وەروو ئانەی تەنیا کەسێو بێ بێدەنگی و چۆڵی قاوەخانەکەینە نیشتەبێرە و جگەرە یاونێنا جگەرەی ئەوەشیایێوی دوورش بێ بە من. چن چرکێ بێ قاوەچییەکە هەر یۆ چایێوەش کوابێ وەروو دەمیمارە و وێش نمەزانوو پی شەوە و پی لێزمەو وارانی کۆگەوە لوابێ؟ ماچوو چاییش کوابێ وەروو دەمیمارە چوون مەحموودٚ قاوەچی ئاسایی چایی نەنیێرە پەی مشتەری، یۆوەم چێرپیاڵەکەی مەحکەم کوێ چوارپایە ئاسنینەکەو وەروو دەمیترە و بێ ئانەی خواینۆ چێرپیاڵەکە لرە گنۆوە پیاڵەکەش نیێنە و کەمێ جە چاییە تاڵەکەیچ مجیێنە چێرپیاڵەکە. قەدٚیمەو پێسە چاییش نیابێرە.
دەموو قەدٚیمیاوە هەمیشەی ژنیەبێم؛ مەحموودٚ قاوەچی باڵابەرز و هەیکەڵین، پیاڵە چایێ دەسشەو جۆرێو بەینوو چوارپایە ئاسنینەکانە خۆلێ وەرۆوە ئەجۆ پایێش نمەگنا زەمین و ئەجۆ سەما کەرۆ، زم و هامن کواپانتۆڵش پۆرەن و یەرێ لکێش وستێ‌نێنە مێبینەکەیش، چەمێ مچکلە سیاوەکێش برێقەشا مەی و عانێو نەخوۆ یا قسێ نەکەرۆ ددٚانە مەسنۆعیەکاش فشارۆ یۆترینیرە و چێڕێ کەرۆوە، دەنگێ قایمێش پۆوەنێ کە هەمیشەی عانێ وەروو سەماوارە زلەکێشنە بە دەسە زلەکاش خجڵوو چایی کەردەیرەن، چەنی مشتەریەکاش گنۆ سۆعبەت و شۆخیێ و دەنگێ قایمێش قاوەخانەکەنە وازیاوە. کەسی نەدٚیەنش حەتەرێش تەنگێ با و تاوەی وەروو چەماو یۆیوە لانمەشۆ نەکوو مشتەری چایێوتەرش گەرەک بۆ، بەڵام پی شەوەنە و پی لێزمەو وارانی نمەزانوو کۆگەوە لوابێ؟ بێدەنگی و چۆڵی قاوەخانەکەینە تەنیا من و ئادٚ وەراوەروو یۆترینیوە کۆمیلەما کەردەبێ و جگەرێ کێشێنمێ. قاوەخانەکە زل نەبێ، دەوراندەورش سەکۆ بەسیا بێ و لتە قاڵیێشا وستێ‌بێنێ سەروو سەکوەکا، وەروو سەکوەکانە چوارپایێ ئاسنینیشا نیای‌بنێرە و هەر چن ڕەنگێوە زەردشا کەردێ‌بێنێ بەڵام ژەنگەشا ئاردێ بێ، سەروو هەر چوارپایێوە دوێ یەرێ قەندانێ وەرشەوێ بێنێ کە وەروو ئانەی قەنی فرەشا چەنەبێ سەرقابەکەشا پۆختە نەنیەیابێوە و هەر پاسە چن چێرسیگاریێچ. جگەرەکەم تەمامیا بێ و دلێ چێرسیگارەکەو وەروو دەمیمنە کۆشنامەو، دەسم بەرد پەی پاکەتە جگەرە وینستۆنەکام کە چەنی فەندەکەکەیم نیابێنێم پاڵوو چاییەکەیم. تا جگەرێوەم گیسنانە چەمێم بڕینە، ئێننە بێدەنگ نیشتەبێرە دووکەڵوو جگەرەکەیش نەبیەی شکەم بێ هەن یا نیا، سوینیش هەست نەکریێ، حزوورش نە سەربارم بێ نە دڵوەشکەرم، بێدەنگی ئا شەوێنە کە تەنیا دەنگوو لێزمەو وارانی ئەی عانێو کێشێ تاقە دەلاقەو قاوەخانەکەیرە، تاپۆش من ویروو وێم وزێوە، ئەجێ جەسەمنە ئامانا جبەر و وەراوەروو وێمەو نیشتەنارە و چەمێم بڕیێنێناوە وێم! ئەجێ ئینانێ وەراوەروو وێمەو و فرە ورد سەرنجەو وێم مدٚەو، سەرنجەو جگەرە کێشتەیم، سەرنجەو سێخارە لوایم و سەرنجەو چێراو بیەیم بێدەنگی شەوێوە پاییزیە و وارانیەنە. فرە سامناک و غەریب یۆترینی شێنمێ و هەر چی ویرێ کەرێناوە نەزانێنا مشۆ بەینوو پیایێ پەنجا شەس ساڵەینە و جوانێوە سی ساڵەینە چە ئەوەشیایێو بۆ؟ جگەرەکەم گیسنامنە و چرکێوە تا دیانێ پەی نۆتوو جگەرەکەیم و گڕەو فەندەکەکەی چەمم کل بی چەنەش، دووکەڵوو یۆوەم هەناسەو جگەرەکەیم دامەو جبەر و دیانێشەو پەی، دیم پاڵاو پای ڕاسیش وەتەنش و پاش نیان سەروو سەکوەکەیوە، دەسی ڕاسش کە جگەرێوە بەینوو گلکەکاشنە سۆچێ نیانش سەروو کەشکەو پایشەو و وێش دان ملوو دەسی چەپیشرە، کۆتێوە ئامریکایی سەوزش پۆرە بێ، دیار بێ پڕانەو و دیسان دیار بێ پەی شانە هەژارەکاش بارێوە قورسا، مێبینە سیاوە پشۆرەکەش شل شلێو دەوروو کەمەری باریکیشنە مدرابێ، کواپانتۆڵە ئەفسەریەکەش و گجیە سادە سیاوەکەش فاسێڵەی دوە گەزیمانە کۆنە بیەیشا دێ چەمەو. بێ ئانەی دەسیش سەروو کەشکەو پایشەو لابەرۆ، جگەرەکەی یاونێوە لچە باریکە کەوەکاش و هەر پاسە کە چن چڕچێ گنێنێنە بەینوو برواش و دلێڕاسەو تەوێڵە مچکلەکێش هەناسێ قووڵێ دێنە جگەرەکەی، چەنی هەر هەناسێوە دووکەڵ ڕوێش پۆژنێ و ئەشیایم چن ساتێ خواینەیم تا دووکەڵەکە هەوای نەمینوو قاوەخانەکەینە مەحو بۆوە و دیسان خاڵخاڵوو قژە تەنکەکاش کە دای‌بێنێش لارە و خاڵخاڵوو ڕیشە پەڕەکەیش کەوتێوە سەعرا. هەر چی ویرێ کەرێناوە جگەم ئینەی هەردوەما پی شەوە درێژە وارانیێنە زیفما ئاما بێ پەی و دابێما چێروو وارانی و وێما یاونابێ بازارە کۆنەو ئی دەگایێ و وێما ترنجنابێنە قاوەخانێوە قەدٚیمی و جگەرێ کێشێنمێ، خاڵێ هامبەشێتەرما بێنێ، بەڵام نەزانێنا چێشێنێ؟ هەر چی ویرێ کەرێناوە ئی پیا غەریبە جە هەر ئاشنایێوی ئاشناتەربێ پەیم. حەزم نەبێ جە تاپۆیش، جە جگەرە کێشتەیش و جە ئا قیافە شەق و شڕەیشە چەم کل کەروو. حەزم بێ ئی بێدەنگیە کە سواروو شانام بیەبێ و ناقێم فشارای‌بێنێش بە دەنگوو ئادٚی مەڕیۆ. حەزم بێ دەم کەرۆوە و دەنگیش بژنەوو، هەر پا دەنگیشە کە پاسە زانێنا زەنگدار و جەرگ‌بڕا جوابوو گردوو پەرسەکام بدٚۆوە، ئا پەرسێ چی شەوە درێژێ پاییزێنە منشا وێڵوو چێروو وارانی کەردەبێنا و ئاخر سەر پەنام ئاردێبێ سەقفی کۆنە و دووکەڵینوو ئی قاوەخانەی.
حەزم بێ قسێ کەرۆ وەروو ئانەی گردوو تەوانیم کۆم کەردەو و بێ ئانەی دڵنیا بوو دەنگی گڕ و زایفم یاوۆ لاش یا نا واتم:
-خەم مەوەرە!
چوون پاسە زانێنا پێسەو منا، پاسە زانێنا منیچ ئاشناو ئادٚینا و ئا خەمێ ڕێخەشا پێکاننە ڕۆحم، ڕۆحوو ئادٚیچ یەواشێ و بێدەنگ وەرای وەرارە! نێگاش جە بووموو قاوەخانەکەی و وەروو پایاش هۆرگێرته و سەرەش بەرز کەردەو، سەرەش بەرز کەردەو و دیام پەی، چا عاننە دیانە چەمام مۆچرکێوە نۆکوو پایمەو ئاما و تۆقەو سەرەیمەو رەدٚە بیە! لەرزم کەرد و پەی ئانەی وێم جەم و جۆر کەرووە واتم:
-خەم ئێمەش واردێنمێ!
دیسان سەرەش وستراوە و ئیجار ئێتر هەناسێچ نەدێنە جگەرەکەیش. مەن و مدرا بێ. ئا بێقەراری و هەڵەهەڵە دلێ مننە بێ، دلێ ئادٚینە بیەبێ سکوون و ئەهوەنی. دیێنێش پەی و وەراوەروو چەمامەو پێسەو کوێوی بێ کە سەدٚها تاش و تلێش چەنە کەننیوە وێش نەورنۆ و وێش مەنۆوە. وەراوەروو چەمامەو پێسەو بەحرێوی بێ؛ بێ شەپۆل، ئارام ئارام. یاوانینە سەراپاشنە پاڵایە ئایداسە زەردەکاشەو گێرەش تا ئاخرین تاڵەی چەرمێ یا سیاوەو تۆقەو سەرەیش، جە گرد یاگێوەش فرەتەر چەمێشنە ئەوەشیایما فرەتەر دیارا. هەر وەروو ئانەی حەزم بێ دیسان بدٚیۆم پەی، بدٚیۆ ئا بووڵەهەنگوورە سیاوە و زلا دیسان وینووە ئەر بە قیمەتوو لەرزی دووبارەی و مۆچرکێوەتەرێ بۆ.
جگەرێوە تەرم گیسنانە و دیسان دەنگی زایفم بەرزم کەردەو:
-شاعێر چە وەشش واتەن:
ئای مردن لەکوێی ژیان کۆشتمی!
بە ڕاس ژیوای کۆشتیمێ!
ئینەم وات و دیسان چن چرکێ بێدەنگی مۆتڵەق قاوەخانەکەش گێرترە، تەنیا دەنگوو دڵۆپاو وارانی نەبۆ، کە فرە یاخی کێشێنێ دەلاقەو قاوەخانەکەیرە و ئادٚێچ پێسەو من حەزشا بێ چەم بڕانە ئی تاپوە ئەفسووناویەی. چەمش بڕانە و دەنگیش بژنەوا.
-ژیوای مەوداو بەینوو دوێ هەناسان، ئەر بەینوو ئا دوە هەناسەینە تاوات یاوی بە لووتگەو بەرزاییەکاو ڕۆحیت، بە قووڵایی بەحروو بیەیت تۆ ژیوانی! و چەنی هۆرئامای هەناسەی دماینی تۆ دیسان جە ئەدٚای بیوە…
درۆسم زانابێ، دەنگش زەنگدار و جەرگ‌بڕ بێ، وەختێو ئی قسا کەرێ سەرە بەرز نەکەرێوە و نەدٚیێ پەیم، لچێ باریکێ کەوێش کەم جمێنێوە و یۆ پاسە زانێ ئی دەنگە یاگێوتەرەو مەی. وشک بیەبێنا، دەقێق نەفامێنا چێش ماچۆ. بەڵام ئاواتم بێ درێژە بدٚۆ. چننە تەژنێوە موشتاقوو ئاوێن، یا زاڕۆڵێوە ئاورا موشتاقوو لتێ نانی ئاننە موشتاقوو قساش بێنێ. دەنگش هەم سەرسام‌ئاوەر بێ هەم ئەهوەن کەرێوە. هەم مۆچرکیت وزێنە هەم ئاشۆیت نیشنێوە. یەواشێو واتم:
-ئێنسان چەنی یاوۆ بەرزاییەکاو ڕۆحیش؟ یا قووڵایی بەحروو بیەیش؟
-بە لوای و نەمدٚرای!
-بەڵام من چەنی هەر هەنگامێوە زرەپیانا!
-ئەر زرەپیابی ئیسە دەس پەڕنی، چوون چەنی هەر گلێرایێوی چیوێوت دەس کەوتەن! چیوێوت ئاردەن چەنی وێت…
-بەڵام من مانیانا، وینی پی شەوە وارانیێ چەنی وێڵ وێڵێو وێم یاونان ئی قاوەخانە، سەرگەردان و بێ ئامانج، بە گردی ژیوایم بێ مانان.
-مانیایی ئاسایین! بەڵام ئەر یاوی بە ماناو ژیوای پەی هەزار و یۆوەمین کەڕەتی تینیت گنۆناوە و درێژە مدٚەی، پێسەو سێزیفی…ماناو ژیوای چرکەکاتنە یۆزەوە. وەختێو مەحکوومێنمێ بە ژیوای، مەحکوومێنمێ بە زەجری، سا زەجراو ژیوای شارۆ کەرە، مچکلەتەرین تا گەورەتەرین ساتەکاتنە. یەواش یەواش بنیەشا لاو یۆی، تا یاوی بە ماناو بەرزایی ڕۆحیت یا قووڵایی بیەیت. ئاسمان هیچ وەخت نمەشکاوۆ تا ماناو ژیوای وارۆ ملترە. وێت مشۆ چێروو گەورەتەرین حەسرەتی تا مچکلەتەرین شادٚی وشکنی و بزانی ئاخروو گەڵاڕێزانوو ئاواتەکاتنە و ئاسانەو سەردٚا سڵۆوەو زمسانوو تەمەنینە هەمارلەت چننا؟!
-بەڵام من تین و تەوانم نیا و ئاواتەوازوو مەرگینا.
وەختێو ئینەمە وات سەرسام مەنانێ، هۆشم شیەبێوە چێشی یانەنە ئاردا جبەر و دانێش ئی بازارە کۆنە و یاوانێ ئی قاوەخانە. هیچم ویر نەبێ و هیچ نەزانێنا جگەم ئینەی دڵم گیریابێ و خەمێوی گەورە کە نەزانێناچ چە خەمێوەن چنگێش پێکاینێنە گیانم. جگەم ئینەی زیابێنێرە وێم خەلاس کەروو، وێم کشووە. دیانێ وێمراوە، کۆتە سیاوەکەم کە هەر پاسە دابێم ملوو شانامرە تەڕ بیەبێ، گجیە چوارخانە سوورەکەم و پانتۆڵە سیاوەکێم و پاڵایە سیاوەکێم کە سەروو پایمەو کەردێ‌بێنێ یەک عاننە غەریب و ناژناسێ کەوتێ وەروو چەمێم، دەسم بەر پەی قژام، تەڕێ بێنێ و ئامای بێنێ ملوو چەمامرە، گلکێم کەردێ شانەو ڕیشیم، دیسان دیانێوە پەیش و واتم:
-مەرگ، مەرگ، جە مەرگی واچە…
-مەردەی وەهنینە، کەس نمەتاوۆ تەمامەن مرۆ!
قسەکێش بڕیەم و بە دەنگێ بەرز واتم:
-یانێ چێش؟! چەنی نمەتاومێ تەمامەن مرمێ؟؟؟
ئینەم وات و فرە ئەرامەننە دەسێوم کەردم دلێ قژامرە و پەو دەسەکەیم جگەرەکەم کۆشنامەو.
-چوون مەرگ لووتگەو ئەهوەنین، بەڵام ئێمە…
هەناسێوە قووڵش هۆرکێشت، جۆرێو کە شانێ هەژارێش بەرزێ بیێوە، دیسان درێژەش دا:
-بەڵام ئێمە مەحکوومێنمێ بە زەجری…!
-لاو تۆوە زەجر چێشا؟!
-زەجروو ویر کەردەیوە، ویر کەردەیوە بە وێما، ویر کەردەیوە بە ویرۆ کەردەیما، ئاگا بیەی بە ئاگاهی. زەجر چینەی گەورەتەر؟!
-چی زەجراوێنە هەنگام نیای تا کەی؟ تا چن؟ تا یاومێ کۆ؟
-سەرمەنزڵێو نیا کارنە!
-یانێ ئێسە تۆیچ پێسەو من خەمێوی یا زەجرێوی دانی ئی بازارە کۆنە؟
-ئانە هەنگامێ بنیۆ خەم خەڵاتا و زەجراوی!
دەنگوو مەحموودٚ قاوەچی چڵاکنانێرە، تا سەرەم بەرز کەردەو وەروو دەمیمنە بێ و نەمابێ پیاڵەو چایەکەیم و دەنگێ زلێش وازیێنێوە:
-چایەکەت بیەن دەموو مەردەی کوڕم، با فاڕووش پەیت.
تا وەروو دەمیمنە لاشی و لوا چاییەکەیم فاڕۆ پیاکە نەبێ وەراوەرمەو، دیانێ پیلا و پەولانه نەبێ، دەلاقەکەنە دیانێوە پەی جبەری، شیشەکێ هەڵمیشا کەردێ‌بێ بە دەس پەلەپەل هەڵمەکێم پسەڕیە و دیسان دیانێ، هیچ یاگێوەنە نەپێویێ. زوو هۆرئێستانێ قاوەخانەکەنە زیانێرە، واران فرەتەر بیەبێ و کێشێ ڕوەمرە، یاوانێ ئاخروو بازارە کۆنەکەی تۆشوو پیایێ ئامانێ، زوو ڕەمانێ ڕوەشۆ و واتم:
-پیایێت نەدی بلۆ پێگەنە؟ کۆتێ ئامریکاییش پۆرە بێ…
-ناوەڵا ڕۆڵە پی وارانە کەس نیا جبەرەو، تۆ چکۆ بیەنی؟
دیانێوە دما قاوەخانەکەش نێشانێ دەو، بەڵام دیم چڕاوێش نمەگڕا و وەڵات تاریک و کۆر! زوو دیانێوە پەی پیاکەی و واتم:
-چا وارەو بیەنا، قاوەخانەو لالۆ مەحموودٚینە…
بە سەرسامیوە دیا پەیم و ماچۆ:
-خودٚا لالۆ مەحموودٚی عەفوە کەرۆ، ساڵهان دماو وێش قاوەخانەش بیەن وێرانە. تۆیچ زوو لوەوە یانە ڕۆڵە ئێسە کەرۆش بۆران و دەمە…!