ئەدەب
لەنێوان بوون و هەبووندا، ئێمە هەبوونمان هەڵبژارد
کاتێک ئاوڕ لە مێژووی ئەدەبیات دەدەینەوە، دەقگەلێک هەن کاتێک مرۆڤ دەیانخوێنیتەوە هەست دەکات نەشتەرێکی تیژی گرتووە و ڕێک دەستی خستووەتە سەر ئەو برینەی کە ساڵانێکە هەن و لێی بێدەنگین. برینێک تا دێت بەسوێ و قووڵتر دەبێ. (پاڵتۆ)ی نیکۆلای گۆگۆل هەر تەنها چیرۆکێک نییە و بەس، بەڵکوو تاقیگەیەکی گەورەی بێبەزەییبوونی مرۆڤە. پاڵتۆ یەکێکە لەو ئاوێنە تێکشکاوانەی…
Read Moreئەو “تۆ”یهی کە “من”م یا “من”نیم؟
“بچۆ ناو خۆتەوە. بەدوای ئەو هۆکارەدا بگەڕێ کە فەرمانی نووسینت پێ دەدات؛ لێی ورد بەرەوە بزانە ڕەگەکانی تا قووڵترین شوێنی دڵت شۆڕ بوونەتەوە؛ ئینجا ڕاستگۆیانە لای خۆت دان بەوەدا بنێ، کە ئەگەر نووسینت لێ زەوت بکرایە، ئایا دەمردیت؟” لە نامەی یەکەمی ڕیلکەوه بۆ فرانتس کاپوس، پاریس، شوباتی ۱۹۰۳: نامه بۆ شاعیرێكی لاو “Lettres à un…
Read Moreمێتاڕەخنە: لە ‘بینینی دەق’ـەوە بۆ ‘بینینی بینین’؛ خوێندنەوەیەکی تیۆری
مێتاڕەخنە پڕۆسەیەکی مەعریفیی باڵایە کە تێیدا ڕەخنە لە ‘کردەی بینین’ـەوە دەگۆڕێت بۆ ‘پشکنینی چۆنێتیی بینین’؛ واتە ئەقڵ لە بری ئەوەی خەریکی دەق بێت، خەریکی پشکنینی ئەو میتۆد و لۆژیکەیە کە حوکمەکانی پێ بونیاد دەنێت. ئەم پڕۆسەیە گەڕانێکی بەردەوامە بەدوای نەستی میتۆدەکان و ئەو مەرجە پێشوەختانەی کە بەبێ ئاگایی ڕەخنەگر ئاڕاستەی حوکمەکان دیاری دەکەن، تا بتوانێت…
Read Moreسەفەر لەناو بەستەڵەکی دەقدا؛ خوێندنەوەیەکی ڕەخنەیی بۆ ڕۆمانی «دیلبەرا ئانی»
عرفان کەرەمی[1] ئەم خوێندنەوە ڕەخنەیییە، خوێندنەوەیەکی قووڵ و گشتگیرە بۆ ڕۆمانی «دیلبەرا ئانی» لە نووسینی مەحموود نەجمەدین. ڕۆمانەکە کارێکی ئکسپێریمنتاڵی[2] پۆست-مۆدێرنە کە پرسیار لە سنوورەکانی نێوان واقیع و وەهم، دەق و نووسەر دەکات. لەم خوێندنەوەیەدا، ڕۆمانەکە لەسەر هەشت تەوەری سەرەکی خراوەتە ژێر نەشتەرگەریی ڕەخنەیییەوە: «گەڵاڵە[3]، کرۆنۆتۆپ[4]، کارەکتەرسازی، هۆکارمەندی، فەزا، ماکەکانی گێڕانەوە، زمان و گشتییەتی ئۆرگانیکی».…
Read Moreسوریالیزم و بازدان لە دەقی ئەدەبیدا، لە زمانەوە بۆ ڕووداو
سەرنج و بەرایی: سوریالیزم قوتابخانەیەکی فەلسەفی نییە، بەڵام پێش ئەوەی ڕێبازێکی ئەدەبی بێت، ڕیشەی لە هزر و بیرە فەلسەفیەکانیشدا هەیە، بەتایبەتی لای هیگڵ و شۆپنهاوەر و نیچە، تەنانەت نیچە ئایدیای نائاگایی لە بیری ئاگایانە بەرزتر دادەنێت، کەواتە سوریالیزم ڕەهەندێکی فەلسەفیشی هەیە بۆ خوێندنەوە و تێگەیشتنی زیاتر لە مرۆڤ و دەوروبەرەکەی، بەڵام زیاتر لە هونەر و…
Read Moreلێنین [کەمێکیش ستالین]
– من لێنینم بینیوە. – ئەی ستالین؟ – ستالین نا. بەڵام دەزانم ئەو دووانە کێشەیان زۆرە پێکەوە، بەجۆرێک نەکردەیە پێکەوە هەڵبکەن. حەز دەکەیت چیرۆکی ستالین و لێنین باس بکەم؟ – بێگومان. کوردێک لێنینی بینیبێت یەکجار سەرنجڕاکێشە. – بیرت بۆ لێنین نەچێت. مەبەستی من ڤڵادمێر نینە، ئەو لێنینەی من بینیم پشیلەیە. ستالین و لێنین دوو نێرە…
Read Moreگشتێتی و کەسایەتی لە ئاوێنەی مژاباددا
ڕەحمان فەرامەرزی[1] ماستەری کۆمەڵناسی، ئازەربایجانی ڕۆژاوا، پەروەردەی بۆکان پوختە ڕۆمانی مێژوویی یەکێکە لە ژانرە گرنگەکانی گێڕانەوە و وەک ئاوێنەی ژیانی کۆمەڵایەتیی خەڵکانی ڕابردوو و ڕووداوە مێژوویییەکان دەور دەگێڕێت. لە وێژەی کوردییشدا ڕۆمانی مێژوویی زیاتر و زووتر لە جۆرەکانی تری ڕۆمان سەری هەڵداوە و نووسەرانی کوردیش هەوڵیان داوە توانای خۆیان لەو بوارەدا تاقی بکەنەوە؛ بەڵام ئەوەی…
Read Moreپاییز تێپەڕی بە بێهوودەیی
پاییز تێپەڕی بێهوودە! بە بێ بردنی یار.. بۆ خەزانەوار یان نووسینی شێعرێ لەسەر مەمکی بە یادگار یان هاواری ڕازێ بەرامبەر بە شار تا بزانن تۆ سترانی منی… پاییز تێپەڕی بە بێهوودەیی… بە جێی جم و جۆڵێک لەسەر لێوی ناسکی تیژی نەشتەرێک سەمامان کرد لەسەر تەنافێک تێپەڕین- بەرەو لای ژار …
Read Moreئەو لای من لە تەمدا
پاییزە و دوانیمەڕۆیەکی بارانی کە زۆرتر لە ئیوارە دەچێ… باران بە نەرمی دەبارێ وەک ئەو کەسانەی کە فێر بوون بە بێدەنگی بگرین. شووشەکان هەڵم گرتوویانە و هێڵی تنووکی باران دایپۆشیون، هێڵەکان لە یەکدی جیا دەبنەوە و دیسان یەک دەگرنەوە وەک بیرەوەرییەکان… لە پشت پەنجەرەکە لە سەر کورسییەک دانیشتووم، کتێبم بە دەستەوەیە و قاوەیەکی تازەشم لە…
Read Moreتێپەڕاندنی خود و واقیعی باو لە ڕێی وێنەی شیعرییەوە
هەوڵ دەدەم وەک خوێنەرێک و بە گشتی لەبارەی شیعرتانەوە ڕوانینی خۆم بخەمە ڕوو، کە لە (A)ـەوە بۆ (Z) ناوتان دەنووسم: (ئاکام کەوسەری)، (ئارام حاجی)، (ئازاد بەهین)، (ئەحمەد مستەفا زەکی)، (بابانی شەن)، (بەشدار سامی)، (بڵند باجەلان)، (بڕیار محەمەد)، (چۆلی فایەق)، (دابان عەتار)، (داستان بەرزان)، (دیار لەتیف)، (ئیسماعیل سابیر)، (غەمگین بۆڵی)، (گۆران ڕەسووڵ)، (هەڵاڵە سوهرابی)، (هەرەس: ئەنوەر…
Read Moreڕانانێک لەسەر کتێبی “ئاوەژووکردنی واقیع” لە نووسینی ئەفسانە موستەفا
کتێبی “ئاوەژووکردنی واقیع”ی ئەفسانە مستەفا، بەرهەمێکی ڕەخنەگرانەیە کە لە بنەڕەتدا هەوڵێکی جدییە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ قەیرانی تێڕامان و ئایدیۆلۆژیکییەکانی کۆمەڵگە، تایبەتی کۆمەڵگەی کوردستان لە سەردەمی ئێستادا. ئەم کتێبە کۆکراوەیەکە لە وتار و شیکردنەوە لەبارەی ئایین، سیاسەت، ئازادی و ناسنامە، کە هەموویان لە چوارچێوەی تێگەیشتنێکی قووڵتر لە واقیعی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەتی کوردستان دێنە پێشەوە.…
Read Moreلە پەراوێزی کتێبێکی دەستی دوودا
عەسری مانگی هەشت بوو. خۆر وەک مێخێکی داغ بە کەللەسەری مەولەوییەوە چەقێندرابوو. قیرەکە دەکوڵا و شار تامی ئاسنی گەرمی لێ دەهات. لەسەر پردەکە، پاقلەم دەخوارد کە بۆنی تەپوتۆز و غەریبیی دەدا. لەناکاو “هێدی” وەک وەهمێکی ماندوو لە تەکمدا شێوەی گرت؛ دەستێکی بۆ گیرفانم ڕایەڵ کرد و بە نووزە کورتەکەی، بێدەنگیی عەسرەکەی کونکون کرد. کە هیچم…
Read More