هەنووکە پرسیار لە بوون ئەکەم

من لە دەرەوەی ئەوم یا ئەو لە دەرەوەی من.

چۆن تۆ بەدوای ئەودا ڕا ئەکەی

لەسەر شەقامەکان،

لە ماڵەوە :  لەسەر سفرە، لە نێو بالیف و

 لە لێواری لاپەڕەکان یان لە باڵکۆنی پەنجەرەکەوە ڕوو لە ئاسمان لێی ئەڕوانی.

تۆ بەدوای ئەودا ڕائەکەی.

(٢)

بیەی پسە ئانەیە دەرک کریۆ هەمان ئانەنە کە هەن..(*)

(٣)

ئێستا بوون لە دەرەوەی منە،

لە دەرەوەی پێوانەکردن و شۆڕ بۆتەوە بۆ نێو عەدەم.

ڕا ئەکا بەدوامدا،

هەندێ جار لەسەر شەقامەکان، یا لەسەر سووچی کۆڵانەکان بە دیارمەوە وەستاوە.

جارجارێ هەڵواسراوە بە پەنجەکانمەوە کاتێ پێیان ئەنووسم،

گەلێک جاریش خۆی فرێ ئەداتە سەر سەرینەکەم و

خەونی لەگەڵدا ئەبینم.

(٤)

بوون وەک خواوەندێکی لاسار ڕا ئەکا بە دوامدا

خۆی ئەبارێنێ بە سەرمدا وەک بەفر

باڵکۆنەکە پڕ ئەکا لە گوڵ

سەحەر پڕ ئەکا لە بۆن

 سیحر لە هەموو شتێ ئەکا.

بوون وەک خواوەندێکی لاسار ڕا ئەکا بە دوامدا

من لە دەرەوەی ئەو و ئەویش  بەدوای مندا سەما ئەکا.

یۆنان-  ڕێبەندانی ٢٠٢٥

پەراوێز:

 (*) ئەو دێڕە ( بڕگە یان پارچە یان فراگمێنتە  Fragment) کە لە شیعرەکەماندا بەکارمان هێناوە و بە زمانی هەورامی وەرمانگێڕاوە و خستوومانەتە ڕوو بە زمانی یۆنانی:

” تۆ خار ئەفتۆ نۆیین ئێستین تێ کە ئینە …τὸ γὰρ αὐτὸ νοεῖν ἐστίν τε καὶ εἶναι یان) واتە:  “بوون” ئەوەی کە دەرک دەکرێ هەمان ئەوەیە کە هەیە”یان “وەهایە “بوون” هەمان ئەو شتەیە کە دەرک ئەکرێ”

.ئەو بڕگە، بڕگەی سێیەم   B3یەلە دەقی” دەربارەی سروشت”ی فەیلەسوفی پێش سوکراتی پەرمەنیدیس.

لێرەدا بەکورتی چەند تێبینیەک سەبارەت بەو بڕگەیە کە وەرمانگرتووە دەخەینەڕوو:

یەکەم: سەبارەت بە “بوون” و “دەرک”کردن کە لە بڕگەیەدا هاتوون دەپرسین: ئایا کامیان پێش کامیان دەکەوێ؟ ئایا وەک یەک هەن؟ لە ڕاستیدا بڕگەکە بە دوو شێواز وەردەگێڕدرێت، (بوون هەمان ئەو شتەیە کە دەرک دەکرێ) یان (ئەوەی کە دەرک دەکرێ هەمان ئەو بوونەیە کە هەیە). بە سەرنجدان و بیرکردنەوە و لێوردبوونەوە بۆ “من” دەرک”کردن پێش”بوون”دەکەوێت. بەڵام بوون لە خۆیدا “پێش” دەرککردن دەکەوێت.

دووەم: ئایا پەرمەنیدیس لەم بڕگەیەدا “بوون” و “دەرک”کردن پێکەوە گرێ دەداتەوە و وەک هەمان شت بەیانی دەکات؟

سێیەم: ئەوەی تێبینی دەکرێت لە بڕگەی دواتری دەقەیدا  باس لە هەبوو”ئۆن” ئەو شتەی کە هەیە” دەکات. (ئەو شتەی کە هەیە هەمان ئەو شتەیە کە دەرک دەکرێ) یان (ئەو شتەی دەرک دەکرێ هەمان ئەو شتەیە کە هەیە). لەبەر ئەوە ئێمە واماندانا بۆ وەرگێڕانەکە “دەرککردن” پێش “بوون” بخەین.

“νοεῖνچوارەم: وشەی “نۆیین

ئەم وشە یان چەمکە وەک ڕاڤەکاران و وەرگێڕەکان ئاماژەی پێ دەدەن دەتوانرێت وەک “دەرکردن”،”عەقڵ” “دەرک یان هوشیاری عەقڵ”ی وەربگێڕێت. ئەوەی جێگای ئاماژەیە لای ئەنگساگۆراس ئەم وشەیەی بەمانای “عەقڵ”خراوەتەڕوو.

پێنجەم: دەقەکە (لە زمانی یۆنانی دێرین بۆ زمانی یۆنانی نوێ)چەند وەرگێڕانێکی بۆ کراوە، بۆ ئەو دێڕە کە بەکارمان هێناوە بڕوانە ئەم سەرچاوانەی خوارەوە:

• Παρμενίδης, Αποσπάσματα – (παμπάλαια) του Ποιήματος του Παρμενίδη, μτφρ., Βασίλης κάλφας, ΝΕΟ ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ, 2024.
• Παρμενίδης ο Ελεάτης. Περί φύσιος, Πρόλογος, Εισαγωγή, μετάφραση, Σχολεία, Γεώργιος Στεφ. Καραγιάννης, Συνεργασία (Εισαγωγή Ι), Δημ. Παπαδής, Ζήτρος 2003, σελ.78-79.
• Γιάννη Τζαβάρα. Σχόλια στο ποίημα του Παρμενίδη, Φιλοσοφικά Δημοσιεύματα 2016, σελ.104-105.

The post بوون لە دەرەوەی من appeared first on ژنەفتن.

ئەم جیهانە

 جیهان کاتێ لە مندا دەمرێ،

جاڵجاڵۆکەکان دەگەڕێن بۆ شوێنێکی دیکە بۆ خۆحەشاردان

باڵندەکان دەگەڕێن بۆ ئاسمانێکی دیکە بۆ فڕین و

گوڵەکانیش بۆ سروشتێکی دیکە بۆ گەورەبوون.

***                  

وەها جیهان لە دڵمدا دەمرێ،

شەقامەکان خاڵی دەبنەوە لە تیشکی خۆر،

ئاسمان دەگەڕێ تا بە ڕەنگێکی دیکە خۆی ڕەنگ بکا و

تۆش خۆت دەشاریتەوە لە جوانی.

ئەوە من نیم لەنێو جیهاندا دەمرم، بەڵکوو ئەوە  تۆ و جیهانن لە مندا دەمرن.

(٢)

جیهانێکی تر

جیهانێکی تر ئەوەیە،

تۆ نەبی بە پاسەوانی ڕەشەبا، سێبەر و ڕەهێڵە.

خۆت نەکەیت بە خاوەنی ئاسمان و

دەست نەبەی بۆ ئەو گۆرانییانەی لە خۆوە* هەن.

***

جیهانێکی تر ئەوەیە،

بەیانییەک زوو، بێ دوودڵی، بە دەنگی چۆلەکەکان بەخەبەر بێیت.

نیوەڕۆیەک، بەنێو شەقامەکاندا بەبێ دەنگی تێپەڕی.

ئێوارەیەک، پیاسەیەک بەنێو نەمریدا بکەی.

شەوێک، سەر بخەیتە سەر سەرین و بیر لە هیچ نەکەیتەوە .

***              

جیهانێکی تر ئەوەیە،

فریشتەکان سەرقاڵ بکەیت بە خۆتەوە.

بگەڕێی بە دوای دۆزینەوەی نەسیمدا.

لەژێر سێبەری درەختێکدا تا هەتایە ڕاکشێی.

ڕێ بدەیت کۆترەکان بە ئارەزووی خۆیان دەنگ هەڵبڕن و

ئاژەڵەکانش بگەڕێنەوە بۆ نێو باخچەکانی سروشت.

 ***                 

وەهایە جیهانێکی تر،

بگەڕێی بە دوای زانینی ئەو شتانەدا کە نین.

واز بهێنی لە هەڵدانەوەی لاپەڕەکان و

فێری فڕینێکی بێ باڵ ببیت.

سالۆنیک، هاوینی ٢٠٢٣

*لە خۆوە یان لەخۆوەبوون: مەبەست لەوەیە شتێک بە شێوەی خۆکرد و ئۆتۆماتیک دەبێت و هەیە.

The post جیهانێکی تر appeared first on ژنەفتن.

بردمیان دوور دوور تا سەر خاکی گریک.

لەوێ وەک درەختێ ڕووام، چڵ و پۆپ و گەڵا گەشەیان کرد.

لە خۆر و ئاسمان ڕائەمام،

وزەم ئەبەخشییە وشە لەنێو زماندا.

لەنێو زەمەندا، ئەو گۆرانییانەم ئەوتنەوە لە شاخەکانەوە پەیدا ئەبوون.

جوانی منی فریودا لە خۆیدا.

ئەو ئەفسانانەی لەبارەی دەریا، ئاسمان و ئەستێرەوە ئەوتران، فریویاندام.

ئێستا لەنیوەی ڕێگا، ناتوانم بگەڕێمەوە سەر هەمان خاک، هەمان ئاو و هەمان گۆرانی.

چارەم نییە، وەک درەختێ لەنێو ڕۆحی تۆدا ئەژیم.

باسی ئاسمانت بۆ ئەکەم، هەر خۆیەتی و خۆی.

یەک وێنە و

یەک ڕەنگ و

یەک سنووری هەمیشەیی.

باسی ڕووناکیت بۆ ئەکەم، هەر خۆیەتی و خۆی.

یەک وێنە و

یەک تیشک و

یەک هێزی هەمیشەیی.

لەنێو زماندا،

نە ئاسمان، خۆی گرێ دەدا بە خۆر و بە هەشت و ئایندەوە.

نە ڕووناکی، خۆی گرێ دەدا بە ئاسمان و زەوی و مێژوەوە.

کاتێ لە تۆ ڕائەمێنم، هیچی دیکە نییە لە تۆ بچێ لەنێو زماندا.

ئەلف و بێی نوێ پەیدا ئەبێ و

درەختەکان وانەی جوانی ئەڵێنەوە.

تۆ: دووبارە وشە بە وشە من ڕیز ئەکەی لە خۆتدا.

بە دەستێ پەنجە ئەخەیتە سەر وشەکان و

بە دەستێ وشەکان ئەخەیتە نێو دڵم.

هەر تۆی لە ڕۆحی خۆتدا پەیدا ئەبی.

هەر وشەیەک وزەی خۆی هەیە لەنێو زماندا

ئاسمان، هەر خۆیەتی و خۆی،

یەک وێنە و

یەک ڕەنگ و

یەک سنووری هەمیشەیی.

ڕووناکی، هەر خۆیەتی و خۆی

یەک وێنە و

یەک تیشک و

یەک هێزی هەمیشەیی.

جوانی، هەر خۆیەتی و خۆی

یەک وێنە و

یەک وزە و

یەک عەشقی هەمیشەیی.

یۆنان ١٠-٤-٢٠٢٢

The post وشەکان appeared first on ژنەفتن.

مێتا-فەیسبووک بەم شێوە ڕوون دەکەینەوە کۆکردنەوەی شتەکانە لەنێو یەک فەزادا، هەروەها هەلرەخساندن بۆ بنیادنانی پێکەوەبوون لە سەروو پەیوەندیی کۆمەڵایەتی و بەدەستهێنانی زانیاریی مرۆڤەکان بە خۆیان و دەوروبەر و دنیا لە سەروو ئەو بوونەی ئێستا تێیدا دەژین، بەڵام تەنها ڕاڤەکردنی وشەکە بەو شێوەیە (ژیانکردن لە سەروو ژیانکردنی ئەم شێوەی ئێستا) بەس نییە بۆ ناسینی جەوهەری مێتا-فەیسبووک، بەڵکوو پێویستە بنەڕەتی بیرکردنەوە لە مێتا فەیسبووک ڕوون بکەینەوە کاتێک بنەڕەتەکەمان ئاشکرا کرد ئیتر ڕێگامان بۆ ڕووناک دەکاتەوە بۆ زانین و تێگەیشتن و مشتومڕکردن لە بارەیەوە.

– بنەڕەتی بیرکردنەوەی مێتا-فەیسبووک

بنەڕەتی مێتا – فەیسبووک بریتییە لە کردنی گشت بە یەک، هەوڵە بۆ پێکەوەبەستن و پێکەوە گرێدانەوەی گشت بە یەکەوە بە مەبەستی جووڵە پێ کردن و گواستنەوەی بۆ سەروو ئەو شێوە ژیانکردنەی ئێستا، واتە دەرکەوتنی شێوازێکی نوێی ژیانکردن لە سەروو ئەو شێوە ژیانەی کە ئێستا تێیدا دەژین و بوونی هەیە، ئەمە تەنها ناونانێکی ڕووت نییە، بەڵکوو تیۆریزەکردنی (گشت بە یەک). بیرۆکەی ئەم هەوڵە تازەیەی مرۆڤ دەگەڕێتەوە بۆ بیرکردنەوە قووڵەکەی پارمێنیزیس [٢]کە پێی وابوو یەک گشتە واتە هەموو ئەوەی کە هەیە لە یەکەوە هاتووەتە ئاراوە تێڕامانەکەی پارمێنیزیس بوون ناسیییە، تێڕامانە سەبارەت بە بوون و پەیدابوون، بەڵام مێتا فەیسبووک کردنی هەموومانە بە یەک واتە نەک “یەک گشتە” وەک ئاماژەمان پێدا بەڵکوو “گشت دەکات بە یەک” هەموو کۆ دەکاتەوە لە یەک یەکەدا لە ڕێگای هۆکاری پێکەوەبەستن و گرێدانەوەوە. کاتێ گشت دەبێ بە یەک واتە پرۆسەی هەموومان دەبین بە یەک لە ڕێگای مێتا-فەیسبوکەوە  قۆناغی سەروو لەم جۆرە لە ژیان  دێتە ئاراوە، کە لەپاڵ خۆیدا نەک شێوەکەی واتە شێوەی ئەو ژیانەی ئێستا هەیە و تێیدا دەژین دەگۆڕێ، بەڵکوو (ئەگەر)ی گۆڕینی جەوهەرەکەشی لێ دەکرێت، چونکە کاتێ گشت دەبێ بە یەک ئیتر پێویستە هۆکارەکانی هەموو ئەو ڕووداوانەی ڕوو دەدەن ببن بە یەک. لەبەر ئەوە ئەم قۆناغە پێویستی بە تێڕامانی قووڵ و دانەبڕوا و لە بیرکردنەوەی دەوێ.

بوون بە خودا لە ڕێگای بوون بە یەک

کاتێک هۆکارەکانی هەموو ئەو ڕووداوانە دەبن بەیەک ئیتر هەمومان دەبین بە یەک کەس و پرۆسەی  بەخودابوونی مرۆڤ لەم ڕێگایەوە خۆی بەرجەستە دەکات، ئەمەش بەگەڕانەوە بۆ ئەو هەوڵانەی پێشتری مرۆڤ کە تاقی کراونەتەوە دووبارە تاقی دەکرێتەوە و هەموو ئەو تێڕامانانە بەگەڕ دەخرێن تا بە یەکجار ئەو وێنەیە بەرجەستە بێ کە مرۆڤ دەبێ بە یەک، کاتێ بوو بە یەک دەبێ بە خودا. لێرەوە مرۆڤ هەم دەبێ بە خودای خۆی هەم خودای دەوروبەری خۆی (دەوروبەر مەبەستمان ئاژەڵەکان و درەخت و سەوزی و دەریا و زەریاکان…) بەڵام ڕەنگە دووبارە هەوڵەکانی بە خودای کردنی مرۆڤ لە ڕێگای پرۆسەی گواستنەوەی (گشت بە یەک) لە ڕێگای مێتافەیسبووک مرۆڤ بەرەو چارەنووسێکی پڕ ئازار ببات، هەر وەک چارەنووسی پرۆمیسێیا، چونکە هەوڵی پرۆمێسێیا جارێکی دیکە بە شێوەی نوێ لە ڕێگای تەکنیکەوە خۆی نمایش دەکاتەوە.

پرۆمیسێیا: “لە میسۆلۆجیای یۆنانییدا خودای ئاگر بوو، ئەو عاشقی ئەسینای کچی زیۆس بوو، زیۆس هەموو شتێکیدایە کە بیداتە مرۆڤ جگە لە ئاگر، بەڵام ئەو ئاگر بەبێ ئاگاداری زیۆسی خوداوەند  دەداتە مرۆڤ، زیۆسی خوداوەند پێی دەزانێت و سزایەکی سەختی دەدات دووری دەخاتەوە و لە لوتکەی چیایەک هەڵیدەواسێ هەموو ڕۆژێک باڵندەیەک دێت بەشێک لە جگەری پرۆمیسێیا دەخوات و بە شەو چاک دەبێتەوە “لێرەوە پرۆمیسێیا ئەوەمان بیر دەخاتەوە کە ئەو لەپێناو خۆشبەختی مرۆڤدا ئاگرەکە لە خودا دەبات تا گەرمی و ڕووناکی بۆ بهێنێت و دووری بخاتەوە لە ئازار بەڵام پرۆمیسێیا خۆی دەکەوێتە نێو ئازارێکی قووڵەوە، بە هەمان شێوە مێتا وەک مژدەیەکی نوێی بۆ مرۆڤ هاتۆتە ئاراوە لەپێناو بەدیهێنانی شێوازێکی نوێی ژیانکردن لە سەروو ئەو شێوە ژیانەی کە ئێستا تێیدا دەژین و بوونی هەیە، بەڵام ڕەنگە مێتا بە هەمان شێوەی پرۆمێسیا هەمان ئازاری پرۆمیسێیا لەگەڵ خۆیا بهێنی ئەو یەک بوونە لە گشتدا (مێتا) بە ڕۆژ پارچەیەک لە جگەری مرۆڤ بخوات و بە شەو چاک ببێتەوە.

٢٧/ ١/٢٠٢٢

تێبینی:

لە زمانی یۆنانییدا پیتێکمان هەیە پێی دەگوترێت (زێلتا) کە پیتی چوارەمە لە پیتەکانی زمانی یۆنانی ئەو پیتە نە پیتی (ز )کوردی یان پیتی (زیتا) ئینگلیزی یان پیتی (ذ)ی عەرەبییە هەر بۆیە من لە ناوەکاندا (ز) لە جیاتی (زێلتا) بەکار دەهێنم، چونکە لەکاتی بەکارهێنانی ناودا پێویستە ناوەکان بەو شیوەیەی گۆ دەکرێن و دەنووسرێن لە زمانی یەکەمدا بەکار بهێنین، مەگەر ئەو  پیتانەی کە ناوەکە پێکدێنن لە زمانی دووەمدا نەبن. بەهەمان شێوە پێویستە ناو بە زمانی یۆنانی چۆن دەخوێنرێنەوە و گۆ دەکرێن بەو شێوەیە بەکاریان بێنین یان( نزیک لە زمانی یۆنانی) هەر بۆیە لیرەدا ناوی پارمێنیزیس بەو شێوەیەی کە نزیکە لە زمانی یۆنانی  بەکارم هێناوە و ناگەڕێمەوە سەر ئەو شێوە بەکارهێنانە کە لە زمانەکانی دیکەدا بۆ ناوی ئەو فەیلەسوفە کەجێیان گرتووە.

پەراوێزەکان:

[1] کتێبەکە گرنگەکەی ئەریستۆتالیس ” مێتافیزیک” لە سەردەمی ڕۆمانییەکاندا ناو نرا، هەروەها مێتافیزیک وەک وشە لە هیچ دەقێک لە دەقەکانی ئەریستۆتالیسدا نەهاتووە. لەگەڵ ئەوەدا ڕەچەڵەکی وشەکە وشەیەکی ئەرستۆییە، هەروەها لە تێڕامانەکانی فەلسەفەی دێرینی یۆنانی وشەی وەها بوونی نییە بۆ زانیاریی زیاتر سەبارەت بە ڕەچەڵەک وشەکە و بەکارهێنانیدا لەنیو مێژووی فەلسەفە دەتوانن بگەڕێنەوە بۆ ئەم سەرچاوەیە:

Αριστοτέλης, Μετά τα φυσικά -Βιβλίο Α, Εισαγωγή, μετάφραση, σχολεία,Βασίλης Κάλφας ,Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ,2014.

[٢] پارمێنیزیس لەنێوان ساڵانی ٤٧٠-٣٤٠ پێش زایین لە ناوچەی ئیلێیا کە دەکەوێتە باشووری ئیتالیای ئێستا ژیاوە، فەیلەسوفی پێش سوکراتییە و یەکێکە لە فەیلەسوفە گرنگەکانی نێو مێژووی فەلسەفە. ئەو تەنیا یەک بەرهەمی لەدوای خۆی بۆ بەجێ هێشتووین کە بە شێوەی شیعر نووسیویەتی هەر لەبەر ئەوە هەندێک کەس ناونیشانی شیعریان بۆ بەرهەمەی بەکار هێناوە، هەندێکیش ناونیشانی بەرهەمەکەی بە دەربارەی بوون یان دەربارەی سروشت  ناوی دەنێن.

پارمێنیزیس یەکەم کەسە کە ڕایگەیاند زەوی خڕە و دەکەوێتە ناوەڕاستی گەردوونەوە هەروەها دوو پێکهاتە هەن ئەوانیش: گەرمی و شێ. پێکهاتەی یەکەم بەدیهێنەرە و پێکهاتەی دووەم ماددەیە. ئەو پێی وابوو مروڤ لە خۆرەوە پەیدا بووە چونکە هۆکاری یەکەمە، هەروەها هەریەک لە گەرمی و شێ ئەو دوو پێکهاتەن کە هەموو هەبووەکانیان لێ پەیدا دەبێ، لە لایەکی ترەوە ئەو  پێی وابوو دەروون و عەقڵ یەک شتن.

 بۆ زانیاریی زیاتر سەبارەت بەو پەراوێزە بڕوانە ئەم سەرچاوانەی خوارەوە:

– Βασίλης Κάλφας και Γιώργος  Ζωγραφίδης, Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι, Το ΒΗΜΑ – ΙΝΣ,2013.

– Διογένης Λαέρτιος, Εισαγωγή, μετάφραση, σχολεία, Θεόδωρος Γ. Μαυροπούλος, Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ,2012.

The post مێتا-فەیسبووک و ئازارەکەی پرۆمیسێیا appeared first on ژنەفتن.

خودا لە مرۆڤ هەڵدێ،

لە بۆشایی نێوان ڕەنگەکان و تۆنەکان،

لەو گۆرانییانەی بۆ خۆشبەختی وتران،

لەو  میوزیکەی سیحری لە دەنگی ئەو کرد،

ڕەنگە تاکە بوونەوەرێ خودا فریو بدا، مرۆڤ بێ.

-٢-

بایەک هەڵدەکا لەگەڵ خۆیا بێدەنگی و

تەنیایی و

سوڕانەوە بەدەوری سفردا دێنێ.

مرۆڤ سروشت فریو ئەدا.

-٣-

جەنگ دەست پێ ئەکا،

شەپۆلەکان

نەهامەتییەکان ئەخەنە دڵمان،

ڕۆحمان خاڵی ئەکەنەوە لە توڕەیی و

لە ڕوانین و

لە خودا.

-٤-

مردن هەڵدەکا،

بە شەقام و کۆڵان و گەڕەکەکاندا،

ژیان ترسنۆکانە خۆی ئەشارێتەوە.

مرۆڤ، ژیانیش فریو ئەدا.

-٥-

لەش ئاو ئەیبا و

ماسییەکان دڵیان تەنگ نابێ و

هیچ خاکێکیش نییە بکەوێتە کەناری.

مرۆڤ، دەریاکانیش فریو ئەدا.

-٦-

ئاگر بەرئەبێتە لەش و گیان،

داستانەکان بێدەنگ ئەبن و

شاخەکانیش ڕوویان ئەکەنە ئاسمان.

مرۆڤ، سەوزیش فریو ئەدا.

-٧-

بێدەنگی دێ و

ئەو گۆرانییانەی بۆ جوانی و

خاک و

خودا گوتران کۆتاییان دێ.

مرۆڤ، دەنگیش فریو ئەدا.

-٨-

ڕووناکی دێ،

بەدوای شوێنێ ئەگەڕێ لەدەرەوەی دەنگ و تۆن،

لەدەرەوەی ڕێکەوتن،

لەدەرەوەی بینیین.

ڕەنگە تاکە بوونەوەرێ مرۆڤ فریو بدا ڕووناکی بێ.

یۆنان

٢٠٢١/١١/٧

The post جەنگی جیهانیی چوارەم appeared first on ژنەفتن.

بێ هیچ جوڵەیەک ڕمێکی دا لەسەر دڵم.

من نە خوێنم دی نە ئازار.

ڕۆحم بەنێو مەرگدا تێپەڕی و بازی خۆی ئەدا و

هەڵدەشاخا بە مێژوودا و

بەدەم فڕینەوە گۆرانی خۆی ئەگوت.

کە لەخەو هەستام،

چاوەکانم کردەوە خەوەکە بووە ڕاستی و

 ئەخیل بە خۆی و ڕمەکەی لە بەرامبەرم بوو.

بێ هیج ورتەیەک ڕمێکی دا لەسەر دڵم.

دیسان نە خوێنم دی نە ئازار.

ڕۆحم بەنیو مێژووی گریک تێپەڕی.

وەک باڵندەیەک با و باران و دەریاکانم دەدی چۆن

بەژێر پێمدا تێ ئەپەڕن،

خوداکانی ئۆلیمبۆم دین بە جلی سپییەوە

 لەبەرم هەستانەوە و دوعایان بۆ ئەکردم و

 پاڕانەوە لە خودای خوداکان

تا… خۆیان بێبەری کەن لەو مێژووە.

بەخۆم و ڕمەکەی ئەخیلەوە

یاسا کۆنەکانم هەڵدایەوە پڕ بوون لە پوچی دەربارەی جوانی.

دەریاکان بریسکەیان ئەهات بە ڕەنگی ئاسمان و

ئاسمانیش بە توێژاڵێکی تەنک داپۆشرابوو بە ئاهی من

ڕمەکەی ئەخیل فێری فڕینێکی کردم بۆ

ئەم دنیا و ئەو دنیا و هەموو دنیاکان.

فێری ودبوونەوەی کردم لە نەمری لەنێو مردندا.

لەو شتانەی بەسەر جیهاندا دێن و نازانین چین.

لەو شتانەی بەسەر مرۆڤدا دێن و بێ تەفسیرن.

ڕمەکەی ئەخیل هێشتا ئەتوانێ شتەکان و

جیهان لە پەنهاندا بگۆڕێ.

یۆنان –  ٧/٩/٢٠٢١

پەڕاوێز

*ئەخیل یان ئەخیلیۆس یەکێکە لە پاڵەوانەکانی ئەفسانەی یۆنانی، هۆمیرۆس لە داستانی ئیلیازەدا کە باس لە شەڕی تەروادە دەکات باسی جوامێری ئەخیل دەکات.

ئەخیل کە منداڵ بوو دایکی دەیخاتە نێو ڕووباری ستیکس بۆ ئەوەی کەگەورە بوو، بوو بە پاڵەوان پاڕێزراو بێت و لە شەڕەکاندا تیر و ڕم و شمشێر نەیکوژێ. ئەو هیچ شتێ کاری تێ نەدەکرد تەنها لێدان لە پاژنەی پێی نەبێت، چونکە دایکی کاتێک خستیە نێو ڕووباری ستیکس هەردوو پێیەکانی لە پاژنەی پێیەوە گرتبوو بۆ ئەوەی نەکەوێتە نێو ڕووبارەکەوە و بخنکێت، ئەمە وای کرد پاژنەی پێی ببێتە خاڵی لاوازی ئەخیل. ئەو لە شەڕی تەروادەدا تیرێک دەنێن بە پاژنەی پێیەوە و دەمرێت.

The post ڕمەکەی ئەخیل appeared first on ژنەفتن.

جیهان ئەیەوێ من بگۆڕێ

ئەو گۆڕینە بە خۆرهەڵهاتن دەست پێ ئەکا

خۆر دنیا بۆ خۆی ڕووناک ئەکاتەوە و

عاشقی ئەبەدی خۆیەتی.

دەست ئەخاتە نێو دەستم و سەری ئەخاتە سەر شانم و

پێم ئەڵێ ئێستا کاتژمێر هەشتە.

جیهان نوقمی بێدەنگییە و

منیش بە دەنگی گرتنەوەی قاوەیەک خۆم بەخەبەر دێنم،

وەنەوز ئەمباتەوە بۆ دوێنێ

بەڵام دوێنێ هەرگیز ناگەڕێتەوە.

هێشتا خەیاڵ ئەمباتەوە بەردەرگای خۆی

کاتژمێر هەشتە و

دووبارە زانیارییەکان دێنەوە،

وشە و ڕستەکان

بیرکردنەوە دەربارەی گەشتێکی دورودرێژ و

لیستی کاروبارەکانی ئەو ڕۆژە.

کاتژمێر هەشتە و دەنگی با دێ

لە خەوی چنینەوەی گوڵاڵە سوورە گەڕامەوە و

 خۆم ئامادە ئەکەم تۆ ببینم.

کاتژمێر هەشتە و

یەکەمین جگەرە بەدەم گۆرانی و قاوەکەمەوە دەکێشم

لە باڵکۆنەکەوە لە درەختێکی مەزن ئەڕوانم کە هەمیشە بەپێوە وەستاوە

گەڵاکانی ورد ورد دەشەکێنەوە و دەدرەوشێنەوە.

 دوو گوڵی سوور وەک ڕوومەتی تۆ بەدەممەوە پێئەکەنن

باوەشم بۆ ئەکەنەوە و

سڵاوێکی گەرمم لێئەکەن و ئەپرسن

چی تازەت پێیە بۆ ئەم بەیانییە

شتەکان هەر لە جێی خۆیانن و

منیش ئەمەوێ یاساکانى هەنگ بگۆڕم و

قانون بۆ ئاخرەت دابنێم.

شەق لە ڕێساکانى زەوى بدەم و

بیردۆزی بێهۆشی شی بکەمەوە.

من و گوڵەکان سنگمان لەیەک نزیک کردەوە

گوڵەکان دەپرسن

شتێکی تر هەیە وەک عەشقە هەموو دەم وەک خۆی بێ

هەموو دەم خۆی نوێ بکاتەوە.

کۆترێکیش لەو لاوە بە دەنگێکی مڕ ڕۆژەکانی بۆ ئەژماردین و

مژدەی هاتنی وەرز‌ێکی نوێی پێ ئەبەخشین.

دەستی کرد بە دانانى ڕەنگ بۆ سێبەرەکان

بۆنى درەختەکانی دیارى ئەکرد و

مۆسیقای بۆ بێدەگی دائەنا

کاتژمێر هەشتە و

دەستت ناگا بە خوێندنەوەى دڵى من

پەنجەت درێژ نابێ بەر دەستم بکەوێ و

دڵت نامێنێ غەمم بۆ بخۆى.

کاتژمێر هەشتە و

نانی بەیانی ئامادە ئەکەم

دوو هێلکە و کەمێک ماست و کوپێ چا.

رۆحم کۆئەمەوە کە وەک شوشە پارچە پارچەیە.

کاتژمێر هەشتە و لەماڵ دەچمە دەرێ

بەدەم ڕێوە لەنێو بێدەنگیدا ون ئەبم

بێ نیشتمان بە کۆڵانەکەدا تێئەپەڕم و

بێ کۆڵانیش لە نیشتمان ورد ئەبمەوە.

غەریبى بێ کۆڵانى و غەریبى نیشتمان چیان فەرقە.

ئەگەمە وێستگەکە و چاوەڕێی هاتنی پاسی ژمارە ٣٩ ئەکەم.

٢٩/٤/٢٠٢١

The post کاتژمێر هەشت appeared first on ژنەفتن.

وێڵم تا ئارامى نێو دڵم ئەکەمە باخچە،

هێز بدەمە خۆم لە گەڵا، گوڵ و جوانى وردببمەوە و

نیشتمان تا ئەوپەڕى دونیا توڕ هەڵدەم.

بگەرێم بەدواى دۆزینەوەى خۆم لە دەرەوەى خاک ،

لە دەرەوەى هەوا و

لە دەرەوەى نیشتمان.

پێکەنینم دێ بەوانەى کە پێیان ئەگوتین (خودایا وەتەن ئاواکەى).

درۆ بوو وەتەن نە دڵگیربوو، نە شیرین.

ئەوەش لە دڵما ئەسڕمەوە کە فێریان کردم

(شام شەکرە وڵات شیرینترە).

      ٢

زۆر گەڕام بەدواى دۆزینەوەى خۆم لەتۆدا،

پشکنینم بۆ ڕووەکى بن دەریاکان کرد،

دەستم لە ئاسەوارى نێو مۆزەخانەکان دا و

گەڕام بەنێو لاپەڕە ڕزیووەکانى مێژوو.

زۆر گەڕام بەدواى دۆزینەوەى تۆ لە خۆمدا

جگە لەخوێن لەنێو مێژوو

وێرانە لەنێو ئاسەوارەکان

 خنکان لەنێو دەریاکان.

هیچم نەدى….هیچ.

لەتۆدا چى ببینم؟

جگە لە غەمێکى هەزاران ساڵە

بێزاریەکى هەتاهەتایى و

کۆتاییەکى لەبیرکراو.

       ٣

ئەبم بە دوژمنى هەوا

بە دوژمنى فڕین، بە دوژمنى خەیاڵ.

جوانى سەراوژێژ ئەکەمەوە لەماناکەى خۆى.

خۆم خەریک ئەکەم بە شتى نەبیستراوەوە

ئەڕۆم بۆ شوێنێ دوور لە بینین،

دوور لە خەیاڵ، دوور لە نووسین.

       ٤

ڕاهێنان ئەکەم بۆ بیرچوونەوەی کەسەکان،

 درەخت و شارەکان.

بیرچوونەوە ئاسان نییە، بۆیە خۆم ون ئەکەم.

کە ون ئەبم،

خۆم پڕ ئەکەم لە زانیاری نەبیستراو.

دڵم پڕ ئەکەم لەو وێنانەی خۆم ئەیانکێشم،

خۆم سەراولێژ ئەکەمەوە بۆ نێو تاریکی و

دەست ئەکەم بە فێربوونی فڕین.

خۆم ون ئەکەم لە تۆ،

لە درەخت و شار و خوداکان.

   ٥

بە دوو ڕێگادا ناڕۆم

ڕێگایەک دەنگ و ڕێگایەک سکوت

ڕێگایەک میوزیک و ڕێگایەک شیعر

شانشینێ لەدڵما دائەمەزرێنم دوور لە نووسین

قەڵغانەکەى دوور لە دەنگ و

ئاسمانەکەى دوور لە وێنە

لەوێ میواندارى ئارامى، شەوەزەنگ و بێدەنگى ئەکەم.

٦

 بەو ئامێرە سادانەى نێو ڕۆحم میوزیک ئەژەنم

درەخت و باڵندە و ئاژەڵەکان میوزیک ئەژەنن

لەنێوان تۆنى ئەوان و تۆنی مندا

تۆنى سێیەم ئەژەنم.

بەو ئامێرە سادانەى نێو ڕۆحم دەنگ دروست ئەکەم

پارچە میوزیکى نەمرى ئەژەنم

لەنێو هەجیج*  لەپاڵ شاخ و ئاو درەختەکانیا

ڕۆحم ئەدەکەمەوە بۆ هەوا

درەختەکان لە دڵما خۆیان ئەنێژن

باڵندەکان هێلانە دروست ئەکەن و

ئاژەڵەکانیش لەنێو دەروونما دێن دەچن.

هەروا بەو ئامێرە سادانەى نێو ڕۆحم تۆنى سێیەم ئەژەنم.

————–

هەجیج: گوندێکی هەورامانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.

The post درەوشانەوەی ژمارەکان appeared first on ژنەفتن.