بابەتە نیشانەکراوەکان ‘میشێل فوکۆ’
ئەرێ ئەوە کانت و فۆکۆ لە کوێن؟
برای ئازیز، کاک ئارام سدیق! دوای ڕێزی زۆر: سەرەتا ڕێم بدە لە دڵەوە، نەوەک بە تەوسەوە خۆشحاڵیی خۆم لە ئاستی بڵاوکردنەوەی بەرهەمەکانتدا دەرببڕم، بە تایبەتی ئەوانەی چ ڕاستەوخۆ و چ ناڕاستەوخۆ پێوەندییان بە منەوە هەیە. لەو ڕێیەوە هەوڵم داوە ئەو چەمکانە هەڵبگرمەوە، کە تۆ ناویان دەهێنیت، تا بە ئاڕاستەی دایەڵۆگیاندا ببەم و ڕەگەکانیان بدۆزمەوە، کە…
Read Moreسوبێكتیڤیته و ههقیقهت
باش دهزانین كه ئامانجی سهرهكیی قوتابخانه فهلسهفییهكانی یۆنان ئهمه نهبوو كه تیۆرییهك پێك بهێنن، ڕێك بخهن و فێر بكهن. ئامانجی قوتابخانه فهلسهفییهكانی یۆنان گۆڕانی تاك بوو. ئامانجی فهلسهفهی یۆنان ئهمه بوو كه ئهم تواناییه به تاك بدات كه جیاوازتر، باشتر و بهختهوهرانهتر له ئهوانیتر ژیان بكات[1]. شوێنی خود-تاقیكردنهوه و دانپێدانان لهم پرسهدا چی بوو؟ له…
Read Moreسوبێكتیڤیته و ههقیقهت
«سوبێكتیڤیته و ههقیقهت[Subjectivité et vérité]» وتارێكه كه فوكۆ له ١٧ـی نۆڤهمبهری ١٩٨٠ له كۆلێژ دارتمۆس به زمانی ئینگلیزی پێشكهشی دهكات. فوکۆ پێشتر ههمان وتاری له ٢٠ـی ئۆكتۆبهری ١٩٨٠ له زانكۆی كالیفۆرنیا له بێركلی پێشكهش كردووه كه كهمێك جیاوازی ههیه له وتارهكهی كۆلێژ دارتمۆس. من لێرهدا ههردوو وتارهكهم تێههڵكێش كردووه و جیاوازیی دهقی وتارهكهی زانكۆی كالیفۆرنیام…
Read More
لەبارەی “مارکی دو ساد”ەوە
ساد بۆچی دهینووسی؟
ئهم دهقه بریتییه له وتارێكی ئیدیتكراوی فوكۆ كه له كۆنفرانسێك كه لەلایهن زانكۆی بوفالو له نیویۆرك له مارسی ١٩٧٠دا ڕێكخرا بوو، پێشكهشی كردووه. لهو ساڵهدا بهشی زمان و ئهدهبی فرهنسی زانكۆی ناوبراو فوكۆیان بۆ قسهكردن لهسهر ئهدهبی فرهنسی داوهت كردبوو. فوكۆ له ڕۆژی دووهمی كۆنفرانسهكهدا به دوو بهش قسهی لهسهر “ماركی دو ساد”، یاخود باشترین…
Read Moreئەمریكادۆزیى تێكست
( ١ ) دواى سى ساڵ زیاتر لە بەكارهێنانى بەرفراوانى وشەى “ڕەخنە” Critique لە ئەدەبیاتى نووسینى ئێمەدا، هێشتایش ماناى ئەم چەمكە ساكار و نەخەمڵیو ماوەتەوە؛ ڕەنگە گرنگترین هۆكار ئەوە بێت كە لە ماوەى ئەو ساڵانەدا ڕەخنە لە كولتوورى زارەكیى ئێمەدا بە پرۆسەیەكى درێژى بەدەنگكردندا تێپەڕیووە كە دەرەنجام بەبێ ئەوەى لە كایەى فیكردا بەرەو گەشەكردن و…
Read Moreمهسیحییهت و دانپێدانان
فوکۆ وتاری «مهسیحییهت و دانپێدانان [Christianisme et aveu]» له ٢٤ـی نۆڤهمبهری ١٩٨٠ له كۆلێژ دارتمۆس پێشكهش دهكات. ئاسایی ئهم وتارهش پێشتر له ٢١ـی ئۆكتۆبهری ١٩٨٠ له زانكۆی كالیفۆرنیا له بێركلی پێشكهش كراوه و لهگهڵ دهقی وتارهكهی دارتمۆس جیاوازی ههیه. لهبهر ئهوه ئهم دوو وتارهم تێههڵكێش كردووه و جیاوازیی وتارهكهی زانكۆی كالیفۆرنیام خستووهته ناو ئهم جۆره…
Read Moreدهسهڵات، بهها ئهخلاقییهكان و ڕۆشنبیر
پرسیار: كهمێك لهمهوبهر وتت كه ئهخلاقگهرایت. میشێل فوکۆ: به یهك مانا، من یهك ئهخلاقگهرام؛ ئهخڵاقگهرام، چون پێم وایه یهكێك له ئهركهكانی بوونی مرۆیی و یهكێك له ماناكانی بوونی مرۆیی – شتێك كه سهرچاوهی ئازادیی مرۆییه- ئهمهیه كه ههرگیز هیچ شتێك وهك پرسێكی خود-بهڵگهنهویست، كاربڕ، دهستلێنهدراو، ڕوون یا چهسپاو پهسهند نهكات. هیچ پرسێكی واقیعی نابێت…
Read Moreڕەسەنایەتى و بێماڵى
لە ناوەڕاستى مانگى سێپتێمبەرى ساڵى ڕابردوودا نووسەر و مامۆستاى زانكۆ “نەوزاد جەمال” وتارێكى بە ناونیشانى “سپینۆزا یان هیگڵ لە كوردستان؟” لە سایتى ژنەفتن بڵاو كردەوە كە تەنیا لەم دواییانەدا دەرفەتى تەواوم هەبوو كۆى وتارەكە بخوێنمەوە. لێرەدا ناوەڕۆك و كورتەى باسەكەى بۆ ئەو خوێنەرانە دەخەمە ڕوو كە وتارەكەیان نەخوێندووەتەوە، بۆ ئەوەى وێنایەكى گشتییان دەربارەى هەبێت: ڕۆشنبیرانى…
Read Moreپاش حەسەن زیرەک؟
“ئەو نووسەرانەی بەدڵمن، پێم خۆشە بەکاریان بهێنم. بۆ نموونە، تاکە پێزانین و پاداشتێک کە بەرانبەر فیکری کەسێکی وەک نیتشە بنوێنرێت، ئەوەیە کە بەکار بهێنرێت، بشێوێنرێت، هاواری پێ بکرێت و ناڕەزایی پێ دەرببڕدرێت. جا گەر قسەکەران گوتیان کە من بەرانبەر بە نیتشە وەفادار، یان بێوەفا بووم، ئەوا هیچ گرنگییەکی بۆ من نابێت.” فوکۆ میشێل فوکۆ لای…
Read More
زۆرایهتی و جاگلەر
ههوڵێک بۆ لێکدانهوهی سێکوچکهی ڕۆشنبیر، دهستهڵات و زۆرایهتی لهدوای ڕاپهڕینهوه
هەردوو چەمکی ڕۆشنبیر و دەستەڵات لە گشتەوە بۆ تایبەت چهمکی ڕۆشنبیر ههمیشه ئهو چهمکه بزێو و یاخییه بووه، که ڕووناکبیر و فیڵۆسۆفانی به خۆیهوه خهریک کردووه، بۆیه تهنیا له بواری سیاسهتدا نهماوهتهوه و چووهته ناو ههموو بوارهکانی دیکهیشهوه. سهیر نییه ئهگهر دهبینین زۆرترین پێناسهی بۆ کراوه. لهگهڵ دهرکهوتنی کێیسی دریفوس (Dreyfus) له ساڵی (١٨٩٤)دا چهمکی…
Read Moreدیالۆگێکی بەرفراوان لەگەڵ فەیلەسوفی ئەمریکایی “جودیت باتلەر”دا
ئەم دیالۆگە لە لایەن گۆڤاری حێکمەی عەرەبی لەگەڵ فەیلەسوفی ئەمریکایی، تیۆرسێنی “پرسی جێندەر”، پڕۆفیسۆر “جودیت باتلەر”مان ساز دراوە. زیاتر لە ٣٠ساڵ تێپەڕیوە بەسەر بڵاوکردنەوەی کتێبەکەت، “پرسی جێندەر“، گرنگترین وێناکردنە خراپەکان دەربارەی کتێبەکە چین؟ باتلەر: سەرەتا، با زۆر سوپاست بکەم بۆ ڕێکخستنی ئەم دیمانەیە. من خۆشحاڵم بە دەرکەوتنم لە لاپەڕەکانی گۆڤاری “حکمە”. وەک دەزانن “پرسی جێندەر”…
Read More
ئایین و ئهنترۆپۆلۆژیا
سێكیولاریزم و كایهی گشتی
تهڵال ئهسهد تیۆریستێكی ئهنترۆپۆلۆژییه و بهشداری گرنگ و بهرچاوی ههیه لهو توێژینهوانهدا كه تایبهتن به قۆناغی پۆست-كۆڵۆنیالیزم. لهنێو زاناكاندا پتر لهژێر كاریگهری كارهكانی كهسانی وهك میشێل فوكۆ و بیریاری ئهمریكایی ئێدوارد سهعیده. دهقی ئهم گفتوگۆیهی خوارهوه زانكۆی چیستهر لهگهڵیدا سازی كردووه و ههر له ماڵپهڕی زانكۆكهیش بڵاو كراوهتهوه: – سهرهتا دهمانهوێت بزانین كه چۆن دهڕوانیته…
Read More