ئەم گوناحە بەسەر ڕوخساری هەموویانەوە دیارە و تەنانەت خودی بینەرەکانیش بەتەواوی هەستی پێ دەکەن و لە نیگا و کردەوە و ڕاوێژ و قسەی کەسایەتییەکاندا، هەموو ئەو هەستە هەبوونییە وەردەگرن. دەسکەوتەکانی ئەم توێژینەوەیە دەریدەخەن کە بەرخۆدان لەم فیلمەدا تەنیا کردەوەیەکی پاک و بێ لێکدژی نییە، بەڵکوو کردەوەیەکی تراژیکە کە بکەرەکەی ناچارە لێکەوتە ڕەوشتی و ئەخلاقییەکانی بڕیارەکانی خۆی قبووڵ بکات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">سارتر لەسەر ئەم باوەڕەیە کە مرۆڤ ناتوانێت بەرپرسیارێتیی هەڵبژاردن و بڕیاردانی خۆی بخاتە ئەستۆی هەلومەرجی دەرەکی و لە ملی خۆی دای ماڵێت. ئەگەر ئەم بۆچوونە لەگەڵ ئەم دۆخە بگۆنجێنین و بەراوردی بکەین دەبینین کە هاوڕێیانی خاینەکە ناچارن لە قبووڵکردنی لێکەوتەی بڕیارەکەیان و هەر ئەمەش تووشی دڕدۆنگی و دڵەڕاوکێ و هەستی گوناحبارییەکی لەڕادەبەدەری کردوون. ڕەنگە هەلومەرجی دەرەکی و داگیرکاریی ئاڵمان و ناچاربوونی بەرخۆدان و&#8230; هەلومەرجێکی واقعی بن، بەڵام لە کۆتاییدا ئەمە تۆی تاکی کە بڕیار دەدەیت کە هاوڕێیەکی دێرینت ـ کە بە هەر هۆیەک خیانەتی کردووە ـ سزا بدەیت و دەشزانیت کە هیچ کام لەم هەلومەرجانە ناتوانن پاساو بن بۆ ئەمەی لەژێر بەرپرسیارێتیی کردەوە و گوناحەکەت، دەرباز بیت و خاوێن دەرچیت؛ بەڵام لەولاوە کامۆ لەسەر ئەم باوەڕەیە کە ئەگەر بەرخۆدان و خەبات بۆ بەرگری لە بەهایەکی مرۆڤییش بێت، نابێت ببێتە هۆی لەناوبردن و کوشتنی بێسنووری خەڵک و ئەمەش خۆی بێئەخلاقییەکی زۆر گەورەیە. لێرەدایە کە ئەم لێکدژییە ئەخلاقییانە، بڕیاردانەکە دەگەیەننە ئەوپەڕی دژواری و ئەستەمبوون و بکەرانی ئەم بڕیارانە لە وەئەستۆگرتنی ئەم گوناحە ناچارە کە بە هەردوو لادا هەر گوناح و تاوانە، تووشی دوایین ئاستی دڵەڕاوکێ و تۆقان دەبن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم پرسیارانە کە لە ڕوانگەی هەر سێک فیلسووفەوە دێنە ئاراوە و دەروون و ناخی بکەرانی گوناحەکە دەکۆڵن ئەمانەن: کام یەک لەم بڕیارانە بدەین، بیکوژین و تاوان و گوناحی کوشتن بخەینە ئەستۆی خۆمان و هەتا هەتایە بە ئازاری ویژدانیی ئەم تاوانەوە بژین و هەمیشە وەک بکوژێک خۆمان ببینین، یاخود نەیکوژین و گیانی ئەندامانی ترمان بخەینە مەترسییەوە و بەگشتی هەموو ڕەوتی بەرخۆدان و خەباتەکە تووشی داڕمان و لەناوچوون بکەین؟ ئایا هەر من وەک تاک بەرپرسی ئەم کوشتنەم ئەگەر ناچارم کەن بیکوژم، یان ئەوانی تریش کە ناچاریان کردووم ئەو ئەرکە لەئەستۆ بگرم؟ ئایا ئەوانیش بن، ئەمە دەتوانێت هەستی تاوانباربوونەکەم کەم بکاتەوە؟ ئایا بەگشتی ئەم بەرخۆدان و بەرگرییە بایەخی ئەمەی هەیە تا کۆتاییی ژیانم وەک قاتڵ و بکوژ بمبینن و خۆشم خۆم وا ببینم؟ ئێستا فەرقی من لەگەڵ بکوژەکانی نازی چییە؟ مەگەر ئەوانیش هەر مرۆڤ ناکوژن؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەر لێرەدا بمانەوێت بەراوردێکی ڕای ئەم سێ فیلسووفە لەسەر ئەم دۆخە بکەین، دەتوانین بڵێین یاسپێرس پێی وایە ئەمە دۆخی سنووریی گوناحە و لە هەردوو حاڵەتدا تاک هەست بە تاوانباری دەکات و ناتوانێت لەم هەستە دەرباز بێت و لێرەدایە کە سنوورداربوونی وجوودیی مرۆڤ دەردەکەوێت و ئاشکرا دەبێت کە ئەم بڕیارانە بڕیارێکی ئاسایی نین و خودی هەبوونمان وەک مرۆڤ لێرەدا بەربەست و سنوورەکانی دەردەکەوێت. یاسپێرس دەڵێت کاتێک مرۆڤ لەگەڵ ئەم دۆخە سنوورییە ڕووبەڕوو دەبێتەوە و ناچار دەبێت بڕیاری هەبوونی دەربکات، دەبێتە مرۆڤێکی بەرزەشوێن، بەڵام ئەمەی لێرەدا ئێمەی بینەر ئەزموونی دەکەین، ڕەنگە ئەمە نەبێت، بەڵکوو هەستی گوناحبارییەکی بێسنوورە کە ناخی کەسایەتییەکان دەکۆڵێت و دەڕووخێنێت. سارتر پێی وایە جیا لەمەی لە دەرەوە چی بووەتە هۆی ئەوەی تووشی ئەم هەڵبژاردنە تاڵە بین، دیسانیش ناتوانین خۆمان بە بەرپرس نەزانین و هەتا هەین بەرپرسی ئەو بڕیارەین کە دەریدەکەین و دەبێت وڵام بدەینەوە؛ ئەم بۆچوونەی سارتر لێرەدا زۆر گونجاوە و خۆمان بە چاو دەیبینین کە کەسایەتییەکان تا چ ڕادەیەک هەست بە بەرپرسیارێتی دەکەن و ناتوانن هیچ پاساوێک بۆ کارەکەیان بخەنە ڕوو کە تێیدا خۆیان بێتاوان دەرخەن. کامۆش دەڵێت ڕاستە کە لە ڕەوتی بەرخۆدان و خەبات بۆ بەرگری لە ئەخلاقدا ڕەنگە تووشی هەڵبژاردنی تاوانی ئاوا بین، بەڵام دیسانیش بۆمان نییە بە شێوەیەکی بێسنوور تووشی بێئەخلاقی دەرحەق بە مرۆڤایەتی ببین و ئەمە ئیتر پاساوهەڵگر نییە، بەڵام پرسیار ئەمەیە کە ئەو سنوورە لە کوێیە و کێ دیاریی دەکات؛ واتە سەبارەت بە ڕوانگەی کامۆ، مرۆڤ ناتوانێت بە وڵامێکی یەکلاکەرەوە بگات کە ئایا ئەو سنوورە ئەو کوشتنە دەگرێتەوە یان نا. لێرەدایە کە بیردۆزی سارتر بە جۆرێک بەهێزتر دەردەکەوێت و نیشان دەدرێت کە بڕیارێکی یەکلاکەرەوەی ئەخلاقی لێرەدا دەست ناکەوێت و مرۆڤ لەم حاڵەتی هەڵواسرانە ڕزگاری نابێت. لێرەدایە کە تاک خۆیەتی و خۆی؛ خۆیەتی و هەستی گوناحباریی تاوانێک کە کردن و نەکردنی تووشی ئازارێکی بێسنوورت دەکات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ4. <strong>ئازادی: هەڵبژاردن یان زۆرەمل؟</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">وەک پێشتر باسمان کرد یەکێک لە پرسیارە گرنگەکانی ئەم توێژینەوەیە ئەمە بوو کە چەمکی ئازادیی هەڵبژاردن و قبووڵکردنی بەرپرسیارێتی لە کارەکانی کەسایەتییەکاندا چ پێوەندییەکی لەگەڵ ڕوانگەکانی سارتر هەیە و لەگەڵی دەگونجێن یان نا. کاتێک دەڕوانینە فەزای گشتیی فیلمەکە، هەر لە سەرەتاوە دەبینین کە کەسایەتییەکانی فیلم وەک بڕیارێکی پێشینی لە دۆخی بەرخۆدان و خەباتدان و هەڵبژاردنی پێشتر لەنێوان ئەنجامدان یان ئەنجامنەدانی بەرخۆدان بە هیچ شێوەیەک بابەتی بەر باسی فیلمەکە نییە؛ واتە بەرخۆدانکردن بابەتێکی پێشنی نواندراوە و جێی پرسیار نییە، بەڵام ئایا لە کۆی فیلمەکەدا کەسایەتییەکان هیچ ئازادیی هەڵبژاردنێکیان نییە و هەموو بڕیارەکانیان لەڕووی ناچارییەوەیە؟ بۆ وڵامی ئەم پرسیارە، پێویستە هەندێک زیاتر سەرنج بدەینە دیمەن و ڕووداوەکانی فیلمەکە. لەم فیلمە لە چەندین شوێندا تێڕامان و دڕدۆنگی بۆ هەڵبژاردن دێتە ئاراوە، بەڵام بژاردەکان هەم یەکجار کەمن و هەم زۆر دژوار. ڕاستە کە هاوڕێکانی ماتیلد لەنێوان کوشتن یان نەکوشتنی ماتیلددا تووشی باس و چەلەحانە و دڕدۆنگین، بەڵام هیچ بڕیارێکیان ناتوانێت ڕەزامەندییان پێک بێنێت و لە هەردوو لادا خۆیان وەک دۆڕاو و تێکشکاو دەبینن. بەگشتی فەزای فیلمەکە بە جۆرێک نییە کە هیوایەکی ئەوتۆ بۆ سەرکەوتن بخاتە ڕوو و کەسایەتییەکان بەردەوام تووشی هەڵبژاردن لەنێوان خراپ و خراپتردان و دڵنیاش نین لەوەی کام یەک لە بژاردەکانیان خراپترە. بژاردەکانی بەردەستیش ئەوەندە کەم و خراپن کە بینەر تووشی ئەم پرسیارە دەکەن «ئایا ئەمە بەڕاستی هەڵبژاردن و ئازادییە؟» ڕاستە کە هەڵبژاردن بوونی هەیە، بەڵام بژاردەکان هەم زۆر کەمن و هەم زۆر نەرێنی و خراپ، تا ڕادەیەک کە ڕەنگە وەک بژاردە نەیەنە بەرچاو و زۆرتر وەک ناچاری و زۆرەملیان ببینین. ڕاستە کە هاوڕێیانی ژێربیە کاتی کوشتنی خاینەکە دڕدۆنگن و خۆیان لەنێوان دوو بژاردەدا دەبیننەوە: سزای بدەن و هەمیشە خۆیان وەک بکوژ ببینن، یان سزای نەدەن و هەموویان بکەونە مەترسیی کوژران و لەناوچوونەوە، بەڵام ئەم ئازادیی هەڵبژاردنە فڕی بەسەر ئەو ئازادییەوە نییە کە ڕەنگە زۆربەمان لەم چەمکەوە دێتە نێو مێشکمان. ئەم ئازادییە هەڵگری هەڵبژاردنێکی زۆرەملە لەنێوان دوو خراپەدا کە مرۆڤ تێدا دۆش دادەمێنێت کامیان خەساری کەمترە؛ هەڵبەت هەرگیزیش بە بڕیار و ئەنجامێکی دڵنیاکەرەوە ناگات. ئیمکانی هەڵبژاردنەکانی ئەم فیلمە، دەرخەری مانای ئازادی بەو واتایەی لە مێشکی جەماوەردایە، نییە؛ ئەم ئیمکانانە کۆمەڵێک ئیمکانی زۆرەملن کە تاک هەرگیز نایەوێت هیچیان هەڵبژێرێت، بەڵام ناچارە هەڵبژاردنێکی هەبێت و لەپێناو لێکەوتە تاڵەکانیشیدا ڕاوەستێت. ئەمە ئازادیی هەڵبژاردنێکی زۆرەملە بە خراپترین و تاڵترین لێکەوتەوە کە تاک لەترسی بەرپرسیارێتییەکەی و لێکەوتەکەی تووشی دڵەڕاوکێ و دڕدۆنگییەکی بێسنوور دەبێت؛ هەر بۆیە دەبێتە دۆخی سنووری و وەک یاسپێرس دەڵێت مرۆڤ دەگاتە سنووری هەبوونی خۆی و ناچارە بڕیاری هەبوونی دەربکات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ5. <strong>بەرخۆدان: قارەمانێتی یان یاخیبوون؟</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەر کەسێک بەرخۆدانی کەسایەتییەکانی فیلمەکە ببینێت و تێ بگات کە هیوای سەرکەوتن چەندە کەمە و خۆشیان لەمە ئاگادارن، ڕەنگە بۆی ببێتە پرسیار «کەوایە بۆچی خۆڕاگری و بەرخۆدان دەکەن؟!». کاتێک ژێربیە لە داڵانەکەدا دوودڵە ڕا بکات یان لەجێی خۆی بوەستێت، ئەم پرسیارە مێشکی مرۆڤ دادەگرێت، ئایا تەسلیمبوون باشتر نییە لە ڕاکردن و بەرخۆدانێک کە هیچ ئەنجامێکی بۆ وێنا ناکرێت؛ ئەگەریش تەسلیمبوون هەڵبژێرێت، ئایا ئەمە تەسلیمبوونێکی خوێڕییانەیە لە بەرامبەر هەڕەشەی مەرگ، یان قارەمانێتی و یاخیبوونە دژی ئەم هەڕەشەیە و ئەوپەڕی بوێرییە! کاتێک هاوڕێیانی ژێربیە دەگیرێن و ئەشکەنجە دەدرێن و هەموو ئازای ئەندامیان بریندار و شکاو و کوتراوە، دیسانیش ئەم پرسیارە دێتە مێشکەوە کە کاتێک مەرگ و کوژران هەمیشە لەبەر چاوە، بەڕاستی بەرخۆدان لەپێناو چی! ئایا هیچ هیوایەک هەیە؟! ئایا هیچ ئەنجامێکی ئەرێنیی دەبێت؟! و گرینگترین پرسیاریش ئەمەیە کە: «ئایا ئەم کەسانە کە لەم دۆخە کارەساتاوییەدان و مەرگیان تا ڕادەیەکی زۆر مسۆگەرە، خۆیان وەک قارەمان دەبینن و بۆ ئەوە بەرخۆدان دەکەن کە وەک قارەمانێک چاویان لێ بکرێت، یاخود دژی ئەم دۆخە پڕکارەسات و کۆیلەسازەی کە تێیدان و هیچ دەرەتانێک نابینن، گیانیان خستووەتە بەری دەستیان و یاخی بووگن؟» ئەگەر بڕوانینە قسە و هەڵسوکەوتی کەسایەتییەکانی فیلمەکە هیچ نیشانەیەک نابینین کە بیانەوێت وەک قارەمان دەرکەون و تەنانەت بیر لە شتی واش بکەنەوە، بەڵکوو پتر دەردەکەوێت کە چارەیەک جگە لەم هەڵسوکەوتە نادۆزنەوە و ڕەنگە ویژدانیان بەرەو ئەم هەڵوێستەی بردبن کە ئیتر ئەم سووکایەتییانە قبووڵ نەکەن و بۆ ڕزگارکردنی وڵاتەکەیان تێ بکۆشن، هەرچەند تا ڕادەیەکی زۆر دڵنیا بن کە تێیدا دەکوژرێن و هەمیشە حەبێکی سیانووریش هاوڕێیان بێت. ئەمە پتر لەوەی خواستی قارەمانێتی بێت، سەرهەڵدان و شۆڕشێکە دژی بێمانایی و بێدەرەتانی. لێرەدایە کە ئەندێشەی کامۆ زۆر بەجوانی دێتە ئاراوە و بۆمان دەردەخات یاخیبوون دژی دۆخی بێمانا و ناچارکەر چەندە گرنگە، بەڵام ئایا هەموو بەرخۆدانێک یاخیبوونە؟</p>



<p class="wp-block-paragraph">بۆ ئەوەی بەرخۆدان وەک یاخیبوون بناسرێت پێویستە چەند تایبەتمەندیی هەبێت: بەر لە هەموو شت پێویستە بەرخۆدان لە بەرامبەر دۆخێک بێت کە تاکەکان سووک دەکات و دەیانچەوسێنێتەوە: ئێمە لەم فیلمەدا دەبینین کە نازییەکان زیاتر وەک کەرەستە و ئۆبژە چاو لە فەڕەنسییەکان دەکەن و جگە لەوەی وڵاتەکەیان داگیر کردوون، بەڕاستی سووکیان تماشا دەکەن. وەک ژێربیە دەڵێت ناچاریان دەکەن وەک کەروێشک لە ترسی مردن و کوژران بەدەست نازییەکان ڕا بکەن. تایبەتمەندیی دواتر ئەمەیە کە تاک بۆ پاراستنی بەهایەک بەرخۆدان بکات کە سەرووتر لە بەرژەوەندیی کەسیی خۆی بێت. لەم فیلمەدا ئەم تایبەتمەندییە زۆر بەڕوونی دیارە و سپای سێبەرەکان خۆیان لەپێناو پاراستنی کەڕامەتی مرۆڤی و وڵات و ئازادییان بەخت دەکەن کە ئەمانە هیچیان ڕاستەوخۆ بەرژەوەندیی تاکیی ئەوان نین. تایبەتمەندیی تر ئەمەیە کە تاک سەرەڕای ئەمەی دەزانێت ڕەنگە سەر نەکەوێت و تێک بشکێت و بکوژرێت، دیسانیش دەست لە هەوڵ و تێکۆشان نەکێشێتەوە. لەم ڕوانگەیەشەوە بێگومان کەسایەتییەکانی فیلمەکە بەڕوونی دەزانن ئەگەری کوژران و تێکشکانیان یەکجار زۆرە، بەڵام دیسانیش دەست لە تێکۆشان و خەبات ناکێشنەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەگشتی ئەگەر ئەم تایبەتمەندییانە وەک تایبەتمەندیی کەسایەتیی یاخیی کامۆیی بناسین و بزانین، کەسایەتییەکانی فیلمی سپای سێبەرەکان خەریکی ئەوپەڕی یاخیگەرێتین و نموونەی تەواوی ئەم چەمکەن، نەک قارەمانی نەریتیی بەرخۆدان؛ هەڵبەت ڕەنگە دواتر خەڵک وەک قارەمانی بەرخۆدان چاویان لێ بکەن، بەڵام لە فیلمەکەدا ڕوونە کە خودی ئەوان هیچ بیر لە شتی وا ناکەنەوە و تەنانەت کاتێک بۆ ڕزگارکردنی هاوڕێ گیراوەکەیان خۆیان دەخەنە مەترسییەوە، هیچ بیر لە قارەمانسازی لە خۆیان ناکەنەوە، بەڵکوو تەنیا دەیانەوێت دروستترین بڕیاریان دابێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ6. <strong>سنووری بەرخۆدان و پووچی</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم فیلمە لەنێوان «سەرکەوتن» و «ماناداربوون» و پێچەوانەکەی، واتە «تێکشکان و دۆڕان» و «بێمانایی و پووچی» جیاوازی دەخات؛ ڕەنگە بەرخۆدانەکەی لە کۆتاییدا و بە شێوەی کردەکی تێک بشکێت و بە ئەنجامی خوازراو نەگات، بەڵام ئەم تێکشکان و دۆڕانە مەرج نییە کارەکە بێبایەخ و بێمانا بکات. لە فیلمەکەدا زۆر جێگا دەبینین کە کەسایەتییەکان خەریکن ڕادەمێنن و بیر دەکەنەوە ئاخۆ چی بکەن: درێژە بە بەرخۆدان بدەن، یان نا. نموونەی بەرچاوی ئەم بابەتە ئەو کاتەیە کە ژێربیە لە داڵانەکەدا ڕادەوەستێت و تەنانەت گوللەشی لەبەر پێی دەتەقێننەوە ڕا ناکات. [01:54:10ـ01:58:20] ئەو تێ ماوە کە درێژە بە بەرخۆدانەکە بدات یان نا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">هەر وەک کامۆ لەسەر ئەم باوەڕەیە، ڕەنگە جیهان بۆ بانگەوازی ماناخوازیی ئێمە هیچ وڵامێک نەداتەوە، بەڵام دیسانیش هەوڵدان و تێکۆشان، وەک جۆرێک یاخیبوون لەهەمبەر ئەم بێمانایییە، بە ژیان مانا دەبەخشێت و کارێکی بەنرخە. ڕەنگە لە کۆتاییی فیلمەکەدا بڵێین باشە خۆ ژێربیە و هاوڕێکانی هەر هەموویان هەر کامەی بە شێوەیەک کوژران و لەناو چوون، دەی ئێستا ئەم هەموو هەوڵە بەکاری چی هات. لە ڕاستیدا خودی ژێربیە و هاوڕێکانیشی دەیانزانی هەر ئانوسات ڕەنگە بگیرێن و ئەشکەنجە بدرێن یان بکوژرێن، بەڵام بەڕوونی دیارە کە بە چاوی کراوەوە بەرخۆدانیان هەڵبژاردووە بەسەر خۆشاردنەوە و خۆدزینەوە لە هەڵوێستگرتن. لە ڕاستیدا ئەم فیلمە نموونەیەکی تەواوە لەمەی کە تێکشکان و تەنانەت ئاگاداربوون لەویش، نیشانەی پووچی و بێمانایی نییە؛ ئەمەی مانا دەبەخشێت بە ژیان، یاخیبوونە لە بەرامبەر ئەم دۆخە و ئەنجامدانی کردەوەیەک کە هەست دەکەیت دروستە؛ هەر بەم هۆیەیە کە دوای دیتنی فیلمەکە، سەرەڕای ئەوەی خەمێکی قووڵ دامان دەگرێت، لەناخی خۆماندا لەگەڵ بەرخۆدانی ئەوان هاوڕاین و پێمان وایە لەگەڵ تێکشکان و دۆڕانەکەشدا، هەر ژیانێکی پڕمانایان هەبووە و دەبنە قارەمانی زەینمان. لێرەدایە کە چەمکی قارەمان تۆزێک لە مانای نەریتی و کۆنی دوور دەکەوێتەوە و تێ دەگەین کە قارەمانێتی بەر لەوەی یەکسان بێت بە سەرکەوتن، یەکسانە بە هەوڵدان و تێکۆشان و یاخیبوون لە بەرامبەر بێمانایی و پووچیدا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ7. <strong>ژێربیە: کەسایەتییەکی یاسپێرسی، سارتری یان کامۆیی؟</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەر بڕوانینە چۆنیەتیی داڕشتنی کەسایەتیی ژێربیە و ڕەهەندە جیاوازەکانی شی بکەینەوە، دەتوانین ئەم کەسایەتییە لەگەڵ بیردۆزەکانی هەرسێک فیلسووفی بەر باسی ئەم وتارە بگونجێنین و هەڵسەنگێنین، بەڵام لە ڕەهەندی جیاوازەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە سەرەتای فیلمەکەدا و دوای ڕێژەی سەربازەکان، دەبینین کە خەریکن بە ماشێن ژێربیە بۆ زیندانێک ڕادەگوێزن؛ کە دەڕوانینە چۆنیەتیی دانیشتن و چاولێکردن و هەڵسوکەوتەکانی، ئەوەی سەرنجمان ڕادەکێشێت ئەمەیە کە لەگەڵ ئەوەشدا کە دەزانێت گیراوە و ئەگەری هەیە هەر بەڵایەکی بەسەر بێنن، بەوپەڕی لێبڕاوی و ورە و ئیرادەوە دانیشتووە و چاو لە هەڵسوکەوتی فاشیستەکان دەکات و هەوڵ دەدات هەڵسوکەوتی گونجاو لە خۆی نیشان بدات؛ ئەمەش بەو هۆیەیە کە ژێربیە هەر لە سەرەتاوە لە دۆخی سنووریی بەرخۆدان و خەباتدایە و ئەگەری مەرگ و کوژران، ڕەنج و ئازاری زیندانیکران و ڕاگوێزران بۆ شوێنێکی تر بێ ئەوەی بتوانێ هیچ کارتێکەرییەکی هەبێت، دۆخی بەرخۆدان و خەباتی بەردەوام و تەنانەت گوناحیش هەموویان هاوکات بۆ ئەم کەسایەتییە لە ئارادان؛ کەوابوو ژیانی ژێربیە ژیانێکە تژی لە دۆخی سنووری و تێیدا ڕەوشی ئاساییی زۆر کەم دەبینرێت، یان لانی کەم لە فیلمەکەدا بەشی ژیانی ئاساییی ئەو پیشان نادرێت؛ ژێربیە لە تەواوی ئەم فیلمەدا لە دۆخی سنووری تێ ناپەڕێت، بەڵکوو تێیدا دەژیێت. ئەم دۆخە، ناچاری دەکات لەگەڵ ئیمکانە هەبوونییەکانی خۆی ڕووبەڕوو بێتەوە و بەرپرسایەتیی هەڵبژاردنەکانی لەئەستۆ بگرێت. لەم ڕوانگەیەوە ئەمەی کە لە ژێربیەدا دەیبینین، «زاڵبوون بەسەر دۆخی سنووریدا» نییە، بەڵکوو کرانەوەیەکی ئێگزیستانسییە لە دڵی دۆخی سنووریدا. (ثقفی و اردشیری نیا، 1400) لێرەدایە کە مەسەلەی هەڵبژاردن و بەرپرسیارێتیی سارتر دێتە ئاراوە. ژێربیە وەک سەرۆکێک لەم فیلمەدا بەردەوام ناچارە ئەستەمترین بڕیارەکان دەربکات و هەڵبەت بەرپرسیش بێت لە بەرامبەر ئەم بڕیارانەیدا. لووتکەی ئەم دۆخە ئەو کاتەیە کە دەیانەوێت بڕیار بدەن لەسەر کۆشتن یان نەکوشتنی ماتیلد. لەوێدا ژێربیە دەکەوێتە دۆخێکی یەکجار ئەستەمەوە و ناچارە بڕیارێکی زۆر قورس دەربکات: یان دەبێت لێ گەڕێت هاوڕێیانی تریشی پێوە بن و گیانیان بکەوێتە مەترسییەوە، یان دەستووری کوشتنی ماتیلد بدات کە ڕەنگە دوای خۆی، قورسترین وەزنەی گرووپەکەیەتی. دەرکردنی بڕیاری کوشتنی ماتیلد دەبێتە هۆی هەڵبەزینەوەی هاوڕێکانی و تەنانەت هەڕەشەی کوشتنی لێ دەکەن و بە بەرپرسیاری دەزانن: ئەمەیە دۆخی تاڵی ئازادیی هەڵبژاردن و قبووڵکردنی بەرپرسیارێتییەک کە ژێربیە تێدایە. ژێربیە ناچارە یەکیان هەڵبژێرێت، بەڵام بۆ هەر کامیان قورسترین بەرپرسیارێتیی سەبارەت بە ژیان و گیانی ئەوانی تر دەکەوێتە سەر شان. ئەم دۆخە کە ئەو تێیدایە و ناچارە سەبارەت بە ژیانی ئەوانی تر بڕیار بدات ڕێک ئەمەمان بیر دەخاتەوە کە سارتر دەڵێت «ئەوی تر دۆزەخە». (سارتر: 1327: 15) واتە قبووڵکردنی بەرپرسیارێتیی ئەوی تر و پێملبوون بەوەی کە ئەوی تر هەمیشە چاوی لە هەڵسوکەوت و بڕیارەکانمانە و هەڵی دەسەنگێنێت، ژیانمان لێ دەکات بە دۆزەخ. لووتکەی ئەم وێنەیە ئەو کاتەیە کە لە زیندانەکەدا پاکەتی سیگارەکەی دەردێنێت و ڕادەستی هاوڕێکانی دەکات و دەست بە دەست دەیگێڕن و هەر کامەی دانەیەک دەردێنێت و کاتێک دەگاتەوە خۆی، هیچی تێدا نەماوە. [01:50:05ـ01:51:10] لێرەدا وێرانگەربوونی ئەم هەستی بەرپرسیارێتییە بەڕوونی دەبینین. کاتێک چەند خولەکی تر دەکوژرێن و تەنیا هێورکەرەوەی ئەم دنیایەیان ڕەنگە کێشانی سیگارێک بێت، بەڵام ژێربیە بەهۆی هەستی بەرپرسیارێتییەک کە سەبارەت بەوانی تر هەیەتی لەم بژاردەیەش بێبەش دەبێت و ئەوانی تر و بەرپرسیارێتییان لێی دەبنە دۆزەخێکی ڕاستەقینە و سنووردارکەری ژیان.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەر لە دەلاقەی بیردۆزەکانی کامۆشەوە بڕوانینە ژێربیە و کردەوەکانی، لە ڕاستیدا ژێربیە نموونەی تەواوی ئەو یاخییەیە کە لەگەڵ ئەوەشدا کە ئاگاداری ئەگەری زۆر بەقەوتی کوژرانی خۆی و لەناوچوونی کۆی سپاکەیەتی، دیسانیش درێژە بە بەرخۆدان دەدات و هەرگیز بێهیوا نابێت و پەسیڤبوون هەڵنابژێرێت. ژێربیە یاخییەکی کامۆیییە کە لەوپەڕی بێمانایی و بێدەرەتانیدا دیسانیش سەر هەڵدەبڕێت و یاخی دەبێت و مانا دەخوڵقێنێت؛ کەوابوو ژێربیە پتر لە هەمووان یاخییەکە دژی بێمانایی و پووچی سەر هەڵدەبڕێت و لە ئەستەمترین دۆخەکانی ژیاندا بڕیاری هەبوونی دەردەکات و بەرپرسیارێتییەکەشی لە ئەستۆ دەگرێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4ـ8. <strong>کۆتاییی فیلم: تێکشکان، مەرگ و مانای بەرخۆدان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">کۆتاییی فیلمەکە بە کۆمەڵێک نووسراوە تەواو دەبێت کە تێیدا باسی چارەنووسی کۆتاییی هەموو کەسایەتییە سەرەکییەکانی فیلمەکە دەکرێت: یەک تیرۆر دەکرێت، یەک لەژێر ئەشکەنجەدا دەکوژرێت، یەک هەڵدەواسرێت و خودی ژێربیەش ئەمجارەیان لە داڵانەکەدا ڕا ناکات و هەر لە جێدا دەکوژرێت. [02:19:55ـ02:20:48] پرسیار ئەمەیە ئایا ئەم کوژران و لەناوچوونە واتە بێماناییی بەرخۆدان؟ ئایا کردن و نەکردنی بەرخۆدان بەهۆی ئەم بەئامانجنەگەیشتنە هەر وەک یەک وا بووە؟ لێرەدا وەک کۆکردنەوەی دەسکەوتەکان و شیکردنەکەوەی کۆتاییی فیلمەکە و وڵامی ئەم پرسیارانە پێویستە ڕوانگەی هەرسێکی ئەم بیرمەندانە پێک بگرین و پێکەوە باسیان بکەین.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەر یاسپێرس لەبەر چاو بگرین دەڵێین ئەم کەسانە لە دۆخی سنووریی هەمیشەییدا بوون و ناچار لەگەڵ سنوورە کۆتایییەکانی هەبوونیان ڕووبەڕوو ببوونەوە، بۆیە دەبوو بڕیار بدەن و دەست بدەنە کردەوە؛ ئیتر ئەنجامی کردەوەکە هەر شتێک بووبێت بەهەر حاڵ دەریخستووە کە مرۆڤ لێرە بەولاوەتر ناتوانێت هەنگاو بنێت و ئەمە ئیتر دوا سنووری توانای مرۆڤە کە بە هەبوونی خودی مرۆڤەوە گرێ دراوە. ئەم سنوورانە دەریدەخەن کە هەبوونی مرۆڤ سنووردارە و تا ئێستا ژیانی ڕۆژانە لەبەر چاوی ونی کردبوو، بەڵام ئیتر ناتوانێت خۆی لێ بدزێتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە ڕوانگەی سارتریشەوە ئەگەر کەسایەتییەکان لە ئەستەمترین دۆخیشدا بووبن و کەمترین بژاردەشیان لەبەر دەست بووبێت، دیسانیش هەر توانای هەڵبژاردنیان بووە و ناتوانن بە هیچ بیانوویەک خۆیان لە وەئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتیی ئەم هەڵبژاردنانە بدزنەوە. ئەگەر وەک کامۆش چاوی لێ بکەین، تەنانەت ئەگەر تاکەکان ئاگاداریش بووبن کە بەرخۆدانەکەیان بە ئەنجام ناگات و تێک دەشکێت، دیسانیش درێژەیان بە بەرخۆدانەکەیان داوە و ئەمە هەمان یاخیبوونە دژی بێمانایی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەگشتی لە دنیای فیلمی سپای سێبەرەکاندا بەرخۆدان تەنیا لەبەر ئەمە بەنرخ نییە کە بێئەملاوئەولا سەر بکەوێت، بەڵکوو لەبەر ئەوەیە کە کەسایەتییەکان کاتی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دۆخێک کە ئیمکانی ژیانی لێ سەندوون، سەر هەڵدەبڕن و ناهێڵن کەڕامەتی ئینسانییان بکەوێتە ژێر پێوە و وەک ئۆبژە و کەرەستە چاویان لێ بکرێت؛ ئەم کەسانە دەیانەوێت سووژەیەکی بکەر بمێننەوە، نەک سووژەیەکی پەسیڤ یان ئۆبژە. لە فیلمەکەدا جوانترین دیمەن بۆ سەلماندنی ئەم ئیدعایە، ئەو کاتەیە کە ژێربیە ڕا ناکات [01:54:50ـ01:58:20]. ژێربیە خۆی دەڵێت من نەمدەویست وەک ئاژەڵێک (کەروێشکێک) لەترسی مەرگ ڕا بکەم و بۆ پاراستنی چەند چرکە زیاتری گیانم، خۆم دابەزێنم. وەک لە کۆتاییی فیلمەکەش باس دەکرێت، دواجار کە ژێربیە قۆڵبەست دەکرێتەوە و دیسان دەیبەنەوە داڵانەکە، ئەمجار ڕا ناکات و خۆی دانابەزێنێت و هەر لەوێ گیانی بەختی ئازادی دەکات. ژێربیە و هاوڕێکانی دەزانن ئەگەری کوشتنیان زۆرە، بۆیە هەمیشە چەند حەبی سیانووریان پێیە لە کاتی گیراندا بیخۆن و خۆیان ڕزگار بکەن. واتای گشتیی ئەمانە ئەوەیە کە مەرگ دۆخێکە کە باڵی وەسەر کۆی فیلمەکە و بەرخۆدانەکەدا کێشاوە و کەسایەتییەکان دەزانن و «ئاگادارن» کە ئیمکانی زۆرە بکوژرێن، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا بەرخۆدان و خەبات هەڵدەبژێرن و دژی ئەم چارەنووسە سەرهەڵدەبڕن و یاخی دەبن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">5. <strong>دەرەنجام و پێشنیار</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم توێژینەوەیە بە شێوەیەکی چۆنایەتی و بە بەکارهێنانی شیکاری و تەفسیری فیلم هەوڵی داوە جیهانی فیلمی «سپای سێبەرەکان» لەسەر بنەمای دۆخە سنوورییەکانی یاسپێرس و چەمکی ئازادی و بەرپرسیارێتیی سارتر و یاخیبوونی کامۆ بخوێنێتەوە و لێک بداتەوە؛ دەسکەوتەکان و لێکدانەوەیان دەریدەخەن فیلمەکە بەرخۆدان تەنیا وەک ڕووداوێکی سیاسی و سەربازی ناخاتە ڕوو، بەڵکوو ئەمەی دەیبینین بوونی بەردەوام و هەمیشەیییە لە دۆخێکی سنووریدا. ئەگەر بەگشتی و لە لێنزێکی دوورەوە بڕوانین، کۆی جیهانی فیلمەکە جیهانی دۆخی سنوورییە و مەرگ، ئازار، گوناح و بڕیاردان بەردەوام لە ژیانی کەسایەتییەکاندا ئامادەن و کەسایەتییەکان بۆ تەنیا ساتێکیش لەدەست ئەم دۆخە ڕزگاریان نابێت؛ هەڵبەت مەرگ لە فیلمەکەدا تەنیا کۆتاییی ژیان نییە، بەڵکوو ئاسۆیەکی بەردەوامە کە هەڵوێست و بڕیارەکانی تاکەکان دەخاتە ژێر کاریگەریی خۆیەوە؛ هەروەها بەرخۆدانیش لەم فیلمەدا کردەوەیەکی بێ کێشە و لێکدژی نییە و دەتوانێت تاک بخاتە دۆخی گوناح و بەرپرسیارێتیی ڕەوشتیی قورسەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">جیا لەمانەش، لە فیلمەکەدا ئازادیی هەڵبژاردن بەتەواوی لەناو ناچێت، بەڵکوو بژاردەکانی تاک زۆر سنووردار دەبنەوە، هەر بۆیە خوێندنەوەی سارتر هێشتا بەسوودە، بەڵام دەبێت لە هەلومەرجەکەدا بخوێندرێتەوە، واتە سنوورە مێژوویی و مادییەکان لەبەر چاو بگیرێن. ئەم ئازادیی هەڵبژاردنە، پێگەمەندە و بەپێی هەلومەرج دەبێت لەبەر چاو بگیرێت؛ کەواتە ئازادییەکە ئەو ئازادییە نییە کە بە شێوەی ئاسایی بیری لێ دەکەینەوە، بەڵکوو ئازادیی هەڵبژاردن لەنێوان چەند بژاردەی کەمدایە کە هەر هەموویان پڕن لە ئازار و بەرپرسیارێتیی تاڵ و هەستی هەمیشەییی تاوانباری و گوناحکاری.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەرخۆدان لەم فیلمەدا لە یاخیبوونی کامۆیی نزیکە، چونکە کەسایەتییەکان&nbsp; لە حاڵێکدا هەڵوێست دەگرن کە ئاگادارن ڕەنگە بگیرێن و بکوژرێن و هەموو کارەکەیان تووشی شکست بێت؛ بەڵام بەپێی کامۆ، تێکشکان و مەرگ، بەرخۆدانەکە پووچەڵ ناکاتەوە، بەڵکوو مانای بەرخۆدان لە خودی هەڵوێستگرتن، ڕەتکردنەوەی سووکایەتی و وەئەستۆگرتنی بڕیارەکەدا دەبینرێت؛ بەم پێیە دەکرێت ژێربیە وەک کەسایەتییەکی چەندڕەهەندی و لە هەرسێک ڕەهەندی یاسپێرسی، سارتری و کامۆیی بخوێندرێتەوە؛ هەڵبەت کۆتاییی تڕاژیکی فیلمەکەش ئەم ئەنجامە پشتڕاست دەکاتەوە کە لە جیهانی سپای سێبەرەکاندا قارەمانێتی بە واتای سەرکەوتنی بێئەملاوئەولا نییە، بەڵکوو پێوەندیی بەمەوەیە ئایا مرۆڤ توانای هەڵوێستگرتن و وەئەستۆگرتنی ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی خۆی هەیە یان نا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">هەڵبەت ئەم فیلمە هەڵگری توێژینەوە باسی زۆر زیاتر لەمەیە و گرنگترین بابەتگەلێک توێژەر پێی وایە دەکرێت توێژینەوەی زیاتری لەسەر بکرێت، بریتین لە:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>توێژینەوە فۆڕمیک لەسەر فیلمەکە و بەراوردکردنی لەگەڵ ناوەڕۆکەکەی.</li>



<li>پێکگرتن لەگەڵ مێژووی ڕاستەقینە و هەڵسەنگاندنی ئاستی یەکگرتنەوەی ڕاستەقینەی.</li>



<li>توێژینەوەی تەنیا لەسەر قارەمان لەم فیلمەدا و بەراوردکردنی لەگەڵ بەرهەمەکانی تری خودی ئەم دەرهێنەرە یاخود دەرهێنەرانی تر.</li>



<li>شیکردنەوەی فیلمەکە لەسەر بنەمای ئاستی پەسیڤبوون یاخود چالاکبوونی سووژە لە دۆخی بەرخۆداندا و&#8230;</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>«ئەم</strong><strong> </strong><strong>توێژینەوەیە</strong><strong> </strong><strong>هیچ</strong><strong> </strong><strong>پاڵپشتییەکی</strong><strong> </strong><strong>دارایی</strong><strong> </strong><strong>یان</strong><strong> </strong><strong>ماددیی</strong><strong> </strong><strong>دەرەکی</strong><strong> </strong><strong>وەرنەگرتووە».</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">6.<strong> سەرچاوەکان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>سارتر، ژان پل. 1327. دوزخ. ترجمه مصطفی فرزانه. تهران: نقش جهان، ص 15</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>ثقفی، مریم؛ اردشیری‌نیا، تورج (</strong><strong>۱</strong><strong>۴</strong><strong>۰۰</strong><strong>). موقعیت‌های مرزی و هستی اصیل انسان در فلسفه‌ی یاسپرس. نشریه‌ی کلام و فلسفه، دوره‌ی </strong><strong>۱</strong><strong>، شماره‌ی </strong><strong>۱</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>کسل، ژوزف. (1382). ارتس سایه ها. ترجمه </strong><strong>قاسم صنعوی. تهران: گل‌آذین.</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>نیابت محمدزاده، مهران (</strong><strong>۱</strong><strong>۴</strong><strong>۰۲</strong><strong>الف). ادبیات و سینما- بررسی تطبیقی رمان و فیلم ارتش سایه‌ها. اولین همایش بین‌المللی ادبیات، زبان‌شناسی و علوم انسانی، همدان. </strong><a href="https://civilica.com/doc/1716819"><strong>https://civilica.com/doc/1716819</strong></a><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>ملویل، ژان‌پیر، کارگردان. ارتش سایه‌ها [</strong><strong>L’Arm</strong><strong>é</strong><strong>e des ombres / Army of Shadows</strong><strong>]. فرانسه و ایتالیا: </strong><strong>Les Films Corona</strong><strong> و </strong><strong>Fono Roma</strong><strong>، </strong><strong>۱۹</strong><strong>۶</strong><strong>۹</strong><strong>، </strong><strong>۱</strong><strong>۴۵ دقیقه.</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>نیابت محمدزاده، مهران (</strong><strong>۱</strong><strong>۴</strong><strong>۰۲</strong><strong>ب). بازنمایی مقاومت فرانسه در سینمای ژان-پیر ملویل با بررسی موردی سه اثر: سکوت دریا، لئون مورن کشیش و ارتش سایه‌ها. اولین کنفرانس ملی مطالعات میان‌رشته‌ای در ادبیات و هنرهای کاربردی، موسیقی، نمایش و سینما، تهران.</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Baurenhas, K. (2016). Die R</strong><strong>é</strong><strong>sistance im Kino Melvilles.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Biswas, P. C. (2017). Choice, responsibility and bad faith in Jean-Paul Sartre’s philosophy.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Grieder, A. (2010). Further Remarks on Boundary Conditions, Boundary Situations and Jaspersian Grenzsituationen.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Guigueno, V. (2001). Le visage de l’histoire. L’arm</strong><strong>é</strong><strong>e des ombres et la figuration de la r</strong><strong>é</strong><strong>sistance au cin</strong><strong>é</strong><strong>ma. Vingti</strong><strong>è</strong><strong>me Si</strong><strong>è</strong><strong>cle. Revue d’histoire, 72, 79–88. </strong><a href="https://doi.org/10.3406/xxs.2001.1414"><strong>https://doi.org/10.3406/xxs.2001.1414</strong></a><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Hillmann, G., &amp; Wehinger, B. (2020). Camus, Albert: L’homme r</strong><strong>é</strong><strong>volt</strong><strong>é</strong><strong>.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Jaspers, K. (1932). Philosophie: Zweiter Band: Existenzerhellung. Berlin: Julius Springer</strong><strong>.</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Jones, A. (2024). Ethical cinematic memory: Responsibility and suffering in Le silence de la mer.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Lee, Y.-W. (2018). Representation of the Resistance in the French films: The Battle of the Rails, Army of Shadows and The Army of Crime. Korean Review of French History, (38), 239–286. https://doi.org/10.51786/RCHF.2018.02.38.239</strong><strong>⁠</strong><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Neto, W. D. (2019). O cinema de resistência de Jean-Pierre Melville. ArtCultura, 21(38), 149–162. </strong><a href="https://doi.org/10.14393/artc-v21-n38-2019-50167"><strong>https://doi.org/10.14393/artc-v21-n38-2019-50167</strong></a><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Nov</strong><strong>á</strong><strong>k, M. (2018). Karl Jaspers a jeho filosofie existence.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Paxton, R. O. (2011). Melville’s French Resistance. The Criterion Collection.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Sartre, Jean-Paul. (1956). Being and Nothingness: Essat on Phenomenilogical Ontology. Translated by Hazel E. Barnes. New York: Philosophical Libratry</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Sartre, Jean-Paul. (2007) Existantialism Is a Humanism. Translated by Philip Mairet. London: Methuen.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Tang, M. (2024). Research on Camus’ Philosophy of Rebellion. Journal of Education, Humanities and Social Sciences, 38, 286–291. </strong><a href="https://doi.org/10.54097/bd73dt48"><strong>https://doi.org/10.54097/bd73dt48</strong></a><strong></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>W</strong><strong>ł</strong><strong>odek, P. (2008). Trauma wojenna w filmach Jean-Pierre’a Melville’a. Kwartalnik Filmowy, 61, 88–100. </strong><a href="https://doi.org/10.36744/kf.3277"><strong>https://doi.org/10.36744/kf.3277</strong></a><strong></strong></p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref1" id="_ftn1">[1]</a> Jean-pierre Melville</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref2" id="_ftn2">[2]</a> <em><strong>L&#8217;Armée des ombres</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref3" id="_ftn3">[3]</a> Joseph Kessel</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref4" id="_ftn4">[4]</a> Existantialists</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref5" id="_ftn5">[5]</a> Karl Jaspers</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref6" id="_ftn6">[6]</a> Grenzsituationen</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="710" height="1024" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-710x1024.jpg" alt="" class="wp-image-10707" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-710x1024.jpg 710w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-208x300.jpg 208w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17-768x1107.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-11_16-18-17.jpg 888w" sizes="auto, (max-width: 710px) 100vw, 710px" /></figure>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/13/%d9%84%db%95-%d8%af%db%86%d8%ae%db%8c-%d8%b3%d9%86%d9%88%d9%88%d8%b1%db%8c%db%8c%db%95%d9%88%db%95-%d8%aa%d8%a7-%db%8c%d8%a7%d8%ae%db%8c%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86/">لە دۆخی سنوورییەوە تا یاخیبوون:</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>سویسرا: سینه‌ما وه‌ک ڕاڤه‌</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/11/10/%d8%b3%d9%88%db%8c%d8%b3%d8%b1%d8%a7-%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%87%d9%85%d8%a7-%d9%88%d9%87%da%a9-%da%95%d8%a7%da%a4%d9%87/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[ئالان بادیۆ]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 10 Nov 2026 12:22:26 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[سینەما]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10684</guid>

					<description><![CDATA[<p>له‌ فره‌نسییه‌وه‌: فازڵ مه‌حموود هونه‌ری سویسرا چی ده‌ڵێت؟ ئه‌وه‌ی که‌ سویسرا بووه‌ به‌ سه‌رئێشه‌ بۆ خۆی. زۆر زیاده‌ڕۆییان هه‌یه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌چییه‌تیدا، ئه‌ویش به‌شێوه‌یه‌کی پیر…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/10/%d8%b3%d9%88%db%8c%d8%b3%d8%b1%d8%a7-%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%87%d9%85%d8%a7-%d9%88%d9%87%da%a9-%da%95%d8%a7%da%a4%d9%87/">سویسرا: سینه‌ما وه‌ک ڕاڤه‌</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><strong>له‌ فره‌نسییه‌وه‌: فازڵ مه‌حموود</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">هونه‌ری سویسرا چی ده‌ڵێت؟ ئه‌وه‌ی که‌ سویسرا بووه‌ به‌ سه‌رئێشه‌ بۆ خۆی. زۆر زیاده‌ڕۆییان هه‌یه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌چییه‌تیدا، ئه‌ویش به‌شێوه‌یه‌کی پیر و به‌تاڵ و پووچ. به‌پێی خۆپارێزی و ترادیسیۆنیشه‌وه‌ هه‌رگیز ده‌ست و په‌نجه‌یان له‌گه‌ڵ مێژوو نه‌رم نه‌کردووه‌. &#8220;بێلایه‌نی&#8221; سویسرا فۆرمێکی به‌تاڵی زێده‌ڕۆیی نه‌ته‌وه‌یییه‌. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا جۆرێک له‌ تڕۆهاتیش له‌ خه‌ڵکه‌که‌یاندا هه‌یه‌: نه‌ک زمانێکی تایبه‌ت به‌ خۆیان به‌ڵکوو سێ زمان (ئه‌ڵمانی، ئیتالی، فره‌نسی)یان هه‌یه‌ که‌ ئه‌وان به‌ره‌و کولتووره‌ مه‌زنه‌کانی ئه‌ورووپا په‌لکێش ده‌کات. چیتر باس باسی ئه‌و کێونشینانه‌ نییه‌ که‌ ئه‌وانیان له‌ ده‌ست نه‌مسایییه‌کان ڕزگار کرد که‌ هه‌نووکه‌ یان جووتیارێکی سه‌رکه‌وتوو یان نیشته‌جێی شاری بانکه‌کانن. یان ئه‌و کرێکارانه‌ی له‌ شوێنی تره‌وه‌ هاتوون بۆ ئێره‌ (شه‌پۆلی مه‌زنی کۆچی ئیتالییه‌کان). سه‌رمایه‌ سه‌رله‌نوێ سویسرا له‌ژێر هێزه‌که‌ی خۆیدا ڕه‌نگ ده‌کاته‌وه‌: دراوی فرانکی سویسری.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8220;زۆرن&#8221; ZORN له‌ کتێبه‌ ئۆتۆبیۆگرافیه‌که‌ی خۆیدا سه‌باره‌ت به‌ شێرپه‌نجه‌ (مارس)<a href="#_ftn1" id="_ftnref1">[1]</a> باس له‌وه‌ ده‌کات که‌ ڕقی هونه‌رمه‌ندانه‌ی ئه‌و له‌ بۆرژوازیی سویسری ده‌توانێ تا چه‌ند قووڵ بێت. ماڵباتێکی سویسری ئه‌ویان تا «ئاستی مه‌رگ» په‌روه‌رده‌ کردووه‌. ده‌توانین تێزی سه‌ره‌کیی ئه‌م کتێبه‌ سارد و سڕ و توندوتیژه‌ به‌م شێوه‌یه‌ کورت بکه‌ینه‌وه‌: سویسرا شێرپه‌نجه‌یه‌. له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ وتاره‌ کۆمه‌ڵناسی و سیاسییه‌که‌ی زیگلر: &#8220;سویسرا له‌ سه‌روو هه‌ر گومانێکه‌وه<a href="#_ftn2" id="_ftnref2">[2]</a>‌&#8221; که‌ له‌ په‌رله‌مانی سویسرادا سکانداڵی لێ که‌وته‌وه‌. هونه‌ری سویسرا به‌تایبه‌ت ئه‌و سینه‌ما ده‌ره‌وشاوه‌ی ئه‌م بیست ساڵه‌ی دوایی بریتییه‌ له‌ هونه‌ری گومانکردن له‌وه‌ی که‌ ده‌بێت له‌ ژێره‌وه‌دا به‌دوای شتێک بگه‌ڕێین. سینه‌مای ئه‌م وڵاته‌ له‌سه‌ر ئه‌و ڕووبه‌ره‌ سافه‌ وه‌ڕسکه‌ره‌ سوویسرییه‌ به‌دوای گه‌ڕانه‌ به‌ شوێن برینێکدا، شوێنی برینی مێژوو. بیرمان نه‌چێت که‌ ژان لوک گۆدار سویسرییه‌. گۆشه‌نیگای ئه‌و جۆرێک له‌ هه‌رێمنشینی<a href="#_ftn3" id="_ftnref3">[3]</a> تێدایه‌ که‌ له‌ ڕێگای جۆرێک له‌ ئارامی شاره‌کانیاییه‌وه‌ سویسرا له‌ فره‌نسا جیا ده‌کاته‌وه‌ ـ به‌شێوه‌یه‌کی زۆر مۆدێرن هاوشێوه‌ی شاره‌کانی ئه‌ڵمانیا گه‌رچی هه‌ر بیانووی نۆژه‌نکردنه‌وه‌ی پاش جه‌نگیان هه‌یه‌ ــ به‌ڵام به سه‌وزایی و شینایی دیمه‌نی گونده‌کان داخراون. سویسرا ئه‌م خاڵه‌ ناوه‌نده‌یه‌ که‌ گۆدار له‌وێوه‌ له‌ جیهان ده‌ڕوانێت و شوێنێک که‌ ته‌نیا خه‌می گه‌وره‌ی یه‌ک شته‌: ئایا ده‌کرێت وێنه‌ له‌ واقع وه‌ربگیرێت؟ ئینجا که‌سایه‌تیی گۆدار سه‌باره‌ت به‌ هیچ شتێک ئاوارته‌ی نییه‌. ئه‌و به‌ئاشکرا دیلی ده‌ستی زمان و په‌یڤی سه‌رده‌مه‌. سویسرا له‌ ئه‌ورووپادا خۆی له‌وه‌ زیاتر ئاوارته‌یه‌ تاکوو سویسرییه‌کان خۆیان بتوانن ئاوارته‌ بن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">جۆرێک تایبه‌تمه‌ندیی سویسری له‌ هونه‌ردا هه‌یه‌ که‌ تێڕامان له‌سه‌ر ئه‌و شتانه‌ ده‌کات که‌ بکرێت بگوازرێنه‌وه‌. گۆدار یه‌کسه‌ر ده‌سته‌ویه‌خه‌ی ئه‌مه‌ ده‌بێت، چونکه‌ ده‌پرسێت: من چ شتێک له‌ ڕێگای سینه‌ماوه‌ ده‌گوازمه‌وه‌؟ چونکه‌ سویسرا هه‌رگیز نه‌ جه‌نگێکی کردووه‌ نه‌ شۆڕشێک نه‌ شوێنێکی داگیر کردووه‌، جگه‌ له‌ هه‌نارده‌کردن و هاورده‌کردنی کاتژمێر و سه‌رمایه‌که‌ی‌، که‌ ئه‌م شته‌ له‌لایه‌ن نه‌وه‌ یه‌کبه‌داویه‌که‌کانی سویسرا به‌شێوه‌یه‌کی یه‌کسان وه‌ک یه‌قینێکی نه‌ته‌وه‌یی دروست ده‌بن، چ شتێکی بۆ گواستنه‌وه‌ هه‌یه‌؟ له‌ سه‌رده‌می گولیه‌م تێل<a href="#_ftn4" id="_ftnref4">[4]</a>وه‌ تا ئیستا ئایا هیچ شتێک له‌نێو ئه‌زموونی سویسریدا هه‌بووه‌ که‌ شیاوی هه‌ڵسه‌نگاندن بێت؟ فیلمی پاتریسا مۆاز<a href="#_ftn5" id="_ftnref5">[5]</a>، ڕێگای ونبوو<a href="#_ftn6" id="_ftnref6">[6]</a>، بزواتی کرێکاری کرد به‌ میتافۆرێک بۆ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌. ئه‌و لینینیسته‌ پیره‌، واته‌ باپیری کاره‌کته‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ [کچه‌ بچووکه‌که‌]، زۆر له‌وه‌ بێ‌تواناتر بوو تا فێری بکات که‌ سه‌رده‌مێک ئاڵای سوور چ واتایه‌کی هه‌بووه‌. ئه‌و ئێستا چیتر جه‌نگاوه‌رێکی کۆن بوو که‌ له‌ جه‌ژنه‌ سواوه‌کانی یه‌کی ئایاردا [رۆژی کرێکاران] به‌شداری ده‌کرد و له‌به‌رده‌م مه‌ترسی بوون به‌ که‌سێکی گومانکاردا بوو. به‌ڵام ئه‌م شکسته‌ زۆریش بێبایه‌خ نه‌بوو. ئه‌م فیلمه‌ ــ هه‌روه‌ها سویسراش ــ ڕه‌نگه‌ بۆ یه‌که‌مجار که‌وتبێته‌ ژێر کاریگه‌ریی مه‌سه‌له‌ی بزووتنه‌وه‌ی پیری کرێکاری و ئه‌م ڕاستییه‌ش که‌ گواستنه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌، که‌ بیرکردنه‌وه‌ لێی ده‌سته‌به‌ر ده‌کات، بنه‌مایه‌که‌ که‌ ده‌کرێت له‌ ڕێگایه‌وه‌ نه‌وه‌ی نوێ ڕێک بخرێت (باوک و دایکان که‌ هه‌رکامه‌یان تووشی عه‌شقێکی شکستخواردوو و خه‌می بێنرخی خۆیان و هیچ شتێکیان نییه‌ بۆ پێشکه‌شکردن).</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئه‌م بابه‌ته‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت که‌ سینه‌مای سویسرا ئه‌گه‌رچی هیچ گه‌ڕانه‌وه‌یه‌کی بۆ ئه‌زموونه‌کانی ئه‌م دوایییه‌ نییه‌، له‌ ڕێگای جۆرێک له‌ سڕینه‌وه‌ی مێژوو ده‌توانێت بگاته‌ هه‌ندێک هه‌قیقه‌ت ـ بۆ نموونه‌ سیاسی ـ که‌ له‌ شوێنی تردا به‌رچاو ناکه‌ون. دیسان هه‌ر گۆداره‌ که‌ له‌ فیلمی passion<strong> دا </strong>ڕادیکاڵترین پرسیار له‌سه‌ر ئیمکانی سینه‌مادا ده‌خاته‌ ڕوو؟ (رووناکی چییه‌؟ ئایا له‌ هونه‌ردا ڕووناکییه‌ک هه‌یه‌ جگه‌ له‌وه‌ی له‌ هونه‌ری مه‌سیحیدا هه‌یه‌؟). ئینجا بێده‌نگی سیاسیی پرۆلیتاریایه‌ک، له‌نێو که‌سایه‌تیی کچێکی کرێکاری کارگه‌یه‌ک که‌ له‌ لاڵه‌په‌تێیه‌یه‌که‌یدا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌. به‌م شێوه‌یه‌ گۆداری سوویسری له‌ خۆی ده‌پرسێت ئایا پاش هونه‌ری مه‌سیحی ــ ڕووناکییه‌که‌ی، مۆسیقاکه‌ی که‌ به‌درێژاییی فیلمه‌که‌ بوونی هه‌یه‌ ـ نابێت هونه‌رێک، لێگه‌ڕێن با بیڵێم هونه‌رێکی مارکسی بوونی هه‌بێت، که‌ بارودۆخی و ئه‌گه‌ری بوونی نه‌ک بابه‌ته‌که‌ی، هێزی سیاسیی چینی کرێکار بێت. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌مان بیر دێنێته‌وه‌ که‌ هه‌ر له‌و ساته‌ی هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ گه‌وره‌ترین بزاوتی ئایدۆلۆژی ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایی بوو ــ واته‌ بڕیاری هه‌زاران ڕۆشنبیر له‌نێوان ساڵانی 1996 تا 1973 بۆ ئیشکردن له‌ کارگه‌کان ــ له‌ فیلمی سویسری &#8220;ئێریکا مینور<a href="#_ftn7" id="_ftnref7">[7]</a>&#8220;ی ڤان ئێفنته‌ر<a href="#_ftn8" id="_ftnref8">[8]</a>دا بوو که‌ هه‌ستیارترین و به‌هێزترین وێنه‌یه‌ک که‌ تاکوو ئێستا بکرێت له‌م که‌سایه‌تییه‌ دروست بکرێت به‌ ڕۆڵی بریژیت&nbsp; فۆسی<a href="#_ftn9" id="_ftnref9">[9]</a> به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت، ئه‌ویش له‌نێو دیمه‌نی هه‌رێمێکی وه‌ڕه‌سکه‌ر: گوندێک و کارگه‌یه‌کی زۆر بچووک بۆ ژنان. ئه‌م بابه‌ته‌ ئه‌وه‌ی لا دروست ده‌کردی که‌ به‌ سڕینه‌وه‌ی واقعه‌ گه‌وره‌ ئۆبێکتییه‌که‌کان بتوانی تێڕامان له‌سه‌ر ئه‌و هه‌قیقه‌ته‌ سوبێکتیڤه‌ی که‌ فیلمه‌که‌ ده‌یویست ده‌ری بخات. ته‌نانه‌ت ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ی تایبه‌ته‌ی نیمچه‌ بورژوازییه‌ی ساڵانی 1960، ئه‌م لایه‌نه‌ گۆڕاوه‌ بۆدلێرییه‌ی حاڵه‌ته‌ ڕۆحییه‌کان، هه‌ستی جێله‌قی و گۆڕانکارییه‌ ناوه‌کییه‌کان که‌ به‌ هه‌ڵه‌ ده‌خرێنه‌ هه‌ناوی جووڵه‌ی سه‌رده‌مه‌وه‌، کاریگه‌رترین نووسینه‌وه‌ی مێژوو لای ئالان تانه‌ر وه‌رده‌گرێت. سینه‌ماکه‌ی هاوشێوه‌ی گۆشه‌نیگاکه‌ی به‌رته‌سکه‌ به‌ڵام له‌وێدا ڕه‌نگ و بۆی شته‌کان وه‌ک خۆی به‌رجه‌سته‌ بووه‌. دوا فیلمی که‌ فیلمێکی به‌ته‌واوه‌تی کرچ و کاڵه‌ واته‌ &#8220;له‌ شاری سپیدا&#8221; له‌نێو به‌رگی ئه‌بستراکتی &#8220;ده‌ریاوانێکی سوویسری&#8221; به‌ یارمه‌تی لیسبۆن، ئه‌و شوێنه‌ی که‌ پاڵه‌وانی چیرۆکه‌که‌ پیاسه‌ی تێدا ده‌کات و که‌سایه‌تیی به‌هێزی ژنێکی پورتوگالی پێگه‌ نهێنیئامێزه‌که‌ی هه‌قیقه‌ت ئاشکرا ده‌کات، سه‌رقاڵی چیرۆک هۆنینه‌وه‌ی باشوور ده‌بێت. لێره‌دا سیحری هیچ بوونی هه‌یه‌، باشووره‌ خه‌ون ئامێزه‌که‌ی سویسرا له‌ هه‌ر جۆره‌ به‌هایه‌ک به‌تاڵ ده‌بێته‌وه‌. ئه‌مه‌ به‌راورد بکه‌ن له‌گه‌ڵ دیوه‌ به‌هێزه‌که‌ی دیمه‌نی پورتوگال له‌ فیلمی &#8220;به‌خه‌به‌رهاتنه‌وه‌ی دووه‌م&#8221;ی کریستا گلاسی ده‌رهێنه‌ر مارگارتا فون تروتا. لیسبۆن، هه‌رگیز فه‌زا شه‌هوانی و له‌بیرنه‌کراوه‌کانی تۆمار نه‌کراون، له‌ فلته‌ری سویسری تێده‌په‌ڕێ، مه‌جاز به‌سه‌ریدا تێده‌په‌ڕێت و ئه‌و شاره‌ دره‌وشاوه‌ (ئیمپراتۆریه‌تییه‌کی ته‌واو که‌ به‌ره‌به‌ره‌ دوور ده‌که‌وێته‌وه‌، پایته‌ختێک له‌ ناوچه‌ی بیابانی سیرتس)، تیشکی خۆی له‌ خاڵێکی په‌تی ده‌دا. سینه‌مای سویسرا ڕه‌نگه‌ له‌ کاتێکدا بتوانێت مه‌زن بێت که‌ له‌سه‌ر نهێنی نه‌ته‌وه‌یه‌ک هه‌ڵوه‌سته‌ بکا که‌ سوتفه‌ و ڕێککه‌وت باش به‌ باریدا که‌وتووه‌. بۆ نموونه‌ ڕیشارد دیندو، شاره‌زایه‌کی ڕاسته‌قینه‌یه‌ که‌ هونه‌رێکی زۆر ئاڵۆز داده‌ڕێژێت تا بتوانێت تێماکانی گواستنه‌وه‌، نووسین و نه‌ته‌وه‌ به‌دوای خۆیدا بهێنێت. سه‌یرکه‌ن ماکس فریش له‌ ده‌قی ئۆتۆبیۆگرافی ئه‌و نووسه‌ره‌وه‌ وه‌رگیراوه‌. (له‌ که‌وانه‌یه‌کدا، ماکس به‌رهه‌مێکی سه‌یری سویسرایشه‌ که‌ ئیشه‌کانی به‌ حیکایه‌ته‌ برێخت &#8220;بایدرمان و ئاگرخه‌ره‌وه‌کانی&#8221; ده‌ست پێ کردووه‌ و به‌ یادداشتی‌ ڕۆژانه‌ی نائاسایی که‌ به‌ غیابی خۆد به‌تاڵ کراوه‌وه‌ته‌وه‌ و له‌وێدا پێشنووسی تاقیکردنه‌وه‌ی سویسرایه‌ کۆتایی پێ دێت، به‌ هەمان شێوه‌ که‌ له‌ فیلمه‌که‌شدا به‌دی ده‌کرێت ده‌بێته‌ که‌سێکی پله‌به‌رزی سویسری که‌ له‌ مه‌راسیمی فه‌رمی دوانیوه‌ڕوان داکۆکی له‌ هیومانیسم و مرۆڤایه‌تی ده‌کات و قبووڵی ئه‌م ڕۆڵه‌ی خۆی ده‌کات). سینه‌مایه‌ک که‌ تێیدا هونه‌ری مۆنتاژ به‌شێوه‌یه‌ک سه‌رله‌نوێ داده‌ڕێژرێته‌وه‌ که‌ ئاڵۆزی بابه‌ته‌که‌ ده‌که‌وێته‌ ئه‌ودیو هه‌موو که‌ره‌سته‌ به‌کارهاتووه‌کانه‌وه‌. سینه‌مایه‌ک که‌ خۆی له‌نێوان به‌ڵگه‌ فیلم و چیرۆکدا بۆ یه‌کلا ناکرێته‌وه‌ یان خولقاندنی ئه‌کته‌ر بێ ئه‌وه‌ی هیچ ئه‌کتێکیان هه‌بێت. له‌ هه‌ناوی ئه‌مه‌دا ده‌ربڕینێکی ماکس فریش بۆ نیشتمان بوونی هه‌یه‌: ((نیشتیمان کۆمه‌ڵێک بیره‌وه‌رییه‌ که‌ زۆر ئه‌سته‌م ده‌توانێت مێژوویه‌کی پێوه‌ هه‌ڵواسی)). ئه‌م نیشتمانه‌ ـ سویسرا ـ له‌ فیلمی به‌له‌می پڕ، مارکوس ئیمهوفدا نوقسانییه‌ک ده‌خاته‌ پێش چاو که‌ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بێتوو له‌ ڕووی که‌مته‌رخه‌میشه‌وه‌ په‌یوه‌ست بووبێت به‌ <strong>مێژووه‌وه‌</strong>. &#8220;به‌له‌می پڕ&#8221; ئه‌و شته‌یه‌ که‌ یه‌کێک له‌ کاربه‌ده‌ستانی سویسرا له‌ ماوه‌ی جه‌نگی جیهانیی دووه‌م باسی کرد، ئه‌و کاته‌ی حکوومه‌ت بڕیاری دا ئه‌و که‌سانه‌ ده‌ر بکات که‌ له‌ ده‌ستی نازییه‌کان هه‌ڵاتبوون. ڕێسایه‌کی تایبه‌ت ئه‌وه‌ی خسته‌ ڕوو که‌ ئه‌وانه‌ی به‌هۆی ڕه‌گه‌ز و ڕه‌چه‌ڵه‌کیان ناچار هه‌ڵاتبوون وه‌ک په‌نابه‌ری سیاسی حسابیان بۆ ناکرێت. ئه‌مه‌ ڕێگایه‌ک بوو بۆ پاراستنی دالی &#8220;په‌نابه‌ری سیاسی&#8221; و نه‌ریتی سویسرانه‌ی مافی په‌نابه‌رێتی بوو ـ نه‌ریتێک که‌ بووه‌ هۆکاری قوربانیدانی ده‌یان هه‌زار جوو‌ و یارمه‌تی ئه‌وه‌ بۆ‌لشه‌ڤیکانه‌ی دا که‌ هه‌ڵاتبوون ــ پێش هه‌موویان لینین ـ بێنه‌ نێو زوریخ و ژنۆ. ئه‌م فیلمه‌ له‌ ڕووی فۆرمه‌ هیچ داهێنانێکی تێدا نییه‌. به‌رهه‌می هاوبه‌شی ئه‌ڵمانیا و سویسرایه‌ که‌ به‌دڵنیایییه‌وه‌ سه‌مپۆتمێکه‌. ئه‌م فیلمه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی ویژدانێکه‌ که‌ ده‌کرێت ناوی لێبێنین پێتنیزمی سویسری<a href="#_ftn10" id="_ftnref10">[10]</a> سویسری. زۆربه‌ی دانیشتووانی ئه‌م گوندی سه‌رسنووره‌ سویسرا که‌ خه‌ڵکانی تاڕاده‌یه‌ک باشن (جگه‌ له‌ هه‌ندێکیان که‌ پێگه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییان هه‌یه‌ که‌ به‌ جۆرێک ده‌یانبه‌ستێته‌وه‌ به‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ وه‌ک : قه‌شه‌، ئه‌فسه‌ری پۆلیس&#8230; هتد) ڕێگه‌ ده‌ده‌ن که‌ په‌نابه‌ره‌ جووه‌کان بێن بۆ ماڵه‌کانیان. هه‌ندێکیان له‌پێناو ڕزگاکردنی په‌نابه‌ران خۆیان ده‌خه‌نه‌ مه‌ترسیشه‌وه‌ (تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ش که‌ بکه‌ونه‌ زیندانه‌وه‌). له‌ هه‌ر ساته‌وه‌ فیلمه‌که‌ زۆر به‌ وریایییه‌وه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات که‌ ئامانجی ئه‌وان چییه‌ (پاڕانه‌وه‌ی ژنێک یان مناڵێک و ئاره‌زووی پێکه‌وه‌بوونیان ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆ چه‌ند ڕۆژێکیش بێت&#8230;). به‌ هه‌ر حاڵ هه‌ر چه‌ند ڕه‌وڕه‌وه‌ حکوومی و ئیدارییه‌کان له‌سه‌رخۆ ده‌خوولێنه‌وه‌ به‌ڵام به‌وپه‌ڕی دڵنیایی ده‌خوولێنه‌وه‌. ده‌بێت له‌ کۆتاییدا لۆژیکی بیت. فیلمه‌که‌ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات که‌ چۆن به‌ هۆکاری دووبه‌ره‌کی خه‌ڵکی و ڕێککه‌وتن و ملکه‌چبوون بۆ به‌کرێگیراوی سیاسی، ترسێکی ئاسایی به‌شێوه‌یه‌ک ڕۆ ده‌چێته‌ نێو خه‌می هه‌رکامه‌یان که‌ له‌ کۆتاییدا ده‌بێته‌ هۆکاری (ده‌رکردنی جووه‌کان به‌ره‌و که‌مپه‌کان و مه‌رگ)، ئه‌و شته‌ی که‌ لێده‌گه‌ڕێن بکرێت، وه‌ک بڵێی له‌ شوێنێکی تره‌وه‌ ئه‌مه‌ ڕووی دابێت. هه‌ربۆیه‌ پێویست ناکات که‌سێکی دژه‌جوو‌ی ده‌مارگیر بیت (له‌ فیلمه‌که‌دا چه‌ند جۆرێکیان پیشان ده‌درێت) یان ئه‌فسه‌رێکی پۆلیس تاکوو خه‌می خۆت له‌ په‌یوه‌ست له‌ گه‌ڵ خراپترین شته‌کان ئاشکرا بکه‌یت. ئه‌و شته‌ی که‌ له‌م فیلمه‌دا زۆر به‌هێزه‌ شێوازی دروستکردنی ئه‌م ڕاستییه‌ ئاشکرایه‌یه‌: به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌م بۆچوونه‌ کاڵفامانه‌ &#8220;که‌ له‌ نێو هه‌رکامه‌ماندا ئاژه‌ڵێکی دڕنده‌ بوونی هه‌یه‌&#8221;، پێتنیزم ده‌بێت وه‌ک بارودۆخێکی سوبێکتڤی عه‌قڵانی شی بکرێته‌وه‌ که‌ له‌وێدا خۆپارێزیی هه‌رکه‌سێک له‌ وتنی ئاوارته‌، پێویستی، بوێری هه‌ڵبژاردنێکی ئه‌خلاقی، له‌پێناو عه‌قڵانیه‌تی ده‌وڵه‌ت &#8220;په‌نابه‌رانی زیاد له‌ ئاست&#8221; و یان ئه‌مڕۆ &#8220;ئاواره‌کانی زیاد له‌ ئاست&#8221; بۆ دروستکردنی ویژدانێکی گشتی به‌س بێت. کۆمه‌ڵێک هه‌لومه‌رج له‌ مێژوودا بوونیان هه‌یه‌ که‌ قبووڵکردنی ئه‌وه‌ی ته‌نیا هاووڵاتییه‌کی ئاسایین به‌ واتای ئه‌وه‌ دێت تاوانبارێکی ئاسایین. ئه‌م بارودۆخانه‌، ڕه‌خنه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تی ده‌وڵه‌تمه‌دار ده‌خه‌نه‌ ڕوو. ئه‌م فیلمه‌ زۆر به‌ ڕێکوپێکی ئه‌م شته‌ له‌ جۆره‌ ئاڵۆزه‌کانی ویژدانی خه‌ڵکی جیا ده‌کاته‌وه‌ و شێوازی فرمان وه‌رگرتنی دووه‌م له‌ یه‌که‌م پیشان ده‌دات. هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ دیمه‌نه‌کاندا ده‌رده‌که‌ون که‌ گاڵته‌جاڕییه‌کی به‌شێوه‌یه‌که‌ که‌ ته‌حه‌مول ناکرێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌ی که‌ به‌شێک له‌ خه‌ڵکی گونده‌که‌ به‌شێوه‌یه‌ک له قوڕبه‌سه‌ری جووە‌کان خه‌م دایگرتوون و به‌زه‌یییان پێیان دێته‌وه‌ که‌ کاتێک به‌ره‌و لای کامیۆنی نازییه‌کان به‌ڕێیان ده‌که‌ن شیرینی و شۆکۆلاته‌ی سویسرییان ده‌ده‌نێ. دراوی فرانک و شۆکۆلاته‌ی سویسری پارسه‌نگی گشتی ڕاگرتنی ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ن. شانازی سینه‌مای سویسرا ڕاڤه‌کردنی ئه‌مانه‌یه‌. له‌ چه‌قبه‌ستووترین و ئیهمالترین شوێنی ئه‌ورووپا، ئه‌م سینه‌مایه‌ به‌م شێوه‌یه‌ دروستکه‌ری شتێکه‌ که‌ بێ ئه‌وه‌ هیچ هه‌قیقه‌تێکیتر وێنا ناکرێت: ڕووداوی سویسری.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئه‌م وه‌رگێڕانه‌ به‌شێکه‌ له‌م کتێبه‌یه‌:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Badiou, Alain, Cinéma (Suisse: le cinéma comme interprétation), éd. Nova, 2010, pp. 113-119.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref1" id="_ftn1">[1]</a> ZORN : LE cancer (Mars)</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref2" id="_ftn2">[2]</a> &nbsp;Ziegler: Une Suisse au-dessus de tout soupçon</p>



<h1 class="wp-block-heading"><a href="#_ftnref3" id="_ftn3"><strong>[3]</strong></a> provincialisme</h1>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref4" id="_ftn4">[4]</a> Guillaume Tell</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref5" id="_ftn5">[5]</a> Patricia Moraz</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref6" id="_ftn6">[6]</a> Le che;in perdu</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref7" id="_ftn7">[7]</a> &nbsp;Erica Minor</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref8" id="_ftn8">[8]</a> &nbsp;Van Effenterre</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref9" id="_ftn9">[9]</a> Brigitte Fossey</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref10" id="_ftn10">[10]</a> پێتێنزم له‌ ناوی جه‌نه‌راڵ پێتنی فره‌نسی وه‌رگیراوه‌ كه‌ له‌ كاتی داگیركردنی فره‌نسا له‌لایه‌ن ئه‌ڵمانیا بوو به‌ كرێگیراوی ئه‌ڵمانیا و بووه‌ سه‌رۆكی حكوومه‌ته‌ خۆفرۆشه‌كه‌ی ڤیشی.</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/10/%d8%b3%d9%88%db%8c%d8%b3%d8%b1%d8%a7-%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%87%d9%85%d8%a7-%d9%88%d9%87%da%a9-%da%95%d8%a7%da%a4%d9%87/">سویسرا: سینه‌ما وه‌ک ڕاڤه‌</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ئەو ڕووداوەی چاوەڕوان دەکرا ڕوو بدات، ڕووی نەدا.</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/11/02/%d8%a6%db%95%d9%88-%da%95%d9%88%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%88%db%95%db%8c-%da%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%d8%a7-%da%95%d9%88%d9%88-%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%aa%d8%8c/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[زاموا داراغا]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 02 Nov 2026 12:39:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[شێوەکاری]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10658</guid>

					<description><![CDATA[<p>ماڵ هونەرمەند ڕەنج حکمەت بڕیاڕ دەدات ماڵەکەی خۆی بۆ بیست و چوار کاتژمێر بگوازێتەوە ناو فەزای گشتی، واتە شوێنی نیشتەجێبوونی لە شوێنێکی (تایبەت و…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/02/%d8%a6%db%95%d9%88-%da%95%d9%88%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%88%db%95%db%8c-%da%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%d8%a7-%da%95%d9%88%d9%88-%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%aa%d8%8c/">ئەو ڕووداوەی چاوەڕوان دەکرا ڕوو بدات، ڕووی نەدا.</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><strong>ماڵ</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">هونەرمەند ڕەنج حکمەت بڕیاڕ دەدات ماڵەکەی خۆی بۆ بیست و چوار کاتژمێر بگوازێتەوە ناو فەزای گشتی، واتە شوێنی نیشتەجێبوونی لە شوێنێکی (تایبەت و کەسی)یەوە بگوازێتەوە بۆ فەزای گشتیی شار. ماڵ ئەو شوێنەیە کە مرۆڤ دروستی کردووە بۆ پاراستنی ژیانی تایبەتی و کەسی کەسەکان یان خێزانەکان لە دژی ئەوەی تر، دروستکردنی ئەو دیوارە کە مرۆڤ کەسایەتیی خۆی و نهێنییەکانی تێدا دەبپارێزێ لە چاو ئەوانەی تر، یان شاردنەوەی ئەو هەڵسوکەوتەی کە هەڵدەستێ بە ئەنجامدانی لە پشت دیوارەکانەوە کە نامۆیە بۆ دابونەریتی کۆمەڵگە، بە واتایەکی تر ماڵ ئەو شوێنە ئارامەیە کە کەسایەتیی شاراوەی کەسەکان بەنهێنی دەهێڵێتەوە لە چاوی کۆمەڵگە و ئەوانی تر. لێرەدا ماڵ دەبێتە هەڵگری چەندین نهێنی و ڕووداو کە کەسەکان لە پشتی دیوار و دەرگاکانی ماڵەکاندا ئەنجامی دەدەن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەڵام هونەرمەند ڕەنج حکمەت نایەت هەمان ئەو ماڵە ئاسایییە کە لە ڕۆژانەدا تێیدا دەژی بیهێنێتە فەزای گشتییەوە یان وەکوو خۆی دایبنێتەوە، بەڵکوو هەوڵ دەدات مانا و شێوەی ماڵ بگۆڕێت! واتە ئەو مانا کلاسیکییە باوەی کە ماڵ هەیەتی تێکی بشکێنی و بەشێوەیەکی جیاواز مانایەکی تری باتەوە بە ماڵ، لە مانا کلاسیکییەکەی دەریبهێنی کە ئەویش (پاراستن و ئارامییە) لە دژی ئەوانی دی، واتە (داخراوە)، بەڵام لەلای هونەرمەند ڕەنج حکمەت (کراوەیە و بێسنوورە، شەفاف و بینراوە بێ دیوار و دەرگا و پەنجەرە و بنمیچە)، لە هەمان کاتدا ماڵەکەی هونەرمەند ڕەنج حکمەت مرۆڤەکان سەربەست و سەربەخۆن لەناو (بۆکس)دا نین و کاریگەریی ماڵیان بە سەرەوە نییە، واتە هونەرمەند دیزاینی ماڵەکەی بەشێوەیەک کردووە کە خۆی (هونەرمەند) لە دەرەوەی سنووری ماڵەکە بێت، نەک لەناو ماڵەکەیدا، بۆ نموونە، قەروێڵەی نووستنەکە (تەختی نووستن) لە دەرەوەی ماڵەکەیە، واتە لەژێر سەقفی ماڵەکەدا نییە بەڵکوو لە تەنیشت ماڵەکەدایە، کە کاتێک بیەوێت بخەوێ و خەو ببینێ یان لەکاتی ڕاکشان و بیرکردنەوەدا سەربەست بێت، کاریگەریی ماڵی بە سەرەوە نەبێ و نەبێت بە بەشیک لەو بۆکسە داخراوە،بە هەمان شێوە بانیۆکە (تەشتی خۆشتن) لە دەرەوەی سنووری ماڵەکەیە، ئەو کاتەی کە دەیەوێت خۆی بشوات و خۆی پاک بکاتەوە لە دەرەوەی ماڵەکەدا ئەم کردارە ئەنجام دەدات، ئەوەی کە لێرەدا پەیوەندی دروست دەکات، ئەو ئاوەیە کە لە دووشەکەوە دەڕژێتە خوارەوە بۆ ناو بانیۆکە، کە بەستراوە بە تانکی سەر بنمیچی گەرماوەکە، ئەم پەیوەندییەش پەیوەندییەکی کاتییە، لەگەڵ نەمانی ئاو لە دووشەکەوە ئەو پەیوەندییەش نامێنێ،بە هەمان شێوە تەوالێتی ڕۆژئاوایی، لە دەرەوەی سنووەی ماڵەکەدایە، تەنها بە ماڵەکەوە لکاوە، ئەویش بۆ کۆکردنەوەی پاشەڕۆی (گوو – میز) لەژێر ماڵەکەدا، بەم شێوەیە کرداری گووکردن، لەگەڵ میزکردن، خۆشتن و خەوتن، وەکوو کردەوە (کار &#8211; فعل) لە دەرەوەی ماڵەکە ڕوو دەدات بەڵام دەرئەنجامەکە یان بەرهەمەکەی دەچێتەوە بۆ ماڵەکە. لێردا هونەرمەند دەیەوێت ئەوە بڵێت کە مرۆڤ لە دەرەوەی ماڵ سەربەخۆترە وەکوو (بکەر – فاعل).</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>کوتلە وەک هێمایەک بۆ ماڵ</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ماڵەکەی هونەرمەند ڕەنج حکمەت ماڵ نییە وەک باڵەخانەیەکی ئاسایی، بەڵکوو وەکوو مانا ماڵە یان وەک هێمایەکە بۆ ماڵ، واتە کوتلەیەکی ڕەمزییە بۆ ماڵ، لێرەدا هونەرمەند ڕەنج حکمەت هەڵدەستێ بە ئەبستراکت(تجرید)کردنی ماڵ بەشێوەیەکی (سوریالی) فرەڕەهەند، ئەویش بە هەڵگەڕانەوەی بەشەکانی ماڵەکە بە چەند شێوەیەکی جیاواز (هەمە چەشنەی ڕوانگەی جیاواز) بەڵام لەسەر یەک (کوتلەی یەکگرتوو) واتە چەند ڕوانگەیەکی تێکشکاوی یەکگرتووی لەخۆ گرتووە، بۆ نموونە گەرماوەکە لەسەر لایە، واتە ئەرزی گەرماوەکە بووە بە دیواری گەرماوەکە، لە هەمان کاتدا بانیۆکە کوتلەیەکی سەربەخۆیە لە دەرەوەی گەرماوەکەیە، دەکرێت بڵێین بە ئاسمانەوەیە، بە هەمان شێوە تەوالێتە ڕۆژهەلاتییەکە هەڵگەڕاوەیە، واتە تەوالێتە ڕۆژهەڵاتییەکە بە ئاوەژوو دانراوەتەوە، نەک (لەسەر زەوی دانرابێت) بەڵکوو ئەرزی تەوالێتە ڕۆژهەڵاتییەکە چۆتە سەرەوە لە بنمیچەکە جێگیرکراوە، ئەمەش وای کردووە هونەرمەند ڕەنج حکمەت دەستکاری جازیبیەتی زەوی (هێزی ڕاکێشانی زەوی) بکات لە دیزاینی ئەو کوتلەیە، و بەڵگەش بۆ ئەمە، سیفۆنی ئاوی تەوالێتە ڕۆژهەڵاتییەکەیە وەکوو خۆی بە دیواری تەوالێتەکەوە هێشتووەتەوە وەک چۆن لە واقعدا هەیە، یان تەوالێتە ڕۆژئاوایییەکە دەستەسڕەکە و بەلۆعەکە بە دیوارەکەوەیە کە لە واقعدا تەختاییی زەوی گەرماوەکەیە، لە هەمان کاتدا تەوالێتە ڕۆژئاوایییەکە لکاوە بە دیواری گەرماوەکەوە کە لە واقعدا زەوی گەرماوەکەیە، بەڵام ژێری بۆشە، بۆ بانیۆکەش خاولی خۆ وشککردنەوەکە بە دیوارەکەوە هەڵواسراوە وەکوو لە واقعدا بوونی هەیە، بەڵام بەلۆعەی دووشەکە بە بنمیچی ماڵەکەوەیە، بەڵام لە واقعدا ئەوە بنمیچ نییە بەڵکوو دیواری واقعیی گەرماوەکەیە، تانکی سەر سەربانەکە لە سەر سەربانەکە نییە بەڵکوو لەسەر دیواری گەرماوەکەیە لە واقعیدا، پەیژە ئاسنەکە لە واقعدا بە زەویی گەرماوەکەوە دانراوە بۆ چوونە سەر دیواری گەرماوەکە نەک بنمیچی گەرماوەکە بەڵکو بۆ دیوی ژێرەوەی تەوالێتە ڕۆژهەڵاتییەکە کە بە ئاوەژوو دانراوە، واتە هەمووی دژ بەیەک لکێنراون بە یەکەوە. ئەم کوتلەیە شێوە ئەبستراکت دەرچووە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">گەر لە دوورەوە ئەم کوتلەیە ببینین، بەم وەسفەی سەرەوە دەردەکەوێت کە ئەم کوتلەیە لەسەر زەوی نییە، بەڵکوو بە ئاسمانەوە وەستاوە بەهۆی ئەو پێچەوانانەی دژ بەیەکە لە دیوار و سەقف و زەویدا پێکەوەی لێکدراون، لەوانەیە وەک پەیکەرێکی ئەبستراکتی دەرکەوێت، بەو کەلوپەلەی کە پێوەی لکێنراوە، وەکوو تانکی ئاو و پەیژەی ئاسنین و سیفۆنی ئاو و دووش&#8230; هتد، بەڵام لە بنەڕەتدا هونەرمەند ڕەنج حکمەت هەوڵی داوە وەک کوتلەیەک بە ئاسمانەوە بمێنێتەوە کە دژی یاسای هێزی کێشکردنی زەوی (جازبیە) بێت یان ئەوەتا دەیەوێت لە هەموو لایەکەوە ببینرێت، بەڵگەی ئەوەش ئەم کارە خۆی لەسەر سەربانی باڵەخانەیەکی چەند نهۆمی بەرزدا دروستی کردووە، کە هەوڵی ئەوە دەدات ئەو هەستە لەلای بینەر دروست بکات کە ئەم ماڵە بە ئاسمانەوەیە وە یەک ڕووی نییە بەڵکوو چەندین ڕوویەکی پێچەوانەی هەیە.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>شوێن &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەدا شوێن پەیامێکی سیاسی لە پشتەوەیە لە هەمان کاتدا ئاکتێکی سیاسییە، هونەرمەند ڕەنج حکمەت، ئەم شوێنەی بە تایبەت دەستنیشانی کردووە، بۆ کارەکەی، واتە دوای گەڕانێکی زۆر کەوتۆتە سەر ئەو بڕیاڕە کە لەسەر سەربانی فەرمانگەیەکی هونەری شاری سلێمانی، لە ناو کارگەی کولتوور کە گەورەترین سەنتەری کولتووری شارەکە لەخۆ دەگرێ، ئەم کارەکەی تێدا بە ئەنجام بگەیەنێ، کە بە باوەڕی من ئەم بڕیارە لە باکگراوندێکی سیاسی و دژە دەسەڵاتی کولتوورییەوە هاتووە، وەک پەرچەکردارێک دژ بە ڕەوشی کولتووری ئەم ناوچەیە بەگشتی و شاری سلێمانی بەتایبەتی، واتە شوێنی کارەکە لە کۆنسێپتی کارە هونەرییەکەیدا پشکی شێری بەردەکەوێت. لێرەوە شوێن پانتایییەکەکی گەورەی داگیر کردووە لە ناردنی ئەو نامەیە کە لە ڕێگەی کارە هونەرییەکەوە دەیەوێت بیگەیەنێت بە بینەر، بەتایبەتی سەربان وەک بەرزترین شوێن یان دەتوانم ناوی بنێم (لوتکە) واتە منی هونەرمەند لە بەرزترین شوێنی دەسەڵاتی کولتووری ئەم شوێنەوە لە ناو گەورەترین شوێنی کولتووری ئەم شارەدا ئەم کارەکە ئەنجام دەدەم.</p>



<p class="wp-block-paragraph">تێکەڵاوبوونی ئەم دوو فەزایە، واتە ماڵ وەک شوێنێکی (تایبەتی – کەسی) شوێنەکە وەک (فەزایەکی گشتی &#8211; قەرەباڵغ)، خۆی لە خۆیدا ئەو پارادۆکسە دژ بەیەکە دروست دەکات کە ئایا لە ناو کارگەیەک بۆ وەبەرهێنانی کولتووری، توانای ئەوەی هەیە کە (تاک) بتوانێ بیر بکاتەوە لەناو ژیانێکی ئاساییی ناو ماڵدا کە لەنێوان ژووری نووستن و گەرماو و تەوالێتدا ژیان بەسەر بەرێ.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەوە هونەرمەند ڕەنج حکمەت دەیەوێت لە ڕێگای هاتنە ناوەوەی ئەو سنوورەوە گشتییە، واتە سنووری دەسەڵاتی کولتووری بە دامودەزگا حکومی و ڕێکخراوەکانیەوە شوێنێک جیا دەکاتەوە و ڕاستەوخۆ ڕەخنە لەم سیستەمە دەگرێت، بەڵام بەشێوەیەک کە خۆی وا پیشان دەدات کە ڕاستە من لە ناو سنووری ئێوەدام، بەڵام من لە سەروو ئێوەوەم واتە من لە لوتکەی شوێنەکەدام ئێوە لەژێر منەوەن، بەڵگەش ئەوەیە دەبێ بە چەندین پەیژە سەرکەون تا بگەنە شوێنەکەم، لە هەمان کاتدا ببینن چۆن پاشەڕۆی ماڵەکەشم بەسەر ئێوەدا دێتە خوارێ.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>بینەر وەک بەشێک لە کارەکە</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم کارەدا هونەرمەند ڕەنچ حکمەت بانگهێشی بینەر دەکات بۆ ماڵەکەی خۆی، بەڵام بە یاسا و ڕێسای خۆی، لە هەمان کاتدا مەرجی هەیە بۆ بینەر، لێرەدا دەتوانم ناوی ئەم مەرجە بگۆڕم بە وشەی (سزا) واتە گەر هەر بینەرێک بێتە ناو کارەکەیەوە مامەڵە لەگەڵ کەلوپەلی ماڵەکەی بکات (دەستکاری شتەکان بکات یان سنووری کارەکە ببەزێنێ) ئەوە دەبێت بیست و چوار کاتژمێر لەگەڵ هونەرمەند بمێنیتەوە و نمایش بکات، یان دوای نمایشەکەی بیست و چوار کاتژمێر هەمان پێرفۆرمانسی من دووبارە بکاتەوە، لە هەمان کاتدا یاسا و ڕێسای داناوە کە چۆن بێتە ناو کارەکەیەوە، نابێ بە هیچ شیوەیەک ئامێری وێنەگرتنت پێ بێ، واتە لێرەدا هونەرمەند ڕەنج حکمەت بە مەرج بینەر قبوڵ دەکات، بینەریش لەگەڵ خۆیدا لە ناو کارەکەدا (بەند دەکات)، واتە لێرەدا بینەر تەنها بۆی هەیە تەماشاکەر بێت یان ببێتە (شاهێدێک) بۆ کاری پێرفۆڕمانسەکە، لێردەدا بینەر دەوری پاسیڤێکی بێ دەسەڵات دەبینێ، لە هەمان کاتدا هونەرمەند ڕەنج حکمەت یاسا و ڕێسای بۆ دادەنێت بۆ گێڕانەوی کارەکە لە دوای تەواوبوونی ٢٤ کاتژمێر، واتە لێسەندنەوەی ئامێری تۆمارکردن و وێنەگرتن لە بینەر قەدەغە دەکات وەک پێشتر باسم کرد، ئەمە ئەوە دەردەخات کە هونەرمەند ڕەنج حکمەت دەیەوێت لە دوای تەواوبوونی کاری پێرفۆرمانسەکەی بینەر لە ڕێگەی تەنیا زمانەوە ئەم کارە بگێڕێتەوە بۆ کەسی سێهەم، لێرەدا کێشەی (گێڕانەوە) دەکەوێتە ناو کارەکەوە، کە بە بڕوای من بە گێڕانەوەی کارەکە بۆ کەسی سێهەم ئیتر کارەکە لە گێرانەویەکی واقعی لە سەدا سەد دەردەچێت و دەچێتە دۆخی چیرۆک و ئەفسانەوەوە، کە بە تێپەڕبوونی کات و ڕۆژ کارەکە وەک خۆی نامێنێ بەڵکوو شتی لێ دەقرتێ و لە هەمان کاتدا شتی بۆ زیاد دەکرێت، بەم شێوەیە ئیتر بەشە بچووکەکانی یان پارچە بچووکەکانی ئەم کارە پێرفۆرمانسە ون دەبێت و لەگەڵ تێپەڕ بوونی کاتدا کارەکە ئاراستەیەکی تر وەردەگرێت هەم وەک کۆنسێپت وە هەم وەک فۆڕم و جووڵە، ئیتر لێرەوە هەندێ چیرۆکی جیاواز و خەیاڵاوی تێکەڵاو بە کارەکە دەبێت کە کەسی سێهەم خۆی دروستی دەکات و دووبارە دەیگێڕێتەوە، ئەمەش بە باوەڕی من سوود بە کارەکە ناگەیەنێ، لە هەمان کاتدا کەسی سێهەم نابێ بە بینەر بەڵکوو دەبێت بە چیرۆکخوانی چیرۆکێکی ئەفسانە کە نەی دیووە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بە پێچەوانەشەوە لە ڕوویەکی ترەوە هونەرمەند ڕەنج حکمەت لەگەڵ ئەوەی بینەری پابەند کردووە بە یاسا و ڕێسای خۆیەوە، لە هەمان کاتدا چەندین ئامێری کامێرای دانابوو لە چەند شوێنێکی جیاوازی کارەکە وە بەردەوام کارە پێرفۆرمانسەکەی تۆمار دەکرد، واتە ٢٤ کاتژمێر، لێرەدا دووبارە هونەرمەند ڕەنج حکمەت هێزی خۆی وەک (هونەرمەد)ی خوڵقێنەری کارەکە بەکار دەهێنێ بۆ &nbsp;گێڕانەوەی کارەکە و بە دیکۆمێنتکردن و تۆمارکردنی کارەکە، لە دواییدا بەوشێوەی کە خۆی دەیەوەێت کارەکە بگێڕێتەوە دەیگێڕێتەوە!! واتە لێرەدا هونەرمەند هێزی ڕەهای هەیە لە گێڕانەوەی پێرفۆرمانسکە بە پشتبەستن بە بەڵگەی (فۆتۆگرافی و تۆماری ڤیدیۆیی و دەنگی) کە ئەو ڕاستییەمان بۆ دەگێڕێتەوە کە خۆی بە ڕاستی داناوە لە هەمان کاتدا ئەو بینینەمان پیشان دەدات کە ئەو هەڵی بژاردووە نەک چاوی بینەر کە تەماشای کردووە و کارەکەی لێوە بینیوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەدا ئەبێ ئەوەش بڵێن بەکارهێنانی ئەم دەسەڵاتە ڕەهایە لە خودی هونەرمەندەوە لەپێناوی ئەوەدا بوو کە کۆنسێپتی کارەکەی بە لاڕێدا نەڕوات و نەبرێت بە ئاقارێکی تردا.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="936" height="624" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-35.jpg" alt="" class="wp-image-10662" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-35.jpg 936w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-35-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-35-768x512.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 936px) 100vw, 936px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>خود،</strong><strong> </strong><strong>دەنگ، بینەر، کەرستەکان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>خود</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم کارە پێرفۆرمانسەدا خودی هونەرمەند ئامادەیی نەبوو! بەڵکوو ئەو خودە ئامادە بوو کە بە ئاگایییەوە کۆنتڕۆڵی هەڵسوکەوتەکانی ناو کارەکەی دەکرد، واتە هونەرمەند ڕەنج حکمەت خودی ناوەوەی وەک مڕۆڤێکی تەنیا (لێرەدا بۆیە دەڵێم تەنیا لەگەڵ ئەوەی شوێنەکە شوێنێکی گشتی و فەزایەکی کراوە بوو بەڵام هونەرمەند ڕەنج حکمەت دەیەویست ئەوە بۆ بینەرەکانی پیشان بدات کە بە تەنیایە) بۆیە چاوەکانی هیچ کاتێک بەرچاوی بینەرەکانی نەدەکەوت واتە (پەیوەندی بینین) بوونی نەبوو لەنێوان هونەرمەند و بینەردا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">هونەرمەند ڕەنج حکمەت پێوستی بە هێزێکی گەورە بوو، بۆ ئەوەی ئەم پەیوەندییە لە نێوان خۆی و بینەردا نەهێڵێت، بەڵام لەسەر حسابی خودی هونەرمەندەکە بوو کە (خود) وەک هەست و وەک مامەڵە لەگەڵ جەستەی خۆی لەلای هونەرمەند ڕەنج حکمەت ئامادەیی نەبوو، یان دەتوانم بڵێم لە دەستی دابوو لە ژێر ئەو فشارە دەروونییە گەورەیەدا کە لە ساتی نمایشەکەدا دروست بووبوو، واتە لەگەڵ ئەو هەموو هەوڵەی هونەرمەند ڕەنج حکمەت بۆ دەرخستنی کەسێکی سەربەستی تەنیا لە مامەڵەکردن و هەڵسەکەوتدا، بەڵام ئەو لە ناخەوە چاوەڕوانی ڕووداوێکی دەکرد کە ڕوو بدات، واتە هەموو کاتەکە ئەو لە ئامادەباشیدا بوو بۆ ڕووداوێک کە ڕوو بدات لە ناو ماڵەکەی (لێرەدا مەبەستم لە بینەرە) یان لە دەرەوی ماڵەکە (لێرەدا مەبەستم دەزگا حکومییەکانە)، بۆ تێکدانی ئەو کارە پێرفۆرمانسە، بەڵگەی بۆ ئەمە ئامادەنەبوونی جەستەی هونەرمەند لە نمایشەکەدا، هیچ بەرکەوتەیەکی فیزیکی لەنێوان دەست و قاچ و جووڵەی هونەرمەند نەبوو لەگەڵ جەستە خۆیدا، واتە پەیوەندییەکی ئاساییی نێوان عەقڵ و جەستە بوونی نەبوو، لێرەدا جەستە فەرامۆش کرابوو، ئەمەش بۆ دوو خاڵ دەگەڕێنمەوە:</p>



<p class="wp-block-paragraph">یەکەم: ئەوەیە کە پێشتر باسم کرد ئەو حاڵەتە دەروونییەیە کە هونەرمەند ڕەنج حکمەت تێیکەوت بوو لە چاوەڕوانی ڕووداوێکدا بوو کە لە ئان و ساتدا ڕوو بدات. (لێرەدا ئەم هەستە لە پێش کارەکەوە بوونی هەبوو، واتە پێشتر هونەرمەند ڕەنج حکمەت ئەو ڕووداوەی خستبووە پلانییەوە کە بە‌هۆی کارە پێرفۆرمانسەکەوە (خۆ ڕووتکردنەوە)وە دەزگا حکومی و فەرمییەکان کارەکە ڕابگرن، یان بینەر قبوڵی ئەو حاڵەتە نەکات و کارەکە بشێوێنێت).</p>



<p class="wp-block-paragraph">دووەم: بابەتی خۆ ڕووتکردنەوە، بە تایبەتی لەناو کۆمەڵگەی ئێمەی خێڵەکی و سونەتی و دینداردا، هەمیشە جەستە فەرامۆش کراوە بەتایبەتی هەندێ لە بەشەکانی جەستە (تابۆ)کراوە بە هەموو یاسا و ڕێسایەکی کۆمەڵایەتی و دینییەوە و بەپێی یاسا خۆ ڕووتکردنەوە لە شوێنە گشتیەکاندا قەدەغەیە و سزای هەیە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">جەستە لە دووری چاوی ئەوی دیدا، هەمیشە ئازادە، واتە جەستە لە تەنیایدا ئارامە، بەڵام لە کارە پێرفۆرمانسەدا جەستەی هونەرمەند ڕەنج حکمەت ئازاد نەبوو بگرە لەگەڵ ئەوەی جەستەیەکی ڕووتمان دی بە مانای (ڕووتی مرۆڤ) بەڵام ئازاد نەبوو بەڵکوو فەرامۆش کرابوو لەپێناوی ئەوی دیدا (لێرەدا مەبەستم بینەرە)، ئەمەش بە هۆکاری ئەو فشارە دەروونییەیە کە لە ناوەوی هونەرمەند دروست بووبوو بەهۆی دابونەریتی کۆمەڵایەتی و دینی و سیاسی و بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ چاوی بینەردا، جەستەی هونەرمەند وەک جەستەیەکی سەربەست ئامادەیی نەبوو بەڵکوو لەژێر فشاردا بوو، لەگەڵ ئەوەشدا هونەرمەند وەک کارێکی پێرفۆرمانس لە نمایشکردنی ڕووتبوونەوەدا کارێکی بوێری ئەنجام دا.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>دەنگ &nbsp;</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لە ڕوویەکی ترەوە مرۆڤ کە تەنیا ئەبێ و ئەم تەنیایییە وا لە مرۆڤ دەکات هانا بهێنی بۆ جەستەی خۆی تا بتوانێت کەمێک لە تەنیایییەکەی کەم بکاتەوە، واتە جەستە لەژێر فشاری دەروونیدا پەنا دەبات بۆ دەنگ، وەکو (فیکەلێدان، گۆرانیوتن، قسەکردن، پرتە پرت، هاوار، پیاکێشان بە دەستی یان بە قاچ) واتە دەنگ کاردانەوەیەکی دەروونی مرۆڤانەیە جەستە پێی هەڵدەستێ لە تەنیایی و لە ترس لە تەنیاییدا، لە هەمان کاتدا کە مرۆڤ بە تەنیا دەبێ ئەو کاتەی کە بیر دەکاتەوە بە دەنگی بەرز بیر دەکاتەوە، واتە کفتوگۆ لەگەڵ خۆیدا دەکات بە دەنگی بەرز بۆ ئەوەی بێتە دەرەوە لە ناو جەستەی لە هەمان کاتدا گوێ بەشدار بێ لەم گفتۆگۆکردنە، بەڵام لەم کارە پێرفۆڕمانسەدا دەنگ بوونی نەبوو، واتە هونەرمەند ڕەنج حکمەت ئامرازی دەنگی بەکار نەهێنابوو، سەرنجەکە لەوەدا بوو بینەریش بێدەنگ بوو، ئەوەی دەبیسترا دەنگی ژاوەژاوی شار بوو لەگەڵ بانگدان لە مزگەوەتەکانی شار.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>بینەر</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">سەرەتا ئەو بینەرانەی کە هاتنە ناو کارەکەوە، هەموویان ڕازی بوون بە یاسا و ڕێساکانی کارەکە، یەکەم بینین بەری ئەکەوتی ئەو کوتلەیە (قەبارە گەورەیە) بوو کە لە ناوەڕاستی سەربانەکەدا دانرا بوو، دوای چاوەکان دەچووە سەر کەسێکی بێجووڵە و بێدەنگ لەسەر قەرەوێڵەیەک پاڵکەوت بوو، لێرەدا بینەرەکان خۆی ئامادەکردبوو بۆ ڕوودانی ڕووداوێک، بەڵام هیچ ڕووی نەدەدا، ئەم چاوەڕوانییە بێدەنگییەکی سەیری دروست کردبوو، لەگەڵ جووڵە و هەنگاوەکانی هونەرمەند ڕەنج حکمەت لەنێو ماڵە تازەکەی (قەرەوێڵەی ئاسنی، حەمام، توالێتی ڕۆژهەڵاتی و ڕۆژئاوایی و پەیژەی ئاسنین&#8230; هتد). لێرەوە بینەر هەر چاوەڕوانی ڕووداوێکی دەکرد کە ڕوو بدات، ئێستا نا تۆزێکی تر، بەڵام لە درێژەی کارەکەدا بەتایبەتی لە هەر سێ حاڵەتەکەدا، واتە (خۆشتن و گووکردن و میزکردن) بۆ هەندێ لە بینەران مایەی سەرسوڕمان بوو، کە چاوەڕوانی ئەوەیان نەدەکرد هونەرمەند ڕەنج حکمەت هەندێ لە بەشە تایبەتییەکانی جەستەی بەم شێوەیە ڕووت بکاتەوە، لەگەڵ ئەوەی پێش نمایشەکە بینەر ئاگادار کرابۆوە کە هەندێ حاڵەتی خۆ ڕووتکردنەوە ڕوو دەدات بۆ ئەوەی نەبێ بە (شۆک) بەڵام لە هەندێ بینەردا ئەو حاڵەتە دەرکەوت وەک شۆک و لە هەمان کاتدا بۆ چەند بینەرێک وەک بێزارکەر دەرکەوت، بە باوەڕی من بۆ دوو خاڵ دەگەڕێتەوە:</p>



<p class="wp-block-paragraph">یەکەم: لە ئاستی چاوەڕوان کراوی بینەر نەبوو کە هونەرمەند ڕەنچ حکمەت بەم شێوەیە خۆی بە تەواوی ڕووت بکاتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">دووەم:-دەگەڕێتەوە بۆ ئەو پەروەردە کۆمەڵایەتی و دابونەریتەی کە کۆمەڵگە لەسەری ڕاهاتووە، کە وەکوو لە پێشدا باسم لێوەکردووە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئیتر ئەم چاوەڕوانییە لە ڕوودانی ڕووداوێک لە ناو نمایشەکەدا بوو بە چاوەڕوانییەکی بێزارکەر (مومیل) کە بە بڕوای من یەکێک بوو لە پلانەکانی هونەرمەند ڕەنج حکمەت خۆی، کە ئەو دووبارەبوونەوەیە و ئەو بێزارکەرییە بە ئاگایییەوە دابنێ و کارەکە هیچ ڕووداوێکی گەورەری تێدا نەبێ، بەڵكوو دووبارەکردنەوەی ئەو ژیانە ئاساییەیە کە لە ناو ماڵەکاندا دەکرێت هەموو کات و ڕۆژ و سەردەمێک، لەنێوان ئەم مامەڵە سادە و ساکارە بچووکانەی ژیاندا مرۆڤ ئەتوانێت مێشک بجوڵێنێ بۆ بیرکردنەوە و دۆزینەوەی چەندین ڕەهەندی جیاواز، لێرەوە لەناو دۆخێکی چاوەڕوانکراوی مومیلی دووبارەدا بینەر ئەوەندەی تر پاسیڤ و بێ دەسەڵات دەردەکەوێت بەرامبەر کارەکە.&nbsp;&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>کەرستەی ناو کارەکە</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">مامەڵەی هونەرمەند ڕەنج حکمەت لەگەڵ کەرستەی ناو ماڵەکەدا مامەڵەیەکی ئاڵۆز و تایبەتی بوو، ئەوەی جێی سەرنج بوو شێوەی بەکارهێنانی کەلوپەلەکانە بوو، ئەویش دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی دیزاین و دروستکردنی ماڵەکە (کوتلەکە) کە بە ئاگایییەوە هونەرمەند ڕەنج حکمەت ئەم کەرەستانەی داناوە، بۆ نموونە گەر بیەوێت خۆی بشوات ئەوە پێویستە بچێتە سەر سەربان بە پەیژە ئاسنەکەدا تا بتوانێت بەلۆعەی دووشەکە بکاتەوە، دووبارە بێتە خوارەوە تا خۆی بشوات، بە هەمان شیوە دوای خۆشتن دەبێ بچێتەوە سەر سەربان بە هەمان پەیژەی ئاسنەکەدا بۆ گرتنەوەی بەلۆعەی دووشەکە، لە هەمان کاتدا گەر بیویستایە میز بکات دەبوایە بچێتە سەر سەربان بە پەیژە ئاسنەکەدا بچێتە سەرەوە بۆ ئەوەی توالێتە ڕۆژهەڵاتییەکە بەکار بهێنێ (کە بە ئاوەژوو دانرا بوو)، دووبارە بێتەوە خوارەوە بە پەیژە ئاسنەکەدا بۆ بەردانەوەی سیفۆنی ئاوی تەوالێتی ڕۆژهەڵاتییەکە و لابردنی ئەو میزەی کە کۆ بۆتەوە لەسەر سەربانی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری و لاوان بەشی شێوەکاری و موزیک. ئەم کردارە ئاڵۆز و بە هیلاک بەرە، وای کردبوو کە جووڵە و بەرکەوتەکانی جیاواز دەرکەون لە کرداری ئاساییی ڕۆژانەی مرۆڤ، لەگەڵ ئەو کەرەسانەدا کە لە ژیانی ڕۆژانەدا بەشێوەیەکی سادە و سانا دانراون بۆ بەکارهێنان.</p>



<p class="wp-block-paragraph">مامەڵەکردن لەگەڵ کەرەستەکانی کارەکە ڕاستە ئاڵۆز و بێزارکەر بوو، بەهۆی دووبارەبوونەوەی لە ماوەی ئەو بیست و چوار کاتژمێرەدا، بەڵام هەندێ لە سەرکێشی تیابوو، بەتایبەتی بۆ خودی هونەرمەند ڕەنج حکمەت کە دەیتوانی هەموو شوێنەکانی ماڵەکەی بەکار بهێنی و لەزەت لەم جووڵە و کردارانە وەرگڕێ وە وەک کردارێکی سەرکێشی و پڕ مەترسی سەیری بکەین، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی دیزاینکردنی ئەو (کوتلەیە) و نەبوونی پارێزگاری و سەلامەتی، بە باوەڕی من مامەڵەکردن و جووڵەکان لەگەڵ دیزاینی کوتلەکەدا (ماڵەکە) تەواوکەری یەکتر بوون، شێوە و جووڵەیەکی گونجاوی دابوو بە کارەکە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە کۆتاییدا بە پێویستی ئەزانم بە کورتی باسی دوو کارە پێرفۆرمانسی (ماڵێک بێ دیوار و Wohnamt) بکەم، وەک درێژکراوەی مێژووی هونەری شێوەکاری پێرفۆرمانس لە لای ئێمە. بە تایبەتی کە بیرۆکەی ماڵ یان شوێنی نیشتەجێبوون و فەزای گشتی هەمیشە ئامادەیی هەبووە لە کاری هونەرمەندانی ئێمەدا، بۆیە وەستان لەسەر ئەم کارانە بە باوەڕی من لە خزمەتی ئەم نووسینەمدا دەبێت بۆ سودوەرگرتن و خوێندنەوەیەکی ورد لە کاری (٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس، هونەرمەند ڕەنج حکمەت)دا و دۆزینەوە و شیکارییەکی فرەڕەهەندی بۆ کارەکە بکرێت یا بزانین ئەم کارانە بەرەو کوێ دەڕوات لە داهاتوودا، لە هەمان کاتدا دەستنیشانکردنی ڕەگ و ڕیشەی هونەری شێوەکاری پێرفۆرمانس سەبارەت بە کۆنسێپتی ماڵ و فەزای کراوە بە پێی کات و شوێنی سەردەمەکە.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>&#8211; کاری پێرفۆرمانسی (ماڵێکی بێ دیوار)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">هونەرمەندان ڕۆژگار مەحموود – ئاڤان عومەر لە ساڵی (2008) لە شاری سلێمانی لە چوارچێوەی (پڕۆژەی شار)دا ئەم کارەیان نمایش کراوە، کارەکە لە ماوەی یەک ڕۆژ تا ئێوارە بەردەوام بووە، ماڵێک لە ناوەڕاستی گەڕەکێکدا لەسەر ڕووبەری زەوییەکی تەخت (١٥٠) مەتر دووجا دروست کراوە بە هەموو کەلوپەلی ژوورەکانییەوە دانراوەتەوە کە دیوار بوونی نییە تەنها کەلوپەلی ژوورەکان ناسنامە دەدەن بەو ڕووبەرەی کە لەسەری دانراوە، واتە ژووری نووستن و میوان و چێشتخانە و هۆڵ و هتد، ئەم کارە بۆ ژیان لەگەڵ خەڵک و بە تایبەتی ژنان و شوێنە گشتییەکاندا، لە هەمان کاتدا بۆ گۆڕینی فەزای ماڵە و بە بەرچاوکردن بۆ نەبوونی دیوار لە فەزای گشتیدا.&nbsp;</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="650" height="436" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-50.jpg" alt="" class="wp-image-10661" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-50.jpg 650w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-01_16-19-50-300x201.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>&#8211; کاری پێرفۆرماسی (</strong><strong>Wohnamt</strong><strong>)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">هونەرمەند سۆران ئەحمەد، لە ساڵی (٢٠٠٩) لە شاری سلێمانی ئەنجامی دا، کارەکە بۆ ماوەی یەک ڕۆژ بەردەوام بووە، پڕۆژەکە لە دوو قۆناغی (ماوەیی) دژ بە یەکتر، بۆ یەک باڵەخانە پێک هاتبوو، باڵەخانەکە لە ئێستادا پێی دەوترێت (دەزگای دیزاینی ڕاگەیاندن سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیریی سلێمانی) کە لە بنەڕەتدا ئەو باڵەخانەیە خانووی ئاساییی نیشتەجێ بووی هاوڵاتی بووە، بەڵام لەم کارەدا هەوڵ دراوە دوو ڕێبازی دژبەیەک پۆلێن بکرێت، واتە خانووەکە لە بنەڕەتدا خانوویەکی تایبەتی خێزانی بووە، بەڵام لە ڕێگەی پرۆسەی بە کرێدانەوە ئەم خانووە گۆڕدراوە بۆ خانوویەکی گشتی واتە بووە بە فەرمانگەی حکومی خزمەتگوزاری.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بیرۆکەکە لە ڕاستیدا لەگەڵ بیرەوەرییەکانی ژوورێکدا یەک دەگرنەوە، کە ئەمڕۆ بۆتە بەشی ژمێریاریی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری، بەڵام لە نەخشەی بنەڕەتی باڵەخانەکەدا ئەم ژوورە وەک ژووری نووستن (خەوتن) دیزاین کراوە، هەوڵی هونەرمەند سۆران ئەحمەد ئەوەیە کە ئەم بیرەوەرییە نەبینراوانە دووبارە لە ڕێگەی کەرەستە و مۆبیلیاتی ژووری خەوتنەوە وەکو سیسەم و معرەز و مێزی توالێت و دۆڵاب دابنێتەوە لە ناو ژوورەکەدا، لە هەمان کاتدا فەرمانبەرەکان لەسەر میزی کارەکانیان کاری ڕۆژانەی خۆیان ئەنجام دەدەن، واتە ژوورەکە لە یەک کاتدا هەردوو کارەکە ئەنجام دەدات وەک ژووری نووستن کە دەتوانرێت بەکار بهێنرێ و لە هەمان کاتدا وەک ژووری ژمێریاری ئەو فەرمانگەیە کاری ڕۆژانەی خۆی تێدا ئەنجام دەدات.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="770" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-05_10-05-31-1024x770.jpg" alt="" class="wp-image-10669" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-05_10-05-31-1024x770.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-05_10-05-31-300x226.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-05_10-05-31-768x578.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/11/photo_2026-11-05_10-05-31.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>کۆتایی</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەوە بۆمان دەردەکەوێت پرسی ماڵ یان شوێنی نیشتەجێبوون وەک بیرۆکە و کۆسێپت ڕەگ و ڕێشەی هەیە لە ناو هونەری شێوەکاریی ئێمەدا، هەوڵ دراوە بە ڕێگە و شێوازی جیاواز تێگەڵ بە فەزای گشتی بکرێت، کاری 24 کاتژمێر پێرفۆرمانسی هونەرمەند ڕەنج حیکمەت، لە ڕێکەوتی ( 26.09.2026 بۆ 27.09.2026 ) لە سەر سەربانی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری و لاوان بەشی شێوەکاری و بەشی موسیقا، لە ناو کارگەی کولتووری شاری سلێمانی. نوێترین کاری پێرفۆرمانسە لە سەر ماڵ و شا – شوێنی تایبەتی و شەخسی -و شوێنی گشتی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">28.10.2026</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>سەرچاوەکان</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">1/ 24 کاتژمێر پێرفۆرمانس، هونەرمەند ڕەنج حکمەت. نووسینی ئافان سدیق، وێبسایتی ژنەفتن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">2/ 24 کاتژمێر پێرفۆرمانس، جەستە وەک درووستکەری ڕووداو، هۆشەنگ بەهجەت، وێبسایتی فریز.</p>



<p class="wp-block-paragraph">3/ گواستنەوەی ژیانی تایبەتی بۆ فەزای گشتی، سەنگەر قوبات، واڵی تابەتی خۆی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">4/ کاری پێرفۆرمانسی (ماڵێکی بێ دیوار) هونەرمەندان ڕۆژگار مەحموود – ئاڤان عومەر لە ساڵی ( 2008 ) لە شاری سلێمانی، لە هونەرمەند ڕۆژگارەوە وەرگیراوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">5/ کاری پێرفۆرماس ( Wohnamt ) هونەرمەند سۆران ئەحمەد، ساڵی 2009 لە بەڕێوەبەرایەتی ڕۆشنبیری سلێمانی. لە وێبسایتی سۆران ئەحمەدەوە وەرگیراوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">6/ گفتوگۆی بازنەی دەربارەی 24 کاتژمێر پێرفۆرمانس، هونەرمەند ڕەنج حکمەت، لە ڕێکەوتی 25.10.2026 لە کارەگەی کولتور، بە ئامادەبوونی خاوەن کارەکە.&nbsp;</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/11/02/%d8%a6%db%95%d9%88-%da%95%d9%88%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%88%db%95%db%8c-%da%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%d8%a7-%da%95%d9%88%d9%88-%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%aa%d8%8c/">ئەو ڕووداوەی چاوەڕوان دەکرا ڕوو بدات، ڕووی نەدا.</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>24 کاتژمێر لەسەر سەربانەکە</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/10/27/24-%da%a9%d8%a7%d8%aa%da%98%d9%85%db%8e%d8%b1-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%95%da%a9%db%95/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[هۆشەنگ بەهجەت]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 27 Oct 2026 11:13:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[شێوەکاری]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10633</guid>

					<description><![CDATA[<p>بەر لە دەستپێک بەباشی دەزانم خوێنەری ئەم نووسینە لە چەند خاڵێک ئاگادار بکەمەوە، ئەم وتارە هەڵوێستەیەکی ڕەخنەییی بابەتییانەی کارێکی هونەریی هونەرمەند ڕەنج حیکمەتە، بە…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/27/24-%da%a9%d8%a7%d8%aa%da%98%d9%85%db%8e%d8%b1-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%95%da%a9%db%95/">24 کاتژمێر لەسەر سەربانەکە</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">بەر لە دەستپێک بەباشی دەزانم خوێنەری ئەم نووسینە لە چەند خاڵێک ئاگادار بکەمەوە، ئەم وتارە هەڵوێستەیەکی ڕەخنەییی بابەتییانەی کارێکی هونەریی هونەرمەند ڕەنج حیکمەتە، بە ناوی <em>٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس</em> کە لە کاتژمێر پێنجی ئێوارەی ڕێککەوتی ٢٦-٩-٢٠٢٦ تا کاتژمێر پێنجی ئێوارەی ڕێککەوتی ٢٧-٩-٢٠٢٦ لە یەکێک لە سەربانەکانی کارگەی کولتوور &#8211; سەربانی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری ئەنجام درا. وتارەکە بە شێوەیەکی بابەتی لە چەند ڕەهەندێکی جیاوازەوە هەر وەک <em>فرەڕەهەندێتی</em> کارە هونەرییەکە، هەوڵ دەدات خوێنەر نزیک بکاتەوە لە کارەکە و هەریەک لە ڕەهەندەکانی. بە دڵنیایییەوە لە بەربینەی تایبەتی خۆمەوە و بەدەر لە گرنگیدان بە زانینی ئەوەی خودی هونەرمەند لەم کارەدا ویستویەتی چی بە وەرگرەکانی بڵێت، هەر بەم هۆیەش هیچ پرسیارێک لە هونەمەند سەبارەت بە کارەکە نەکراوە، بەر لە هەر گفتوگۆ و قسەکردنێک لەسەر کارە هونەرییەکە و تەنها بە بینین و ئامادەبوونی بەردەوام لە کاتی جێبەجێکردنی کارەکە و وردبوونەوە لە ڕەهەندە هونەری و فەلسەفییەکانی ئەم وتارە دەنووسرێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بۆ وێناکردنی فۆرمی کارە هونەرییەکە سوود لە لێدوانی خودی هونەرمەند وەردەگرم، پاشان هەوڵ دەدەم لە ڕێی وشەوە وێنایەکی گشتگیر دەربارەی کەشی کارەکە و ڕووداوەکان بگوازمەوە. ئەو لە لێدوانی کارەکەیدا بەم شێوەیە فۆرمی کارکەی دەناسێنێت: &#8220;من، ڕەنج حیکمەت، پێرفۆرمانسێک ئەنجام ئەدەم، ماوەی ٢٤ کاتژمێر ئەخایەنێت. لە سەربانی کارگەی کولتوور ئەمێنمەوە، وردتر بیڵێم سەربانی وەزاراتی ڕۆشنبیری/ بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری. لەم سەربانە قەروێڵەی نووستن، ئاودەست، بانیۆ و دووشی حەمام ئامادەیی هەیە. پەیوەندی لەگەڵ بینەرەکانم ناکەم، تەنیا بەشێوەیەکی خۆڕسک ئەو چالاکییانە ئەکەم کە لەگەڵ ئەو کەرەستانەی ناوم هێنان ئەگونجێن&#8230; لە تەواوی ئەو مەودایەدا، پێرفرۆرمانسەکەم بۆ گشت خەڵک کراوەیە&#8221;.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کاتێک وەرگرەکان پێ دەخەنە سەر سەربانەکە، کات پێنجی ئێوارەیە، هونەرمەندەکە لەسەر قەرەوێڵەکە پاڵکەوتووە، پشتی لە وەرگرەکانە، تەنها جووڵە لە سەربانەکە بڵاوبوونەوەی ئەو وەرگرانەیە کە دێن و هەر یەکەیان سووچێک یان گۆشەیەک بۆ بینینی کارەکە هەڵدەبژێرن، ئەمە و گۆڕینی ئاڕاستەی پاڵکەوتنی هونەرمەندەکە، تاکە پەیوەندیی هونەرمەند بە وەرگرەکانەوە بریتییە لە بینینیان بە شێوەیەکی سروشتی دوور لە سەرنجدانی تایبەت، ئەو قەرەوێڵەیەی لەسەری پاڵکەوتووە وەک هەر جێگەیەکی دیکەی خەوتن دۆشەک و سەرینێک لەگەڵ بەتانییەکی لەسەرە، دووری نێوان وەرگرەکان و کارە هونەرییەکە لە چەند مەترێک تێپەڕ ناکات، لە ناوەڕاستی سەربانەکەدا و کەمێک لەولاتر ئۆبجێکتێکی نامۆی ئەندازەیی کە سێ دیوی هەیە و سەربانێکی بچووکی هەیە کە تەنکییەکی ئاوی لەسەر داندراوە و پەیژەیەکی پێوە پەیوەست کراوە، لە دیوێکی دیوارەکە دووشێکی گەرماو کە بە بەلۆعەکانی بە بنمیچەکەوە نووساون هەڵواسراوە بەشێوەیەک کە بۆ کردنەوەی ئاوەکە دەبێت بە پەیژەکەدا سەر بکەویت و بەلۆعەکان بکەیتەوە و بە هەمان شێوەش بۆ گرتنەوەی ئاوەکە، کە کۆتاییی دووشەکە دەچێتەوە سەر بانیۆیەکی گەرماو کە لە ژێریدا داندراوە. لە دیوەکەی تر تەوالێتێکی دانیشتن (ڕۆژئاوایی) هەیە لەگەڵ گڵۆپێک بۆ ڕووناککردنەوە لە شەودا و بەلوعەیەک بۆ دەست شتن. لە دیوی سێیەمی ئۆبجێکتەکە ئاوڕێژێکی ئاودەست (فڵەش بۆکس) هەیە لەگەڵ سیفۆنێکی تەوالێتی (ڕۆژهەڵاتی) کە بەپێچەوانەوە (بە هەڵگەڕاوەیی) بە سەقفەکەوە لە ئۆبجێکتەکەوە بە مەترێک یان تۆزێک زیاتر هاتۆتە دەرەوە، هەڵواسراوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">یەکەم جووڵەی تێبینیکراو ئەو کاتەیە کە هونەرمەندەکە هەڵدەستێت و لەسەر قەرەوێڵەکە دادەنیشێت، پاشان بە پەیژەکەدا سەر دەکەوێت و دەچێتە سەربانی ئۆبجێکتەکە و بەلۆعەی دووشەکە دەکاتەوە و دێتەوە خوارەوە، لەبەردەم وەرگرەکاندا دەست دەکات بە لەبەرداکەندنی جلوبەرگەکانی تا ئاستی ڕووتبوونەوەی تەواوەتی، دەچێتە ناو بانیۆی گەرماوەکە و هەر بە پێوە دەست دەکات بە خۆشتن، دواتر بە خاولییەک کە لە هەمان دیو بە دیوارەکەدا هەڵواسراوە خۆی وشک دەکاتەوە و هەر بە خاولییەکە و شۆرتێکی ژێرەوە دەچێتەوە سەربانی ئۆبجێکتەکە بۆ گرتنەوەی ئاوەکە، بەم شێوەیە پاش ئەم خۆشتنە ئیدی زۆرینەی کاتەکان لەسەر قەرەوێڵەکە لەبەردەم وەرگرەکاندا پاڵکەوتووە بێ ئەوەی هیچ پەیوەندییەکیان لەگەڵدا بکات، لەو کاتانەی کە پێویستێتی بۆ میزکردن دەچێتە سەربانی ئۆبجێکتەکە و لە کونی سیفۆنە هەڵگەڕاوەکەوە میزەکەی هەڵدەداتە سەر سەربانی بەڕێوەبەرایەتی ڕۆشنبیری واتە ئەو باڵەخانەیەی کە کارەکە لە سەربانەکەیدا ڕوو دەدات، پاشان لە ڕێی ئاوڕێژەکەوە ئاو دەکات بە میزەکەدا بۆ پاککردنەوەی سەربانەکە. پاش تێپەڕینی کاتژمێرەکان ئیدی پێویستی بە بەکارهێنانی تەوالێتی ڕۆژئاوایییەکە دەبێت، کە ڕاستەوخۆ لەبەرچاوی وەرگرەکانیدا دادەنیشێت بۆ دەرکردنی پاشەڕۆی جەستەی. لە ماوەی بیست و چوار کاتژمێردا چەند جارێک و بەپێی پێویستی و بەشێوەیەکی خۆڕسک ئەم کەرەستانە بەکار دەهێنێت. لە کۆی ئەو ماوەیەدا وەرگرەکان دێن و دەڕۆن و ئازادن لە هەر کاتێکدا ئامادە بن، تا ڕادەی ئەوەی دەتوانن بمێننەوە بۆ تەواوی ماوەی کارەکە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;لێرەوە دەچینە ناو خوێندنەوەیەکی فرەڕەهەندی شیکاری، وەک دەستپێکێک چەند ڕوانینێکی دیاردەناسییانە لەسەر کارە هونەرییەکە دەخەمە ڕوو، بەر لەوەی جەستەی هونەرمەند ئامادەیی هەبێت لەسەر سەربانی کارگەی کولتوور/ سەربانی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری، شتەکان تەنها کۆمەڵێک ماتریاڵی بێدەنگ و وەستاو بوون، لە ڕوانگەیەکی دیاردەناسییانەوە شتەکان (ئۆبجێکتەکان) لە خۆیاندا خاوەنی هیچ بەهایەکی بنەڕەتی یان پێشوەختە نین. ئەوان چاوەڕێی ئامادەیی و درککردنی بکەرێکی ئەزموونکەرەوە دەکەن بۆ وەرگرتنی مانا. بانیۆ، قەرەوێڵەی خەوتن یان تەوالێت چەند ئامرازێکن لە بۆشایییەکدا، بکەرێک دەتوانێت لە ڕێگای بەکارهێنان و ئەزموونکردنیانەوە ڕەهەندە دیاردەناسییەکەیان (واتە ئەوەی ئەو شتانە چۆن دەکەونە بەرچاو و ئەزموونی ئێمە نەک ئەوەی شتەکان لە خۆیاندا چین) بۆمان ئاشکرا بکات. بێگومان بە تەواوبوونی کارە هونەرییەکە و ڕۆشتنی ئەو بکەرە کە لەم کارەدا (ڕەنج)ە، ئیدی ئەو کەرەستانەی لە کارەکەدا بەکار هاتوون دەبنەوە کەرەستەی بێگیان، ئەمەش گرنگی جەستەی هونەرمەند بۆ بەهاپێدان بە کەرەستەکانی ناو کارەکە نیشان دەدات. جگە لە کاتی دەستپێک و ئامادەبوونی بینەر، دەستپێکی کارە هونەرییەکە کاتێکە کە جەستەی هونەرمەند دەبێتە چەقی ئەزموونکردنەکە، واتە کاتێک جەستەکە ئۆبجێکتەکان لە جووڵە و ئاکتەکانی تێوە دەگلێنێت. بە تێگەیشتنێکی (میرلۆ پۆنتی)یانە جەستە خودی ئەو میدیەمەیە کە جیهان لە ڕێگەیەوە بەرجەستە دەبێت. چونکە لای پۆنتی، ئێمە لە ڕێگای جەستەوە لە جیهاندا ئامادەییمان هەیە، بەم هەنجەتە دەکرێت بڵێین لە ڕێگای جەستەی (ڕەنج)ەوە وەرگر ئەزموونی کارە هونەرییەکە دەکات و پەی بە ئەرک کەرەستەکانیش دەبات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کە ئەمەش ڕەهەندێکی مرۆڤناسیی کارەکەمان بۆ ئاشکرا دەکات، بەوەی (مرۆڤ) جیاواز لە زیندەوەرەکانی تر بوونەوەرێکی (خودنیگا)یە بەو واتایەی خودی خۆی دەبێتەوە بە بابەت بۆ خۆی، بە جۆرێکی تر مرۆڤ لە توانایدا هەیە پرسیار دەربارەی چیەتیی خۆی و بوونی خۆی لە ناو (هەبوو)ەکانی دیکەدا بکات، تەنانەت وردەکارییەکانی خۆشی ببنەوە بە بابەت بۆ بیرلێکردنەوە و پرسیارکردن، هەروەها لە کردەیەکی وەک ئەم کارە هونەرییەدا مرۆڤ لە توانایدا هەیە ئەزموونی بابەتەکانی خۆی بکات و ئاڵنگاری لەگەڵ دۆخە فیسیۆلۆجییەکانی جەستەی خۆی بکات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم ۲٤ کاتژمێرەی کارە هونەرییەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت جەستە نواندنەوەی هیچ شتێکی دیکە ناکات، هێندەی دەبێتە بکەری هونەری و مانا دەبەخشێتە کەرەستەکانی دەوروبەری. لە ڕێگەی ئەم ئامادەیییە بێ وەستانەوە، جەستەی<strong> </strong>هونەرمەندەکە<strong> </strong>لە<strong> </strong>ئۆبجێکتێکی<strong> </strong>پاسیڤ<strong> </strong>یان<strong> </strong>وێنەیەک بۆ<strong> </strong>بینینەوە<strong> </strong>دەگۆڕێت<strong> </strong>بۆ<strong> </strong>میدیەمێک کە لە هەوڵی دروستکردنی ڕووداودایە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">پرسیارێکی تر کە دەکرێت بمانباتە بەردەم یەکێکی تر لە ڕەهەندەکانی کارە هونەرییەکە، کە ئەویش ئەو ڕەهەندەیە کە کارەکە دەبێتە (هەڵوەشێنەرەوەی ڕۆتین) لەم میانەیەشدا پرسیارەکە ئەوەیە؛ ئایا ئێمە بە بەردەوامی کردە سادە و ڕۆتینییەکانی ژیانی ڕۆژانە تێبینی دەکەین؟ هەرگیز ڕاماندەگرێت و پرسیارمان لا دروست دەکات؟ وەک ئەوەی لەم کارەدا دەبێتە جێی سەرنج.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کاتژمێرەکانی ژیانی مرۆڤەکان پڕیەتی لە کردەی دووبارەبووەوەی ڕۆتینی، کە بەشێوەیەکی بەردەوام ئەنجامی دەدەن، بەشێوەیەکی گشتی ئەو کردانە نابنە بابەتی بیرکردنەوە و پرسیارمان لا دروست ناکەن. ڕەنج زیرەکانە بەها بەم کردە ڕۆتینییانە دەدات وەک ئەوەی پێمان بڵێت: لە ناوەوەی ئێمە شتگەلێک ڕوو دەدەن بەشێوەیەکی خودکارانە کە ئەگەر تێبینییان بکەین دەکرێت ببنە بابەت بۆ بیرلێکردنەوە و لێکۆڵینەوە لەوەی چۆن وەک میکانیزمی بەرگری، جەستە و مێشکمان دەپارێزن لە شۆک و زەبرەکانی دەرەوەی خۆمان.&nbsp; ئاشکرایە کۆمەڵگەی سەرمایەداریی مۆدێرن، ژیانی ڕۆژانەی کردووە بە زنجیرەیەک کرداری بەش بەش کراو و دابڕاو لە یەکتر. مرۆڤ لەناو ڕۆتیندا تووشی کوێربوونی ئاگایی دەبێت، کردە بنەڕەتییەکانی ژیانی مرۆڤی لەدەست دەردەچێت، دەمەوێت سوود لە چەمکێک وەربگرم دەربارەی ئاگاییکردنەوەی ڕۆتین یان باشتر بڵێم هەڵوەشاندنەوەی ڕۆتین ئەویش چەمکی (گرنگی ساتەوەختەکان)ە، ساتەوەخت بریتییە لە ئەو چرکەساتەی<em> </em>کە<em> </em>تێیدا<em> </em>ڕووداوێک<em> </em>یان<em> </em>کردارێکی<em> </em>ڕۆژانە<em> </em>و<em> </em>ئاسایی،<em> </em>لە<em> </em>ڕێگەی<em> </em>ئاگایییەوە،<em> </em>لە<em> </em>ڕۆتینی<em> </em>بەکاربردن<em> </em>دادەبڕێت<em> </em>و<em> </em>دەبێتە<em> </em>ئەزموون.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەهەندی پارادۆکسە بونیادییەکانی کارە هونەرییەکە یەکێکە لە ڕەهەندە هەرە گرنگەکان کە بۆ من دەکرێت بە هێڵێک هایلایتی بکەین و وەک جەوهەری کارە هونەرییەکە تەماشای بکەین، ئەم کارە هونەرییە زیاد لە پارادۆکسێکی لە هەناویدا هەڵگرتووە کە لە خۆیدا لە ئاڵنگاری مامەڵەکردندایە لەگەڵ ئەو دژیەکییە بونیادیانە، بەمەش داینامیکیەتێک بە کردەکە دەبەخشێت کە من بە وزەی بنەڕەتی کارەکەی ناو دەبەم.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەو سەربانەی کە کارە هونەرییەکەی تێدا ئەنجام درا، بووە مەیدانی بەیەکگەیشتن و بەیەکداکێشانی چەندین پارادۆکس کە لەم بەیەکداکێشانانەوە وەرگر ئەزموونی وەرگرتنی پەیامە ڕادیکاڵەکانی هونەرمەند دەکات. پارادۆکسی ئاستی بەرز و نزمی (ئەدریناڵین) لە هێمنبوونەوە و نزمبوونەوەی لە کاتی خۆشتن و خەوتن لە دژی بەرزبوونەوە و سترێسی ڕووتبوونەوە لەبەرچاوی بینەر، لێرەدا سەربانی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری دەبێتە گۆڕەپانێک بۆ پێکدادانی کۆمەڵێک جەمسەری پێچەوانە کە بە بەردەوامی هێڵەکانی ئەزموونکردن&nbsp; بەرەو لای خۆیان ڕادەکێشن.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="683" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/IMG_8857-1024x683.jpg" alt="" class="wp-image-10638" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/IMG_8857-1024x683.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/IMG_8857-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/IMG_8857-768x512.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/IMG_8857-1536x1024.jpg 1536w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/IMG_8857-2048x1365.jpg 2048w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">ڕەنج حیکمەت، ٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس لە سەربانی کارگەی کولتوور/ سەربانی بەڕێوەنەرایەتیی ڕۆشنبیری، لە ڕێککەوتی ٢٦/٩/٢٠٢٦، فۆتۆ: هێمن کاکەیی، سەنگەر عەبدوڵا، ناز حەکیم. چاککردنی فۆتۆکان: بنار تاهیر.</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">لە لایەکی دیکەوە پارادۆکسی نێوان گشتێتی و تایبەتێتی، کردە ژیارییەکانی وەک (خەوتن، خۆشتن و دەرکردنی پاشەڕۆ)کە زۆرینەی جار لەودیوی دەرگا داخراوەکانەوە دوور لە سەرنجدانی چاوەکان ئەنجام دەدرێن، لەم کارەدا ڕاستەخۆ دێنە ناو چەقی بینینی وەرگرەکانی کارەکە، ئەوەمان بیر نەچێت کە هێنانی کردە شاراوەکانی جەستە بۆ بۆشایییەکی گشتی و بەرچاوی ئەوانی دی، بە جۆرێک تێکدانی سیستمی کۆنترۆڵکردنی جەستەیە، جەستەی ڕامکراو ئەو جەستەیەیە کە سیستەمەکە فێری کردووە کار و کردە تایبەتییەکانی خۆی وەک (میزکردن، خەوتن، ڕووتبوونەوە، خۆشتن) بباتە پشت پەردە و دەرگا داخراوەکان، تاوەکوو لە دەرەوەدا تەنها وەک جەستەیەکی بەرنامەڕێژکراو، بەرهەمهێن و گوێڕایەڵ ئامادەییی هەبێت. ڕەنج لەم کارەدا لە ململانێدایە لەگەڵ خۆی بە دەربڕینێکی دیکە (من)ی ناو دەروونی لە ململانێدایە لەگەڵ (منی باڵا)کەی، ئەو بەم کارە جگە لەوەی خۆی دەخاتە نێوان بەرداشی ئەو ئاڵنگاری و کێشمەکێشە دەروونییە، هەروەها بە ویست یان بێویستی خۆی وەرگرەکانیش دەخاتە ناو هەمان ململانێی دەروونی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">هەروها پارادۆکسی <strong>(</strong>پاسیڤبوون<strong> </strong>و<strong> </strong>کارایی) کردەی خەوتن کە لە ڕووی فیسیۆلۆجییەوە ناچالاکترین دۆخی جەستەی مرۆڤە، لێرەدا دەبێتە کردەیەکی ئەکتیڤ و ڕادیکاڵی هونەری. ڕەنج لە کاتی خەوتنیدا کۆنترۆڵی جەستەی لەدەست دەدات، بەڵام ڕێک لەم بێئاگایییەدا بینەر ناچار دەکات بێتە ناو درککردنی شوێنەکەوە و ئەزموونی ئامادەییی ئەو جەستەیە بکات کە لەبری ئەوەی خەریکی بەرهەمهێنانی کاری هونەری بێت، خۆی دەبێتە کارە هونەرییەکە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەنج لەم کارەدا بە مەبەست بڕیار دەدات پەیوەندیی لەگەڵ وەرگرەکان نەکات، ئەمەش رەهەندێکی تری کارەکەیە، کە من بە (داماڵین لە کەسایەتی کۆمەڵایەتی – دیپێرسۆناڵیزەیشن) ناوی دەبەم، دەکرێت ئەمە یارمەتیدەر بێت لەوەی کە بتوانێت ئاستی سترێسی ئەو لەهەمبەر کردە سروشتییەکان کە بەرامبەر بە وەرگرەکان ئەنجامی دەدات کەم بکاتەوە، دابڕانی بە مەبەست لە پەیوەندیی لەگەڵ وەرگردا، ڕەنج لە ناوونیشانە کۆمەڵایەتییەکانی دادەماڵێت و دەیگۆڕێت بۆ هونەرمەندی پەتی، ئەمە وادەکات لەناو کارە هونەرییەکەدا چیدی ئەو (ڕەنج) نەبێت بە تەنها، ئەو هاوڕێ و مامۆستا و برا و خزمی هیچ کام لە وەرگرەکان نەبێت، بەڵکوو تەنها هونەرمەندێکە کە خەریکی کارێکی هونەرییە و پێرفۆرمەنس دەکات بۆ ماوەی ۲٤ کاتژمێر لەسەر سەربانێک لە کارگەی کولتووردا. ئەمەش خەرمانەیەک بە دەوری ئەودا دروست دەکات کە بێگومان خەرمانەیەکی بێڕەنگ و وەهمییە بەڵام وا دەکات بینەرەکان ئاسانتر کردە ناباوەکانی کە لەبەرچاویاندا ڕوو دەدات، قبوڵ بکەن، هەڵبژاردنی دابڕانی بە مەبەست لە پەیوەندیی لەگەڵ وەرگر بژاردەیەکی ژیرانەیە، چونکە ئەگەر لە کاتی (پێرفۆرمانس)ەکەدا هێشتا لە پەیوەندیدا بووایە لەگەڵ وەرگرەکانی، کارەکە لە سیحرەکەی دادەماڵدرا. ڕادەی پەرچەکرداری وەرگر بەرامبەر بە کردەکان بەتایبەتیش کردەیەکی وەک ڕووتبوونەوە کە هێشتاش یەکێکە لە (تابوو)ەکانی کۆمەڵگە، لە چاوەڕوانییەکانم گەلێ ئاساییتر بوو، ئەمەش دەگەڕێنمەوە بۆ هێزی کۆنتێکستی هونەر کە وەرگرەکان بە جیاوازی بیر و بڕوای ئایدۆلۆژی و ئاینییانەوە، ئاگاییان بەرامبەر بەوە هەیە کە ئەم کردەیە لە ناو چوارچێوەی کارێکی هونەری و لە کۆنتێکستی هونەردا ڕوو دەدات، بۆیە هەرچەند کارێکی باو نەبێت وەلێ ئامادەن وەک ئەوەی کە هەیە وەریبگرن.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1-1024x682.jpg" alt="" class="wp-image-10637" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1-1024x682.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1-768x512.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەهەندی ڕەخنەییی کارە هونەرییەکە ناکرێت لەبەرچاو نەگیرێت، بۆ من کارەکە بە شێوەیەکی توند ڕەخنەیییە. ناتوانم تێبینیی ئەو وردەکارییانە نەکەم کە لە ڕووداوە وردەکانی پێرفۆرمانسەکەدا ڕوو دەدەن و ڕەخنەی خۆیان بەیان دەکەن، وەک دەڵێن: شەیتان لە وردەکاریدایە. دەپرسم بۆچی هونەرمەند ڕاستەوخۆ میزەکەی فڕێدەداتە سەر سەربانی بەڕێوەبەرایەتییەکی فەرمی کولتوور؟ ئەم ئاکتە بەکارهێنانی وردەکارییە جەستەیییەکانە وەک چەکێک نەک تەنها بۆ ڕەخنەکردن بەڵکوو دەگاتە ڕادەی (میزپیاکردن). بێگومان ئەگەر ئەم دەستەواژەیەم لێ قبوڵ بکەن، کە جگە لە ڕەهەندە فیسیۆلۆجی و سێکسۆلۆجییەکەی، لە هەندێک لە کۆمەڵگەکاندا بگرە لە زۆریاندا (میزپیاکردن) وەک ئەوپەڕی سووکایەتیپێکردن یان ئەوپەڕی ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە شتێک یان کەسێک یان شوێنێک بەکار دەبرێت. ڕەنگە ڕەنج بە مەبەست ئەو کارەی نەکردبێت بەڵام هێشتاش ئەمە وا ناکات خوێندنەوەی ئەو ڕەهەندە لە ڕێی ئەو کردەیەوە بەتەواوەتی هەڵە بێت. ئەمە دژ وەستانەوەیە بەرامبەر (پیشەسازیی کولتوور). ئەم چەمکە کە ئادۆرنۆ و هۆرکهایمەر لە کتێبی (دیالێکتیکی ڕۆشنگەری)دا ناوی دەبەن، ئەوان پێیان وایە لە سیستمی پیشەسازی کولتووردا، هونەر لە ئەزموونێکی بەئاگاهێنەرەوەی ڕووداودروستکەرەوە دەگۆڕدرێت بۆ کاڵایەکی سڕکەر و بەرهەمهێنەری چێژی پەتی. وا دەزانم میزپێداکردن بە باڵەخانەی بەڕێوەبەرایەتییەکی فەرمی لەناو دامەزراوەیەکدا بەناوی (کارگەی کولتوور) بەیانکردنی ئەوپەڕی ناڕەزایەتییە تا ڕادەی میزپێداکردن، بەڵام لە کوێوە؟ لە ناوەندی کارێکی هونەرییەوە کە لەبری ئەوەی بانگهێشتی وەرگرەکانی بکات بۆ (چێژ) ئەوان کۆ دەکاتەوە تا شاهێدی ڕوودانی وەها ڕووداوێکیان بکات کە بریتییە لە (میزپێداکردن بە پیشەسازیی کولتوور)دا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە لایەکی دیکەوە ئاشکرایە کە بۆنە و پێشانگاکانی ناو سیستمی پیشەسازیی کولتوور هەمیشە کار لەسەر دروستکردنی هەیەجان و ورووژاندنی وەهمی دەکەن، بەمەش ئاستی ئەدریناڵینی وەرگرەکان بەرز دەکاتەوە تا لە دۆخی بەکاربەریدا بیانهێڵێتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەپێچەوانەوە ڕەنج&nbsp; بە مەبەست هێڵی گەیاندنی چێژی ڕووت دەپچڕێنێت، کارەکەی لە شوێنکاتی جێگیر و نۆرماتیڤی (پێشانگا) دادەماڵێت، چونکە پێشانگا لە بونیادی مۆدێرنی خۆیدا شوێنێکە بۆ نمایشکردنی کار (کاڵا)ی تەواوبوو، بەڵام لەم کارە پێرفۆرمانسەدا کاتێک بۆ یەکەم جار وەرگرەکان دێنە سەربانەکە هێشتا نەک هیچ شتێک تەواو نەبووە بگرە هیچ شتێک دەستی پێ نەکردووە. بڕیارە پاش کەمێکی تر ڕووداوێک لە شێوەی (ئیڤێنت) ڕوو بدات. لە بری بەرهەمێکی هونەری قابیلی فرۆشتن یان تێڕامانی چێژبەخش، کارەکە دەبێتە پرۆسەیەکی زیندوو کە تێیدا کات، جەستە و شوێنەکە بەیەکەوە ڕووداوێک لە ساتەوەختی ئێستادا دەهێننە بوون.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لایەنێکی دیکە کە بۆ من بەتەواوەتی لەگەڵ ڕەهەندی ڕەخنەییی کارە هونەرییەکەدا یەک دەگرێتەوە، بریتییە لە سەربەخۆیی لە ڕووی (تێچووی دارایی) پرۆژەکەوە، ئازادیی بیری ڕەخنەگرانەی هونەرمەند لەم کارە هونەرییەدا جگە لە ئاستی چەمکسازی و هەڵبژاردنی شوێن، لە ڕاستگۆییی بەرامبەر بە باوەڕەکانیشیدا ڕەنگ دەداتەوە، لە کاتێکدا کە ئێستای جیهانی هونەر سەرڕێژە لەو هونەرمەندانەی کە هونەر وەک ماشێنێک بۆ وەدەستخستنی دەستکەوتی دارایی بەکار دەهێنن، ڕەنج بڕیار دەدات تەواوی کارەکە لەسەر ئەرک و بودجەی تایبەتی خۆی بە ئەنجام بگەیەنێت، ڕەتکردنەوە و هەوڵنەدان بۆ وەرگرتنی (فەند) لە دامەزراوە حیزبی و حکومی و ڕێکخراوەیییەکان، گەرەنتی باڵادەستی سەربەخۆییی ئەوە لە بڕیاردانی هونەری لە کارەکەیدا، ئەوەمان لەبیر نەچێت بەشێوەیەکی گشتی خۆبەدوورگرتن لە سەرمایەی ئابووریی دامەزراوەیی، دەبێتە مەرجی بنەڕەتی بۆ پاراستنی سەربەخۆیی(ئۆتۆنۆمی)ی نێوکۆی هونەر. ئەو لە ڕێی بڕیاری بەئەنجامگەیاندنی کارەکەوە لەسەر ئەرکی تایبەتی خۆی، ڕێگە نادات هیچ دەسەڵاتێک هێڵەکانی سانسۆر یان هەژموونی خۆی بەسەر ئامانجە ڕادیکاڵە ڕەخنەیییەکانی کارەکەدا بسەپێنێت. ئەم ڕاستگۆیییە لەگەڵ باوەڕەکانی خۆیدا وا دەکات توندی ڕەخنەکانی خاوێن و بێ سازش بمێننەوە.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-1-768x1024.jpg" alt="" class="wp-image-10636" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-1-768x1024.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-1-225x300.jpg 225w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-1.jpg 960w" sizes="auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">لە کۆتاییدا ئەوەی لەبارەی ئەم کارە هونەرییەوە دەمەوێت بیڵێم ئەوەیە کە لە دوای ئەم ٢٤ کاتژمێرەی سەر سەربانەکە، تێگەیشتن بۆ هونەری پێرفۆرمەنس لەناو کۆنتێکستی هونەری هاوچەرخی کوردیدا دووچاری وەرچەرخانێکی بنەڕەتی دەبێت. ئەگەر تا پێش ئەم کارە، بەکارهێنانی جەستە لە کاری هونەریدا لە سنووری دەربڕینی سیمبۆلی و ئاماژەی پارێزراو و جەسارەتی فۆرمیدا دەسووڕایەوە، ئەوا لەم کارەدا ڕووتبوونەوەی بێپەردەی هونەرمەند لەژێر نیگای ڕاستەوخۆی بینەردا، هەڵوەشاندنەوەی ئەو بۆشایییە ئارامە بوو، بە بڕیاری بەزاندنی ڕاستەوخۆی سنوورەکان. ئاخر شکاندنی (تابوو) تەنها لە ڕێگای تێکشکاندنی سنوورەکەیەوە درک دەکرێت. ئەگەر وەک زیادەڕۆیی و پەسنکردنێکی زیاد لە سنوور لێم وەرنەگرن پێم وایە ئەم کارە توانستی هونەری لە کوردستاندا لە ئاستێکی لۆکاڵییەوە فڕێدەداتە ناو مەیدانی ڕووبەڕووبوونەوە جیهانییەکانی هونەر لە نێویشیاندا میدیەمی پێرفۆرمانس.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;ئەم کردە هونەرییە، ئەرکی سەرشانی کارەکانی دوای خۆی بەشێوەیەکی نائاسایی قورس دەکات، چونکە ئاستی داواکاری و ئاگاییی وەرگرەکان سەرلەنوێ پێناسە دەکاتەوە، هەر پێرفۆرمەنسێک کە لە کوردستان بە دوای ئەم بەرزبوونەوە ڕادیکاڵەی ئاستی جەسارەتدا بێتە کایەوە، بەرپرسیارێتیەکی زیاتری لەسەر شان دەبێت بەوەی پێویستە لە تەنها دەربڕینی سیمبۆلیدا کورت نەبێتەوە، جەستە چیدی ئامڕازێک نەبێت کە وەک یەکێک لە ئامڕازەکانی ناو کارە هونەرییەکە دەربکەوێت بەڵکوو لە توانایدا هەبێت خودی خۆی کارە هونەرییەکە بێت، بەڵکوو ژیانیش بدات بە شوێنەکە و ماتریاڵە بەکارهاتووەکان. بە جۆرێک مێژووی ئەم میدیەمە هونەرییە (پێرفۆرمەنس) پێش ئەم کارە و دوای ئەم کارە، هەرگیز وەک یەکتر نابێت.<br></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1-1024x682.jpg" alt="" class="wp-image-10635" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1-1024x682.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1-768x512.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/27/24-%da%a9%d8%a7%d8%aa%da%98%d9%85%db%8e%d8%b1-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%95%da%a9%db%95/">24 کاتژمێر لەسەر سەربانەکە</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>مه‌زنترین فیلمی ئێرله‌ندی</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/10/27/%d9%85%d9%87%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%db%8c-%d8%a6%db%8e%d8%b1%d9%84%d9%87%d9%86%d8%af%db%8c/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[ژیل دۆلووز]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 27 Oct 2026 11:00:29 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[سینەما]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10630</guid>

					<description><![CDATA[<p>کێشه‌ ئه‌گه‌ر‌ ئه‌وه‌ ڕاست بێت وه‌کوو ئه‌وه‌ی ئۆسقۆفی ئێرله‌ندی بێرکێلی[1] ده‌یڵێت، که‌ بوون، به‌ مانای‌ خۆدرککردن دێت (esse est percipi) ئایا ده‌کرێت له‌ درک[2]…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/27/%d9%85%d9%87%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%db%8c-%d8%a6%db%8e%d8%b1%d9%84%d9%87%d9%86%d8%af%db%8c/">مه‌زنترین فیلمی ئێرله‌ندی</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><strong>کێشه‌</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ئه‌گه‌ر‌ ئه‌وه‌ ڕاست بێت وه‌کوو ئه‌وه‌ی ئۆسقۆفی ئێرله‌ندی بێرکێلی<a href="#_ftn1" id="_ftnref1">[1]</a> ده‌یڵێت، که‌ بوون، به‌ مانای‌ خۆدرککردن دێت (esse est percipi) ئایا ده‌کرێت له‌ درک<a href="#_ftn2" id="_ftnref2">[2]</a> هه‌ڵبێی؟ چون ده‌توانین ببینه‌ که‌سێکی نادرککراو؟</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>مێژووی کێشه‌که‌</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕه‌نگه‌ بتوانین وێنای ئه‌وه‌ی بکه‌ین که‌ هه‌موو چیرۆکه‌که‌ په‌یوه‌ست بێت به‌ (بێرکێلی)یەوه‌، که‌ به‌پێی پێویست سه‌باره‌ت به‌ بوونێکی خۆدرککردن و( درک) قسه‌ی کردووه‌. ئه‌و ڕۆڵه‌ی که‌ ته‌نیا له‌لایه‌ن بۆستێن کیتون<a href="#_ftn3" id="_ftnref3">[3]</a> ده‌توانرا بگێڕدرێت، ‌ڕۆڵی ئۆسقۆف بێرکێلییه‌. یان به‌شێوه‌یه‌کی تر ڕێڕه‌وێکه‌ له‌ ئێرله‌ندییه‌که‌وه‌ بۆ ئێرله‌‌ندییه‌کی تر، له‌ بێرکێلییه‌وه‌ که‌ درکی هه‌بووه‌ و درکی به‌ خۆی کردووه‌، بۆ بێکت که‌ «هه‌موو به‌خته‌وه‌رییه‌کی percipere&nbsp; و &nbsp;percipi » تا کۆتایی برد و ته‌واوی کرد. هه‌ر بۆیه‌ ده‌بێت به‌شێک له‌ فیلمه‌که‌ (یان به‌شێکی جیاکراوه‌ له‌م مه‌سه‌لانه‌) له‌به‌رچاو بگرین که‌ که‌مێک جیاوازتر بێت له‌وه‌ی بێکت خۆی.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>بارودۆخی کێشه‌که‌</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ره‌نگه‌ چه‌ند شتێکی ته‌حه‌مولنه‌کراو له‌ خۆدرککردندا بوونی هه‌بێت. ئایا ئه‌م خۆدرککردنه‌ له‌لایه‌ن که‌سی سێیه‌مه‌وه‌یه‌؟ نه‌خێر، پاشان که‌سه‌ سێیه‌مه‌ درکه‌ گریمانه‌یییه‌کان له‌ په‌لوپۆ ده‌که‌ون له‌وکاته‌ی که‌ هه‌رکامه‌یان هه‌ست ده‌که‌ن نه‌ک به‌ ته‌نیا له‌لایه‌ن ئه‌وی تره‌وه‌ به‌ڵکوو له‌لایه‌ن خۆیانه‌وه‌ درک کراون. که‌واته‌ ئایا چه‌ند شتێکی ترسناک له‌ نێو خۆدرککرندا بوونی هه‌یه‌، به‌ڵام چی؟</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>پێدراوه‌کانی کێشه‌که‌</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">تا ئه‌وکاته‌ی درک یان (کامێرا) له‌ پشته‌وه‌ی که‌سایه‌تییه‌که‌دایه‌، مه‌ترسیدار نییه‌، چونکه‌ درک به نائاگایی [له‌ لایه‌ن که‌سایه‌تییه‌که‌وه‌] ده‌مێنێته‌وه‌. درک کاتێک که‌سایه‌تییه‌که‌ ده‌خاته‌ چوارچێوه‌ی خۆیه‌وه‌ که‌ له‌ گۆشه‌یه‌کی لاره‌وه‌ لێی نزێک ده‌بێته‌وه‌ و ئه‌و سه‌باره‌ت به‌ خۆدرککردن به‌ئاگا دێنێت. به‌شێوه‌یه‌کی باو ئه‌وه‌ ده‌ڵێین که‌ که‌سایه‌تییه‌که‌ ئاگایی سه‌باره‌ت به‌ خۆدرککردنی به‌ده‌ست ده‌هێنێت و «دێته‌ نێو <em>percipi</em><em> » </em><em>له‌ کاتێکدا که‌ کامێراکه‌ له‌ پشته‌وه‌ی که‌سایه‌تییه‌که‌دا له‌ گۆشه‌ی 45-پله‌دا له‌ سووچێکه‌وه‌ بۆ سووچێکی تر تێدەپه‌ڕێت.</em><em></em></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="726" height="1024" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-27_13-56-58-726x1024.jpg" alt="" class="wp-image-10631" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-27_13-56-58-726x1024.jpg 726w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-27_13-56-58-213x300.jpg 213w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-27_13-56-58-768x1083.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-27_13-56-58.jpg 908w" sizes="auto, (max-width: 726px) 100vw, 726px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>بابه‌تی یه‌که‌م: دیوار و پلیکانه‌، ئه‌کشن</strong></em><a href="#_ftn4" id="_ftnref4"><strong>[4]</strong></a><em><strong></strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>که‌سایه‌تییه‌که‌ ده‌توانێت به ‌ڕۆیشتنی خێرا به‌ ته‌نیشت دیواره‌که‌وه‌ مه‌ترسی سنووردار بکات. له‌ ڕاستیدا&nbsp; ته‌نیا یه‌ک سووچی هه‌ره‌شه‌ئامێزی هه‌یه‌. ڕێکردنی که‌سایه‌تییه‌ک به‌ درێژاییی دیواره‌که‌ یه‌که‌م ئه‌کتی سینه‌ماتۆگرافیکه‌ (زۆربه‌ی سینه‌ماکاره‌ گه‌وره‌کان ئه‌م شته‌یان تاقی کردووه‌ته‌وه‌). ئه‌کشن به‌شێوه‌یه‌کی ئاشکرا زۆر ئاڵۆز ده‌بێت کاتێک ببێته‌ ستوونی یان حه‌ڵقه‌یی، وه‌کوو ئه‌وه‌ی سه‌ر پلیکانه‌که‌، پاشان گۆشه ‌و سووچه‌کان به‌پێی په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ میحوره‌کان به‌دوایه‌کدا گۆڕانیان به‌سه‌ردا دێت. به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ک بێت، هه‌موو جارێک گۆشه‌نیگای 45 پله‌ تێده‌په‌ڕێنێت، که‌سایه‌تییه‌که‌ ده‌وستێت، له‌ کرده‌ و ئه‌کشن ده‌وستێت، خۆی ده‌نووسێت[به‌ شوێنێکه‌وه‌ ]، و ئه‌و به‌شه‌ی ده‌موچاوی که‌ به‌ ده‌ره‌وه‌یه‌ به‌ ده‌ست داده‌پۆشێت، یان به‌ ده‌سته‌سڕێک یان ئه‌و پارچه‌ قوماشه‌ی که‌ له‌ کڵاوه‌که‌ی هاتووه‌ته‌ خواره‌وه‌. ئه‌مه‌ بابه‌تی یه‌که‌م بوو، درکی ئه‌کشن، که‌ ده‌کرێت ڕێگری لێ بکرێت له‌ ڕێگای ڕاگرتنی کرده ‌و ئه‌کشنه‌وه‌.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>بابه‌تی دووه‌م: ژووره‌که‌، درک</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>ئه‌مه‌ دووه‌م ئه‌کتی سینه‌ماتۆگرافیکه‌، ناوه‌وه‌، ئه‌و شته‌ی له‌نێو دیواره‌کاندا ڕوو ده‌دات. پێشتر، که‌سایه‌تییه‌که‌ وه‌کوو که‌سێکی درککه‌ر سه‌رنجی نه‌ده‌ده‌رایه‌: ئه‌وه‌ کامێراکه‌ بوو که‌ ئه‌وی بۆ درکێکی «کوێر»ئاماده‌ ده‌کرد، واته‌ ئه‌وه‌ی پێویست بوو بۆ کرده‌ی ئه‌و. به‌ڵام ئیستا کامێراکه‌ ئه‌و له‌ ژووره‌که‌دا درک ده‌کات و که‌سایه‌تییه‌که‌ ژووره‌که‌ درک ده‌کات: هه‌موو درکێک دوو هێنده‌ ده‌بێت. پێشتر، که‌سایه‌تییه‌ سێیه‌مه‌کان ده‌یانتوانی به‌شێوه‌یه‌کی هێزه‌کی درکی که‌سایه‌تییه‌که‌ بکه‌ن، به‌ڵام له‌لایه‌ن کامێراکه‌وه‌ ڕێگریان لێ کرابوو. ئیستا، که‌سایه‌تییه‌که‌ خۆی درک ده‌کات و ئه‌و شتانەشی که‌ درکی پێ ده‌که‌ن ده‌بنه‌ ئه‌و شته‌ی که‌ هه‌رکامه‌یان ئه‌و تووشی‌ درک ده‌که‌ن‌: نه‌ک به‌ ته‌نیا ئاژه‌ڵه‌کان، ئاوێنه‌کان، وێنه‌یه‌کی ڕه‌نگاوڕه‌نگی خودا، فۆتۆکان، هه‌روه‌ها قاپ و قاچاخه‌کان (به‌ هەمان شێوه‌ ئازنشتاین له‌ زمانی دیکنزه‌وه‌ ده‌ڵێت: کترییه‌که‌ ته‌ماشام ده‌کات&#8230;). شته‌کان له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ له‌ مرۆڤه‌کان مه‌ترسیدارترن: ناتوانم درکیان بکه‌م به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌وان درکم نه‌که‌ن، هه‌موو درکێک وه‌کوو ئه‌مانه‌ درککردنی درکه‌. ڕێگەچاره‌ی دووه‌م بریتییه‌ له‌ کردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئاژه‌ڵه‌کان، داپۆشینی ئاوێنه‌که‌، داپۆشینی شته‌کان، دڕاندنی وێنه‌ ڕه‌نگاوڕه‌نگه‌که‌، دڕاندنی فۆتۆکان: ئه‌مه‌ له‌ناوبردنی درکی دووهێنده‌یه‌. که‌مێک پێش ئێستا، له‌نێو شه‌قامه‌که‌دا، که‌سایه‌تییه‌که‌ هێشتا شوێن ـ کات، &nbsp;به‌ تایبه‌ت به‌شه‌ جیاوازه‌کانی ڕابردوو (ئه‌و وێنانه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ خۆی هه‌ڵیگرتبوو) له‌ به‌رده‌ستدا بوو. له‌ ژووره‌که‌دا، هێشتا هێزی پێویستی هه‌بوو بۆ ڕێکخستنی وێنه‌کان که‌ ئه‌ویان گه‌ڕاندبووه‌وه‌ بۆ درک. به‌ڵام پاش که‌مێک ئه‌وی هیچی له‌ به‌رده‌ست نییه‌ جگه‌ له‌ کاتی ئێستا، له‌ فۆرمی ژوورێکی به‌رته‌سکی داخراودا که‌ له‌وێدا هه‌موو ئایدیایه‌کی کات و شوێن، هه‌موو وێنه‌یه‌کی ئیلاهی، مرۆیی و ئاژه‌ڵ و شته‌کان له‌ناوچووه‌. ته‌نیا شتێک که‌ ماوه‌ته‌وه‌ ئه‌سکه‌مله‌که‌یه‌</em><a href="#_ftn5" id="_ftnref5">[5]</a><em> له‌ ناوه‌ڕاستی ژووره‌که‌دا که‌ باشتر له‌ هه‌ر نوینێک، باشترین که‌ره‌سته‌یه‌ که‌ پێش یان پاش پیاوه‌که‌ بوونی هه‌یه‌، که‌ ئێمه‌ له‌نێوان فه‌زای عه‌ده‌مدا ڕاده‌گرێت (چوون ـ و ـ هاتن).</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>بابه‌تی سێیه‌م: ئه‌سکه‌مل، کاریگه‌ری</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>که‌سایه‌تییه‌که‌ ده‌یتوانی له‌سه‌ر ئه‌سکه‌مله‌که‌ دانیشێت و له‌وێدا سه‌رخه‌وێک بشکێنێت، تا ئه‌وکاته‌ی درکه‌کان له‌ناوبچن. به‌ڵام درک هێشتا له‌ پشته‌وه‌ی ئه‌سکه‌مله‌که‌ چاودێری ده‌کات، که‌ له‌وێدا هه‌ردوو لاکه‌ی هاوکات له‌ به‌رده‌ستدایه‌. وا ده‌رده‌که‌وێت که‌ درک ئه‌و ئیراده‌&nbsp; باشه‌ی که‌ که‌مێک پێش ئیستا ده‌ریخستبوو له‌ده‌ست دابێت، واته‌ ئه‌و کاته‌ی که‌ په‌له‌ی کردبوو بۆ به‌رته‌سککردنه‌وه‌ی ئه‌و گۆشه‌نیگایه‌ی که‌ له‌ ڕووی که‌مته‌رخه‌مییه‌وه‌ تێیپه‌ڕاندبوو، تاوه‌کوو که‌سایه‌تییه‌که‌ بپارێزێت به‌رامبه‌ر به‌ که‌سه‌ سێیه‌مه‌ گریمانه‌یییه‌کان. ئیستا به‌ ئه‌نقه‌ست ئه‌و شته‌ ده‌کات و هه‌وڵ ده‌دات له‌ سه‌رخه‌وشکاندکه‌ی تێبگات. که‌سایه‌تییه‌که‌ به‌رگری له‌ خۆی ده‌کات و له‌ ترساندا و به‌وپه‌ڕی لاوازییه‌وه‌ خۆی گرمۆڵه‌‌ ده‌کات. &#8220;کامێرا ـ درک&#8221; له‌مه‌ سوودمه‌ند ده‌بێت، به‌ته‌واوه‌تی له‌ گۆشه‌که‌وه‌ ده‌رده‌چێت، ده‌سووڕێته‌وه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌رامبه‌ر که‌سایه‌تییه‌که‌ که‌ سه‌رخه‌و ده‌شکێنێت و نزیک ده‌بێته‌وه‌ لێی. بۆیه‌ ئه‌وه‌ ئاشکرا ده‌بێت که‌ چییه‌، درکی کاریگه‌ری، واته‌&nbsp; درکی خۆ سه‌باره‌ت به‌ خۆ، کاریگه‌رییه‌کی په‌تی. ئه‌م درکه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌کی دووانه‌ی پیاوێکی سه‌رشێته‌</em><a href="#_ftn6" id="_ftnref6">[6]</a><em> له‌نێو ئه‌سکه‌مله‌که‌دا‌. ئه‌مه‌ درکی که‌سێکی یه‌ک چاوه‌ که‌ ته‌ماشای که‌سایه‌تییه‌ یه‌ک چاوه‌که‌ ده‌کات. درک چاوه‌ڕێی کاتی خۆی ده‌کرد. هه‌ربۆیه‌ ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌ بوو که‌ زۆر ترسناک بوو: به‌م مانایه‌ی که‌ ئه‌م درککردنی خۆ له‌لایه‌ن خۆوه‌، «شتێکه‌ ناسڕێته‌وه‌و حاشاهه‌ڵنه‌گره‌». ئه‌مه‌ سێیه‌م کرده‌ی سینه‌ماتۆگرافیکه‌، گرته‌ی نزیک</em><a href="#_ftn7" id="_ftnref7">[7]</a><em>، کاریگه‌ری یان درکی کاریگه‌ری، درکی خۆ [خۆدرککردن]. </em><em>هه‌روه‌ها ئه‌م درکه‌ خۆیشی له‌ناوده‌چێت، به‌ڵام له‌ کاتێکدا که‌ جووڵه‌ی ئه‌سکه‌مله‌که‌ بوه‌ستێت و که‌سایه‌تییه‌که‌ بمرێت. ئایا به‌پێی ئه‌و بارودۆخه‌ی ئۆسقۆف بێرکلی خستوویه‌ته‌ ڕوو، نابێت له‌ بوون بوه‌ستین بۆ ئه‌وه‌ی ببینه‌ که‌سێکی نادرککراو؟</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>چاره‌سه‌ری گشتی</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>فیلمی بێکت له‌ سێ<strong> وێنه‌ی</strong> بنه‌ڕه‌تی سینه‌ما تێده‌په‌ڕێت، ئه‌وانیش ئه‌کشن، درک و&nbsp; کاریگه‌رین. به‌ڵام هیچکامیان هه‌رگیز له‌لایه‌ن بێکته‌وه‌ کۆتایی پێ نایه‌ت، هیچ نامرێت. کاتێک ئه‌سکه‌مله‌که‌ له‌ جووڵه‌ ده‌وستێت، ئایدیای ئه‌فلاتۆنی ئه‌سکه‌مل [کورسی]، ئه‌سکه‌ملی ڕۆح، ده‌ست ده‌کات به‌ جووڵان. کاتێک که‌سایه‌تییه‌که‌ ده‌مرێت، وه‌کوو ئه‌وه‌ی مورفی باسی ده‌کات، ئه‌وه‌ پێشتر به‌ره‌و ڕۆح ده‌ستی کردووه‌ به‌ جووڵه‌. ئه‌و وه‌کوو ته‌په‌دۆرێکه‌ له‌سه‌ر زه‌ریایه‌کی پڕ له‌ جووڵه‌ و شه‌پۆل. ئه‌و چیتر ناجووڵێت، به‌ڵام له‌ ژینگه‌یه‌که‌ که‌ ده‌جووڵێت. ته‌نانه‌ت کاتی ئێستاش له‌ناوده‌چێت، له‌نێو بۆشایییه‌کدا که‌ چیتر هه‌ڵگری تاریکی نییه‌، له‌ سه‌یرووره‌یه‌کدا که‌ چیتر هه‌ڵگری هیچ گۆڕانێک نییه‌ که‌ جێگای تێگه‌یشتن بێت. ژووره‌که‌ به‌شه‌کانی خۆی له‌ده‌ست داوه‌ و له‌ بۆشایییه‌کدا گه‌ردیله‌یه‌کی ڕووناک و پرشنگدار به‌ره‌ڵا ده‌کات، گه‌ردیله‌ی ناکه‌سی و له‌ هه‌مان کاتدا تایبه‌ت، که‌ چیتر هه‌ڵگری خۆ نییه‌ بۆ خۆجیاکردنه‌وه‌ی له‌وانی تر یان تێکه‌ڵیان بێت. سه‌یروه‌ی هه‌ستپێنه‌کرا ژیانه‌، «به‌بێ وه‌ستان یان هیچ بارودۆخێک»، بۆ به‌ده‌ستهێنانی شه‌پۆل و شڵپه‌شڵپێکی جیهانی و ڕۆحی.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>سه‌رچاوه‌:</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Gilles Deleuze,</strong><strong> </strong><em>Critique et clinique, éd. Minuit, paris</em>, 1993, pp.&nbsp;36-39.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref1" id="_ftn1">[1]</a> évêque irlandais Berkeley</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref2" id="_ftn2">[2]</a> La perception</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref3" id="_ftn3">[3]</a> Buster Keaton</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref4" id="_ftn4">[4]</a> <strong><em>l’Action</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref5" id="_ftn5">[5]</a> la Berceuse</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref6" id="_ftn6">[6]</a> l’homme convulsif</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="#_ftnref7" id="_ftn7">[7]</a> le gros plan/close-up</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/27/%d9%85%d9%87%d8%b2%d9%86%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%db%8c-%d8%a6%db%8e%d8%b1%d9%84%d9%87%d9%86%d8%af%db%8c/">مه‌زنترین فیلمی ئێرله‌ندی</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>لە تیپی شانۆی ئەزموونگەرییەوە بۆ ناوەندی لالش و دواماڵئاوایی</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/10/24/%d9%84%db%95-%d8%aa%db%8c%d9%be%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%86%db%8c-%d8%a6%db%95%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%88%d9%86%da%af%db%95%d8%b1%db%8c%db%8c%db%95%d9%88%db%95-%d8%a8%db%86-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[دانا ڕەئووف]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 24 Oct 2026 11:41:49 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[شانۆ و سەما]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10617</guid>

					<description><![CDATA[<p>پەیوەندیی من و شەماڵ عومەر دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییی حەفتاکان. من لەوەوبەر کەریم عوسمان-م دەناسی؛ کەریم لە ئێمە بە تەمەنتر بوو، هاوکات ئەزموونێکی شانۆیی هەبوو،…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/24/%d9%84%db%95-%d8%aa%db%8c%d9%be%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%86%db%8c-%d8%a6%db%95%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%88%d9%86%da%af%db%95%d8%b1%db%8c%db%8c%db%95%d9%88%db%95-%d8%a8%db%86-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95/">لە تیپی شانۆی ئەزموونگەرییەوە بۆ ناوەندی لالش و دواماڵئاوایی</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">پەیوەندیی من و شەماڵ عومەر دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییی حەفتاکان. من لەوەوبەر کەریم عوسمان-م دەناسی؛ کەریم لە ئێمە بە تەمەنتر بوو، هاوکات ئەزموونێکی شانۆیی هەبوو، کە ئێمە نەمان بوو. دواتر هەمووان لە شوێنێک کۆبووینەوە پێی دەگوترا &#8220;یانەی سیروان&#8221; لە ئەسحابەسپی. لەوێ چەند کەسێکی ترمان لەگەڵ بوو، وەک حەمەعەلی خان، یاسینی فەقێ سەعید، بەرزان هەستیار، بێگومان کەریم عوسمانیش. شوێنەکە &#8220;بورهان جەمال&#8221;، کە ئەوکاتە ناوێکی ناسراوی شانۆ بوو، سەرپەرشتی دەکرد. لەو شوێنە زۆر نەماینەوە، بەڵام چەند ئەزموونێکی گرینگمان بۆ ئەو کاتە پێشکەش کرد، بۆ نموونە شانۆنامەی &#8220;دڵدارانی باران&#8221;، کە لە نووسینی مامۆستا &#8220;ئەحمەد سالار&#8221; بوو. &#8220;دڵدارانی باران&#8221;نمان لە هەولێر و لە ئامێدی نمایش کرد. دواتر من و شەماڵ لە &#8220;تیپی نواندنی سلێمانی&#8221; گیرساینەوە، کە کەریم عوسمان بەر لە ئێمە ئەندامی ئەو تیپە بوو. کریم ئەوکاتە قوتابیی پەیمانگەی هونەرە جوانەکان بوو لە بەغدا. من و شەماڵ بە ئەندامی تەواوی تیپەکە وەرنەگیراین، وەک &#8220;دۆست&#8221; وەریان گرتین. ئەو سەردەمە وابوو، ئەوەش بۆ ئێمە زۆر گرینگ بوو، بەتایبەتی تیپی نواندنی سلێمانی پێگەیەکی گەورەی هونەری هەبوو، ساڵانە لە دوو وەرزدا، هاوین و زستان، دوو نمایشیان پێشکەش دەکرد. ئەو کاتە بە ڕێپورتواری شانۆیی دەگوترا &#8220;وەرز&#8221;، وەرزی شانۆیی. سلێمانی چالاکییەکی گەورەی شانۆیی هەبوو، تیپە شانۆیییەکان لە پێشبڕکێیەکی هونەری دابوون: تیپی نواندنی سلێمانی، تیپی پێشڕەوی شانۆی کوردی، کۆمەڵەی هونەرە جوانەکان، مەڵبەندی گشتی، تیپی زانکۆی سلێمانی&#8230; هتد. ساڵی دووجار ئەم تیپە شانۆیییانە، لە هاوین و زستاندا نمایشەکانیان پێشەکەش دەکرد. من و شەماڵ هەرچەندە زۆر دڵخۆش بووین، کە لە تیپی نواندنی سلێمانی وەک &#8220;دۆست&#8221; وەرگیرا بووین، بەڵام هەر زوو ڕێپۆرتوار و شێوازی کار و مامەڵەی ئەندامەکانی تیپەکە نەبووە جێگای سەرنجی ئێمە. لێرەدا دەبێت ڕۆڵی پاڵپشت و بەدەنگەوەهاتنی بەردەوامی هونەرمەند &#8220;جیهاد دڵپاک&#8221;مان لەیاد نەچێت، کە بە هەموو شێوەیەک پشتی دەگرتین. من لە &#8220;دۆست&#8221;ەوە بووم بە ئەندامی تەواو و وەرگیرام، بەڵام شەماڵ هەر بە &#8220;دۆست&#8221;مایەوە. کێشەکانیشمان لەگەڵ دەستەی بەڕێوبەرایەتیی تیپ گەورەتر دەبوو.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کەریم عوسمان لە بەغدا گەڕایەوە و کەوتە خۆئامادەکردن بۆ کارکردن لە شانۆنامەی <em>&#8220;کەللەسەر&#8221;</em> لە نووسینی &#8220;نازم حیکمەت&#8221;. دەقەکە هەڵگری بیرێکی مارکسی بوو، کە لەو ڕۆژگارەدا لەوە دەترساین کێشەی سیاسیمان بۆ دروست بکات. من و شەماڵ وەک دوو گەنج لەگەڵ بیرۆکەی دەقەکە نەبووین، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەشداریمان کرد، چونکە ئێمە دژی ئەیدۆلۆژیا بووین لە هونەردا، بەتایبەتیش سۆشیالیزم و مارکسییەت. کەچی ئێمە لەو نمایشەدا بووینە هەڵگری ڕۆڵی بیرە مارکسییەکە، من و شەماڵ ڕۆڵی کارەکتەری &#8220;پێدرۆ&#8221;مان، بە نۆرە دەبینی، کە پاڵەوانی سەرەکیی دەقەکەیە و هەڵگری بیرە چەپ و مارکسییەکەیە لە شانۆنامەی <em>&#8220;کەللەسەر&#8221;</em>دا. ئەو پڕۆژەیە، لە هەموو ڕوویەکەوە بۆ هەموومان بووە خاڵی وەرچەرخان. نمایشەکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەست هێنا، ئەوانەی لەو نمایشەدا بەشدار بوون، کۆمەڵە گەنجێک بووین، کە تا ئێستایش زۆرمان لە بوارەکەدا ماوینەتەوە و بەرپرسین لە بەردەوامی و گەشەی ڕەوتی شانۆی کوردی و کایە کولتوورییەکانی تری هونەر لە کوردستاندا. ئەوانەی لەو پرۆژە گرینگەی ئەو ڕۆژگارەدا بەشدار بوون، شەماڵ عومەر، دانا ڕەئووف، حەسەن عەلی، حەمە عەلی خان، ئاڵا عومەر، فرمێسک مستەفا، دلاوەر قەرەداخی، عومەر دڵپاک، نەبەز ئەمین، بەکر ڕەشید، قادر کوردی، کڵپە مستەفا&#8230; هتد، ببوورن گەر ناوی هەموو بەشدارەکانی ئەو کارەم لەیاد نەمابێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من و شەماڵ سەرکەش بووین و بەرەنگاریمان دەکرد و لە سیاسەتی تیپی نواندنی سلێمانی ڕازی نەبووین، شەماڵ هەر وەک ئەندامێکی تەواو وەرنەگیرا، کاک جیهاد دڵپاک بەردەوام بوو لە هێورکردنەوەمان و پشتگیریمان. قایل بوون شەماڵ-یش وەک ئەندامی تەواو وەربگرن، بەڵام ئەم هەنگاوە ئێمەی هێور نەکردەوە. من نامەوێت لێرەدا بچمە ناو وردەکاری کێشەکانی ئێمە لەگەڵ تیپی نواندنی سلێمانی، کە هیچ پەیوەندیی بە کەسی ئێمەوە نەبوو، تەنیا سیاسەتە هونەرییەکەی تیپەکە بوو. دواجار ڕۆژێک من بێ گەڕانەوە بۆ شەماڵ، کە ئەوکاتە ئەو لە بەغدا بوو دەست لەکارکێشانەوەی هەردووکمانم پێشەکەش بە تیپی نواندنی سلێمانی کرد و وازمان هێنا. کاک جیهاد دڵپاک هەوڵێکی زۆری دا پەشیمانمان بکاتەوە، بەڵام بێسوود بوو. شەماڵ دەستخۆشی لێ کردم کە ئەو هەنگاوەم ناوە و بە ناوی ئەویشەوە دەست لەکارکێشانەوەم پێشکەش کردووە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کەریم عوسمان نموونەیەک بوو بۆ ئێمە، کە بە چاوی پێزانینەوە سەیرمان دەکرد، ئەو لە ئێمە بە تەمەنتر بوو، یەکێک بوو لە ئەکتەرە هەرە دیار و باشەکانی ئەو کاتەی ڕەوتی شانۆی کوردی. قوتابیی پەیمانگەی هونەرە جوانەکانی بەغداش بوو، ئەوەیش هێندەتر لای ئێمە کەریم-ی کردبووە جێگەی سەرنج.</p>



<p class="wp-block-paragraph">من و شەماڵ بەردەوام گفتوگۆمان لە جۆرێکی تری شانۆ دەکرد، کە لەو کاتەدا لەنێو شانۆی کوردیدا نەبوو. ئێمە باسی ئاڕتۆ و گرۆتۆفسکی-مان دەکرد، باسی دەنگ و جەستەمان دەکرد، بارودۆخی کوردستان و عێراق-یش ڕۆژ بە ڕۆژ خراپتر دەبوو، شەڕی عێراق/ئێران و شەڕی کورد و ڕژێم تەڕ و وشکی پێکەوە دەسووتان، من پەیمانگەم تەواو کرد و بەهۆی باری تەندروستییەوە، کە وردەکارییەکانیم نایەتەوە یاد، بەڵام بۆ ماوەی ساڵێک لە سەربازی بەخشرام، بەشێکی زۆری گەنجەکان و ئەندامانی تیپە هونەرییەکان کەوتنە خۆشاردنەوە و ڕاکردن لە سەربازی&#8230; ئێمەش هەر بەردەوام بووین و باسی شانۆیەکی جیاوازمان دەکرد.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لەناو ئەم کێشانەدا، شەماڵ بە یارمەتیی کەریم عوسمان کۆمەڵێک گەنجیان کۆ کردەوە و یەکەم بەرهەمی خۆی نمایش کرد. من لەوکاتەدا لە کوردستان نەدەژیام، یان ئەوەتا سەرباز بووم، یان ڕامکردبوو و خۆم شاردبووەوە. بەهۆی تایبەتی خۆم، ناچار بووم دوای تەواوبوونی مۆڵەتە یەک ساڵییەکە ببم بە سەرباز، بەڵام دوای ماوەیەک ڕام کرد و خۆم شاردەوە. شەماڵ لە ئێمە منداڵتر بوو، هێشتا سەرەی نەهاتبوو؛ من و کەریم عوسمان کەوتینە خۆشاردنەوە؛ هەردووکمان لە سەربازی ڕامان کردبوو. لەم بارودۆخەدا شەمال عومەر شانۆنامەی <em>&#8220;غۆرێلا&#8221;ی</em> یۆژین ئۆنێل-ی پێشکەش کرد، کەریم عوسمان ڕۆڵی (یانک) کارەکتەری سەرەکی دەگێڕا. <em>&#8220;غۆرێلا&#8221;</em> دابڕانێکی گەورەی لەنێوان ئەوەی تا ئەو ساتە لە مێژووی شانۆی کوردیدا کرابوو دروست کرد و <em>&#8220;غۆرێلا&#8221;</em> سەرەتایەکی ترە بۆ مێژووی شانۆی کوردی. بۆ یەکەم جار لەم نمایشەدا جەستەی ئەکتەر بوو بە شتێکی تر، سینۆگرافیا، دابڕانێکی تەواو بوو، دیدی دەرهێنان ڕۆڵێکی گەورەی هەبوو لە کۆکردنەوە و ئاڕاستەکردنی ئەو نمایشەی لە هەموو ڕوویەکەوە جیاواز بوو. بەکورتی شانۆی کوردی بەم نمایشە هەنگاوێکی گەورەی بەرەو مۆدێرن و تەنانەت پۆستمۆدێرنیشەوە نا، کە ئەوکاتە ئێمە هیچ شتێکی ئەوتۆمان سەبارەت بەم چەمکە فەلسەفییانە نەدەزانی. لە گفتوگۆیەکی من و شەماڵ، بەر لە هەفتەیەک کۆچی دوایی بکات، باسی <em>&#8220;غۆرێلا&#8221;</em>مان کرد، شەماڵ بەڕوونی باسی ئەوەی کرد، کە چۆن <em>&#8220;غۆرێلا&#8221;</em> هەوڵێکی پۆستداراما بووە، بێ ئەوەی ئێمە لەو ڕۆژگارەدا زانیارییەکی هزری ئەوتۆمان سەبارەت بەم چەمکانە هەبووبێت. ئێمە لەو ساتەدا زۆر پێش زەمەن کەوتبووین. لە کتێبی <em>&#8220;گوتاری ئەزموونگەریی لە ڕەوتی شانۆی کوردیدا&#8221;</em> بە درێژی باسی ئەم ئەزموونەم کردووە. بە بۆچوونی من دوای <em>&#8220;غۆرێلا&#8221;</em> هەرگیز شانۆی کوردی نەگەڕایەوە دۆخی بەر لەو نمایشە.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="671" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-24_14-39-07-1024x671.jpg" alt="" class="wp-image-10618" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-24_14-39-07-1024x671.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-24_14-39-07-300x197.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-24_14-39-07-768x503.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-24_14-39-07.jpg 1206w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">دانا ڕەئووف و شەماڵ عومەر</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">لە ناوەڕاستی هەشتاکاندا بەشێوەیەکی تر کۆبووینەوە، زۆر هەژار و بێ پارە بووین، هەموومان سەربازی هەڵاتوو بووین، ژیانمان لە مەترسیدا بوو، بەڵام بەردەوام بووین و بۆ فۆرمێک دەگەڕاین هەوڵەکانمانی تیا کۆ بکەینەوە. ئەوە بوو بیرۆکەی دامەزراندنی تیپی شانۆی ئەزموونگەری کوردی هاتە ئاراوە؛ لەم ڕووەوە، مامۆستای خوالێخۆشبوو، ڕەوانشاد &#8220;فائق عومەر تۆفیق&#8221; یادی بەخێر، ئەندامی کۆمەڵەی هونەرە جوانەکان بوو، لە ڕووە ئیداریی و کاروبارە فەرمییەکانی وەزارەت و پارێزگا و شوێنەکانی ترەوە بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی تیپەکە یارمەتی داین و تیپی شانۆی ئەزموونگەری کوردیمان دامەزراند. بەر لە دامەزراندنی تیپەکە ئێمە بە شێوەیەکی پراکتیکی و هەروەها تیۆریش ئامادەکاریمان بۆ کرد بوو. من هەفتانە وتارم لەسەر چەمکی شانۆیییەکی جیاواز و ئەزموونگەری بڵاو دەکردەوە، شەماڵ نمایشێکی تری گرینگی پێشکەش کرد. <em>&#8220;ڕۆژی سێیەم لە چاوەڕوانی گۆدۆ&#8221;</em> بووە وێستگەیەکی گرینگ. شەماڵ ئەوکاتە قوتابیی کۆلێژی هونەرە جوانەکان بوو لە بەغدا. <em>ڕۆژی سێیەم لە چاوەڕوانی گۆدۆ</em> لە نواندنی فرمێسک مستەفا و نیگار حەسیب بوو. ئەم نمایشە دیدی ئەزموونگەری بۆ شانۆ گەلێک فراوان کرد و چیتر نەدەکرا بەو شێوەیەی جاران لە شانۆ و ڕۆڵی شانۆ بڕوانین. کەریم عوسمانیش لە هەولێر <em>&#8220;کەمانچەی ڕۆچێڵد&#8221;</em> نمایش کرد، منیش بەدەم خۆشاردنەوەوە بەردەوام بووم لە نووسینی وتارە تیۆرییەکان و خستنەڕووی تەوژم و قوتابخانە هونەرییە جیاوازەکان. هەر لەم قۆناخەدا بەقووڵی باسی دامەزراندنی شانۆی کوردیمان دەکرد؛ ئەوەیش یەکەم جار بوو شانۆکارەکان باسی دامەزراندنی شانۆیەکی کوردی ڕەسەن بکەن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">هەوڵی یەکەمان بۆ دامەزراندنی ئەو تیپە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٥، ئەو هەوڵە سەرکەوتنی بەدەست نەهێنا، هۆکار زۆر بوو، کە لەم وتارەدا جێگای باسکردنیان نابێتەوە. ئێمە بەردەوام بووین، لە هەردوو ڕووی تیۆری و پراکتیکییەوە تا هەوڵەکەمان لە ساڵی ١٩٨٧دا سەری گرت و تیپەکەمان ناو نا <em>&#8220;تیپی شانۆی ئەزموونگەریی کوردی&#8221;</em>، بە دروشمی &#8220;بەرەو داهێنان و نوێخوازی لە ڕەوتی شانۆی کوردیدا&#8221;، کەوتینە کار. یەکەم دەستەی بەڕێوبەری تیپی شانۆی ئەزموونگەری بریتی بوو لە: شەماڵ عومەر، کەریم عوسمان، دانا ڕەئووف، نیگار حەسیب، دڵپاک تاهیر، ئازاد تۆفیق، کامل فخرەدین. هەر لەگەڵ یەکەم ڕۆژی دامەزراندنی تیپەکەش ڕێپورتواری تیپەکەیشمان ڕاگەیەیاند: یەکەم بەرهەمی تیپ <em>&#8220;چیرۆکی باخچەی ئاژەڵان&#8221;</em> لە نووسینی ئەدوارد ئەلبی و دەرهێنانی دانا ڕەئووف، بەرهەمی دووەم <em>&#8220;مارا/ساد&#8221;</em> لە نووسینی پیتر ڤایس و دەرهێنانی شەماڵ عومەر. دوای ئەم نمایشانە بەردەوام بووین، چیرۆکی خەج و سیامەند بووە وێستگەیەکی گرینگ و شەڕی عێراق/ئێرانیش وازی لێ نەدەهێناین. من و کەریم عوسمان هەر سەربازی هەڵاتوو بووین و ئیتر شەماڵیش وردە وردە کەوتە ناو ئەو گێژاوی ڕاکردن و خۆشاردنەوەیەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لە داگیرکردنی &#8220;کوێت&#8221;ەوە تەواو پەرتەوازە بووین، من گیرام، کەریم عوسمان لە هەولێر خۆی شاردەوە و شەماڵیش لە سلێمانی خۆی شاردبووەوە. ڕاپەڕین ڕوویدا و شەماڵ دەرباز بوو، من لە بەندیخانە مابوومەوە و کەریم عوسمان هێدی هێدی بە سیاسەتەوە گلا. من دوای ساڵێک بەسەر ڕاپەریندا بەربووم، ماوەیەک لە سلێمانی مامەوە و دواتر سەری خۆم هەڵگرت و لە سوید گیرسامەوە. دوای ئێمە چەند هونەرمەندێک هەوڵیان دابوو بەردەوامی بە کارەکانی تیپی شانۆی ئەزموونگەریی کوردی بدەن، بەڵام نەیانتوانی بوو، بێگومان نەشدەکرا؛ لەبەر ئەوەی چەمکی ئەزموونگەری، فۆرمی کارکردن و تەکنیکی کارەکانمان زادەی بیر و تێڕوانینی ئەوان نەبووە. هەر چۆن هەموو ئەو هەوڵانەی تریش، کە لێرە و لەوێ بە مەبەستی خواستنی ئەزموونگەری کاریان دەکرد، هەرگیز بەشێک نەبوون لەو پرۆژەیەی ئێمە، هەر بۆیە دواتر شکست و پەشیمانیی خۆیان ڕاگەیاند.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئێمە لە تاراوگە، سەرلەنوێ تۆڕی پەیوەندییەکانمان کارا کردەوە و بەردەوام ئاگامان لە یەک بوو تا دوا ڕۆژەکانی ژیان و ماڵئاواییکردنی شەماڵ.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ناوەندی لالش بۆ ئەو پەناگەیەکی گرینگ بوو بۆ بەردەوامی و داهێنان. لەم ناوەندەدا کاری لەسەر دەنگ دەکرد و دید و بیرۆکەی زۆر بوو.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕۆژێک بەرلەوەی کۆچی دوایی بکات، بە دیارییەوە بووم و دەستم لەناو دەستیدا بوو، دەمزانی دوا ساتەکانی هەناسەدانییەتی، ناوچەوانیم ماچ کرد و ماڵئاواییم لێ کرد.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بۆ زیاتر ئاشنابوون لەم گەشتە هونەرییە دەتوانن بگەڕێنەوە بۆ سەر کتێبی <em>&#8220;گوتاری ئەزموونگەری لە ڕەوتی شانۆی کوردیدا&#8221;</em><em></em></p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/24/%d9%84%db%95-%d8%aa%db%8c%d9%be%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%86%db%8c-%d8%a6%db%95%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%88%d9%86%da%af%db%95%d8%b1%db%8c%db%8c%db%95%d9%88%db%95-%d8%a8%db%86-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95/">لە تیپی شانۆی ئەزموونگەرییەوە بۆ ناوەندی لالش و دواماڵئاوایی</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ئێکسۆدوس شانۆیەکی پڕ، لەناو گوتارێکی خاڵیدا</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/10/21/%d8%a6%db%8e%da%a9%d8%b3%db%86%d8%af%d9%88%d8%b3-%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%86%db%8c%db%95%da%a9%db%8c-%d9%be%da%95%d8%8c-%d9%84%db%95%d9%86%d8%a7%d9%88-%da%af%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8e%da%a9%db%8c/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[ڕامیار مەحموود]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 21 Oct 2026 09:19:32 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[شانۆ و سەما]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10613</guid>

					<description><![CDATA[<p>لە بینینی (ئێکسۆدوس)دا بە خۆمم وت، دەرهێنانی شانۆیی بەر لەوەی ناوەڕۆک بێت، فۆرمە. بەر لەوەی دایەلۆگ بێت، جەستەیە. ئێکسەدەس زیاتر شوێن و فەزایە. دەستخۆشی…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/21/%d8%a6%db%8e%da%a9%d8%b3%db%86%d8%af%d9%88%d8%b3-%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%86%db%8c%db%95%da%a9%db%8c-%d9%be%da%95%d8%8c-%d9%84%db%95%d9%86%d8%a7%d9%88-%da%af%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8e%da%a9%db%8c/">ئێکسۆدوس شانۆیەکی پڕ، لەناو گوتارێکی خاڵیدا</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">لە بینینی (ئێکسۆدوس)دا بە خۆمم وت، دەرهێنانی شانۆیی بەر لەوەی ناوەڕۆک بێت، فۆرمە. بەر لەوەی دایەلۆگ بێت، جەستەیە. ئێکسەدەس زیاتر شوێن و فەزایە. دەستخۆشی لە دەرهێنەر و هەموو ستافەکە دەکەم لە بەرهەمهێنانی فۆرم. زۆرجار نیگەرانی دامدەگرێت شانۆیەک دەبینم هەست ئەکەم لە ماڵی دراوسێکەمم، کۆمەڵێک خەڵک قسە دەکەن پەیوەندی بە منەوە نییە و&nbsp; زۆر بەشەرییانەیە، حەز ئەکەم بۆ تاوێک هونەر بمبات بەرەو دونیای نابەشەری. بۆ ساتێک هەستم کرد من لە ناو ڕاومێکی نابەشەریدام، ئەوەی زیاتر چێژ بە مێشکم دەبەخشێت فۆرمە، بە مانای ڕەهای وشەکە، ئەو جۆرە لە بەرهەمهێنانی سپەیس، وا دەکات بەندە دانوستان لەگەڵ خۆمدا بکەم، گوتاری شانۆکە زۆر نەکوتمەوە. کاری ئەم هونەرمەند (ڕاڤیار &nbsp;نەوزاد) هەمیشە دڵخۆشمان دەکات بۆ چۆنێتیی ڕۆنانی سپەیس، گرنگی ئەمەش لەوەدایە لە ناو بواری گشتی و تایبەتمانەوە تا دەگاتە نووسین و باقی هونەرەکان کێشەی جەوهەری ئێمە گرێدراوە بە هەژاریمانەوە لە سپەیسناسی، ئەوەی لەم کارەدا سەرنج دەبات بەرهەمهێنانی سپەیسە. جۆرێک لە سپەیس کە بتوانێت ڕێگایەک بۆ دەربازبوونی بینەر لە دۆخی پاسیڤبوون بکاتەوە. پرسی چارەسەرکردنی پاسیڤی و ناچالاکبوونی بینەر پرسێکە هونەر لە ماوەی سەدەیەکدا خۆ خەریککردنی هزری هەبووە پێوەی. بۆ شانۆ لە بیستەکانی سەدەی رابردوودا، ئەم بابەتە دێتە ناو بەهەمهێنانی شانۆیەکی هەمووەکی(توتاڵ) کە لە هەماهەنگی نیوان نێوان ڤاڵتەر گروپیۆس و ئێروین پیسکاتۆر سەری هەڵدا، ئارمانجیان ئەوە بوو کە چەمکێک بۆ شانۆیەک پەرە پێ بدەن کە لە شێوازی نەریتی و جێگیری شانۆی سەکۆیی تێپەڕێت، تەلارێک دروست بکەن کە هەموو شێوازەکانی پێشووی سەکۆی شانۆ لەخۆ بگرێت: شانۆی قووڵ، شانۆی پڕۆسینیۆم و شانۆی ناوەندی. پێشنیاری گروپیۆس بۆ جێبەجێکردنی ئەم کارە، پانێلێکی جووڵاو و سووڕاوەی بەشی بینەران بوو، پانێلێک کە لە ماوەی شانۆکردندا دەگوازرایەوە بۆ دروستکردنی ئەو دۆخە جیاوازانەی شانۆ کە پێویست بوون. جگە لەوەی ئاستەکانی نواندن و شوێنی بینەران بجووڵێنرێن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">مەبەست لەم کارە ئەوە نەبوو کە بینەران لە زۆریی تەکنیکی شانۆدا ون ببن، بە پێچەوانەوە دەبوو بینەران بخرێنە ناو ڕووداوەکان. دانانی کاریگەری لەسەر بینەر، لە هەمان کاتدا ناچارکردنی بەوەی بە شێوەیەکی ڕەخنەگرانە بیر بکاتەوە، بیرۆکەی سەرەکیی پشت شانۆی هەمووەکییە. بەم شێوەیە شانۆی هەمووەکی لە جووڵانەوە ئاڤانگاردەکانی سەرەتای سەدەی بیستەمەوە سەری هەڵدا و بە شێوەیەکی بەرچاو لەژێڕ کاریگەریی ئێکسپرێشنیزمی ئەڵمانی و فوتووریزمی ئیتاڵی قوتابخانەی باوهاوسدا بووە، کە چەندین جۆری هونەرییان لە دەربڕینێکی هونەریی یەکگرتوودا تێکەڵ دەکرد، کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر شانۆی هەمووەکی هەبوو. ئەم جووڵانەوانە دەیانویست ئەزموونێکی شانۆیی زیاتر ڕاکێشەر و فرەهەست دروست بکەن. ئەم شێوازەی شانۆ گرنگی بە یەکخستنی تەواوی توخمەکانی شانۆ دەدات (جووڵە، دەنگ، ڕووناکی و پەیوەندییە شوێنییەکان&#8230; هتد) بۆ دروستکردنی ئەزموونێکی بەهێز و ڕاکێشەر بۆ بینەران.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="819" height="1024" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-09-57-819x1024.jpg" alt="" class="wp-image-10615" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-09-57-819x1024.jpg 819w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-09-57-240x300.jpg 240w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-09-57-768x960.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-09-57.jpg 1024w" sizes="auto, (max-width: 819px) 100vw, 819px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>پۆستەری شانۆییی ئێکسۆدوس، لە ڕۆژانی ٢٨ی ٩ تا ٢٤ی ١٠ی ٢٠٢٦ لە هۆڵی ڕۆشنبیریی سلێمانی نمایش کرا</em></figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">شانۆی هەمووەکی بە تێکەڵکردنی چەندین جۆری هونەر ناسراوە، ئامانج لەم تێکەڵکردنە ئەوەیە ئەزموونێکی یەکپارچە و ڕاکێشەر دروست بکرێت کە هەستی بینەران بەتەواوی بەشداری پێ بکات و سنووری نێوان ئەکتەر و بینەر بشکێنێت. بەشداریپێکردنی بینەران کە دەتوانێت کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر بینەران هەبێت، وا دەکات شانۆکە لە سەیرکردن تێپەڕێت &nbsp;و بینەر ببێتە بەشێک لە پرۆسەکە. ئامانج ئەوەیە بینەران لە سەیرکەرانی ناچالاکەوە بگۆڕدرێن بۆ بەشداربووی چالاک، لەم کارە شانۆیییەدا ئەمە بە ڕێگەی شانۆیکردنێکی سپەیس دروست کراوە، جیاوازە لە فۆرمە دووبارانەی شانۆی ئەمڕۆی کوردستان لەبەر ئەوەی ئەم کارە دەستەبەربوونی ئەکتیڤکردنی بینەری بەستۆتەوە بە ڕۆنانی خودی سپەیسەکەوە، وەک دەبینین شوێنی نمایشەکە تا ناو ناوچەی بینەران فراوان بووە، بگرە هەست بە تێکهەڵکێشبوونی خۆت وەک بینەر و لەگەڵ سپەیسی شانۆکەدا دەکەیت. هەروەها بەکاربردنی شێوازی بەکارهێنانی شێوازی سپەیسی شانۆیی گەشتپێکراو لەناو فەزاکەدا بەشێوەی ئاسۆیی و ستوونی. ئەم ئاستەی بەشداریپێکردن یارمەتیی لابردنی سنووری نێوان ئەکتەر و بینەر دەدات و کەشێکی هاوبەش دەخوڵقێنێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەگەرچی ناوەڕۆکی دەقی شانۆکە سادە و بەرهەستە و بابەتێکی گشتی و ڕۆژانەیییە، بەڵام دەرهێنەر پێکهاتەی پارچەپارچە یان ڕووداو بە ‌ڕووداو بەکار دەهێنێت. دیمەنەکان بەشێوەیەکی لە ناکاو دەگۆڕدرێن ئەم پێکهاتە ناهێڵییە بینەران هان دەدات بە قووڵتر مامەڵە لەگەڵ ناوەڕۆکەکە بکەن و مانا لە نیشانە هەستی و هێمایییە پێشکەشکراوەکان کۆ بکەنەوە، جا ئەم ماناسازییە لە هەر توخمێکەوە بێت، ئەو توخمە جەستەی ئەکتەرەکان بێت یان ڕووناکی یان دەنگ یان میوزێک، یان دەنگی سروشتی یان تۆمارکراو یان دەنگی پاشخان.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لەم کارەدا زمانی شانۆکە لە گوتاری دایکەوە نزیکە یاخود بە مانایاک سەرخستنی گوتاری دایکە بە سەر&nbsp; گوتاری باوکدا بە زمانی &#8220;جولیا کریستیڤا&#8221; واتە سەرکەوتن بەسەر زمانی هێمایی و لۆژیکی گوتاری باوک. چونکە کۆتا دیمەنی شانۆکە دێتە ناو زمانی نیشانەیی و&nbsp; شیعر و گۆرانییەوە، کۆتایی هاتن بە شیعر و گۆرانی جۆرێکە لە هاتنە دەرەوە لە زمانی باوک. هەڵبەت لە ڕێوڕەسمە ئایینییە سەرەتایییەکانەوە تا کرداری نمایشکردنی ئەمڕۆ، ئامانجێکی بەردەوام هەیە کە ئەویش پێویستیی مرۆڤە بە ئەکتکردن، وەڵامدانەوە و دووبارەکردنەوەی هەست و وەڵامەکانی بەرامبەر ئەو ژینگەیەی تێیدا دەژین. شانۆ، لە ڕابردووشدا و هاوبەشکردنی کات و شوێنێکە کە تەواوی بوونی مرۆڤ بەشداری تێدا بکات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">سەرباری (ئەڤ-ڕایەڵی) ئەم کارە، ئەوەی ئەم شانۆیییە پێ هەڵدەستێت دووبارە بە ئێستەتیککردنی کوردبوونە لە بری داماڵینی ئێستەتیکی، کوردبوون وەک شوناسێکی سەپێنراو لە سەرەوە بۆ خوارەوە، وەک مەکیاژێک بۆ باوکسالارییەکی سیاسیی دڵڕەقانە لە کۆمەڵگای ئێمەدا. ئەم بەرائەتکردنی زمانە لە ئەنتاگۆنیزم وەک ئەوەی ئەم زمانە لە دەرەوەی پەیوندییەکانی هێزەوە بێت و پەیوەندییەکانی سەردار و کۆیلە، چەوساوەو چەوسێنەر، ستەملێکراو ستەمکار لەخۆی نەگرێت. جوانسازیکردنی زمانێک کە&nbsp; شوێنی نیشتە جێبوونی پاتریارکییە، کیچبوون لە&nbsp; ڕێی گۆرانی و&nbsp; دەقێکی کیچەوە. خستنەڕووی سێکسواڵتی لە ناو درامایەکی کۆمەڵایەتی کیچەوە، گرفتگەلێکی زۆرن کە&nbsp; دەبێت دانوسانی لە بارەوە بکرێت. هەڵبەت پاتریارکی کۆمەڵگەی کوردی بەرلەوەی کولتووری و سیاسی بێت، دامەزراوەیەکی زمانەوانییە، هەروەک&nbsp; چۆن لەم&nbsp; شانۆیەدا&nbsp; دەنگێكی تۆمارکراومان هەیە لە ماسکێکەوە یان لە&nbsp; ڕوخسارێکی ناجۆرەوە لە بڵندییەوە&nbsp; فرمان دەکات بە&nbsp; خوێنندەوەی شیعرێک بە وتنی گۆرانییەک، فرمانکردن لە&nbsp; سەرەوە&nbsp; بۆ خوارەوە&nbsp; دڵی پاتریاکی کوردییە، زمان لێرەدا ئامرازی سەپێنراوی شوناسکردنە. ئەم لە سەرەوە بۆ خوارەوە ئاڕاستەکردنی زمانی فەرمانی، ناکۆک دێتەوە لە گەڵ ئازادی مرۆڤ، دووبارە بەربوونەوەی ئێمەیە بۆ تەڵەی فاشیزمی کوردی. جگە لەوەی گوتاری ئەم شانۆیە&nbsp; دژ بە هەموو تیولۆجیای&nbsp; ئاینی ئیبراهیمیە&nbsp; کە لەسەر خۆشەویستی مرۆڤ بۆ ئەوی تر بنیاتنراوە. وانەیەک کە داوای خۆشەویستیمان لێ دەکات بەرامبەر بە ئەوەی تر و&nbsp; بێگانە. ئەم&nbsp; شانۆیە لە بری ئەوە &nbsp;پاڵمان پێوە دەنێت بۆ ناو ناسنامەیەکی داخراو و لە&nbsp; سەرەوە سەپێنراو کە منداڵانی لە&nbsp; دایکبوونی هەموو جۆرە&nbsp; ستەمکارییەکە.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="1008" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-08-06-1024x1008.jpg" alt="" class="wp-image-10614" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-08-06-1024x1008.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-08-06-300x295.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-08-06-768x756.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-21_12-08-06.jpg 1080w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/21/%d8%a6%db%8e%da%a9%d8%b3%db%86%d8%af%d9%88%d8%b3-%d8%b4%d8%a7%d9%86%db%86%db%8c%db%95%da%a9%db%8c-%d9%be%da%95%d8%8c-%d9%84%db%95%d9%86%d8%a7%d9%88-%da%af%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8e%da%a9%db%8c/">ئێکسۆدوس شانۆیەکی پڕ، لەناو گوتارێکی خاڵیدا</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس</title>
		<link>https://jineftin.krd/2026/10/18/%d9%a2%d9%a4-%da%a9%d8%a7%d8%aa%da%98%d9%85%db%8e%d8%b1-%d9%be%db%8e%d8%b1%d9%81%db%86%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%b3/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[ئاڤان سدیق]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 18 Oct 2026 10:55:25 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[شێوەکاری]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://jineftin.krd/?p=10599</guid>

					<description><![CDATA[<p>ڕەنج ‌حیکمت لە ڕێککەوتی ٢٦/٩/ ٢٠٢٦ دا، کارێکی پێرفۆرمانسی لە ژێر ناوونیشانی (٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس) بە ئەنجام گەیاند. لە سەربانی بەڕێوبەرایەتیی ڕۆشنبیری کە دەکەوێتە…</p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/18/%d9%a2%d9%a4-%da%a9%d8%a7%d8%aa%da%98%d9%85%db%8e%d8%b1-%d9%be%db%8e%d8%b1%d9%81%db%86%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%b3/">٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">ڕەنج ‌حیکمت لە ڕێککەوتی ٢٦/٩/ ٢٠٢٦ دا، کارێکی پێرفۆرمانسی لە ژێر ناوونیشانی (٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس) بە ئەنجام گەیاند. لە سەربانی بەڕێوبەرایەتیی ڕۆشنبیری کە دەکەوێتە ناو پانتاییی کارگەی کلتوورەوە. دەکرێت بڵێین سەربانی یەکێک لە باڵەخانەکانی کارگەی کلتوور لە شاری سلێمانی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">پێکهاتەی کارەکە:</p>



<p class="wp-block-paragraph">١/ دیوارێکی کۆنکرێتی لە شێوەی پیتی (T) ڕێنووسی زمانی ئینگلیزی دروست کراوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">٢/ سەقفێکی هەیە پێک دێت لە سەربانێکی بچووک کە تەنکیەکی ئاو، توالێتێکی (ڕۆژهەڵاتی کە بەپێچەوانەوە قاڵبکراوە بە بنمیچی سەقفەکەوە) کە دەلاقەی توالێتەکە کراوەیە و بە هیچ بۆڕیەکی ئاوەڕۆوە نەبەستراوەتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">٣/&nbsp; بەشی پێشەوەی دیوارەکە (توالێتێکی ڕۆژئاوایی، گڵۆپێک، پەیژەیەکی ئاسن) پێوە جێگیر کراوە.&nbsp; دیوارێکی تر بەشی پشتەوەی دیوارەکەی کردووەتە دوو بەشەوە. بەشی یەکەم بۆری دووشەکەی بەشێوەیەکی (ناجۆر) دەچیتە سەر بانێۆیەکی خۆشووشتنەوە و عەلاگەیەک کە خاولی پیاهەڵواسراوە. بەشی دووەم کە دەکەوێتە ژێر سەربانی تەوالێتە ڕۆژهەڵاتییەکە بۆری بێ بەلوعەی پێوەیە لە کاتی بەردانەوە ئاوی بەخوڕی لێ دەڕوات.</p>



<p class="wp-block-paragraph">٤/ قەرەوێڵەیەکی ئاسن. &nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">٥/ جەستەی پێرفۆرمەر، کە ماوەی ٢٤ کاتژمێر بێ ئەوەی هیچ بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی لەگەڵ بینەرەکانی هەبێت، ژیانی خۆی لەگەڵ ئەو شوێنە دروستکراوەدا دەکات. &nbsp;</p>





<p class="wp-block-paragraph">میز دەکات، گوو دەکات، خۆی ڕووت دەکاتەوەو خۆی دەشوات، دەخەوێت، پاڵ دەکەوێت. ئەم کردانە لە ماوەی دیاریکراوی پێرفۆرمانسەکە دووبارە دەکاتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بەدەر لە پێرفۆرمانسەکە پێکهاتەی ئەم کارە کۆنکرێتییە دروست کراوە بۆ خۆی دەکرێت وەک ئۆبجێکتێکی سەربەخۆی هونەری تەماشا بکرێت. لەلایەکی تریش داڕشتن و پێکهاتەکەی لە خزمەت&nbsp; خستنەڕووی ناوەڕۆکی بیرۆکەکەدایە و لەگەڵ هەڵسوکەت و بەکارهێنانیدا واتای جیاوازتر وەردەگرێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئەوەی جێی سەرنجە سەرەتای بیرۆکە و ئیلهامی ئەم کارەی لە هەمان ئەوشوێنانە بیری لێکراوەتەوە کە لەناو (توالێت، گەرماو، جێگەی خەو) لە فەزای ناوماڵدا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">کردەکان جیاوازی لە واتادا دروست دەکەن کاتێک فەزای داخراوی ناو (ماڵ دەگوێزریتەوە فەزای کراوە یان ڕاومی کلتووری. &nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">چەمکی شوێن دەبێتە بابەتێک لە هەناوی کار و گۆڕانکاری بیرلێکردنەوە لە خودی کردار و هەڵسوکەوتەکان کاتێک شوێنەکانیان دەگۆڕێت. بەتایبەتیش سەربانی دوو دامودەزگای گرنگی کلتووری لە ناو شاردا دەخاتە ژێر پرسیارەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بە واتایەکی تر، هونەرمەند ڕەنج حیکمەت سنوورەکانی نێوان هونەر و ژیان کاڵ دەکاتەوە و خودی ژیان بەو شوێنانەی پێمان وایە سادەیە وەک توالێت، گەرماو، قەرەوێڵەی خەو دەکاتە پرسیارێک کە پەیوەندی بە واتای کلتوورەکەوە لە چوارچێوەی کارەکەیدا پێکەوە دەبەستێتەوە، ڕۆتینەکانی ژیانی ناو ماڵ وەک نموونەیەکی بچووککراو لەگەڵ وێنە گەورەکەی کۆمەڵگا لە کۆنتێکستێکی ئەم پێرفۆرمانسەدا پێکەوە دەبەستێتەوە. هەر ئەو سووڕانەوەیەی بینەر بە دەوری ژیانی ٢٤ کاتژمێری کەسێک لە شوێنێکی کراوە لە ڕاستیدا تیشکخستنەسەر ڕۆتینەکانی ناوەوەیە کە هاوکات لە دەرەوەش خۆی نمایش دەکات و ماڵ و کۆمەڵگە و کلتوور بەرهەم دەهێنێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">&nbsp;هونەرمەند ڕەنج حیکمەت خۆی دەڵێت: لەناو ئەو سێ جێگەیەی ماڵدا جەستەی لەڕووی بایۆلۆژییەوە لە ئارامیترین دۆخیدایە (هێمنە، وردە، قووڵە، ڕوونە، تەنهایە) لە بیرکردنەوەکانیدا. &nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">هەریەک لە فەزا، کە (ماڵە) لەگەڵ کەرەستەکانی وەک (تەختی خەو، توالێت، گەرماو) هەریەک لەمانە لە شوێنە واقعییەکەی خۆیاندا (کاریان) هەیە کە کاریگەریی ڕاستەوخۆ لە جەستەی بایۆلۆجی دەکات و بەوهۆیەشەوە کاریگەری لەسەر ئارامی و بیرکردنەوەوە دادەنێت، وە هەریەک لە کردەکان لە ڕووی سایکۆلۆجی و فەلسەفییەوە واتای&nbsp; تایبەت بەخۆی هەڵدەگرێت، بۆ نموونە تەختی خەو: کاتێک کە باسی تەختی خەو دەکەین، زیندەخەو (نێوەند) هەیە لە ئاگایی و نائاگاییدا ناکرێت ئەو بەشەی پەیوەستە بە مەسەلەی ئاگایی و نائاگایییەوە فەرامۆش بکەین، کە کردەی هونەری خۆی بەرهەمهێنراوی ئەو نێوەندەیە. نیوە ئاگایی یەکێکە لە باسە گرنگەکانی فەلسەفە و ڕەخنەی هونەری و بەرهەمهێنانی هونەری، کە لە ڕوانگەی دەروونشیکارییەوە، سیگمۆن فرۆید پێی وابوو کە هونەرمەند ئارەزووە سەرکوتکراوە شاراوەکانی ناخودئاگا دەگۆڕێتە سەرکاری هونەری تا پەسەندکراو بێت لەلایەن کۆمەڵگاوە.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="640" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-2-1024x640.jpg" alt="" class="wp-image-10605" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-2-1024x640.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-2-300x188.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-2-768x480.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-2-720x450.jpg 720w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-2.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>ڕەنج حیکمەت، ٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس لە سەربانی کارگەی کولتوور/ سەربانی بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری، لە ڕێککەوتی ٢٦/٩/٢٠٢٦، فۆتۆ: هێمن کاکەیی، سەنگەر عەبدوڵا، ناز حەکیم. چاککردنی فۆتۆکان: بنار تاهیر.</em></figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">هونەرمەند ڕەنج حیکمەت لە کارەکەیدا جەختی لەسەر پەسەندکردنی کۆمەڵایەتی نییە هیندەی جەختی لەسەر بەرەڵاکردن و ئارەزووی ڕووبەڕووبوونەوە هەیە، بەرامبەر دابونەریت و نۆرمە کۆمەڵایەتییەکان. خۆڕووتکردنەوە و خۆشوشتنەکەی نمایشێکی (ئێرۆتیکییانە نییە هێندەی ئارەزوویەکە بۆ ئازادکردنی ئارەزووی ڕووبەڕووبوونەوە. میزکردن بە نۆرمە کۆمەڵایەتییەکان لە سەربانی دامودەزگای کلتووری و شکاندن و داڕماندنی ئەو دیوارانەیە کە کلتوور دروستی کردووە. لەو نێوەندەشدا پێشاندانی ئەو ڕۆتینە بێ بەهایانەیە کە ژیانی سادەی قورستر کردووە و بۆتە بارگرانی وەک بەردانەوەی ئاوی بەلوعەی خۆ شوشتنەکە لە سەربانەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">توالێت: لە ڕوانگەی دەروونشیکارییەوە پاشەڕۆ دەرکردن تەنها کردارێکی بایۆلۆجی نییە، بەڵکوو پەیوەندیی قووڵی بە گەشەی دەروونی مرۆڤەوە هەیە. لای لاکان، پاشەڕۆ دەباتە ئاستی سمبۆلی. گووکردن جیاکردنەوەی شتێکە لە جەستەی خۆت، کە پێشتر خۆراک بووە و بەچێژ بووە لە ڕابردوودا، بەڵام ئێستا بۆتە شتێکی بێزارکەر کە دەبێت لە جەستە بێتەدەرێ، ڕزگارمان بێت لێی. مانەوەی لە جەستەدا پیسە، بێزارکەرە، دەکرێت وەک یەکەم ئەزموونی مروڤ لەگەڵ چەمکی لەدەستدان سەیر بکرێت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">سلاڤۆ ژیژەک شێوەی ئاودەستەکان دەبەستێتەوە بە ئایدۆلۆژیاوە و دەروونشیکاری کۆمەڵگەکان کرداری گووکردن ڕەفتاری بەرامبەر پاشەڕۆ شتێکی بێمانا نییە لەوێوە لە کۆمەڵگە تێدەگەیت چۆن مامەڵە لەگەڵ شتە پیس و نەویستراوەکانیدا دەکات. بۆچوونەکەی ژیژەک یارمەتیمان دەدات بۆ خۆیندنەوەی هەردوو جۆرەکەی توالێتی ڕۆژهەڵاتی و ڕۆژئاوایی لە کارەکەی ڕەنج حیکمەتدا .</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەنج حیکمەت دوو جۆر توالێتی داناوە توالێتی ڕۆژئاوایی و کە وەک خۆیەتی لەسەر زەوی جێگیرە و شوێنی خەزنی شاراوەی هەیە کە دەکەوێتەوە ناو شوێن کە ماڵە دروستکراوەکەیە، وەکوو هەڵگرەوەی بەرهەم کە دەچێتەوە هەمان ژێرخانی ماڵ، بە پێچەوانەی توالێتە ڕۆژهەڵاتییەکە کە پاشەڕۆی لەبەری دەڕوات و ناچێتە هیچ شوێنیک و هیج جێگەیەک لەناو ماڵدا لەخۆی ناگرێت تەنانەت ئاوەکەش کە پاشەڕووکە پاک دەکاتەوە هەر بەخوڕ لە بەری دەڕوات، کە زۆر لەگەڵ مامەڵەی ڕۆژهەڵاتیدا یەک دەگرێتەوە لەمامەڵەکردنی لەگەڵ شتە نەویستراوەکانی ناو هەناوی کلتووری خۆی. لە کاتێکدا لە کۆمەڵگەی ئێستای ئێمەدا هەردوو جۆرە توالێتەکە لە ژیانی ڕۆژانەماندا بوونی هەیە، لێرەوە پرسە کۆمەڵایەتییەکانی ناو هەناوی کۆمەڵگە دەچیتە ژێر پرسیاری قووڵ لە خۆی.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-768x1024.jpg" alt="" class="wp-image-10604" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-768x1024.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-225x300.jpg 225w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27.jpg 960w" sizes="auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">ئەم کارەی ڕەنج درێژکراوەی هەمان بیرۆکەی هەپێنینگ و فلوکسوسە کە دادای لەسەر دامەزراوە و هونەری پێرفۆرمانسیش بەشێکی گرنگە لێی، لە بنچینەدا هونەری پێرفۆرمانس، دژی دامودەزگا و بازاڕی هونەرییە کە کردەیەکی کاتییە و لە سات و شوێنی تایبەتدا ڕوو دەدات و توانای هەیە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ بینەردا دروست بکات، هونەر و ژیان لەیەک کات و شویندا پێکەوە دەبەستێتەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لای خودی هونەرمەند ڕەنج حیکمەت، هونەری (خۆکار) وەک پێرفۆرمانسەکەی کە بەشێکی گرنگی کارەکە ڕیگەدانە بە پەیوەندیی نێوان خودئاگایی و ناخودئاگایی، هەوڵ دەدات ڕەوتی ئەقڵ دەستەمۆ بکات تا پانتایی بۆ ناخودئاگایی زیاد بکات و ئازادانە کار بکات، یان بیرۆکەکە پێچەوانە بکاتەوە، خاڵێکی تری گرنگ لەم کارەدا کە جێگەی هەڵوەستەکردنە لەم کات و شوێنەدا. خۆ ڕووتکردنەوەی تەواوە لەکاتی خۆشوشتنەکەیدا کە جووڵەیەکی ڕادیکاڵانەیە و یەکەمین جارە لەم پارچەی ژیانی ئێمەدا هونەرمەندێک بوێری خۆڕووتکردنەوەی تەواوەتی هەبێت لە بەرچاوی بینەردا، کە من وەک خۆم زیاتر وەک خۆداماڵین و خۆشوشتنەوەیەکی ئاگامەندانە لە کلتوور دەیبینم تاوەکوو جل داکەندن و ڕووتبوونەوە.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-24-1024x682.jpg" alt="" class="wp-image-10603" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-24-1024x682.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-24-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-24-768x512.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-24.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">رەنج حیکمەت پێش وەخت ئامادەکاری کردووە، کە سێ پانتاییی ماڵێک لە سەربانی باڵەخانەیەک لەژێر ناوی کلتووردا دووبارە بکاتەوە وە بڕیاریشە لەو سەربانە ژیانی خۆی بکات لەو٢٤ کاتژمێرە کە پێویستی کرد (میز بکات، گوو بکات، خۆی ڕووت بکاتەوە، خۆی بشوات و بخەوێت). بەڵام نازانێت لەو پانتایییە کە ماڵ نییە کە تەنها نییە کە سەربانی شوێنیکی بەناو کلتوورییە، چی چاوەڕوانی دەکات هەر ئەوە جەستەی بایۆلۆژی ئەو ڕووبەڕووی چی دەبێتەوە؟ (فشار یان ئارامی یان هیچیان هەوڵی هاوسەنگی؟).</p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەوە ئەوەی ڕوو دەدات لە ژێر کۆنترۆڵ و پلاندا نییە. جەستە دەبێتە لابوورێک بۆ ڕووبەڕووبونەوە و بەرکەوتن بەوی تر، جا ئەگەر ئەوی تر نا خۆدئاگایی بێت یان بینەر بێت یان کەش و هەوا.</p>



<p class="wp-block-paragraph">لێرەوە گەورەترین خاڵی جیاکەرەوە خودی (ئاتموسفیر، جێگەیە) کە پێرفۆرمەر چێتر تەنها نییە، لە ڕاومێکی نادڵنیایدایە، ئەوی تر بوونی هەیە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">مەبەست لەوی تر بینەرە. بینەر بەشێکی گەورەی لە بەشداربوون لەوپانتایەدا بەردەکەوێت، ئەگەر چی بەشداری چالاکی ڕاستەوخۆشی نەبێت، هەرجەندە ڕەنج حیکمەت هەوڵ دەدات بینەر کاریگەری بەسەر جووڵە و ڕەفتارییەوە نەبێت، وەک بینەر تێبینی ئەوەم کرد کاتێک دیوار لەوێدا نییە مرۆڤ هەوڵی دروستکردنی دیواری تر دەدات تا پارێزراو بێت، دیواری نەبینراو لە دەوری خۆی دروست دەکات بە دابڕینی خۆی لەوانی تر لە (کۆمەڵ) تا هەڵسوکەوتی نەبێتە پەرچەکرداری ئەوانی تر و بە ئارامی لە ژیانە سادەکەی بژیت.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەنج حیکمەت، کەشێکی بیزارکەری مرۆڤ بەرجەستە دەکات کە تەمبەڵە، بە جێگەوە نووسانە، ڕۆتینی کوشندە، بێکاری و هەمیشە دووبارەکردنەوەی ڕۆتینەکانی ژیان. ماڵ وەک وێنەیەک بۆ ئارامی و لە هەمان کاتیشدا وێنەی پێچەوانەکەیەتی. دووبارەبوونەوە و ڕۆتین لەلایەک و تەنهایییەک کە مرۆڤ ڕاپێچی بیرکردنەوەی قووڵ دەکات لەلایەکی تر دەژێنێت. &nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">بە پێچەوانەشەوە کە &nbsp;بەبێ بەرکەوتن بە دونیای دەرەوە خۆجوینەوەو خۆخزانە ناو جێگە واتە هەوڵ دەدات ئارامی و پێجەوانەکەشی بخاتە ژێر پرسیار و گومانەوە.</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕەنج حیکمەت پەیوەندی لەگەڵ بینەر ناکات، قسە ناکات، هەوڵ دەدات سەرنجیش لەسەر کەس دانەنێت تا هاوسەنگی خۆی بپارێزیت، ئەو هەستەوەرەکانی کە بە دونیای دەرەوەی دەبەستێتەوە خۆی لێ داببڕیت. ئەو هەوڵ دەدات ئێمەی بینەر بەرێتە ناو دونیای کارەکەی.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بینەر بە دەوری ژیانی ٢٤ کاتژمێری و ماڵە دروستکراوەکەیدا دەسووڕێنێتەوە کە ئۆبجێکتێکی چوارلا کراوەیە، ئەمەش بابەتێکی سەرنجڕاکێشە کە لە ئێستای گەشەی کۆمەڵایەتیدا مرۆڤ بە تەماشاکردنی ژیانی ئەوانی ترەوە سەرقاڵە وەک بیرۆکەی بیگ برازەر کە بینەرەکان ئامادەییان هەیە چەندین کاتژمێر بەدیار ژیانی کەسانی ترەوە بەسەر ببەن.</p>



<p class="wp-block-paragraph">بە گشتی بیرۆکەی کارەکەی لە (نێوان)دا کار دەکات</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئارامی (و)&nbsp; دڵەراوکە</p>



<p class="wp-block-paragraph">تەنهایی (و) ئەوی تر</p>



<p class="wp-block-paragraph">ڕۆژهەڵات (و) ڕۆژئاوا</p>



<p class="wp-block-paragraph">ئاگایی (و) نائاگایی</p>



<p class="wp-block-paragraph">دامەزراوە (و) دژەدامەزراوە</p>



<p class="wp-block-paragraph">دابونەرێت (و) دژە دابونەریت</p>



<p class="wp-block-paragraph">تەمبەڵی (و) چالاک</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1024x682.jpg" alt="" class="wp-image-10602" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-1024x682.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25-768x512.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-25.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="640" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-1024x640.jpg" alt="" class="wp-image-10601" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-1024x640.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-300x188.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-768x480.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26-720x450.jpg 720w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-26.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="682" src="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1024x682.jpg" alt="" class="wp-image-10600" srcset="https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-1024x682.jpg 1024w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-300x200.jpg 300w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2-768x512.jpg 768w, https://jineftin.krd/wp-content/uploads/2026/10/photo_2026-10-17_09-58-27-2.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p>The post <a href="https://jineftin.krd/2026/10/18/%d9%a2%d9%a4-%da%a9%d8%a7%d8%aa%da%98%d9%85%db%8e%d8%b1-%d9%be%db%8e%d8%b1%d9%81%db%86%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%d8%b3/">٢٤ کاتژمێر پێرفۆرمانس</a> appeared first on <a href="https://jineftin.krd">ژنەفتن</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
