بابەتە نیشانەکراوەکان ‘ڕۆمان’

یەکێک لە دەستکەوتەکانی چیرۆکنووسی سەرەتای سەدەی بیستەم، داهێنانی گۆشەنیگای (تاک گوتاری)ـیە. لە گۆشەنیگای کلاسیکدا چیرۆکەکان بە زۆری بە گێڕەرەوەی هەمووشتزان دەنووسران، بەڵام لە تاک گوتاریدا ئەم ڕێچکەیە تێک شکێنراو و زنجیرەی بیرەوەرییەکان بە شێوەیەکی سروشتی و بەبێ بەشداری نووسەر، ڕاستەوخۆ لە زەینی کارەکتەرەکانەوە سەرچاوەیان گرت. نووسەرە مۆدێرنەکان لەو باوەڕەدا بوون نووسینی چیرۆکێکی یەکگرتوو کە سەرەتا…

هونەر، بە تایبەت ئەدەبیات هەمیشە تەغزییە و خواردنی لە سەر پشتی دەور و پشتی خۆیەوە بووە، یانی خوێنەر بەبێ ئەوەی بزانێ نووسەرەکە خەڵکی کوێیە و کێیە، لەدوای خوێندنەوەی ئەوە بۆی دەرکەوتووە سەر بە کام جوگرافیا و فەرهەنگ و سونەت و مەڕامە. بۆ وێنە نووسەر و نێگارکێشێکی ڕووسی، دەغدەغە و سەرئێشەی ژینگەی وڵاتەکەی خۆی، لەو بەستێنەدا…

ڕۆمان وەک ژانرێکی هونەری بەردەوام لە گۆڕان و پەرەسەندندایە، ئەم گۆڕانکارییانە بەتایبەتی لە بواری بنیاتنانی کارەکتەر و ژینگەسازیدا بەرچاو دەکەون، کارەکتەر وەک ستوونێکی سەرەکی لە پێکهاتەی ڕۆماندا، ئەو بەشەیە کە خوێنەر لە ڕێگەیەوە پەیوەندی لەگەڵ چیرۆکەکەدا دروست دەکات، تەنها کەسایەتییەکی خەیاڵی نییە، بەڵکوو نوێنەری کۆمەڵێک بیرۆکە و هەستە کە لە ناخی مرۆڤدا هەن، لێرەدا نووسەران…

نەفرەتی نەوبەهاران نوێترین ڕۆمانی بەختیار عەلی-یە 262 لاپەڕەیە و بەسەر دوانزە بەشدا دابەشی كردووە. چیرۆكەكە بەشێوەیەكی كڕۆنۆلۆژی باسی شەڕ و ململانێكانی كورد و ڕژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق دەكات، لەو نێوەندەشدا باسی شەرەف و سەلەفیزم، جەستە، خێڵ، نەتەوە، ئـازادی، تۆڵەسەندنەوە و تەكنەلۆژیا(بەدیاریكراوی فۆتۆگرافەری)ی دەكات. چیرۆكەكە لەناو خێڵەوە دەست پێ دەكات و بە ئـایین و نەتەوە…

ئەوەی ئەدەبیاتی ڕووسیای خوێندبێتەوە ئەم پرسیارەی بۆ ساز دەبێت؛ میراتی مەزنی تۆڵستۆی و داستایۆڤسکی، تورگینیه‌ف و… چیی لێهات و لە کوێدا درێژەی پێ درا؟ بەدەر لەو وه‌ڵامانەی وا پێبه‌نده به شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ری ۱۹۱۷وە، تا ئەو شوێنەی من خوێندبێتمەوە، لە ناوخۆی ڕووسیا میخاییل بوڵگاکۆف یەک لەو کەسانەیه‌ توانیی بەشێکی باش لەو میراتە لە ئاستێکی باڵادا و بە…

تا ئێستاش نهێنییه‌ بۆچی ڕۆمانە مه‌زنه‌كه‌ی میگێل ئانخێل ئه‌ستوریاس به‌ ناوی (جه‌نابی سه‌رۆك) له‌ جیهانی ئینگلیزی‌زماندا كه‌متر ناسراوه‌ به‌ به‌راورد به‌و ڕۆمانە زۆرانه‌ی كه ئه‌م به‌رهه‌مه‌ی ئه‌ستوریاس ئیلهامبه‌خشیان بووه‌. هێشتا گابرێل گارسیا مارکیز و ماریۆ ڤارگاس یۆسا نه‌هاتبوونه‌ دنیاوه‌ کاتێک میگێل ئانخێل ئه‌ستوریاسی گواتیمالایی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٢٢ـدا دەستی بە نووسینی یەکەم ڕۆمانی خۆی…