وتار و بۆچوون

دوای تێپه‌ڕبوونی سه‌ده‌یه‌ك كه‌ تێیدا دوو جه‌نگی جیهانی به‌ خۆیه‌وه‌ بینی، هۆلۆكۆستی نازی، گۆلاگی ستالین، كێڵگه‌كانی كوشتنی كه‌مبۆدیا، به‌م دوایانه‌ش كرده‌وه‌ دڕندانه‌كانی ڕواندا و ئێستاش دارفۆر، ئه‌سته‌م بووه‌ بتوانین به‌رگری له‌و بڕوایه‌ بكه‌ین كه‌ له‌ ڕووی ئه‌خلاقییه‌وه‌ پێشده‌كه‌ویین. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ڕاپرسییه‌كان ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ زۆرینه‌یه‌ك له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهانه‌وه‌ ئیدی ناداپه‌روه‌ری نه‌ته‌وه‌یی و ئیتنیكی و…

ئەم وتارەی جێفری گۆردۆن خوێندنەوەی وەڵامی فرۆیدە بۆ نامەیەکی ئالبێرت ئاینستاین لەبارەی شەڕ. ساڵی ١٩٣٢ گەورەترین بلیمەتی سەدەی بیستەم نامەیەکی بە پەلە بۆ کاریگەرترین دەروونناسی سەدە دەنووسێت. لەو نامەیەدا، ئالبێرت ئاینستاین لە سیگمۆند فرۆید دەپرسێت ” ئایا هیچ رێگەیەک هەیە بۆ پاراستنی مرۆڤایەتی لە مەترسی شەڕ؟” هەمان ساڵ بوو کە دەنگدەرانی ئەڵمانیا نازییەکانیان کردە گەورەترین…

یەکێک لە دیارترین نیشانەکانی گوتاری ڕووناکبیریی چەپ تاوانبارکردنی هێزە ڕۆژئاواییەکانە بەوەی کە سەرچاوەی ئەو هەموو خراپەکارییانەن وا لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا ڕوو دەدەن. ئەم خراپەکارییانە زۆرتر لەژێر ناوی ئەمپریالیزم، کۆلۆنیالیزم، نیۆلیبرالیزم، داگیرکاری، ڕاهێنانی تیرەگەری ئایینی، شەڕ، چەوسانەوەی ئابووری و هتد باس دەکرێن. ئەم هەڵوێستە چەپییە لە چوارچێوەی ڕۆژهەڵاتی ناویندا ئاشکراتر بەر چاو دەکەوێ، چون دەبینین نووسەران…

هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه ‌گه‌ر پێمان وابێت كه‌ توندوتیژی و هه‌راسانكردن یه‌ك پرۆسه‌ن و خاوه‌ن یه‌ك كرۆكی یه‌كگرتوون، كه‌ ده‌كرێت به‌ یه‌ك پێناسه ده‌ستنیشانی بكه‌ین، چونكه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا سرووشتێكی په‌لكه‌زێڕینه‌یی هه‌یه‌ و به‌ چه‌ندین فۆرم و خه‌سڵه‌تی جیاواز خۆی ده‌نوێنێت. هه‌راسانكردن و توندوتیژی سێكسی چه‌نده‌ به‌رجه‌سته‌یه‌، هێنده‌یش سیمبولیكه‌، چه‌نده‌ وه‌ك كرده‌یه‌كی واقیعی و كرده‌گی ده‌رده‌كه‌وێت، هێنده‌یش له‌ فۆرمی…

بوونی کەسانیتر دۆزەخە! ژان پۆل سارتەر (١٩٠٥-١٩٨٠) بە یەکێک لە گرنگترین بیریارانی سەدەی بیستەم هەژمار دەکرێت، کە لە پاش جەنگی جیهانی دووەمەوە، زۆرێک لە بزوتنەوە ئەدەبی و سیاسی و هونەرییەکانی ئەوروپا لە ژێر کاریگەری بیروباوەڕە و فەلسەفە بوونخوازییەکەیدا سەریان هەڵدا. سارتەر لە ساڵی (١٩٤٤)دا بە نووسینی کتێبی (بوون و نەبوون [١]) تێروانێکی نوێی لە هەمبەر…

لایسیتێ[1] وشەیەکە کە لە دەیەی حەفتای سەدەی بیستەم لە فەرەنسادا خولقێنراو دوای ئەوە ھاتە ناو تێز و گفتوگۆی سیاسییەوە. لایسیتێ دەستکەوتێکی سیاسییە کە بە پێی ئەمە لە لایەکەوە دەوڵەت[2] و ناوەندی گشتی[3] لایەنگری لە ھیچ ئایینێک ناکەن و لە لایەکی تریشەوە، ئایین بە بەھرەمەند بوون لە ھەموو ئازادییەک لە کۆمەڵگای مەدەنیدا، ھیچ دەسەڵاتێکی سیاسی بە…

سلاڤۆ: فەیلەسوفی پارادۆکسەکان / لێبوکە چەپەکە بەمەبەستی ئامادەبوون لە دیدارەکەی سلاڤۆی ژیژەکدا بە ناونیشانی (دەرکەوتنی سەرکردە بێئابڕووە نوێکان) کە بەرواری (٢٢-١-٢٠٢٠)، لە فۆرمی دیالۆگێکی کراوەدا لە کتێبخانەی گشتی شاری مالموێ سازکرا، نزیکەی ٣ کاتژمێر لە شەمەندەفەردا بووم تاوەکو خۆم بگەیەنمە هۆڵەکە و لە نزیکەوە بیبینم. هەموو ئەو پروپاگەندە و دەنگۆیانەی کە پێشتر لەڕێی تۆڕە میدیاییەکانەوە…

    ١ كارابوون یان ناکارابوونی مرۆڤی ئه‌كادێمی ئێستای ئێمه‌ ئه‌وه‌ند بابه‌تسازه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك، له‌نێویدا بێ یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی، به‌رده‌وام بوارێكه‌ بۆ ئەوەی بەرهەمهێنی گوتار بێ. ڕووداوه‌كان، گێڕانه‌وه‌كان، دیار و نادیارەکانی واقیعی کوردی، نائاسایی ده‌ركه‌وتنی حاڵه‌ته‌ ئاساییه‌كانی نێو ئەم واقیعە، خۆنواندن یانیش هەبوونمان له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتر و…هتد، زۆر کارەکتەری فەزای‌ ئێمه‌یان به‌ قسه‌ هێناوە. خۆ قسه‌كردن…

 ساڵی ١٩٠٨ لە شاری برۆكسل یەكێك لە فەیلەسوفە بەناوبانگەكان هاتە دنیاوە، زانای ئەنترۆپۆلۆژی و پێشەنگی بونیادگەریی (كلۆد لێڤی شتراوس) بوو. ماوەیەك ژیانی لە فەرنسادا بەسەر برد و دواتر لە پاش داگیركردنی پاریس لەلایەن نازییەوەكانەوە، ئیتر شتراوس بەرەو نیۆیۆرك سەفەری كرد و لە ساڵی ١٩٤٨ گەڕایەوە فەرەنسا و بەناوبانگترین كتێبی ناوداری سەدەی بیستەمی دانا، بە ناوی(…

یەکێک لە ڕەهەندە کاریگەرەکانی بیرکردنەوەی چارلز تایلەری بیرمەندی هاوچەرخی کەنەدی، کە وا لە خوێنەر دەکات درێژە بە خوێندنەوەی تێکستەکانی بدات و بە وردیش سەرنج بخاتە سەر ئایدیا و بیرۆکە مشتومڕ وروژێنەرەکانی، ئەوەیە کە ناوبراو بۆ خستنەڕووی بابەتی سەرەکی تێکستەکەی، هەوڵدەدات بیرکردنەوەی دژە باو هەڵبژێرێت. بیرکردنەوەیەک کە پێچەوانەی تەوژم و شەپۆلی باوە، لەوەش زیاتر لەگەڵ بەرەوپێشچوونی…